Skip to main content

Full text of "Caii Plynii secundi naturalis historiae liber I"

See other formats 


1 


> • 


IV 


CAIVS  PLYNIVS  MARCO  SVO  SALVTEM. 

PErgrarum  efl  tam  diligenter  libros  auunculi  mei  tcdtitas:  uchfe  dnes 

uelis:  qu^erafqj  qui  fint  omnes.  Fungar  mdicis  partibus.  Atqj  edam  quo  fint 
ordine  fcriptimotum  cibi  faciam.  Eftenim  hxcquoq?  ftudiofis  non  miucu^ 
da  cognitio.  De  laculadone  equeftnunus.  Hunc  cumprxfcdajsalxmilicaredpari 
ingenio  curaq;  copofuic.  De  uica  Pomponii  fecundi  duo:a  quo  Engulantcr  amatus 
hoc  memonxamiaquafi  debitum  munus  exoluit.  Bellorum  germanix.xx.  quibus 
omnia  qux  cum  germanis  geffimusibellacollegit.  Inchoauitcum  in  germama  mili^ 
tarectfomnio  monitus.  Aftitit  enim  ei  quiefceci  Drufi  Neronis  effigies;  q gcrmanix 
lanffime  uicflor  ibi  penit.  Cammendabat  memonam  fuamrorabatq?  ut  fe  ab  iniima 
obliuionis  affcreret.  Studiofi  tres  quos  i fex  uolumina  propter  amplitudine  diuifit: 
quibus  oratorem  ab  incunabulis  inffituic  dc  perfeac.  Dubu  fermois  oifto  fcnpfit  fub 
Nerone  nouiffimis  anmsicum  omne  genus  ftudiorum  paulo  liberius  et  ereiftius  pe/ 
nculofum  feruirus  feolTet.  A fine  Auhdi  Baffi.xxxi.  Nacurxhifforiaru.xxxvii.  opus 
diffufumteruditummec minus  uanuqipfa natura.  Mirans  q.  totuolumfamultaq? 
m ns  tam  fcrupulofa  homo  occupatus  abfolucnt.  Magis  mirabcnsifi  faeris  illum  ^ ^ 

aliqdiu  caufas  acfritaffe.  Deceffiffe  anno  fexto  & qumquagefimo.  Medium  tempus 
diftentum  impeditumque  qua  offiais  maximis  qua am^icia  prmapum  cgiTTc.  Sed 
eracaCTe“mgeniurn:inCTe3ibile  ftu3ium:fumma uigilaria.  iTucubiafe^auulcanalTbus 

inapiebatmbn  au^icanJi  caufa  (ed  (fudendi  ftanm  a noiffe  mulca. _ Hyeme  uero  ab 

hora  feptimaiuel  cii  tardinfimeodtauafxpeiexta.  EraFTane  fomni  parafTimi.  Non^ 
nunq  etiam  inter  ipfa  ftudia  inftantis  &:differenris:ante  lucem  ibacad  Vefpafianu 
imperatoremma  ille  quoqj  noiftibus  utebat.  Inde  ad  delegatum  fibi  offiau.  Reuer/ 
fus  domu  quod  reliquum  tempons:ftudiis  reddebat.  Poft  cibum  fxpe:  que  interdm 
Icuem  facdem  uete^  more  fumebat:xftate  fiquid  oai  jacebat  i fole.  Lio^ leij^arT“ 
anotabatiexcerpcbatqj.  Nihil  enf  unq  legitiquod  nd  excerperet.'Dicere  eria  folebat: 
nullum  elTe  librum  tam  malumiut  non  aliqua  parte  prodeffet.  Poft  folem  plerunqj 
fngida  aqua  lauabatur.  Defde  guftabatrdormiebatq;  minimum.  Mox  quafi  alio  die 
ftudebat  in  ccenx  tempus.  Super  hanc  liber  legebatur;annotabacur:&  quide  curfim. 

Memini  quendam  ex  amicis  cum  lecftor  quxdam  pronuntiaifet  perpera:reuocafre;& 
reped  coegilTe-  Huicauunculum  meli  dixilTenntellexerasr'  Nrpecum  illeannuiffetr 
Cur  ergo  reuocabas.'^  Decem  amplius  uerfus  hac  tua  interpellande  perdidimus.  Tata 
cracparfibioniatempons.  Surgebatxftatealuce.  Ccena  hyeme  intra  prima  nodns; 

t-iq  aliqua  lege  cogente.  Hxcinter  medios  labores  urbifqj  fremitu.  In  feceffu  folu 
balinei  tempus  ftudiis  eximebatur.  Cum  dico  balineirdeintenonbus  loquor.  Nam 
dumdiftnngitur:tergiturqj:audiebacaliquid:autdi(ftabat.  In  innerequafi  folutus 
CEtens  cunsihuic  uniuacabat.  Ad  latus  nocanus  cum  libro  & pugillanbusrcuius  ma^' 
nus  hyeme  manicis  muniebantur:  ut  ne  cxli  quidem  afpentas  ullum  ftudiis  tempus 
enperet.  Qua  ex  caufa  romx  quoqi  fella  uehebatur;  Repeto  me  correptum  ab  co  cu 
ambularem:Poteras  fquit  has  horas  nd  perdere.  Nam  perire  omne  tepus  arbitrabat: 
quod  ftudiis  non  impartiretur.  Hac  intentione  tot  ifta  uolumma  peregitielecftoruqj 
cdmentarios  centum  fexagmta  mihi  reliquit.  Opiftographos  quidem  minutiflimis 
fcnptos.  Qua  ratione  mulnplicatur  hic  numerus.  Referebatipfe:potuiffefe;cu  pro-^ 
curaret:uenderein  hifpaniahos  commentarios  Lartio  Licmio.cccc.milibusnummu, 

& tunc  aliquanto  pauciores  erant.  Nonne  uideturnbi  recordanti  quantum  legerit: 
quantum  fcripferitinec  in  offidis  ullis  nec  in  amidda  pnndpum  fuiffe.'^  Rurfus  cum 
audistquid  offidorii  ftudiis  labons  impendenemee  fcnpfiffe  farismec  legiffer'  Quid 
eft  enim  quod  non  ille  aut  occupatides  impedireiaut  hxc  inftantta  nd  polfic  efficerer' 

Itaq;  foleo  ndereicii  me  qda  ftudiofii  uocant.qui  fi  cdparer  illufim  defidiofifTimus. 


Tos-.!'  H 
Ion  k- 
oia. 


Ego  autem  tanmmtquem  partim  publica  parcim  officia  amicotu  diftringunt.  Quis 
ex  ifhs  qui  tota  uita  litteris  affidenticollatus  illi  non  quafi  fomno  et  inertia;  deditus 
erubcfcat;^  Extendi  epiftolaicu  hoc  foluiquod  rcquirebasifcnbere  deftinaffemiquos 
fcilicet  libros  reliquinet.  Confido  hxc  tamen  quoqj  nbi  non  mmus  grata  q ipfos  li> 
bros  futura. qux  te  non  tantum  ad  legendos  cosiucrum  etiam  ad  fimile  aliquid  ela^ 
borandum polTunt xmulationis  ftimulis  excitare.  Vale. 

SVETONII  TRANQVILLI  IN  LIBRO  DE  VIRIS  ILLVSTRIBVS. 

PLynius  Secundus  Nouocomefis  equeftnbus  militiis  iduilrie  fundhisiprocuc 
rationes  quoq;  fplendidiffimas  atq;  corinuasfuma  integntateadminiilrauit. 
Et  tamen  liberalibus  Rudus  tantam  operam  deditiut  non  temere  quis  plura 
in  ocio  fcnpferit.  Itaq;  bella  omnia  qux  unq  cum  germanis  gcRafunt.xx.uoluminri 
bus  comprehendit.  Item  naturalis  hiRorix.xxxvii. libros  abfoluir.  Periit  gades  eam-' 
panix.  Na  cum  miRenenfi  claffi  prxcRet:&  flagrante  uefuuio  ad  explorandas,ppiiis 
caufas  l)'burnicas  prxtendiRetmeque  aduerfantibus  uetis  remeare  poRetiui  pulueris 
ac  fauillx  oppreRus  eR.  Vel  ut  quidam  exiRimantia  feruo  fuo  occiRisiquem  defieri 
ens  xRuiut  necem  fibi  maturaretiorauerat.  Hic  i his  libris  uigfti  milia  rerum  digna/ 
rum  ex  ledlione  uoluminum  circiter  duum  milium  complexus  eR.  Primus  autem 
liber  quafi  index.xxxvi.librorum  fequenuum:  confumationem  totius  opensSC  fpe/ 
aes  contmet  titulorum. 

CAIVS  PLYNIVS  TACITO  SVO  SALVTEM. 

PEtisuttibiauunculi  mei  exitum  fcnbamiquouerius  tradere  poReris  poRis. 

Gratias  ago.  Namuideo  mottieiusRi  celebretur  a teiimmortalcm  gloria  cRe, 
propofitam.  Quauis  enim pulchernmarumclade  terrarum utpopuli  utur^ 
bes  memorabili  cafu  quafi  femper  uiifturus  ocadentiquis  ipfe  plunma  fcnpfenti 
~ plura  tamen  perpetuitati  eius  fcnptorum  tuorum  xternitas  addet.  Equidem  beatos 
putoiquibus  deorum  munere  datu  eRiaut  facere  fcnbendaiaut  fcnbere  legeda.  Bea/ 
tiflimos  uero  quibus  utrunq;.  Horia  in  numero  auunculus  meus  &C  fuis  libns  St  tuis 
ent.Quo  hbennus  fufapio.  Depofeo  etiam  quod  miungis.  EratmiRenuclaRemq; 
ipenoprxfens  regebat.  Viiii. kal. hora  fere  feptia  mater  mea  indicat  ei  apparere  nube 
mufitataK magnitudine 6C  fpecie.  Vfus  illefoleimoxfrigidaiguRaueratiacensiRu' 
debatq;.  PopoRit  foleas.  Afcendirq;  locumiex  quo  maxime  miraculum  illud  confpici 
poterat. Nubes  etincertu  procul  fic  intuitibus  ex  quo  monte: uefuuiumpoReafuiRe 
cognitum  eRioriebatur.cuius  fimilitudinem  fic  forma  non  alia  res  magis  q pinus  e.x^ 
preRent.nam  longiRimo  uelut  trunco  flata  m altum  quibufdam  ramis  diftundebat. 
Credo  Sd  recenti  fpiritu  eueiSaidem  fenefeente  eo  defhtutaiut  etiam  podere  fuo  uidra 
in  alntudinem  uanefcebaticandida  interdumiinterdum  fordidaiSC  maculofaiprout 
terram  aneremue  fuRulerat.  Magnum  id  propiufqj  nofcendum  ut  eruditiRio  uiro 
uifum.  lubet  liburnicam  aptari.  Mihi  fi  uenire  una  uellemifacit  copiam.  Refpondi 
Rudere  me  malle.  Et  forteipfe  quod  fcriberemidederat.  Egrediebatur  domo.  Accepit 
codicillos. Retinere  claRiani  unmmente  penculo  exterriti.  Nauicula  eius  fubiaccbat. 
Nec  ulla  nifi  nauibus  fiigaiut  fe  tanto  difcrimini  eriperentiorabat.  Vertit  ille  cofilui . 
& quod  Rudiofo  animo  inchoaueranobit  maximo.  Deducit  quadriremes.  Afccndit 
ipfe.  Non  retinet  modum.  Sed  multis  ierat  enim  frequens  amemtas  rorat.  Laturus 
auxilium  properat.  Alu  tetnti  fugiunt.  Reblum  ipfe  curfumrecRaq!  gubernacula  in 
periculum  tenet.  Adeo  folutus  metutut  omnes  illius  mali  motus  omnis  figuras  ut 
deprehenderat  oculisidiiRatetienotaretqj.  lam  nauibus  anis  inciderat!  quo  propius 


des.iam  uadum°fubil'm  n>gn  ambuftique  & fra<!b>  .gne  lap,- 

retro  flebleret:mox  gubernato^  W 
Pompontanu-  pete:fbab.t:errat:dmm.tfmemer 

bttonbus  maxima  re  infundirur  Ibi  non^“  turbanfqj 

tamen: &aimaefceret  proMmoSr  T 

uentus  refediffer.  Quo  t^Lnc  ruI^Xra  ^ r„'dV"“^ 

trep,dantem:confolatunhortatur-utqj  timorem^  “mpleffirur 

balneum  mbet.Iotus  accubaticcenat  atque  hvianc  leniret.defem  m 

bilan.  Intenm  e uefuuio  monte  plunbul  loas  knffZlT°^ 
bant.quorum  fiiIour&:  claritac  ^ ‘anflimeflammx  atq,  mcendia  reluce^ 

tgnis  relirtos  defertafq,  uillas  per  foIituAW  agreftium  trepidatiQ-e 

^um  fe  quieti'  dedit;&  quieuu  uenflimo  en  'rl  ‘^'r  formidinis  diblabar. 

tn.propiramplimdme^n,”^^ 

fabanturiaudiebatur.  Sed  area  ex  qL  zeta  adih  n ‘5“' 

oppleta  furrexeratmt  fi  longior  in  cubiculo  mora  pomiabus 

dtt.  Seqi  Pompomano  -terfq;  qu^peiTamut  Wd^r'^!^  E-tatus,pcer 

intra  tefla ne fubfiftantianinaDebroLo  ^ ‘ r . ™ <^°tnmuneconiulrant: 

nuMbant.&  quafi  emota  fedibus  fuis  nunc  huc  nunSuc  ab^‘^'^'  «‘^'"“"bus  tefra 
Sub  dio  riirfus  qq  leuium  exeforum  r , ‘te aut  refem  uidebar. 

collatio  elegi't.  Etapud  dium  quidem  ratio  “^'"ttuebatur.quod  tam^maloj/ 
Ceruicalia capitibus  ipofita  Imteis  co'ftnntT  ‘tlios  timorem  timor  uiat. 

firit.  lam  dies  al.bi:,Ihcn“x  Xs  no^  h ^ aduerfus  icidenua 

ta:  uanaqi  lumina  foIuebant.Placmt  eoredi  J^?™‘'-‘^™P‘°tqj:qua-  tamen  faces  muP 
mare  admitteretiquod  adhuc  uaftum  & ad  r ^ ^ Ptoximo  afpicere  ecquid  la' 
linteum  recubasiLel  atqilmXli 

flammarumque  pranuntius  odor  fulob  popofat.-haufitqi.  Deindefla'm® 

Innixus  feru^  duoburart-urmr&  Stt  e"  d“ “-tuntiexcitant  illum. 
fpintu  obftru<ao:cIaufoqXZcto qunll  na?  oon.ebto:crafl-,ore  cal.gme 

mteraftuans  erat.  Vb,  dt  rXls  is  ab!  ^ ^ Hoe-ter 

mucntum  integrum-dkfum-oDernm  f ^ uideratitertius  corpus 

udqdec.,ni.msfa,e  uoluifii.  Ynu^ ld'‘ 

Iterfuerac:  qusq,  Patim  cu  maxfe  uera  meloraXnd  qbus 

ITEM  TERTVLLIANI  IN  APOLOGETICO. 

oblatos ueropunm oportere.  taianusre  cnbit.Hos quideiquirendosnon elTe: 

item  ex  libris  de  TEMPORIBVS  EVSEBII  CAESARIENSIS. 


Digitized  by  the  Internet  Archive 
in  2017  with  funding  from 
Boston  Public  Library 


https://archive.org/details/caiiplyniisecundOOplin 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  ,1. 

CAIVS  PLYNIVS  SECVNDVS  NOVOCOMENSIS  DOMITIANO 
SVO  SALVTEM.  PRAEFATIO. 


IBROS  NATVRALIS  HISTORIAE  NO^ 

uirium  camccnis  quintium  tuorum  opus  natum 
apud  me  proxima  foccura  licentiore  epiftola  nar^ 
rare  conftitui  tibi  lucundifiime  imperator.  Sit.  n. 
h^c  rui  prazfatiouenfTimajdum  maxio  cofenefcic 
in  patre.  Naqj  tu  folebas  putare  eiTealiqd  meas 
nugasiut  obiicere  moliar  Catullum  conterraneu 
meum.Agnofas&hoc  caflrereuerbum.  Illeeni 
utfcisipermutatis  prionbus  fyllabis  dunufculu 
^fefeatiq  uolebat  exiftimana  uemaoilis  ruis:&: 
famulis.  Sunulut  hac  meapetulitia  fiaf.quod 
_ proxime  no  fien  queftus  es:f  alia  procaci  epillo^ 

tratut  in  qua:dam  ai^Va  exeat.  Saantqj  omnes  :q  ex  aquo  recum  uiuatimpium. 
Triumphalis  6C cenfonus  tu  fextumque conful  ac tnbuniaa  poteftatis  particeps.  Et 
quod  lis  nobilius  fecifbi:du  illud  patn  panter  & equeftriordini  praftas  prafciilus  prx/ 
toriieiusiommaqj  hacreipub.  ht  nobis  quidem  qualis  mcartrefi  contubernio.''  Nec 
quicqmutauitinteforcunaamplitudomus:nifiut  prodefle  tantundem  pofTes: 
uelles.  Itaq?  cum  catens  in  ueneratione  tui  pateant  omnia  illamobis  ad  colendum  te 
familiarius  audacia  fola  fupcreft.  Hancigitur  tibi  imputabis:fiCin  noftra culpa  nbi 
ignofccs.  Perfncuifaaem:nec  tamen  protea.  Quando  alia  uiaoccums  ingens.  Et 
longius  etiam  fubmoues  mgenu  faabus . Fulgurat  m nullo  unq  uenus  dicfta  uis  elo' 
quenna.  Tibi  tiibunma  poteftatis  facudia.  Quato  tu  orepatns  laudes  tonas  i'  Qua^ 
to  fratris  amasi'  Quantus  m poetica  es.''  O magna foecunditas  anum,  Qu^dmodu 
fratrem  quoqjimitarensiexcogitafti.  Sed  hac  quis  poffct  intrepidus  afhmare.Tubi^ 
turus  mgenu  tui  ludiaumiprafertim  lacefTitum.''  Nequeenim  fimilis  eft  condmo 
publicantium:&:nominacim  tibi  dicannum.  Tum  ponemdicere;quidifta  legis  rni'' 
peratori'  Humili  uulgo  fcnpta  funt:  agncolarum:  opificum  turba;  deniqj  ftudiorii 
odofis.  Quid  teiudicem  facis  Cum  hanc  operam  condicereminon  eras  in  hoc  albo. 
Maiorem  ce  faebamiq  ut  defcenfurum  huc  putarem.  Praterea  efl  quadam  publica 
enam  eruditorum  reiecflio.  Vtitur  illa  fii.M. Tullius  extra  omnem  mgenu  aleam  po^ 
fitus.  Et  quod  miremunper  aduocatum  defeditur.  Hac  dodrifTimum  omniu  Perliu 
legere  nolo.  Lalium  Deamum  uolo.  Quod fi hoc  Luallius  qui  pnmus  codidit  flili 
nafumrdicedum  fibi  putauit.  Si  Cicero  mutuanduiprafertim  cum  de  repub.fcnbe^ 
reciquanto  nos  caufatius  ab  aliquo  ludice  diffidimus.''  Sed  hac  ego  mihi  nuncpatro^ 
cmia  ademi  nuncupatione.  Quaplunmu  refercifornarur  ne  aliquis  mdiceran  eligat.-. 
Multumque  apparatus  intereft  apud  muitacum  hofpitem  & oblatum.  Cum  apud 
Catonem  illum  ambitus  hoflem:&  repulfis  tanquam  hononbus  ineptis  gaudentem: 
flagrantibus  comitiis  pecunias  deponerent  candidati;hoc  fe  facere:  pro  inocena:quod 
in  rebus  humanis  fummu  effetiprofitebac.  Inde  illa  nobilis. M. Ciceronis  fufpiratio. 
O cefalicem.M.Porciaquorem  improbam  petere  nemo  audet.  Cum  tnbunosap^ 
pellaret.L. Sapio  Afiaticusjiterquos  eratGracchus:hocatteft:abat:ueI  mimico  ludici 
fe  approbare  pofle.  Adeo  fummum  quifqj  cauOc  fus  iudicem  faat:quecunqj  eligit: 
Vnde  prouocario  appellatur.Te  quidem  m excelfifTimo  humani  generis  faftigio  po^ 
fitum  fumma  eloquentia  fummaeruditionepracditum  religiofe  adin  eriam  a faluti'' 
tibus  fcio.  Et  ideo  munenTa  praeter  ciceras  fubit  cura  ut  qu*  ubi  dicacur:cum  digna 


fmt.  Vemm  & diis  lade  mflm  multtq;  gentes  fuppIicant.Et  mola  ta-tu  falfa  litant- 
qui  non  habent  thura.  Na  ullifuit  uitioideos  colere  quoquo  modo  polTet  Meie 
quidem  temenran  accelTit  hoc  quoque  i 5 leuions  operar  bl  nbi  dedifaui  libelloT 
Namnecingenu  funtcapacesiquodalioqum  nobis perqmediocre erat.  Nequead^ 

mittunt  excelTus  aut  ora tionesifermonefueiautcafusmiferabilesiueleuentus^anos 

nonaliaiucunda  drdu  aclegennbus  blanda.  Stenlimatena  rerum  na^a  hoceft 
uita  narratur.  Et  h*c  fordidilTima  fui  parteiut  plunmarum  rerum  • au t 

biontatem:  obfolens  nitorem:  obfcuns  lucem:  falliditis  granam-Xbi^f  d°"'* 
Mibus  uero  nirQrim*&naMtt^  rti-r.  ^ t • • ridefn:oiH'' 

pofui/Te  illa  decuit.  Maius  mfntum  e(T  f ^ nommis  glonxinon  fibi  coV 

utaitDominusPifo:  Thefiums  r,r,„rp  r rr  ""“niilia  re^dignarucuia:quonia 
duummilium.-quorumpauca admodum  ftud'°f  ' uolummum  cirater 

re.  Hocipfum  tufrsftas  ounrl  j ^ ^ «qne  difficultatibus  nihil  aufo  omitte/ 
catura.  Multa  uairp3itf  WeftiffdmX 

omnes  patrem  te:fratremq;diximus-oLr™'^  “nt  templis  dicata.  Nos  quidem 
a fme  Aufidi  Baffi.  Vbi  fit^ea  auares  T ^ ^ temporum  noffiorum  hiftona'  orfi 

erath.red.mandare:n;uSIbmoS^^^^^ 

pantibuslocumfaueoe^o&rtltp^L^br 

ornus  cum  pnonbus.  ArouLntum  hi.,.  ^ decertaturos.-ficutipfi  fe. 

nibus  auctorum  nomina  p^texui  Eft  ^°™^thi  mei  habebis.-q,  m his  uolumi^ 
pudons.-faten  per  quos  profecens ' NonTt^^lenh^'^'”^'^'  arbitor)&  plenu  ingenui' 

enun  conferentemL  aublor^deprehendiffi?  ^ 

fcnptosaduerbummequenominaws  Nonffia  “eteres  tran^ 

Ciceroniana  fimpliatate  qui  m libns  de  rerb  “‘mite  ut  certarent.  Non 

confolanoneffiLcranJrrittr^^:^^^^^^ 

mina  eius  edifcenda  no' modo  mlianiblis  habed  ^ j'"'"  Qui  uolu/ 


opera:&  ilia  quocp  quz  mirando  non  fanamur.-pendenti  ntulo  mfcnpfilTe.ut  Apeb 
les  faaebatiaut  Polycletus; tanq  ichoata  femper  arte:*;  imperfeftarut  co-tta  iudiaoru 
uanetatK  fuperefTet  artifici  regrelTus  ad  ueniamiuelut  eme'daturo  qcqd  defideraret'- 
li  non  ellet  interceptus.  Quare  plenum  uerecundis  dlud  eftiq,  omnia  opera  tanqua' 
noudfima  infcnpfereiac  tanq  aliquid  ffgulis  fato  fit  ademptum.  Tna  non  amplius 
ut  opinonabfolute  qus  tradunturinfcnptaidle featiqua; fuis  loasreddam.quo  ap/ 
paruitfummam  arns  fecuntatem  auifton  placuilfe.  Et  ob  id  magna  fuidia  fuete  ofa 
ea.  hgo  plane  meis  adiici  polfe  multa  confiteor.  Nec  hisfolis:  fed&  omnibus  qus 
edidi.  Vt  obiter  caueam  iftos  homeromafticas.  Ita  enim  uenus  dixenmiquonia-  au/ 
dio  & ftoicos  & dialedhcos  6c  epicureos  quoq,.  Nam  degtammanas  femp  expeiftaul 
partunnaduerfus  libellos  quos  degrammanca  edidi.  Et  fubmde  abortus  fecere  lam 
decem  annisicum  celenus  enam  elcphann  panant.  C.  Tubero‘is  ena  aduerfus  Theo/ 
phraftum  hominem  in  eloquentia  tatumiut  nomen  diuinu  inde  inuenerit.-fcripfdfe 
eti^foeminami&prouerbium  inde  natu  fufpendio  arborem  eligendam.  No  queo 
mihi  temperare  .-quommus  ad  hoc  pemnentia  ipfa  cenfoni  Catonis  uerba  ponam. 
Vt  mde  appareatietiam  Catoni  de  mditan  difaplina  commentanmqui  fub  Afncano 
immo  uero  fub  Anmbale  didialfet  militare.  Et  ne  Afncanu  quidem  ferre  pomilfet: 
qui  imperator  mumphum  reportaffetiparatos  fuilTe  iftos:  qui  obtretftafione  aliena: 
faenti^  famam  fibi  aucupantur.  Quid  enim  ad  te  m meo  uolumme.''  Sao  ego 
qua  fcripta  funt.  Hac  fi  palam  proferarur:multos  fore  qui  mum  legent.  Sed  ii  po/ 
tiftimum  qui  uera  laudis  expertes  funt.  Eomm  ego  orafiones  fino  pra:terfluere.Nec 
Plancus  illepideiqui  cum  diceretur  Afmius  Polho  orandes  in  eu  parareiqua:  ab  ipfo 
aut  libens  poft  mortem  Planci  ederentunne  refpondere  poIfetiCum  mortuis  no'  nifi 
lamas  luiftan.  Quo  diifto  fic  tepetcuftlt  dlasiut  apud  eruditos  nihil  impudennus  lu/ 
dicemr.  Ergo  fecuri  etiam  contra  umlitigarores  quos  Cato  elegater  ex  uitus  & Imga/ 
tonbus  compofuit.  Quid  enim  tlli  aliud  q litigant:aut  litem  quamntf  Exequemur 
rehqua  propofiri.  Quia  uero  occupanombus  tuis  publico  bono  parcendum  erat.-qd 
fmgulis  co'nneatur  libns:huic  epiftok  fubiunxi.  Summaq;  cuta  ne  perlegendos  tos 
haberesioperam  dedi.  Tu  per  hoc  6c  alus  praftabisme  perlegant.  Sed  ut  quifq;  defi/ 
derauent  aliquid  id  tantum  qusrat.acfaat  quo  loco  mueniat.  Hoc  ante  me  feat  m 
littens  noftns  Valenus  Soranus  in  libns  quos  epoptedon  fcnpfit.  Vale. 

SVMMATIM  HAEC  INSVNT  LIBRIS  SINGVLIS, 


Secundo  de  mundo  elementis  & fydenbus. 
Tertio  primus  Sc  fecundus  europx  finus. 
Quarto  ternus  europiefmus. 


Mundum, 
Hadlenus. 
Tertius . 


Quinto  defcnbitur  afnca. 

Sexto  afisdefctiprio  continet. 

Septimo  de  homine  & rebus  ab  homine  inuentis. 

Ocitauo  tetreftrium  animalium  genera. 

Nono  aquatilia. 

Decimo  uoluctum  genera. 

Vndecimo  infedla  animalia. 

Duodedmo  planra  odoratorum. 

Tertiodeamo  plance  arborum  peregrinarum. 

Quartodeomo  plantx  uitium. 

Quintodeamo  plance  arborum  frugiferarum. 

Sextodecimo  plants  arborum  filueftrium. 

Septimodeamo  plants  fatiuarum. 

Odlauodecfo  natura  frugu  & cetealiu  ac  ifudia  agriculatotis . 
Nonodecimo  Imum  fpartii  & hortenfia. 

Vicefimo  quie  abis  Sc  medicinaei  piaris  fatiuis  conueniat. 
Vicefimopnmo  flores  & coronamenta. 

Vicefimofecundo  coronas  SCmedicma:  ex  herbis. 

Vicefimotertio  medicms  ex  uino  & arboribus  urbanis. 
Vicefimoquarto  mediana:  exarbonbus  filueftnbus. 
Vicefimoquinto  mediana:  herbarum  fponte  nafcenrium. 
Vicciiofexto  noui  morbi  6C  media'*  qruda  herbayi  p morbos. 
Vicefimofeptimo  herb*  alue  quiedam  & medicin*. 
Vicefimoocflauo  mediana  ex  homine  & animalibus  magnis; 
Vicefionono  de  media'a  aucflonbusiflC  medicia  ex  reliqs  aialibus. 
Tricefimo  magia  & medianas  quadam  per  mebra . 
Tncefimopnmo  medicina  ex  aquatilibus. 

Tncefimofecundo  reliqua  ex  aquatilibus. 

Tncefunotertio  metalla  aun  & argenti. 

Tncefimoquarto  metalla  atisiSC  plubi:& artifices  ararii. 
Tncefimoquinto  pidhira  colorefq!&  pidlores. 

Tncefimofexto  marmora  & lapides. 

Tricefimofeptimo  gemmar. 


Africam. 
Afia. 
Mundus . 

Ad  reliqua. 

Animalium. 

Sequitur. 

Reflant . 

Animalium. 

Hadtenus , 

Externa. 

Oleam. 

Pomiferas . 

Natura. 

Sequitur. 

Syderum . 

Maxunum. 

In  hortis. 

ComplelTe. 

Petadla. 

Nefilua. 

Ipfa  qua. 

Senfit. 

Crefat. 

Diifla  erat. 

Natura. 

Magicas. 

Aquatilium. 

Ventum . 

Metalla . 

Proxune. 

Metallorum. 

Lapidum. 

Vt  nihil. 


IBRD  SECVNDO  CON^ 
tmet  de  mudo:  di  caleftibus: 


6c  terre(inl>us:8i  aeriis. 

An  finitus  fit  mundus : 

et  an  unus. 

Ca.  i. 

Deforma  eius. 

Ca.  ii. 

Demotu  eius. 

Ca.  iii. 

Cur  mundus  dicatur. 

Ca.  iiu. 

De  qttuor  elementis. 

Ca.  V. 

De  feptem  planetis. 

Ca.  vi. 

De  deo. 

Ca.  vii. 

De  nata  fyde^  erratiii. 

Ca.  vili. 

Delun*  natura. 

Ca.  yiui. 

De  defeiftu  folis  & lu^ 

na:  et  denodte. 

Ca.  X. 

De  fyde^i  magnitudfe. 

Ca.  xi. 

QujBqsinuenetitin  o\y 

feruatione  cailefti. 

Ca.  xii. 

De  defecftibus. 

Ca.  xiii. 

De  luns  motu. 

Ca.  xiiii. 

Errantium  motus:6d  lu^ 

minum  canonica. 

Ca.  XV. 

Quare  eadem  alias  aln> 

ora:alias  mferiora  uide^ 

antur. 

Ca.  xvi. 

Catholica  fyderumerra'^ 

tium. 

Ca.  xvii. 

Quae  ratio  colores  eoru 

mutet. 

Ca.  xviii< 

Solis  motus  6^  dierum 

instqualitatis  rario.  Ca.  xviiu» 

Quare  loui  fulmina 
afTignentur.  Ca.  xx. 

Interualla  fyderum.  Ca.  xxi. 

De  fyderum  mufica.  Ca.  xxii. 

De  mundi  geometna.  Ca.  xxiii. 


Derepennnisfydenbus.  Ca.  xxiiii.- 
De  comctis;&ca:leftibus  prodigiisma'' 


taiiScficutS^gmbus  eoK. 

Ca.  XXV. 

Hipparchus  de  fydenbus  per  exempla 

hUtonca:fares:lampades:crabes:bolK 

des:8c  chafma  cseli. 

Ca.  xxvi. 

Deco^li  colonbus. 

Ca.  xxvii. 

De  flamma  cali. 

Ca.  xxviii. 

De  coronis  aeleflihus. 

Ca.  XXIX. 

Deciiculis  repentinis. 

Ca.  XXX. 

Plures  foles. 

Ca.  xxxi. 

Plures  luns. 

Ca.  XXXI  i. 

Dierum  lux  node. 

Ca.  xxxiii. 

Clypei  ardentes. 

Ca.  xxxuii 

OlKmcum  cali. 

Ca.  XXXV. 

De  difcurfu  flella^:. 

Ca.  xxxvi. 

De  ftellis  caftonbus. 

Ca.  xxxvii 

De  aere. 

Ca.  xxxviii 

De  allatis  tepellatibus. 

Ca.  xxxviiii 

De  canicula  exortu. 

Ca.  xl. 

Vis  tempo^  am  ftatuta. 

Ca.  xli. 

De  incems  tepeflatibus. 

Ca.  xlii. 

De  hymbnbus. 

Ca.  xliii. 

Quare  lapides  pluant. 

Ca.  xluii. 

De  tonitruis&:  fulgunbus  Ca.  xlv. 

Qua  ratioe  echo  reddatl 

Ca.  xlvi. 

De  uenns. 

Ca.  xlvii. 

Natura  dc  obferuationes 

uentorum. 

Ca.  xlviii. 

Ventorum  genera. 

Ca.  xlviiii 

Dc  repentinis  flanbus. 

Ca.  1. 

Alia  prodigiofa  genera. 

tempeflatum. 

Ca.  li. 

Quibus  in  terris  fuP 

mma  non  cadant. 

a.  lii. 

Fulgu^  gna  & miracula. 

Ca.  Ilii. 

De  obferuatiombus. 

Ca.  luii; 

De  fulmibus  euocadis. 

a.  Iv. 

Catholica  fulgurum. 

Ca.  'Ivi. 

Quarnonfenabfulmfe.  Ca.  Ivii. 
De  q>digiofis  pluuiis  lac^ 
te,fanguine:came:ferto: 
lanadatenbus  codas.  Ca.  Iviii, 
De  aepitu  armorum  Sc  tubarum 


de  csio  audito,  Ca.  Iviiii. 

De  Iapidibus  e ca:Io 
cadentibus.  Ca.  Ix. 

Dearcucalefti.  Ca.  bd. 

De  grandme;niue:pruina: 
nebulairore.  Ca.  Ixii. 

De  nubium  imaginibus  i Ca.  Ixiii, 
De  propnetaubus 

^lim  locis.  Ci.lxim. 

De  natura  terrs,  Ca.  Ixv. 

Deforma  terra;.  Ca.  Ixvi. 

Deannpodibusanfmt.  Ca.  Ixvii; 
Quomoaq  fittertaimexa.Ca.  Ixviii. 
De  nauigatione  mans: 

& fluminum,  Ca.  Ixix. 

Qux  portio  terra:  bitet.  Ca.  Ixx. 
Media  erte  mundi  terra.  Ca.  Ixxi. 
De  fyde^  ia-qlitate;&  de 
eclipfua:  ubirdd  quare.  Ca.  Ixxii. 
Qu^  racio 

lucis  mterns.  &.  Ixxiii. 

Gnomica  de  eadem  re  6C 
horologio  ptimo.  Ca,  Ixxiiii, 
Vbi  & qndo  nullx  libra:.  Ca.  Ixxv. 
Vbi  bis  anno  umbra; &: 


ubimcontranum.  Ca.  Ixxvi. 

Vbi  longiflimus  diesiS: 
ubi  breuiflimus.  Ca.  Ixxvii. 

Item  de  horologio.  Ca.  Ixxviii 
Quomd  dies  obfenient''.  Ca.  Ixxyiiii 
Ditfert-uxgdnuacrauo.  Ca.  Ixxx. 
Demotu  rcrrx.  Ca.  Ixxxi. 

De  terta  hiatibus.  Ca.  Ixxxti, 
Signa  motus  futuri.  Ca.  Ixxxiii 
Auxilia  cotra  motus 
fututos.  Ca,  Ixxxiiii 

Porteta  terra^  femel  uifa.  Ca.  Ixxxv. 

Miracula  tetramotus.  Ca.  Ixxxvi 

Quibus  locis  mana 
feceflerint.  Ca.  Ixxxvii 

Ratio  mfulajienafcetiu.  Ca.  Ixxxyiii 
Qua:  & quibus  tempo' 
tibus  enata:  funt.  Ca.  Ixxxix 

Quas  terras  mtertux 
penntmana.  Ca.  Ixxxx, 

Qua:  infulx  continenti 
adiundx.  Ca.  xci, 

Qux  terra:  i totu  mari 
permutata.  Ca.  xoi. 

Qua  terra  ipfx  fe 


/rvrj-  /nafu 


■ 


forbuerunt. 

Ca.  xciii. 

Qux  urbes  haulbr 

fmt  a mari. 

Ca.  xciiu. 

De  piaculis. 

Ca.  xcv. 

De  Cerris  fep  tremecibus* 

Ca.  xcW. 

DeifulisfepflutSuatibus.Ca.  xevii. 

Quibus  m cerris  non  pluatiSi  acerua^ 

t.i  terrani  miracula:6C 

extero^  elemento^!. 

Ca.  xcviii. 

Qua  ranone  xftus  ma^ 

ns  accedant  3C  recedant. 

Ca.  xcix. 

Vbi  ^ilus  extra  raflonera.  Ca.  c. 

Miracula  maris. 

Ca.  ci. 

Qux  poceftas  Iunx  6( 

Cerrina  SC  marina. 

Ca.  cii. 

Qux  folis  6C  quare 

fallum  mare. 

Ca.  cilii 

Item  de  natura  Iunx. 

Ca.  diii. 

Vbi  altilTimum  mare. 

Ca.  cv. 

Miracula  aquarum: 

fontium:6i  tluminu. 

Ca.  cvi. 

Igmum  dc  aquarii  iucfla 

miracula  5c  de  maltha. 

Ca.  evii. 

De  naptha. 

Ca.  evui. 

De  fep  ardenribus  locis. 

Ca.  cviui. 

Igniu  per  fe  miracula. 

Ca.  cx. 

lerrx  uniuerfxmenfura 

longitudo  lanrudo. 

Ca.  exi. 

Hannomea  mudi  ratio. 

Ca.  cxii. 

Summa  res  SdhiftonxSC  obferuatio^ 

nes.cccc.xvu. 

EX  AVCTORIBVS. 
M.Varrone:Su’pino  Gallo:  Tyberio 
Cefare  imperatore.  Q_/ruber6e:Tul. 
Cicerone.  L.  Pifone.  T.  Limo:  Cor.  Ne-" 
poce:Stacio  Sebofo  : Ccelio  Antipa-' 
rro;Fabiao:Antiate:Muciano:  Ceana 
qui  de  etrufcadifaplmafcnpfit.Tar'' 
quioo.L,Iulio;Aquilaqj:Ice  Sergio. 
EXTERNIS. 

Platde:Hipparcho:Timarcho:PetoE'' 
niNeocepfo:  PythagoncisiPofidonio 
Cafimandro : Epigene  Gnomonico: 
Euclide : Cerano  phd : Eudoxo  : De/ 
mocnto:  Cncodemo:ThrafiIlo:  Sera^ 
pione;  Dicearcho:  Archimede:  OnefP 
cntoiErarofthenerPytheatHerodoto: 
Anftotele:  Ctefia:  Artemidoro:Ephc' 
fioilfidoro  caraccno;Theopompo. 


IBRO  TERTIO  CONTI/ 
nentur  fitus:  gentesimaria:  op/ 


pidaiportusimotesiflumina:  menfur 

raupopuli  qui  funt  aut  fuerunt. 

Deeuropa. 

Ca.  i. 

Bethycx  longitudo 

dd  latitudo. 

Ca.  ii. 

Hifpania  citerior. 

Ca.  ili. 

Narbonenfis  prouincia. 

Ca.  iiii. 

Italia:  tyberis:roma; 

Campania. 

Ca.  V. 

Corlica. 

Ca.  vi. 

Sardinia. 

Ca.  vii. 

Sialia. 

Ca.  yiii. 

De  lipara. 

Ca.  viiii. 

De  locns  italix  fonte. 

Ca.  X. 

Secundus  europx  finus. 

Ca.  xi. 

Regio  italix  quarta. 

Ca.  xii. 

Qumta  regio. 

Ca.  xiu. 

Sexta  regio. 

Ca.  xiiu. 

Octaua  regio. 

Ca.  XV. 

De  pado  ftuminc. 

Ca.  XVI. 

De  Italia  tranfpadana 

regio  nona. 

Ca.  xvii. 

V enetia  dedma  regio. 

Ca.  xvm. 

De  iftna. 

Ca.  xviiii. 

De  alpibus  3c  genci^ 

bus  alpinis. 

Ca.  XX. 

lllyncum. 

Ca.  xxi. 

Liburnia. 

Ca.  xxii. 

Macedonia. 

Ca.  xxiii. 

Nonci. 

Ca.  xxiui. 

Pannonia* 

Ca.  xxVi 

Dalmanai 

Ca.  xxvi. 

Mefia. 

Ca.  xxvu. 

Infularum  ionii  & hadriaria  fumma. 

Oppida  ge'tes. XXVI.  Summa  flumina 

clara.Summi  montes  prxclan.  Sum-' 

mxinfulx.Summaeaqux  iteradere 

oppida  gentes. Summa 

resdchiflo/ 

obferuationes.ccc.xxvi. 

EX  AVCTORIBVS. 
TuiTanio  Gracculo:Cor.  Nepote.T, 
Liuio:Carde  Cefono.M.Agnppa.M, 
Varr6e:Diuo  Augufto:Varr6e  Acra^ 
ano;  Antiace;Rigino.L.Vetere:Pom'' 
pomo  MelaiCunone  pfe:Ccelio:  Aru^ 
ao:Sebofo:Licinio  MunanoiFabritio 
Th  u fco . L.  Aceio  Capitde:  Verno  Flacv 
co . L,  Pifone.  C.  Eliano : Valeriano . 


EXTERNIS. 

Artemidoro:  Alexandro  Polyhiftore; 
Thucydide  : Theophrafto : Ifidoro: 
Theopopo:  Metrodoro  Sccpfio:  Cah 
licrate:Xenophonte  Lapfaceno:  DiO'' 
doro  fyracufano:Nymphodero.Calli^ 
phane;Timagene. 


T IBRO  QVARTO  CON/ 

I /tinentur  fitus:getes:mana:  op-' 
pida:portus:m6tes:fiumtna  mefura:: 
populi  qui  funt  aut  fuerunt. 

Hpirus.  Ca.  i. 

Aetolia.  Ca.  li. 

Locn.  Ca.  ni. 

Peloponnefus.  Ca.  uii. 

Achau.  Ca.  v. 

Dearcadia.  Ca.  vi. 

Greciafidattica.  Ca.  vu, 

ThelTaiia.  Ca.  viii. 

Magncfia.  Ca.  ix. 

Macedonia.  Ca.  x. 

Thracia.  Ca.  xi. 

Infulx  inter  eas  terras  inter  quas  cre^ 
ca:euboia:cyclades:fporades:mxotis: 
hellefpontus:  ponaimxondis:  dacii: 
farmatixifcythiae.  Ca.  xu« 

Infulx  ponn.  Ca.  xiit. 

Germanix.  Ca.  xiiii, 

Infulx  m gallico  oceano.  Ca.  xv. 

Bntanmahibemia.  Ca.  xvi. 

Galba.  Ca.  xvii. 

Lugdunenfis  gallia.  Ca.  xviii. 

Aquitania*  Ca,  xix, 

Citenorhifpania*  Ca.  xx. 

Lufitania.  Ca.  xxi, 

Infulx  m oceano.  Ca.  xxii. 

Vniuerfx  europx  mefura.  Ca.  xxui. 

Summa  oppida  & gentes.  Sumaflu^ 
minaclara.  Summa monnum  clara. 
Sumamfulxqux  interadere  oppida 
gentes,  S urna  res  hiflorix  &obfer^ 


EX  AVCTORIBVS. 

M.  Varrone:  Catone  cenfono.M, 
Agrippa:diuo  Augufto:  Varrone 
Atraano : Cor.  Nepote:  Higino . L. 
Vetere:Pdponio:MeIa:Lianio:  Muti 
ano:FabrinoThufco:Ateio  Capitone: 
Athetophilologo . 


EXTERNIS. 

PoIybio:Hecateo:Hcllanico  Damaf' 
ceno:Eudoxo:  Dicearcho:  Timofthe^ 
ne:Ephoro:  Cratete  grammatico:  Se^ 
rapione  annochenfe : Callimacho  fi^ 
culo  mufico:  Alexandro  Polyhiftore: 
"Ihuadide:  Dofiade:  Anaximandro: 
Philiftide  Malore:Dionyfio:Ariftide; 
Callidemo:Menechino:  Eratollhene: 
Annclide:  Heralide:  Philemone:  Aie/ 
neponte:  Pythea:  Ifidoro:  Philenide; 
Xenagora  Aft^’nomio:  Staphylo: 
Agoraftocnto:Mecrodoro:  Clcobulo; 

Pofidonio. 


Libro  qvinto  con/ 

tinentur  fitus:getes:mana:  op/ 
pida:portus:monces:  flumma:  mefu^ 
rx:popuh  qui  funt  aut  fuerunt. 
Demauntania.  Ca,  i. 

Tingitania  prouinaa*  Ca.  li. 

Numidia.  Ca.  iii, 

Afnca,.  Ca.  uii. 

Cyrene.  Ca.  v. 

Libya  mareotis,  Ca.  vi. 

Iniulx  arca  africam:6£ 
aduerfarum  afncx.  Ca.  vii. 

Aethiopes.  Ca.  viu. 

De  ai  ia.  Ca.  ix. 

Alexandria.  Ca.  x, 

Arabia.  Ca.  xi. 

Synapalxfhna  phoenicis.  Ca.  xii. 

Idumxafynaipalxftina:  famana:  af/ 
calum:azotus:cxfarea.  Ca.  xiii. 

Iudxa:galilea:hiericho; 
emmaus:lydda:iope. 

Iordanis. 

Afphaltides. 

Gens  heflenorum. 

Decapolis. 


Tyrus  fidon. 
Mons  libanus. 
Syna  anthiochia. 
Caffius  mons, 
Coele  fyria. 
Euphrates. 
Palmira. 
Hierapolis. 


Ca,  xuii. 
Ca.  XV. 
Ca.  xvi. 
Ca.  xvii. 
Ca.  xvui. 
Ca.  XIX, 
Ca.  XX. 
Ca.  xxi. 
Ca.  xxii. 
Ca.  xxiii. 
Ca.  xxiiii. 
Ca.  XXV. 
Ca.  xxvi. 


Ciliaa  et  adiundx  gentes  pamphilia; 
ifaunaihomanaduipinidia:  lycaonia: 


taurus  monstlyaa.  Ca.  xxvii. 
Indus  fluuius,  Ca.  xxviii. 

Laodicea:apamea:ionia.  Ca,  xxix» 
Ephefus  arolis  troas 
pergamus.  Ca.  xxx; 

Infula  ace  afiamjpamphilium.  maret 
rhodus:famus:chius.  Ca.  xxxi* 
Hellefpontus  mifia  phtygia  galacia 
niceabithyniaborphorus.  Ca.  xxxu. 
Summa  oppida  dc  gentes.  Suma  flu^ 
mma  clara.  Summa  moncium  clara. 
Summa  infulsc.cxviii.  Summa  (Ju;e 
mrerddere  oppida.  Summa  res  hillo'' 
nx  & obferuationes. 

EX  AVCTORIBVS. 
AgnppaiSuctonio  Paulino:  Varrone 
Atracmo:  Cornelio  Nepote : Higino; 
L.  Verere:  Mela  iDomitio  Corbulone: 
Lianio  Mutiano:  Claudio  Grrare: 
Aruntio:Liuio  filioiSebofo  in  a(ftis 
tnumphorum. 

EXTERNIS. 

luba  rege:Hecateo:HeIIanicodamaP 
ceno:  Dicearcho:  Bione:Timofthene: 
Philenide:Xenagora:Aftynomio:Sta 
phyIo:Dionyfio:Anfl:otele;  Anftocri^ 
to:Ephoro:  Eratoflhene:  Hipparcho: 
Panetio:  Serapione  Antiocheno:  CaP 
Iimacho;  Agathocle:  PolybioiTimeo; 
MachaniaiHcrodotoiMyrfilo  AiexaV 
dro  Polyhiftore:  Metrodoro:  Pofido>' 
nio:quipen  pIuton:id  eftde  diutiis: 
penegefeosudeftde  tcrttE  ambitu, 
Sotade:  Periandro:  Arietare  Sicyonio: 
Eudoxo:  Anrigene:  Callicrate:  Xeno^ 
phontc  Lampfaceno ; Diodoro  fyra^ 
cufano;  Hannone:  HimilameiNym-' 
phodoro;  Calliphone:  Artemidoro: 
Megan:hene:iridoro:  Eubolo:  Arifto'' 
creonte. 

Libro  sexto  contt^ 

nentur  fitus:  gentes:mana:  op'' 
pida:  portus:  flumma:  menfurx:  po' 
puli  qui  funt  aut  fuerunt. 

Ponti  mariandinorum.  Ca,  i. 

Gens  paphlagonum: 
cappadocum.  Ca.  ii. 

^ppadocu.  ^ Ca. 

Themifhdxregidisgetes,  Ca.  liii* 


Regio  colchicaianchetiac 
ceteri  eodem  tradhi. 


Ca<  V. 


maotis. 

Ca.  vi. 

Gentes  drea  mxotim. 

Ca.  vii. 

Armenia  dua. 

Ca.  vili. 

Armenia  maior. 

Ca.  ix. 

Albania  hibena. 

Ca.  X. 

Porta  caucafia. 

Ca.  xi. 

Infula  in  ponto. 

Ca.  xii. 

Gentes  mfcychico  oceano.Ca.  xiii. 

Mcdiaicafpix  portE: 

caucafix. 

Ca.xiiii» 

Getes  arca  hyrcanu  mare.  Ca.  xv. 

Item  gentes. 

Ca.  XVI, 

Scycharum  gentes. 

Ca.  xvu. 

Fluuiusganges. 

Ca.  xviii. 

Ganges  mdix. 

Ca.  xix. 

Indus  fluuius. 

Ca.  XX. 

Am  &:  luntibe  gentes. 

Ca.  xxi. 

Taprobanx  mfula. 

Ca.  xxii. 

CapilTenx  dantis  carmaia.Ca.  xxui. 

Sinu.s  pcrficus  6c  arabicus.  Ca.  xxuii. 

Cafeandrus  mfula: 

parchorum  regna. 

Ca*  XXV» 

Media:mefpocamia: 

babylonifeleucia. 

Ca,  xxvi. 

Flumen  tigns. 

Ca.  xxvu. 

Arabiainomades  :nabathai:omani: 

Cilos:etogynsmfuIx. 

Ca.  xxvui. 

Sinus  mans  rubri  troglod' 

f'ria 

‘ Ca.  XXIX. 

Multiformes  & mitas 
hominum  effigies.  Ca.  xxx. 

Infula:  athiopia  maris,  Ca.  xxxi. 

De  fortunatis  infulis.  Ca.  xxxu'. 

1 em  per  menfuras 
“mputatiidigellio.  Ca.  xxxm. 

Digeftio  terrarum  in  parallelos 
& umbras  pares.  Ca.  xxxiiii. 

burnma  oppida.c.Ixxxxy.Suma  gene 
tes.d.lxvi.  Summa  fluminum  clara 
.c.lxxxx.  Summa  motes  clari.xxxviii. 
humma  uifula.cvui.Summa  qua  ine 
tercidere  oppida  aut  gentes. Ixxxxv. 
Summa  res  &hifl:ona&  obferuatio-cs 
duo  nnlia.cc.xmi. 

EX  AVCTORIBVS. 

M.  Agnppa:  Varrone  Atraano:  Cor. 
Nepote:  Higmo.  L . Verere:  Mela: 


PomponiojDomitio  CorbuIonc:Lid'' 
mo  Muaano:  Qaudjo  Cefarc:  Arun-^ 
tio:  Sebofo:  Fabricio  Thufco.  T ,Li' 
uioj  SenecaiHtgidio. 

EXIERNIS. 

luba  rege:Hecateo:Hellanico  damaC' 
ceno:  Eudoxo:  Dicearcho:  Becomo: 
Timon;henc:Patroclc:Demodematej 
Clitarcho:Eratofthene:AlexadroMa^ 
gno:Ephodoro:Hipparcho:  Panecio: 
Callimacho:  Arcemidoro:  Apollodoro 
Agathocle : Polybio  i Vmaco  Siculo: 
Alexandro  Polyhiftore : Ifidoro:  Ha'' 
mometo:Mctrodoro:Poridonio:One 
ficnto;  Nearcho  Megafthene:  DiogC'' 
nete:  Ariftocreonte.  Bione:  Dialdone: 
Simonide  minoreiBafileiXenophon'' 
teLampfaceno, 

IBRO  SEPTIMO  CON/ 

tinent'" gennu  mirabiles  figurae, 
Genciu  mirabdes  figura:.  Ca.  i. 

De  fcychis;fid  aliarum 
diuerlicace  genaum.  Ca.  ii. 

De  prodigioris  partubus.  Ca.  ui. 

De  mutatione  fexus 

gemmis  partubus.  Ca,  ilii. 

De  hoie  gnando:&  pariedi 
tepora  perilluftriaex^la 
menribusfepcead.xi.  Ca.  v. 

De  concepnbus  & rigna  fexus  in  gra' 
Ca.  VI, 

6c  generatione.  Ca.  vii. 

Deagnppis.  Ca.  vui. 

Mollroliptus  exciri  utero  Ca.  ix. 
Quirintuopifa.  Ca.  x. 

Excplanumerofxfobolis.Ca.  xi. 
Exempla  rimilitudmum.  Ca.  xii. 
Qua:  ritgeneradi  ratio.  Ca.  xiii. 
Itedecodemulripliaus.  Ca.  xiiii. 
De  menftruis  mulierum.  Ca.  xv. 
Item  de  ratione  parruu.  Ca.  xvi, 
Infignia  corporum.  Ca.  xvii, 
Exempla  uaria^  figura^.  Ca.  xviii, 
Diuerfo^i  mo^  exepla.  Ca.  xix. 
Defortitudie&uelocitateCa.  xx. 
Deuifu,  Ca.  xxi. 

De  auditu,  Ca.  xxii. 

Exempla  patientia;,  Ca.  xxiii. 


uidis  pertinentia  are  ptu. 
De  conceptu  hominum 


Mcmonx  exempla.  Ca.  xxiiii. 
Laus.C.IuliiCa:faris.  Ca.  xxv. 
Laus  Pompeii  Magni.  Ca.  xxvi. 
Laus  Catonis  pnmi.  Ca.  xxvii. 
Item  de  fortitudine,  Ca.  xxviii, 
Diuerrie  laudes  plurimo^i.Ca.  xxix. 
De  Platone;  EnnioiVir^io.  M.  Vac^ 
rone:&.M. Cicerone.  Ca.  xxx. 
Demorum  honeftate.  Ca.  xxxi. 
Deau(floncate.  Ca.  xxxii. 

Dediumitate,  Ca.  xxxui. 

DeNarica.  Ca.  xxxuii 

Depudiatia,  Ca.  xxxv. 

De  pietate.  Ca.  xxxvi. 

De  artui  plurimaru  excellena  arirolo'' 
gu:gramaaca:geometna.  Ca.  xxxvii 
item  mira  opera  araficis,  Ca.  xxxviii 
Deferuitus.  Ca.  xxxix. 

Deprxftantiagenrium.  Ca.  xl. 
Detcelicicatefcemin:^.  Ca.  xli. 
Vana  exempla  fortunx.  Ca.  xlii. 
De  bis  profcnptis.L.S|lIa: 

Q_. Metello.  Ca.  xliii. 

Dealtero  Metello.  Ca.  xliiu. 
De diuo  Augurio.  Ca.  xlv. 

Quos  beanl  limos  dii 
ludicaueiunt,  Ca.  xlvi. 

Quem  umentem  ut  deu 
coli  lufferunt.  Ca.  xlvii. 

De  fpanis  uitx  logiffimis.  Ca.  xlvtii, 
Deuaneutenafeendi.  Ca.  xlix. 
In  morbis  uana  exempla.  Ca.  1. 

De  rignis  mortis.  Ca.  li. 

De  his  qui  elati  reuLxerut.  Ca.  lii. 

De  mortibus  repentinis.  Ca.  lui. 
Defepultura.  Ca.  luii. 

De  an.maruel  de  manibus:uel 
de  refurrecriionc  uerba 
gentilium  inania.  Ca.  Iv. 

Qux  qs  menerit  in  uita.  Ca.  Ivi. 

In  quo  primus  gentium 
conlenlus.  Ca.  Ivii. 

De  littens  antiquis.  Ca.  Iviii. 
Quando  primum  tonfores 
romx.  Ca.  lix. 

Quado primu horologia.  Ca.  Ix. 
Summa  res  fii  hirionx6i  obferuario^ 
nes.dcc.xlvu. 

EX  AVCTORIBVS. 

Verrio  Flacco:Cn.  Gelio:  Licinio 


Muriano:  Muoo:  Mafurio:  Sabinot 
Agrippino:  Qaudio  Cxfare.M.Gice'' 
rone:Afimo  Pollide:Menralla:RufFo: 
Nepote  Cornelioj  Virgilio.  L .Coido 
McIilTo:  Seboro:Cor.CelfoJ  Maximo 
VaIerio:Trogo:  Nigidio  Figulo:  Po-' 
ponio  Attico  :Pediano  Afconio:  Sabi'' 
no;Catonecenfono:Fabio  Veftalc. 

EXTERNIS. 

Herodoto:  Atiftea:  Betone:  Sigono 
Cratere:  Agachatdde:CalIiphane:Anf 
totele:  Nymphodoro:  Apollodoro: 
Philarcho:  Damone;  Megafthene: 
Cteria:Taurone;Eudoxo:Oneficnto: 
Clitarcho:Duride:  Artemidoro:  Hip'' 
pocrate  medico:  Afclcpiade  medico: 
Hefiodo:  Anacreonte:  Theopompo: 
Hellanico  damafceno:  Ephodoro: 
Epigene:  Berofo:Petofm:  Neocepfo: 
Alexandro:  Polyhiftore:  Oneficnto: 
Xenophonte:  Callimacho:  Democh'' 
to : Diulio : Polyhiftore  hiftorico : S tra'' 
tone  qui  contra  Ephori  theoremata 
fcnpfit.  Heraclide  Ponneo;  Afclepia^ 
de  qui  Tragodumena  philofopho: 
Stephano:Egefia:  ArchimachoiThu'' 
cydide:Mneftygitide:  Xenagora:  Me^ 
trodoro  Scepfao:Anticlide:Cntodeo 


“I  IBRO  OCTAVO  CONTP 
I nentur  animalium  terreftnum 
natura:  pedi  tantum. 

De  afalibus  terreftnbus:eIephaCorun\ 
comedatioiScdefcfueopi.  Ca.  i. 
Quando  pnmuiundi.  Ca.  ii, 
Dedoalitateeo^i,  Ca.  iii. 
Declxmetia  eo^ii^dq»  picula  fuaitclli-' 
gat:6cdetigndistruculctiaCa.  iiii. 

De  intellccftu  fic  memoria 
eorum.  Ca.  v. 


Quando  primu  in  italia. 

Ca.  vi. 

Pugnseonmi. 

Ca.  vii. 

Quomodo  capiant. 

Ca.  viii. 

Quomodo  domant"'. 

Ca.  ix> 

De  partu  eonim  6i 

teliqua  natura. 

Ca.  X. 

Vbi  nafc3ntur:&  de  difcordia 

eorum  draconum. 

Ca.  xi. 

De  folertia  animalium. 

Ca.  xu'. 

De  dracorubiu. 

Ca.  xiu. 

Dcferpccibusmaxfs&boisCa.  xiiii. 
De  rcythicis  animalibus: 

6<:  feptentnonalibus.  Ca.  xv. 

De  leonibus.  Ca.  xvi. 

De  pantheris.  Ca.  xvii. 

De  tigndis  natura  SC 
camelis:&  camelopardali: 
^quadoprimuuifaromaCa.  xviii. 
De  chao:&cepho.  Ca.  xix. 

De  rhinocerote.  Ca.  xx. 

DelynabusfiC  fpmgibus:6C  crocutis: 
cercopithecis : indias  bubus  ileucrocu^ 
tis:  eale:  tauns  arthiopiie:  mandebra: 
monocerote:catoblepa: 
bafilifco.  Ca.  xxi. 

De  lupis.  Ca.  xxii. 

Defcrpentibus.  Ca.  xxui. 

De  ichneumone.  Ca.  xxiui. 

De  crocodilo  6C 

hippopotamo.  Ca.  xxv. 

Quis  pnmus  romx  hippopotamum 
&crocoddos  ofi:endit:&  medidnx  ab 
animalibus  repertx.  Ca.  xxvi. 

Qua:  animalia  qs  herbas  oftenderunc 
cerui:  lacerri:  hirundines:  tefhidmes: 


muftela:  deonia:  apenanguis:  draco: 
pantheraielephasiurfiiceruiipalubes: 
colubae:grues:coruus.  Ca.  xxvii. 
Prognofticaanimalm.  Ca.  xxviii. 
Ciuitates  6c  gentes  a minutis 
animalibus  delet*.  Ca.  xxix. 
De  hyena  6i  crocuta  & manticora 
&fibns  &:lutrisi  Ca.  xxx. 

De  ranis:&:  uitulis  marinis: 

& ftellionibus,  Ca.  xxxi. 

De  cernis , Ca.  xxxii. 

De  tragelapho  & chameledte  6c  reliqs 
colorem  mutantibus.  Ca.  xxxui. 
De  tarando  dC  lycaone: 

&thoe.  Ca.  xxxiiii 

Dehyftnce.  Ca.  xxxv. 

De  urfis  & foetibus  eo^.  Ca.  xxxvi. 
De  munbus  poncicis  al^ 
pinis:6d  hennaais.  Ca.  xxxvii 
De  leontophono:lynce: 
melibus:6^  rduris.  Ca.  xxxviii 
De uipa;cocleis:&Iacertis,Ca.  xxxix. 
De  canibus.  Ca.  xl. 

Ad  canis  rabidi  morfum,  Ca.  xli. 

De  natura  equomm.  Ca.  xlii. 


De  afinis  et  mulis* 

Ca.  xliii. 

De  bubus. 

Ca.  xliiii. 

De  api  bouci 

Ca.  xlv. 

Denatapcco^etpecudu.Ca,  xlvi. 

DegmbuslanaRietueftiuCa.  xlvu. 

De  mufmono. 

Ca.  xlviii. 

De  capris  6C  gnatioe  ea^i. 

Ca.  xlix. 

De  fuibus  6c  nata  ea^:. 

Ca.  1. 

De  uiuariis  beftiarum. 

Ca.  li. 

De  femifcns  aialibus. 

Ca.  Ili. 

De  fimiis. 

Ca.  liu. 

De  leponbus. 

Ca.  Iiui 

De  dammis. 

Ca.  Iv. 

De  munbus  glinhus. 

Ca.  Ivi. 

Qu*  animalia  quibus 

loas  non  fmt. 

Ca.  Ivii. 

Quae  aduenis  noceant. 

Ca.  Iviii. 

Summa  resfiC  hiftorue&obferuano'' 

tio  nes . dcc.  1 xxxviii , 

EX  AVCTORIBVS* 
Muriano:Icilio:  Verno  Flacco. L.Pk 
fone:Comeho;Valenano;  Catone  ce^ 
fono:  Feneftella:  Trogo;A(flio:Colu/ 
mella:  Virgilio.  Varrone. L.  Metello: 
Sapione:  Cornelio  Celfo:  Nigidio: 
TrebioNigro:Pdponio  Mela;  Mani^ 
lio  Sura. 

EXTERNIS. 

lubarcge:  Polybio:  Oneficritoilfido' 
ro:  Annpatro:AnRotele:  Demetno 
Phyfico:  Democrito:  Theophrafto: 
Euante;  Apocha  qui  olympionica: 
Hierone  rege;  Attalo  regeiPhilometC'' 
re  rege:  Ctefia:Dunde:Philifto  Archi' 
ta;  Philarcho:  Amphiloco:  Ateneo: 
Anaxipoli  Thafio:  Apollodoro  Lc'' 
nio;  Anftophane  Milefio:  Antigono 
Cineo;  Agathocle  Chio:  Apollonio 
Pergameno;  Anftandro  Ateneo:  Bac^' 
chio  Milefio:  Bione:  Sulenfe:  Chcrca 
Ateneo:  Diodoro  Prienneo:  Dione 
Colophonio:  Epigcne  Rhodio;  Eua^ 
gone  Thafio : Euphronio  Ateneo: 
Hegefia Maroneo;  Menandro  Pnen^' 
nio ; Heracleo  ce:  Menecrate  poeta:  An'' 
drononequi  deagncultura  fcripfit: 
Efcrione  qui  item  Dionyfio  qui  Ma-' 
goncm  cranftulit.  Diophane  qui  ex 
Dionyfio  Epitoma  feat.  Archelao  re^ 
ge  Nicandro» 


Libro  nono  conti^ 

nentur  animalium  aquaticoru 
hiRori*  et  natura:. 

De  aquatilium  natura»  Ca.  i. 
Q_uare  maxima  ui  mari 
animalia.  Ca.  ii. 

De  indici  maris  beluis,  Ca.  iii. 
Qu2  in  oceano  quoq; 
maxima.  Ca.  ini. 

De  tntonum  nereidum  & elephatoru 
mannorum  figuris.  Ca,  v. 

De  balenis  orcis,  Ca.  vi. 

An  fpirent  pifcesj' 
an  dormiant.''  Ca.  vii. 

De  delphinis  6c  eorum 
natura  mirabili.  Ca.  viii. 

De  torfionibus.  Ca.  viiii. 

De  teftudibus  quo  capiat. Ca.  x. 
Quis  prunus  telhidmesfecare 
iniuituent.  Ca.  xi. 

Tegmenta  aquatilium.  Ca.  xii, 
Deuitulo  manno,  Ca.  xai. 

Depifabus  pilo  carentibus:  et  quo 
panant:ecquoteo^gna.  Ca.  xuii, 
L)c  nommibus  6c  natuns  multorum 
pifaum.  Ca.  xv. 

De  augunis  dC  diuerfitate 
pifaum.  Ca.  xvi. 

De  mugili  et  aliis  pifabus.  Er  q»  non 
ude  ubiqj  placeant.  Ca.  xvii. 

De  mullo;coraano:falpa: 
Scfalmonc.  Ca.  xviii. 

De  exocccto:6i  muribus:polypis; 

murenis.  Ca.  xix. 

Digefho  pifcium  in  figuras 
corporum,  Ca.  xx. 

De  anguillis,  Ca.  xxi. 

De  captura  earum  in  lacu 
benaco.  Ca.  xxii. 

De murenx natura,  Ca.  xxiii. 

De  planis  pifabus,  Ca,  xxiui. 

De  echmo  pifce:eiufcj 
natura  mirabili.  Ca.  xxv, 

Deuanetatenat^pifdu,  Ca,  xxvi. 
De  miluo  pifce  dC  dracone 
marino.  Ca.  xxvii. 

De  pifabus  fanguinc 
carennbus.  Ca,  xxyiii. 

De  lolligine  6c  fepiis  et  polypis: 
et  naupliis,  Ca.  xxix. 


De  onigena  locuRw  & 

cieris  cocleis  fld  cochis. 

Ca»  XXX. 

De  cancris. 

Ca.  xxxi. 

De  cocleis» 

Ca.  xxxii. 

De  petftinibus. 

Ca.  xxxiii* 

De  diuiriis  marinisi 

Ca.  xxxiui 

Quomodo  nafcantur:6Cubi.  Et  quo 

inueniunc  margantjc. 

Ca.  xxxv. 

De  natura  purpura:  64 

munas. 

Ca.  xxxvi. 

Quot  funt  genera. 

Ca.  xxxvii 

Quo  capiantur  tepore. 

Ca.  xxxviii 

Rom$  quado  ufus 

purpurJB. 

Ca.  xxxix. 

Uc  precio  earum. 

Ca.  xl. 

De  nngendo  amethyRio: 

64  cocco  byflino. 

Ca.  xli. 

De  pinna  64  pinno'tcrc:54 

aquatilium  fenfu. 

Ca.  xlii. 

De  fcolopendns  uulpibus 

& glanis. 

Ca.  xliii. 

De  anete  pifce. 

Ca.  xlmi. 

De  his  qux  tertiam  naturam  habent 

non  anuTialium:neq;  fruticum:64  de 

urucis  64  fpongiis. 

Ca.  xlv. 

De  caniculis  marinis. 

Ca.  xlvi. 

De  animantibus  quaifiliceateftai&T 

qu®  fine  uillo  mcludunturi&:  reliquis 

fordidis  animalibus. 

Ca.  xlvii. 

De  uenenatis  marinis. 

Ca.  xlvui. 

De  morbis  pifdum. 

Ca.  xlix. 

De  gnatione  eo&  mira. 

Ca.  1. 

Item  de  gencranone;64  qui  pifces  oua 

panant. 

Ca,  li. 

De  uuluis  pifdum. 

Ca.  Ili. 

De  longiRia  uita  pifdu. 

Ca.  lui. 

De  uiuanis  oRrearum:64 

qs  eapnmus  muenent. 

Ca;  lilii. 

Quis  primus  murenarum 

uiuana  fecerit. 

Ca.  Iv. 

De  coclearum  umariisiSC 

quis  primus  inftituit. 

Ca.  Ivi. 

De  pifcibus  terrenis. 

Ca.  Ivii. 

De  munbusnili. 

Ca.  Iviii. 

De  anthia  pifce:&  quo 

modo  capiatur. 

Ca.  lix. 

De  flellis  mannis. 

Ca.  Ix. 

Dedaflylis  eorumque 

miraculis. 

Ca.  Ixi. 

De  muTucitiis  & amicioVs  inter  fe 

aquatilium.  Ca.  Ixii. 

Summa  res  8c  hiftonxfiC  obferuatio' 
ncs.dc.L 

EX  AVCTORIBVS. 
Turranio:  Gracchulo;  TrogorMoccc" 
natcrAlbo  Flauo:Cor.Nepoce:VaIe^ 
rio  Mimographo:  Fabiano:Feneftella 
Mutiano:  Helio  Solone:  Statio  Se/ 
bofoiMelilToiSeneca:  Cicerone:  Ma/ 
croiAemilio:  MelTalla Coruino:  Tre/ 
bonio  NigroiNigidio. 

EXTERNIS, 

Anftoteler  Archelao  regeiCallimacho: 
Democnto:  TheophraRo:  Thrafillo: 
Hegeridemo:Cudnio:Alexandro  Po/ 
lyhiibore. 

Libro  decimo  contp 

netur  naturs  hiftoriaj  amma/ 


lium  uolatilium. 

De  natura  auium. 

Ca.  i. 

De  phoeniee. 

Ca.  ii. 

De  aquilis. 

Ca.  iii. 

Quando  legionum  figna 

eReccepennt. 

Ca.  iui. 

Mirum  de  aquila. 

a.  V. 

De  uultunbus. 

Ca.  vi. 

De  fanquale. 

Ca.  vii. 

De  accipitribus. 

Ca.  viii. 

De  cocyce  qux  a fuo  genere 

interimitur. 

Ca.  viiu. 

Demiluis. 

Ca,  X. 

Digefho  auium  p gna. 

Ca.  xi. 

De  maufpicatis  auibus 

cormce.-coruis:  bubone. 

Ca.  xii. 

De  incendiaria. 

Ca.  xiii. 

De  cliuma. 

Ca.  xiiii. 

De  auibus  incogniris. 

Ca.  XV. 

Deauibus  nodhirnis. 

Ca.  xvi. 

Denodaiis. 

Ca.  xvii. 

De  pico  martio. 

Ca.  x\'iii. 

De  uncos  ungues  hntibus 

64  digitos. 

Ca.  xix. 

De  pauonibus:&  quis  eos 

pnmus  comedent. 

Ca.  XX. 

De  gallis  & quo  caftrent; 

& gallmaceo  locuto. 

Ca.  xxi. 

De  anreribus:64  quis  primus  iecur  an> 

ferinum  comederit;54  dc  adipe  anferi/ 

no  comageno. 

Ca.  xxii; 

De  gruitus:dconiis:oIonbus:fl6 
peregrinis  auibus:8C 
cotumiabustdeglotte.  Cai  xxiu* 
De  hirudinibus:nierulis: 
turdis:6i  ftumis: 

turcunbus  & palubis  Ca.  xxuii. 
Quaeauiu  penncs:quz 
remeftres:qu*trimeftres.  Ca.  xxv. 
De  auibus  mira.  Ca.  xxvi. 

Deauibus  feleucidibus*  Ca.  xxvii. 
De  ibi.  Ca.  xxyiii. 

Qua?  aues  in  qbus  locis  nd 
funttSC  qu2E  mutat  colote 
& uoce:6d  delufcmus.  Ca.  xxix. 
De  merulis.  Ca.  xxx. 

Tempus  auiu  genitur*.  Ca.  xxxi. 
Dc  halcyonibus  dC  de  diebus  earum 
nauigabilibusiflC  gauie:6c 
reliquo  aqtica^igne.  Ca.  xxxti; 
De  diuerfitate  nidificatiu  auiu  agathi^ 
lis  anamulgis  fiCpdicibus.  Ca.  xxxui. 
De  columbis.  Ca.  xxxiiii 

De  paliibibus  6c  difTerecia 
columbarum.  Ca.  xxxv. 

DepafTeribus.  Ca.  xxxvi. 

Dennungulo.  Ca.  xxxvii 

DeuolatuScicelTuauiu.  Ca.  xxxviii 
Deapodibus.  Ca.  xxxix. 

De  caprimulgis  &:  plateis.  Ca.  xl. 

De  mgenus  auium.  Ca.  xli. 

Dc  carduele  pfytaco  Sc 
auibus  qu*  loquunt.  Ca.  xlii. 
Decoruo^iintelligentia.  Ca.  xliii. 
De  diomedeis  auibus.  Ca.  xluii. 
Qu*  afalia  nihd  difcant.  Ca.  xlv. 
De  potu  auium.  Ca.  xlvi. 

De  ematopodiionocrotali: 

de  peregrinis  auibus.  Ca.  xlvii. 
De  multarum  auium 
nominibus  natura.  Ca.  xlviii. 
De  nouis  auibus 

dcfabulofis.  Ca.  xlix. 

Quis  gallinas  fardre  iftitueritJ 
de  auianisjSC  qs  ea  primus 
infhruerit.  Ca.  l. 

De  efopi  patina:  Ca.  li. 

De  gnatione  auiuidC  prxter  aues  qu» 
qdrupcdes  oua  pariant.  Ca.  lu. 

De  tepore  6c  gnatione 
incubatusauiu  et  coitu.  Ca.  liu. 


De  uitiis  er  remediis 
incubannum.  Ca.  liiiii 

Deaugunis  ouorum.  Ca.lv. 
Qua:gallin*optim*.  Ca.  Ivi, 
De  morbis  ea^  et  remediis  Ca.  Ivii, 
De  edeeptu  et  numero 
fcetus  auium.  Ca.  Iviii. 

Depauoneetanfenbus.  Ca.  lix. 
De  ardeolis  et  quomodo 
feruenturoprimeoua.  Ca.  Ix. 
Qu*  uolucrum  fola  aial 
panat  et  ladte  nutriat.  Ca.  Ixi. 


De  edeeptu  uip*  et  ptu  et 
qu*  terreftnu  oua  pariae.  Ca.  Ixii. 
De  generande  terreftriu.  Ca.  Ixiii. 
De  uana  gnatione  auiii.  Ca.  Ixiiii. 
Demunumfeetu.  Ca.  Ixv. 

Defpinahofsaguenafci.  Ca.  Ixvi. 
De  falamandra.  Ca,  Ixvii. 

De  iis  qu*  nafcut  ex  nd  geniris: 

qu*  nata  nihil  gignut.  Ca.  Ixviii. 
De  Icnfibus  animalium.  Ca.  Ixix, 
Auditum  et  olfadlum 
criepifcibus.  Ca,  Ixx. 

Tacitum  communem 
elTc  omnibus.  Ca.  Ixxi. 

Qu*  uenenis  uiuant; 
et  qu*  terra.  Ca.  Ixxu. 

De  abo  et  potu  quoruda.  Ca.  Ixxui. 
Qu*  inter  fe  dilTideatiet 
qu*mterreconuenianc.  Ca.  Ixxiiii, 
De  fomno  animalium.  Ca.  Ixxv. 
Summa  res  ethiiboriset  obferuario^ 
nes.dcc.xxiui. 

EX  AVCTORIBVS. 
Manilio : Cornelio : Valeriano : Adtio : 
Vmbnao  melioreiMaffurio  Sabino: 
AnciRio  Labeone:  Trogo:Cremurio: 
M.  VarroneiMacro  Aemilio:  EmiP 
fio:Mutiano  Nepote:Fabio  pidtore: 
T.Lucrcrio:Cor.Celfo:Oratio  Delu' 
fone:  Higino:Safemis:Nigidio:Ma/ 
nilio  Sura. 

EXTERNIS. 

HomeroiPhccmonoe:  Philemone: 
Boetoqui  omytogonia  illa  qu*  de 
augunis.  Anftocele:  Theophrafto: 
Callimacho: Efchylo : Hierone  rege: 
Philometere  rege:  Archyta:  Amphilo-' 
cho  achenienfe : Anaxipoli  Thafio: 


Apollodoro  Lenio  Ariftophane  Mir 
Icfio  Antigono  Cymeo  : Agathocle 
Chio.-Apolldio  pergameo:  Anfta'dro. 
Atheeo  BacchioiMilefio:  Bione  Soler 
feiCherea  athenienfe.Diodoro  Prienr 
nio ; Dione  ColophonioiDemocrito: 
piophanenicenfe.-Epigene  Rhodio  i 
Euagora  ThafioiEuphro'io:  Atheneo 
luba  Androtioneqm  deagncultura . 
Afcnone qui  item.Dionyfio  qui  Mar 
gonem  tranftulit.  Dyophane  qui  ex 
Dyonifio  epitoma  fecit  . Nicandro 
Oneficntoi  Philarchoi  Hefiodo . 

T IBRO  VNDECIMO  CONr 
_J — i tinenturhiRona:  & natutx  pair 
uorum  animalium  (c  reptilium . 

De  infecltorum  genere . Ca.  i. 
Defubtilitate  natiihis.  Ca.  li. 

Vtrum  fpiretan  habeant 
fangumem. 

De  corpore  eorum . Ca.  liu. 

De  apibus.  Ca.  V.' 

Qui  ordo  nat*  in  eis . Ca.  vi. 

De  uocabulis  opens  Ca.  vii. 

Ex  quibus  flonbus  opera 
fiant . 

De  amatonbus  eam . Ca.  tx. 

Ratio  operis,  Ca.  x. 

De  fucis.  Ca.  xi. 

Qua:  nata  mellis . Ca.  xii. 

Qux  optima  mella.  Ca.  xm* 

Qux  genera  mellis  in 

Ca.xiii-. 

Quomodo  probet  mella.  Ca.  xv. 

De  tertio  genere  mellis  i 
& quomodo  apes  probet.  Ca.  xvi. 

Qu*  regiminis  ratio.  Ca.  xvu^ 
genere  apum  &c  qu* 
inimica  apibus.  Ca.  xviii'. 

De  morbis  apum.  Q.  xix. 

De  continendis  apibus ! 

&quomodo  reparent'  Ca  xx 

De  uefpisat  crabronibus  Q.  xxi. 

De  bombicibus:&  bombyr 
Ii:&:  necydalo;*  quis  p^ 
nius  bombicina  ueftem 
inuenent.  r, 

Debombicecoa.  Ca.  xxm. 

De  araneis:  & generatione 


Ca.  xxiiii. 

De  fcorpiombus.  Ca.  xxv. 

Deftellionibus.  Ca.  xxvi 

Deacadis.  Ca.  xxvii. 

De  penis  infeiSorum  : & 
fcarabeis  & reliqs  rcatar 
beorumgenenbus.  Ca.  xxviii. 
DeDcuilis.  a.  XXIX. 

Deiormiasnoftratibus.  Ca.  xxx. 
De  indicis.  Ca.  xxxi. 

De  diuerfitate  infedirorii.  Ca.  xxxii. 
De  animalibus  f ligno 
fit  ex  ligno  nafcentibus.  Ca.  xxxiii 

Deanunalicuiabiexitus 

fioneft. 

rx  ^.xxxiiu. 

L^enneisr&culiabus:  8c 

diuerntate  earum  . Ca  xxyv 

DepyralifiuepyrauRa.  Ca.'xxxvi. 

xiiltona  natura  afaliura 

per  fmgula  membra . Q,  xxxvii. 

De  fangume:*  quorum 

celerrime  ficcet' : quorum 
no  coeat;  quorum  grauif' 
fimus  : uel  tenenlTimus: 
quorum  nullus.  Ca.  xxxvii. 

^n  m fangumepnnapa^ 
tus*  tergore;*  pilis.-a: 
mammis;*  ueftitu.  Q,  xxxiV 

Notabiliaanimaliaqu* 
mammis.  q ^ 

Deladte&undecafeus 

non  fiat. 

De  diuerfitate  cafeorum.  cl'  du. 
Ditterentia  membrorum 

hommisacratensa.-aIibus.Ca.xli.i. 

Defimu^  fimilitudine.  Ca.  xlim. 

De  unguibus.  Ca 

peung^is.  Ca.xlW. 

De  pedibus  auium  * un^ 

Ca.xlvu. 

Depedibusffer^opraduo/ 

tus  ad  centum.  Ca.  xlvui. 

De  pomiliombus : * 
genitalibus.  r i •• 

Decaudis.  r f 

Deuocibus.  Ca  li 

Deagnafcentibusmebns:  ’ *’ 

pdubaAnftotelisdeuita 

nominis.  q j.. 

Deanima*dehabituanimJium 


ft  qux  guflata  mterimant:&  de  ui(Su 
hominis:  & quibus  de  caufisnon 
coquatur.  Ca.  Im. 

Dac  corpulentia  augenda  uel  minuec 
da:  & qua:  guftu  famem  ac  fitim 
Icdent . Ca.  luii'. 

Stima  res  &hiftoria:3c  obferuandes 
.u.m.cc.lxx  i 

EX  AVCTORIBVS. 

Marco  Varrone.  Higino  : Scropha : 
SafemaiCelfo  Cornelio:  Emilio  Mac 
cro:  Virgilio.-Columella : lulio  Aqlio 
qiii  de  thufca  difaplina  fcnpfit . T.  atc 
q Ultio  qui  item.  Vmbntio  qui  item. 
Catone  Cenfono:Domitio  Caluino: 
Trogo:  McliiTo:  Dabiano  Mutiano  : 
Nigidio  Manilio:Opio. 
EXTERNIS. 

Ariflrotele : Femocnco : Neoptolemo 
qui  mella  fcnpfit . Anftomacho  qui 
irem.Philifto  qui  item. Nicandro: 
MenecrateiDionyfio  qui  Magonem 
tranftuht . Empedocle : Callimacho: 
Attalo  rege:Apollodoro  quidebeftiis 
u eneatis . Hippocrate:  Enphilo  :Erafyc 
ftrato;Afclepio:Themifbe : Pofidoio 
Stoico:  Menandro  Pnennefe : Herae 
clide:Euphronio:Ateneo:  Theophra- 
ftoiHcfiodo:  Philometere  rege . 

Libro  .xii.  contine/ 

tur  de  arbonbus . 

De  arbo^honorer&qn  platanus  pric 
mu  f italia:8i  de  nata  ea^.Ca.  i. 

De  chameplatano:  & quis 
totondent  uindana . Ca.  ii. 

De  peregnnis  arbonbus: 

& malo  aifytio.  Ca.  iii. 

De  india:  arbonbus  uel  qii 
roms  hebenus  pnmum.  Ca.  iiii. 

De  fpina  & ficu  indias.  Ca.  v. 

De  arbore  pala  & arboribus  indias 
fine  nomibus  & lanifens  Ca.  vi. 

De  pipens  arbonbus:&  gariophylo:Si 
aliB  plunbus . Ca.  vii. 

De  machir  dc  arbonbus 
gentis  amanic « Ca*  viii. 

Dc  bdellio  6C  arbonbus 
perfla  maris  . Ca.  ix. 

De  arbonbus  perfica;  ifulx:&  lanigar 


ris  arbonbus.  Ca.  x. 

De  golfampino  & arboribus  ex  quP 
bus  ueftes  fiunt:&  quibus  modis  ede 
flent  arboijifruiSus.  Ca.  xi. 

De  coftoidC  nardo:&  differentiis 
nardi.  Ca.  xii. 

De  affaro  amomo;&  amornuat  de 
cardaraomo . Ca.  xiu. 

De  thure  dC  arboribus 
thuns.^  Q. 

Denata  thuris  fic  gmbus.  Ca.  xv. 

De  myrrha:  etatbonbiis 
myrrh^.  Ca.  xvi. 

De  genenbus  myrrhs:  et 
nata:  et  pterio  eius.  Ca.  xvii. 

De  maftice:ladano:etbruta:enhemo: 

et  llroboiet  de  flyrace . Ca.  xviii. 
De  feliatate  arabis.  Ca.  xix. 
Decmnamomoiecxilorinnamomo : 

et  cafia.  Ca.  xx. 

De  ifocinamo:et  cacamo; 
ac  taro.  Ca.  xxi. 

De  fenchato  et  gabalio: 
de  myrobalano . Ca.  xxii. 

De  phoenicobalano  et 

calamo  odorato  . Ca.  xxiii. 

De  hamdiaco:  et  fpagno.  Ca.xxiiii  < 
De  cypero:et  fpalathro : 
et  maro.  Ca.  xxv. 

De  balfamo:  etopobalfamoietxyloc 
balfamo  : et  flyrace : et 
galbana.  Ca.  xxW. 

De  panace: et  fpddylio:et 
malobathro.  Ca.  xxxu. 

De  oleo  omphario  . Ca.  xxviii, 

Deiryo:  et  oenanthe:  et  de  elate  ar.- 
bore:etcmnamo  comaco.  Ca.  xxix. 
Summa  res  hiflona::et  obferuationes 
.cccc.lxviii. 

EX  AVCTORIBVS. 

M. Varrde:Munano;Virgilio  Fabia^ 
noiSebofo:  Pomponio  Mela.-Flamo 
Proculo:Trogo:Higmo:Claudio  Csy 
fare:  Cor.  Nepore:  Sex.  Nigro:  qui 
gta:ce  de  mediana  fcnpfit.  CalTio  He' 
mma.  L .PifoneiTuditano:  Antiate. 
EXTERNIS. 

Teophrailo:Hetodoto:Calliflee:  Ifi> 
gono : Qitarcho  : Anaxunene:  Durie 
de : Nearcho : Oncficnto:  Polycrito : 


Olympiodoro ; Diogcneto ; Nigibulo: 
Anriclide:  Carete  Cyddeo.^M&chino: 
Dorotheo:  Xentade  Eolico : Anteo  : 
Epipodo:  Cherca:  Deocle : Ptolemsy 
o lago  : Marfya  macedone  : Zodio ; 
Item  Democrito:  Amphdocho : Ari' 
ftoacho:  Alexadro  Polyhiftore:Iuba : 
Apollodoro  q de  odonbus  fcripfit . 
Heraclide  medicorArchidemo  : Item 
Dionyfio  : Item  Democle:  Item  Eu' 
phrone.Item  Opfeniderite  Diagora : 
item  lollailtem  Heraclide  tarctmo: 
Zenocrateephefio . 

IBRO  TERTIODECIMO 

cdriet'^  de  iiguetis  atbonbus 
maritis. 

De  rigueris  SC  qia  priri  futcognita  no' 
bis  & de  cdpofitioe.  Ca.  i. 

Quod  unguentum  regale  uocetur: 
&qus  diapafmata:6C  qliter 
feruentur . Ca.  ii. 

Quira  f riguentis  luxuria:  & quando 
pnmri  tomams  i ufu.  Ca.  lii. 

De  palmis  Si  natura  earu  Si 
genenbus . Ca.  iiii. 

De  fynx  arboribus.  Ca.  v. 

De  terebintho  . Ca.  vi. 

De  ficu  xgyptiaiac  cypria.  Ca.  vu. 

De  ceraunia:  acfJiqua.  Ca.  viii. 

De  perfico  xgypri:6i 
fpina  xgyptia . Ca.  vidi. 

De  pruno  Si  arboribus 
arcamemphim.  Ca.  x. 

De  gummi  generibus:  Si 
papyro.  Ca.  xi. 

De  genenbus  chartaru  : Si  quomodo 
charte  flat:  & de  chartaru  probatione 
& uitiis:  Si glurino  earu.  Ca.  xu. 

De  libns  Numx . Ca.  xdi. 

De  arbonbus  xthiopix  i Ca.  xiiui. 
De  atlantis  arbonbus:&  citreis  :Si 
quxin  his  laudetur:  SCqux  uitupc/ 
rentur . Ca.  xv. 

De  arbore  trogete . Ca.  xvi. 
Dearboreloto . Ca.  xyd. 

De  fcapo  ipfo:  Si  radice 
lori . Ca.  xviiu 

De  paliuro:&  punico  malo:etde  flor 
punid  mali.  Ca.  xix. 


De  afix:et  grxcix  frudlP 
bus . Ca.  XX. 

Derimeleafiuechamelea:  ettragaca' 
the:et  de  trago  fiue  fcorpione:et  my' 
rice:et  bria:ct  galla . Ca.  xxi. 

De  enonymo : et  andrachna  congry. 
gia:etthapfia.  Ca.  xxii. 

De  cappan  fiue  cynofbato  autepheo' 
ffaphyleiet  de  faripha . Ca.  xxdi. 

De  fpina  babyloms  regia: 
etdecytifo.  Ca.  xxidi. 

De  fp4nabus:et  arbonbus  noffri  ma' 
ris  atqj  tubniet  mdici . Ca.  xxv. 
Summa  res  ethiftorix  et  obfetuatio' 
nes  .cccc.lxviii. 

EX  AVCTORIBVS. 
M.Varrone:Mutiano  : Virgiho  : Fa' 
biano:Sebofo:Pomponio  Mela : Fa' 
bio:Higio:  Trogo:Proculo : Claudio 
Cxfare:CornelioNepote:Sex.  Nigro 
qgrxcedemediciafcripfit.Caffio  He' 
mma.L.PifoneiTuditano  Antiate. 
EXTERNIS. 

TheophraffoiHerodoto.-Callifthene: 
IfidoroiClitarcho; Anaximene;  Duri' 
de:  Nearcho  : Oneficnto  : Olympio' 
doro:Diogeeto:Cleobolo:  Anriclide : 
Crate  Mmleeo:  Mcnenmodoro  the' 
bano  : Dorotheo  athenicnfe : Lyco  : 
AnteoiEpippo:  Dione : Adimantho: 
Ptolomao  lago  : Marfya  macedone : 
Zodoiltem  Demochnto : Amphdo' 
cho:  Alexandro  Polyhiflore:  Arifto' 
macho : luba  rege  : Apollodoro  : qui 
de  odonbus  fcnpfit.  Heraclide  medi' 
co:Baeonemedico:Archidemo  : Item 
Dionyfioiltem  Democlide;Item  Eu' 
phrone.Item  Mneficle:Ite  Diagora: 
Item  lolia : Item  Heraclide  tarenti' 
noiXenocrate  ephefio . 

IBRO  (^VARTODECIMO 

conrinet  deumbus  et  uineis. 
De  arbonbus  frudtifens.  Ca.  i. 

De  uirium  naturaiet  quibus 
modis  ferant . ' Ca.  ii. 

De  genenbus  uirium.  Ca.  iu. 
Item  de  uiriumgenenbus.Ca.  iiii. 
Infignia  culturx  uineapi.  Ca.  v. 

De  natura  umi , Ca.  vi. 


Vina  gcncrofa  ♦ Ca.  vii. 

Vina  cranfmarina*  Ca.  viiL 
De  uino  quod  uocatut  bion  ge^ 
neraTeptem.  Ca.  ix, 

Dedulau  generibus. xiiu.Ca.  x. 

De  deutenis:  et  fecundams  uini  gene/ 
ra  tna , Ca.  xi. 

Qux  nuper  m italia  generofa  uina 
eflecoeperint.  Ca.  xii. 

De  uiniobferuarione  Romulo  rege 
pofita . Ca.  xiu. 

Qui  uini  ufus  anriquis : er  de  umis 
anaquorum . Ca.  xuu. 

De  apothecis:et  de  uino 
Opimiano  ♦ Ca.  xv. 

De  liberalitate  Cxfaris  in  umo  : 6C  qn 
pnmu  genera  uinifidliai.  Ca.  xvi. 
Deumistoinis.  Ca.  xvu. 

Dehydroellei&oxymelle.Ca.  xviii. 
Prodigiofa  genera  uini.  Ca.  xix. 
Quibus  umis  ad  facra  uri  fas  non  fit! 
6c  qbus  genenbus  mufta  condian^ 
cur . Ca.  XX. 

De  picis  generibus:6d  refmis:fic  muftis 
codiedis  de  aceto  6C  fscce  Ca.  xxi. 

De  cellis  umanis.  Ca.  xxii. 

De  uicanda  ebrietate . Ca.  xxiu. 
Summa  res : hiftonx:6C  obferua^ 
tiones.d.x. 

EX  AVCTORIBVS. 
Cornelio:  Valenano:  Virgilio:  Celfo: 
Catone  Cenforio  : Safemis  patre : dC 
filio:  Scropha.M.  Varrone. D. Sylla' 
norFabio  pi(flore:Trogo:Higi'o:  Flac^ 
co:Verno:Grecino:Iulio  Attico:  Co' 
lumellaiMafTurio  SabfoiFeneftella: 
TergillaiMacftio  Placo:  Flauio  dorfi'' 
ruo:Sceuola:  Helio:Attheio  Capitoe: 
Cotta  Meflallino  .L.  Pifone:  Popeio 
Leneo:Fabiano : Sefiio  Nigro:  Bibio 
Ruffo. 

EXTERNIS. 

Hefiodo  : Theophrafto  : AriRotele: 
Democnto:  AttdoregeiPhilometere 
rege; Archyta:  Xenophdte:  Amphilo' 
cho  Ateneo:AnaxipoliThafio:  Apol' 
lodoro  LemniorAnftophae  Milefio : 
Antigono  Cyrneo:  Agathde:  Apollo' 
nio  PeigamenoiAriftadro  Anco  : Bo' 
tryete:  Item.  Bacchio  Milefio  : Bione 


SoIenfeiChcrca  athenienre:Cheri(I:o; 
Item  Diodoro  Prienneo:  Dione  Co^ 
lophonio:Epigene  Rhodio;  Euagora 
Thafio  :Euphrone  Ateneo : Andro  tioe 
qui  de  agncultura  fcripfit.Erchynone 
quuitem . Lyfimaco  q item . Diony- 
fio  q Magonem  tranftulit . Dyophae 
qui  ex  Dionyfio  epitoma  fecit:  Afcle' 
piade  medico  :Oneficnto : Erafiftrato 
qui  Item.  luba  rege  ♦ 

Libro  c^intodecimo 

continet  de  natura  frugtferaru 
arborum  cultarum . 

Nat*  frugiferarii  arboru  Ca.  i. 

De  oleo.  Ca,  iii 

De  natura  oliu$:6C  olea:  indpien' 
tis . Ca.  lii. 

De  natura  olei . Ca.  liii. 

De  cultura  oliuarum.  Ca.  v. 
Deferuandisoliuis:&  quomodo  fi/ 
nendum  oleum.  Ca.  vi. 

Deoleo  fi<fliao.  Ca.  vii. 

De  amurca.  Ca.  vni. 

Pomorum  omnium  genera : 6C 
natura.  Ca.  ix. 

Nucum  pinearum  genera  quat' 
tuor . Ca.  X. 

De  malo  cotoneo . Ca.  xi. 

De  perfico  genera  qtuor.  Ca.  xu. 

De  pruno  genera. xi.  Ca.  xiu. 
Dediuerfis  genenbus  malorum  gc/ 
nera  ,xxix . Ca.  xiiu. 

De  pyris  :dc  infitorum  uarie' 
tate . Ca.  xv. 

De  pomis  feruadis  6C  uuis  Ca.  xvi. 

De  cotoneis  piris  &C  forbis  Ca.  xvii* 
De  ficis  genera. XXIX.  Ca.  xviii. 
De  caprifico  : 6C  caprifica^' 
tione.  Ca.  xix, 

De  mefpilis:&  eorum  genenbus 
tnbus . Ca.  xx. 

De  forbis  genera  qttuor  Ca.  xxi. 

De  nuce  luglande . Ca.  xxii. 
Decaftaneis  genera  oiflo  Ca.  xxiii. 
De  filiquis:&  camofis  pomis ; 6C  mo' 
ns:&deaanis:&:baccis,  Ca.  xxiiii. 
De  cerafis  genera  odio . Ca.  xxv. 

De  corno:&  lentifco . Ca.  xxvi. 
De  genenbus  fuccorum : SC  de 


odore . Ca.  xxvii* 

De  fucas  fru(n:uum:&  arborum:e  co' 
lonbus  odonbus:ec  nata  pomoru: 
& de  comedatioe  fruiiluu  Ca«  xxviii. 
De  myrto  genera  eius  ♦ Ca.  xxix» 
De  lauro  gni  . xiii « Ca . xxx. 

Summa  res  : hiftoris : fiC  obfer'' 
uanones.d.xx. 

EX  AVCTORIBVS. 

Feneftella:Fabiao:  Virgdio:  Cornelio 
Valeriano:  Celfo:  Catone  Cenforio  : 
Safemis  patre  et  Flio  : Scropha.M. 
VarrociDifymmacho:  Fabio  piiflore: 
Trogo:  Higmo:  Flacco  Verno: Gra:^ 
cfo  Attico:lulio  Sabfo:Tergilla:Coc^ 
ta  MenallmorColumcUa.L.Pifone ; 
Pompeio  leneo : Macflio  Planco:  Fla^ 
uio  DorfenciSceuola : Helio  : Acteio 
Capitone  : Scftio  Nigro  : Mumio 
RufFino « 

EXTERNIS  i 

HefiodoiAriRotcleiDemocntoiIcrde 
rcge:Archyra:  Phylometere  rege : At'' 
talo  regerXenophoncer  Amphylocho 
Areneo:Anaxipoli  ThafioiApollodo'' 
1*0  Lemnio lAriftophane  MilefioiAn'' 
tigone  Cyrneo : Agathocle  Chio : Apol^ 
lodoro  Pergameno:  Anftandro  AtC'' 
neoiBacchio  MilefioiBione  Solenfe; 
Cherea  Ateneo  : Chenfl:o:Icem  Dio^ 
doro  Pnennco:  Dione  Colophonio  : 
Epigene  Rhodio  : Euagora  Thafio  : 
Euphronio  Ateneo  : Androtione  qui 
dc  agricultura  rcnpfiC.Efchynone  qui 
item.Dionyfioquimagoncm  craftu/ 
lit.DiophancqexDionyfio  epitoma 
fecit . Afclepiade  medico:  Erafiftrato 
icem:Comiade  qui  de  conditura  uini, 
Anftomacho  qui  item  . Hycefioqui 
itcm.Themifone  medico:  Oneficritoj 
luba  rege . 

Libro  sextodecimo 

continentur  filueftnum  arbo-' 
rum  naturas.  Ca.  i. 

Gentes  fine  arbore  tC  mira^ 
cula  1 feptentrionalis  re^ 
gionis  arboribus  « Ca.  iL 

Dc  hyrcmix  filu*  magni^ 
tudine . Ca.  iii» 


Dc  glandifens  . Ca.  mi. 

De  ciuica  corona  : 6C  qui  frondea  co-' 
rona  donati.  Ca.  v. 

De  glande:gcncra,xiii.  Ca.  vi  ♦ 

De  fagina  glande : 6C  relP 
quis  gUdibus:&:carbone : 

pafhi  porcorum . Ca.  vii. 

De  glande:  q multa  praster  gladem 
exdem  ferat  albores  . Ca.  vui. 

De  canchrye:&:  cocco  gra' 
noi&aganco&cfubere.  Ca.  ix. 
Quaru  fit mufu cortices.  Ca.  x. 

De  fcadulis:&:  pmu:  pinaRro:abictc: 
ptceaq{:Iance:txda:caxo,  Ca.  xi. 
Quibusm6isfiatgenerapias:ec  quo 
fiat ca-drumrSddefpiffa pice  quomo^ 
do  fiatrfi^  quibus  modis  refina  co-' 
quacur . Ca.  xii. 

De  zofippa:&cfapio:  & quaru  arboru 
materia  in  preao  . Ca.  xiii. 

De  fraxino  gna  eius  qtuor  Ca.  xiiii. 
De  nlia  genera  duo.  Ca.  xv. 

De  acens  genenbus  dece.  Ca.  xvi. 

De  brufco  mollufco  et  flaphilodedro 
& buxo:  genera  tna.  Ca.  xvu. 
De  ulmo  genera  qtuor.  Ca.  xviii. 
De  arbo^  nata  p litus  , Ca.  xix . 
Diuifio  generum . Ca.  xx. 
Quibus  folia  non  deddant  : 8C  dc 
rhododendro . Ca.  xxi. 

Item  quibus  folia  non  decidunt;  6c 
quibus  non  oia  folia  cadant : 6c  qbus 
locis  nulli  arborum  . Ca.  xxii. 
Denatura  foliorum  cadennum  ;dc 
bus  foliorii  uani  colores.  Ca,  xxiii. 
De  populo  tria  generaiet  quorum  fo-' 
horum  figuramutctur.  Ca.  xxiiii. 
Quas  folia  uerfentur  omnibus  annis: 
qui  folioli  eius  palmis  cura  etufus; 
et  fohoru  mirabilia . Ca.  xxv. 
De  ordme  naturi  m fatis  : et  de  floro 
arborum:  et  conceptu:et  germinatio^ 
ne  et  partu : et  quo  ordme 
floreant . Ca.  xxvi. 

De  como  et  quo  tepore  quxqj  ferat : 
etquifru(flu  noferatietquiifeliccs 
exifhmat : etquifaallie  fmdru  per^ 
dunt:et  quibus  fru{itus  ante  q foliu 
nafeatur.  Ca.  xxvii. 

De  bifens  & tnferis  : 6c  qui  celerrime 


fecfcat:  & dt  statibus  catu  Ca.  jfxvuii 

De  moro.  Ca.  xxix» 

De  filueftnbus  * Ca.  xxx. 

Debuxo:&  faba  grscafiue 

loto . Ca.  XXXI. 

De  ramts  cortice:&  radi^ 

cibus  arborum , Ca.  xxxii. 

De  prodigiofis  arboribus  et  quibus 

modis  fponte  nafcuntur:  6C  ^ non 

ofa  ubiqj  narcuntifid  qus  no 

alibmafcantur  arbores  . Ca.  xxxlu» 

De  cyprcfTo  et  ^ ex  terra 

noua  aliqua  fspe  nafcan'' 

tiqusfeaatenoEierut,  Ca.  xxxiiii. 

De  hedera . Ca,  xxxv. 

De  hedera  qus  uocatur 

fimilax . Ca.  xxxW. 

De  aquaticis  calamis : et 

frutiabus . Ca.  xxxvii. 

De  falice  genera  eius  oiflo : 

fiCqusprsterfalice  fmt 

utilia  ligatis  6C  de  rubis,  Ca.  xxxyiii. 

De  Cnecis  arbonim:6i  na-' 

tura  materiarum  : 6c  de 

csdendis  arbonbus Ca.  xxxix. 

De  teredinibus  larice.  Ca.  xxxx. 

De  materiis;  de  magnitudine  arboru; 

qus  carie : 6C  rumamno  fentiut:  SC 
deppetuitatematcnaru.  Ca.  xxxxi. 
De  teredinibus . Ca.  xlii. 

De  matenis  architeda:  dC  qus  materi^ 
es  ad  quid  utilis  ; fiiqus  firmior  ma-' 
tena  in  tedum.  Ca.  xliu. 

De  glutinanda  materia:’&: 
lignis  fedilibus  * Ca.  xliiii. 

De  arbori  state:6C  qus  genera  arbo^ 
minime  durant.  Ca.  xlv. 

Summa  res:6c  hifforisiac  obferuatio^ 
nes.  c,  xxxv. 

EX  AVCTORIBVS. 

M.  Varrone:  Feciale;  Nigidio  : Cor* 
Nepote;  Higirio;  MalTuno;  Catone: 
Mutiano.L.Pif6e:Trogo:Calfumio; 
BalTo;  Cremurio;  Seftio  Nigro;  Cor-' 
nclio:Boccho;Vitruuio:Grscino. 
EXTERNIS. 

Alexadro  Polyhiftore.-Hefiodo:  The/ 
ophraflo  : Democrito  ; Homero;  Ti/ 
meo  mathematico » 


Libro  septi  MODEaMo 

continar  fatiuarum : 6C  culta^ 
rumarborum  naturs'. 

Arboru  precia  mirabilia.  Ca . i. 

De  nata  csli  ad  arbores  ; di  quam 
parte  cslifpedare  debeat  Ca.  ii. 

De  fodetate  csli;&  terrs 
ad  arbores.  Ca.  iii. 

De  qualitate  regionum . Ca.  lui. 
Genera  terrarum.  Ca.  v. 

De  terra  qua  bneania;  6c 
galliaamat . Ca.  vi. 

De  grscorum  dodrina . Ca.  vii. 

De  terrarum  generibus  ,Ca.  viii. 

De  anens  ufuidi  de  fimo:  et  qus  fata 
ubenorem  terram  faaat; 
et  qus  urant.  Ca,  ix. 

De  facione  arboru  : et  q» 
auulfione  nafciit  arbores  Ca.  x. 

De  trafferedis  feiariisiet 
ulmis  reredis;etfcrobibus  Ca.  xi. 
Demteruallisplantandarum  arboru: 
et  umbns;et  ftilliadusiet 
ubi  plantan  debeant . Ca.  xii. 
Qus  arbores  tarde  crefcantiet  qus 
celenter;  etdefabina.  Ca.  xiii. 
De  fatioc  arbo^iiet  iTirioe: 
et  quo  lueta  fit  tenera  u 
ferendi  uiplaftrario  • Ca.  xiiii. 
De  uite  inferenda.  Ca.  xv, 
Deemplaftratione  * Ca.  xvi. 
Exemplum  huius  rei.  Ca.  xvii. 
De  cultura  talearum:  et  quibus  tem/ 
ponbus  mfiao  fiat . ,Ca.  xviii. 
Qus  arbores  foaetate  gaudeant;  et 
de  difaplina  ablaquean' 
di ; et  acjlcandi , Ca.  xviiii. 

De  falido  etharundineto  : et  csteris 
csduis  ad  pticas:  palos  . Ca.  xx. 

De  cultunsietdifciplina 
excolenda^:  uinearum . Ca.  xxi. 

De  fulcoiet  umearum 


Ca.  xxii. 
Ca.  xxiu. 


putanone. 

Rano  arbuftorum . 

De  feruandis  uuis ; et 
morbis  arborum . Ca.  xxiiii* 

De  prodigiis:  ex  mutatione ; et  de  re/ 
medus  ex  arbonbus  et  qus  imgaride 
proficiantict  qualiter  riganduiet  mi/ 
tabilia  de  nguis  • Ca.  xxv. 


Dc  reecius  morbosi  arbo^  Ca.  xxvi* 
De  caprificatione:  ec 
ftercoratione,  Ca,  xxvii. 

Dc  diuerfis  medicamentis  arborum 
cdtra  uenenata  afalia:  et  cotraformi^' 
cas:ctcdtranoxiaaiaIia.  Ca,  xxvui. 
Summa  res  rethiftonaeiet  obferuatio^ 
nes.d.Ixxxu 

EX  AVCTORIBVS. 

Cor.  Nepote : Catone  Cenforio  .M. 
Varrone : Celfo  : Virgilio  : Higino  : 
Safemis  patre  et  filio:  Scropha : Cal' 
furnio  BafTo:  Trogo:Emilio:Macroi 
Grecmo:Columella:Atnco:Iulio:Fa' 
biano:Sura:Madio:  Decio:  Mundo* 
*C,  Epidico . L.Pifone. 

EXTERNIS. 

Ifidoro:  Thcophrafto:  Anrt:otele:Dc' 
mocrito  : Theopompo  : Hierone  re' 
ge:Attalo  rege:Archyta:  Xenophote: 
Amphilocho  Athenienfe : Anaxipoli 
Thafio:Apollodoro  Lemnio:  Anfto' 
phane  Milcfio:  Antigono  Cuneo  : A' 
gatocle  Chio:  Apollonio  Pergameno: 
Bacchio  Milefio;Bione:Cherea  Athe' 
ni^e:Chere(fto:Ite Diodoro  Prieneo: 
Dione  Colophonio  : Epigene  Rho' 
dio : Euagene  Thafio  ; Euphromo  i 
Aceneo:Androtoncquidc  agncultu' 
ra  fcnpfit.Afchryone  qui  ite.  Lyfym' 
macho  qui  item  . Dionyfio  qui  Ma' 
gonem  tranftulic.  Diophane  qui  ex 
Dionyfio  epitoma  feat.  Anftandro 
qui  de  portentis. 


T IBRO  OCTAVODECIMO 

J— ^ continetur  de  agncultura. 
Quod  annquis  maximum  ftudiu 
agnculturae  tuit . Ca.  i. 

Qus corona prioroma:.  Ca.  ii. 

De  iugere:6iadhi:6d  legibus  arca  pe' 
cora:&:  quotiens  : dC  quibus  tempori' 
bus  fiunt:fumma  utilitas  annons:  Qi 
q agncultura  illuftrcs . Ca.  iiu 

Ratio  de  agncultura . Ca.  iui» 

Laus  agncolaru : 6C  quz  ob' 
feruada  i'  agro  parando  . Ca.  v. 

De  uillarii  pofinone  : & praecepta  an' 
nquoru  de  agro  colendo.  Ca.  vi. 

De  frugum  generibus; 


& natura.  Ca,.  viL 

N 6 oi'a  frumen  gna  ubiqj 
nara:&  de  reliqs  i oriente 

Eencribus : Ca.  yiii. 

)e  piftoriis:fii  molitura: 

Sc  farina , Ca  .viiii. 

De  rundaginc:  filigiric;  de  alus  gener 
ribus:&depiflura . Ca.  x. 

De  fermcntisidi  panis  faaendi  rario 
genera  : 6C  quando  pnmum  piflorcs 
roma:3tdecnbns:&alicaCa.  xi. 

De  leguminibus  . Ca.  xii. 

De  rapis:3i:  napis 
amitenms . Ca.  xiii. 

De  lupino.  Ca.  xiiu. 

Deuitia:fii eruo..  Ca.  xv. 

Defccno:6dfarraginc:&  de  ocimo  : 64 
medica  : 6C  cynfo  . Ca.  xvi. 
De  uitus  frugum :&  remediis:  ecquid 
in  quoqj  terra:  gcneie 
debeat  l'en  . Ca.  xvit. 

De  prodigus  frugum:  etarandi  difci' 
plma:  ec  uomei^gmbus.  Ca.  xviii. 
De  temponbus  arandi ; et  lum^lione 
boum . Ca.  xix. 

De  occando:et  quodam 
arationis  genere:  ec  de 
Iteratione:  et  refedLione.  Ca,  xx. 

De  cultura  terne.  Ca.  xxi. 

Exempla  diuerfa^tcrra^ret  de  fuma 
fertdicace:cc  bifera  uice:  et  aquarum 
differentia . Ca.  xxu. 

De  qualitate  terne ; et 
Rercoratione . Ca.  xxiu. 

De  bonitate  feminum  : et  difaplina 
feminandncc  quantum  ex  quoqjgne 
frumenti  in  lugero  fcrendum:ec  rem' 
poribus  ferendi.  Ca.  xxiui. 

Digellio  fyderu  innodlcs; 


«tdies,  Ca.  XYV. 

Replicatio  torius  cultunciet  qd  quoq? 
mefei  agro  hen  oporteat.  Ca.  xxvi. 
Neagnculasarpiaant  fteUasifed  mar 
gis  tempora  ferenda  frugis  : et  ortus 
occafiifqj  fydens  f qbufda herbis:  et 
deftella^  ortu  ecoccafu.  Ca.  xxvii. 
De  pratis :et  reparatione  pra riret  cori' 
bus:ec  falabus  : etdefcnptio  frugum 
etfyderum,  Ca.  xxvui. 

De  tepcflanbus  utriufq;  temporis:  6i 


remediis  ftehlicacum. 

Ca.  xxix. 

De  mclTeiet  tntico;  et  pa-' 

lea : et  frumeto  feruado  . 

Ca.  XXX. 

De  uindemia:et  autumni 

temponbus . 

Ca.  xxxi. 

De  lunari  ratione . 

Ca.  xxxu. 

De  uentorum  raaone . 

Ca.  xxxiu. 

De  limicanoneagroru. 

Ca.  xxxuii. 

Prognoftica  tempeftatu. 

Ca.  xxxv. 

S lima  res:et  hiftonze:ct  obferuanoes. 

•ii.M.lx. 

EX  AVCTORIBVS. 
MafTuno  Sabino  : CalTio  Hemina : 
Vemo  Flacco.L.Pifone;Cor- Celfo  : 
Thuranio  Gracchulo.D.  S^llao.M. 
Varrone:  Catone  cenfono:  Scropha: 
Safemis  patre  et  filio:  Domino  Cal^ 
uino:  Higino:Virgilio:Trogo : Oui^ 
(iio;Grax:mo:  Columella ; iuberone 
♦L.Arimnoqui  gvxce  deaftns  fcnp'' 
fit.Cxfare  dicflatorc  qui  item.  Sergio 
Paulo:Sabino:Fabiano.M.  Cicerone: 
Calfumio  BafTo  : Atteio  Capitone : 
Hefiodo  : Theophrafto  : Anllotele  : 
Demoenco  : Hierone  Rege:  Philo^ 
lometere  Rege  : Attalo  RcgeiAr^' 
chqlao  rege  : Archyta : Xenophon-' 
te  : Amphilocho  Ateneo  ; Anaxipoli 
Thario:AnRophane  Milefio : Apoh 
lodoro  Lemnio  : Anngenc  Miceneo  : 
Agathocle  Chio:  Apollonio  Pergame-' 
noiAnftandro  Ateneo;  Bacchio  MP 
lefio:Bionc  folenfeiCherea  athenien^ 
re:Cherefto;Item  Diodoro  Pnenneo: 
Dione  Colophonio:  Epigcne  rhodio: 
Euagora  ThafioiEuphronio  Ateneo: 
Andrononequi  de  agncultura  fenp-' 
fit.Efchryone  qui  ite.Lyfimacho  qui 
itcm.Dionyfio  qui  Magonem  tranf' 
tulit.  Diophane  qui  ex  DionyfiocpP 
torna  feat.Palete:Eudoxo:Philippo: 
Callippo  : Dofithco : Parmenifco : 
Melitone;Cntonc:Oenopidc:  Zeno' 
ne : Eutemone : Harpalo  : Hecateo  : 
Anaximandro:Sofigcne : Hipparcho 
Araco:Zoroaftre;Archibio  ♦ 

IBRO  NONODECIMO 
continet lini  nata:& mirabilia* 
De  lini  fatioiie : 6c  generibus  eius : 6C 


quomodo  pcrfia'atuf:&demappis:3i 
lino  non  ardenrc:5i  quando  pnmum 
in  theatris  uela . Ca.  i. 

De  fparn  naturaiA:  quando  pnmum 
ufus  eius:&:  quo  phciac" ; & qua:  fme 
radice  nafcit^racuiuat.  Ca.  ii. 

De  myfu&tubenbuside  fungis  pen> 
cis;  laferpitio:  QC  magyden : 6C  rubia: 
6c  radicula  . Ca.  iii. 

De  hortorum  cura;&  digeRio  terra: 
nafeennu  prater  fruges: 

frutices . Ca.  iiit. 

Narura:&:  gha:&  hiRona 
nafcetium  i horhs  reru.  Ca.  v. 

De  hortefiu  herbaru  radicibus 
foliis  flonbus  colonbus.  Ca.  vi. 
Quoto  die  qusqj  herhx  nafeuntue 
fanE:& quomodo  quxq?  format  uel 
digerantun&quorum  fingiilaeenera 
funtifli  quorum  plura.  Ca,  vii. 
Nara:etgna:  et  hiRona:  ad  cddimHa 
f horto  fataru  re^.xxxvi.  Ca.  vni. 

De  foeniculo:etcanabi . Ca.  vini. 
De  morbis  horto^jietrwdia  arca  for^' 
micas:cterucas:ecculices  Ca.  x. 
Qu5e  magis  fint  fortia  uelmfusietq' 
bus  Ca\Cx  aqua:  profint.  Ca.  xi. 
Rano  ngandorum  hortorum  :ct  qu* 
tranflata  meliora  fiant:  et  de  fueds 
horcenf!o:^:etfaponbus.  Ca.  xit. 
Summa  resiethiRoriaietobreruatio-' 
nes.M.c.xliiu. 

EX  AVCTORIBVS. 

.M.  A<fho  Planco  .M.  Varrone . D. 
Syllano:  Catone  Cenfono  : Hi^mo  : 
Virgilio:  Mutiano:Ceiro:ColumelIa: 
Calfumio:BalTo:  Mamho  SurarSa^ 
bino:  TjTroe:  Lianio  maao.Q.  Hir 
tio;Bibio  ruflrino:Cerenneo  quicepu' 
ricafcripfit.CaRntio:item  Firmio;ite 
Pentio . 

EXTERNIS. 

Herodoto  : Theophrafto : Democri-' 
to:Anftomacho:Menandroqui  bio^ 
chrea  fcnpfit.Anaxilao. 

IBRO  VICESIMO  CON^ 

n'ef medicina:  ex  iis  qu*  i hortis 
feruntur . 


Dc  aicumere  filueftrijiJ 
claterio . Ci.  i. 

De  anguino  cucumere  t 
fiue  erratico;&  de  fanuo! 

& de  pepone . Ca.  u. 

De  cucurbita  filufi  : tc  rapo  Ca.  iii. 

De  naporu  dfus : SC  rapha^ 
nofilufi:&de  raphano 
fanuoiSi  paftmaca.  Ca.  iiu. 

Dc  ftaphylino  fiue  pafhnaca : 6i  gigi' 
dio  :&  fifereidi  fefeliiSd  inula:  & de  cec 
pe  filueflti . Ca.  v. 

De  porro  fe<iliuo:&  capi' 
taroi&dc  allio.  Ca.  vi. 

Delacitucafiluarica  fiue 
caprinaiSC  efopo:et  ifati : 

& laciluca  filueftri.  Ca.  vii. 

De  gfiibus  beta::&  ftubis: 

& achono:&  feri  gna  duo.  Ca.  viii. 
De  braiTicarflC  lapfanatde 
bra/Tica  marinaifli  fcylla: 

& de  bulbis:&  bulbine . Ca.  ix. 

De  afparagis:  & corruda: 


et  libpco:  et  horminio . Ca.  X. 
Deapio:&apiaftro:et 
heliofelino.-etoreofelio.  Ca.  xi 
Depetrofelino:etodo.  Ca.  xii. 
De  filueftri  ocfo  :et  eruca: 
et  nafturtio:etruta . Ca.  xiii. 
De  metaftro:etmeta:et  pulegio:et 
nepeta:e t de cummo  . Ca.  xiiii. 


De  pofca  qua;  unna  ftngit  :et  de 
c.rppan:er  de  liguftico  fiue 
panace:et  cunila  bubula.  Ca.  xv. 
Item  de  cunila  gallinacea:  fiue  origaor 
etcunilagone;et  cunila 
fanua  & cunila  mdtana.  Ca.  xvi. 

De  piperiti : et  ongano  : et  othimine 
praifioiet  tragonganoietheraclio : et 
lepido : et  degith  fiue  melanthio : et 
. Ca.  xvii. 

De  aneto:etfagapenio:etde  papauef 
albo:etnigro:et  quo  fuccus  herbarii 
colligeduseftietdeopio.  Ca.  xviii. 
De  empradtico:et  erratico:  et  glaucio 
fiue  paralio:ethetacliq  fiueaphro : et 
de  diacodio . Ca.  xix. 

De  tichymaloiet  archalio: 
etporculaca  flue  peplio: 
etconadtoietdeatriplid.  Ca.  xx. 


DemaIuamaIope:etalthea:  et  lapac 
tio  oxylapato : hydrolapaco  : et  hypc 
polapato:et  bubalapato.  Ca.  xxi. 

De  finapis  tnbus  genenbusiet  marr 
rubio  : et  ferptllo:  et  fifymbrio:  fiue 
thymbraioietdelmi  feie: 
et  blito  . Ca.  xxii. 

Demcu:  etfoeniculo : ethippomara' 
thro  uel  myrfenco  : et  canabi : et  de 
ferula:et  carduis.  Ca.  xxiii. 

CdfeiUio  qriaciE  cdpofitio 
medicaminis  Antiochi.  Ca.  xxiiii. 
Summa  medicinxiethilloria: : et  ob' 
feruariones . M .dc.  VII. 

EX  AVCrORlBVS. 

Catone Cenfono.M. Varrone:  Pdpee 
lo  Lenco  ; Gallione : Higino  : Sefho 
Nigro  qui  grxce  fcnpfit . lulio  Balfo 
qui  item.Celfo:.Antonio  Caftore . 
EXTERNIS. 

Democnto  : Theophrafto:  Orpheo: 
Mcnadro  quibiocrcafcnpfit.  Pytha' 
gora:Nicandro . 

MEDICIS. 

Nicandro  : Hippocrate : Chiyfippoi 
Diocle:  Ophione:  Heraclide:  Hyferi: 
Diony  fio  : Apollodoro ; Tarentino  i 
Apollodoro  Citiefe:Praxagora : Phif' 
tonico  Medio  ; Dieuce  : Cleopante ; 
PhiliftioneiAfclepiadeiCratecia : Pe/ 
tronio:  Diodoto  : lolia ; Erafiftrato  : 
Di.igora:  Andrea : Mneficle : Epicar' 
mo:  Damione:  Dalione:  Sofimene: 
Hvlepolemo; Metrodoro:  Solde  Ly' 
CIO  : Olympiade  thebana  : Thilmo : 
Petridio;  Midaone : Qaudio  ; Xeno' 
crate. 

IBRO  VICESIMO  PRIMO 
continentur  florumiet  coron»' 
mentorum  natur* . 

De  mira  flopi  uarietate.  Ca.  i. 

De  ftrophiolo  ferto:  et  qui  primum 
flores  mifcere  cocpennt  : et  quando 
primum  corolla  inueta : 
uel  appellata  et  quare.  Ca.  ii. 

Quis  pnmum  coronam  foliis  aureis: 
et  argenteis  deditietde  honore  coro' 
narum  apud  atiquos:  et  de  Sapioni» 
honore  : et  de  padhlibus  coronis : et 


Gcopattac  fcgins  Ca.  lu» 

De  rofa  m coronis:et  de 
giubus  cius : QC  ubiferat^  Ca.  uu< 

De  liho  tria  genera:et 
ratione  ea  inferendi . Ca.  y. 

De  uiolis:et  de  caltaiet 
baccare : et  combreto  . Ca.  yi* 

De  flonbus  antiquis:  er  de 
odorameco^i  diuerfitate: 
ecfaliuncaietpolino.  Ca.  yii; 

De  ueftiu  aemulatione  cu 
flonbus  :&  amarato:  et  chry^ 
rocomefiucchtyfici.  Ca.  viiL 

De  honore  coronarumict 
cyclamino:8dnielorro;et  tri^ 
folio  tna  genera  eius.  Ca.  ix* 

De  origanoiet  thymo  et  meile  atricoj 
et  coniza : er  iouis  floreret  helenio:  eo 
ambrotono:6cleucatemo,  Ca.  x. 

De  amaraco  ucl  fanfucoret  nyiAegre' 
to:  ctmelilotoret  uiolaalbaretcodia'' 
minoret defilueflnbus  bulbis : et  he^' 
lichryfo:  et  lychnis:  et  de  herbis  atra 
mare.  Ca.  xi. 

De  cura  apurpabulo:  et 
morbis  ca^irde  remediis.  Ca.  xii. 
Deuenenato  meile:  et  de 
remediis  mellis  uenenah: 
et  mellis  mfani . Ca.  xiii. 

De  meile  quod  mufeae  non  attingue  t 
etalucanisietcuraeorufifamem  feti-' 
utapcsretquocarrafiat.  Ca.  xuii» 
De  herbis  fponte  nafcetibus: 
et  aculeatis.  Ca.  xv# 

De  carduoret  helxineret 
tnbuloretanchufa.  Ca.  xviv 
De  dfa  herba^:  p folia  : & qux  her^ 
bx  toto  ano  floreantret  hafhila  regia : 
et  piflana:& de  gladiola.  Ca.  xvu. 
De  lunco  genera  fex:  et  de  cypero  : eC 
de  medicamentis  caru:etdecypiro:et 
odorato  iunco . Ca.  xviii. 

Ex  rofa  medicina:: et  de  lilioret  de  nar^ 
cifloret  ex  uiolaretde  bacchare:  et  co-^ 
bretoretafaro . Ca.  xix. 

Denardo  gallico:etdccrocomedia'*s 
et  croco  magoret  ex  fm:et  faliuncarflfi 
holochtyfo:6d  chryfocome : 
et  meliloto.  Ca. 

De  cnfolio;6d  thymor&C 


hometocalletet  dehelenio 

6C  ambrotono . 

Ca. 

»d. 

Ex  leucanthemoietfan'' 

fuco  medicina:. 

Ca. 

xxii. 

Ex  anemona  medicina. 

Ca. 

xxiii, 

Ex  oenanthe  medidnac . 

Ca. 

xxiiih 

Ex  heliochryfo  media'^. 

Ca. 

XXV. 

Ex  hiacyntho  medicma;. 

Ca. 

xxvi. 

Ex  uicaperuinca  medicfe. 

Ca. 

xxvii. 

Ex  colocafia  mediem* . 

Ca. 

xxviii. 

Exanthalio  medidn*. 

a. 

xxix. 

De  parthenio  mediem*. 

Ca. 

XXX. 

De  ftrychne  mediem*  • 

Ca. 

xxxi. 

De  corcoro . 

Ca. 

xxxii. 

De  perfoluta . 

a. 

xxxiii* 

De  mefuris:et  pdderibus- 

;Ca. 

xxxiiii. 

Summa  medicm*:hifton*:  & 

: obfer^ 

uaaones.dcc.xxx. 

EX  AVCTORIBVS. 
Catone  Cenfono  .M.VarronerMaP 
funorAntiate.C.Helio  Veftiho;  VI/ 
pio  Ruffino : HeginoiPd.Mela : Pd/ 
peio  Lenate ; Cor.  CclforCalflimio ; 
Baflb.P. Largio: Licinio  Macro:  Se^ 
ftio  qui  grace  fcripfic  . Iulio  Baffo 
qui  Item.  Antonio  Caftore . 
EXTERNIS. 

Theophrafto  : Demoento  : Orpheo: 
Pythagora:  Magone:  Menandro  qui 
biocrea  fcnpfit.  NicandrorHomeroj 
Hefiodo  ; Mufeo  ; Sophocle  : 
Anaxilao. 

MEDICIS. 

Mnefteo  qui  de  coronis . Callimacho 
qui  item . Phania  Phyfico:Simo  TP 
matho: Hippocrate:  Chnfippo:  DiO' 
cle:Opione:Heraclide:Hicefi,o : Dio'' 
nj^fiorApollodoro  Citienfe : Apollo-' 
doro  TarentinorProtagorarPliftoni^ 
co:Medo:Euche;ChIeophanto:  Phy/ 
liftme:  Afchlepiade:  Carteda : Petro/ 
nio:Diodoro:Iolla:Erafiftrato  : Dia/ 
gora:Andrea:  Mneficle:  Epicharmo: 
Damione:Dalione:Sofimene:  Theo-' 
polemo : Metrodoro:Solone  Lydoj 
Olympiade  Thebana  : Phillino:  Pe/ 
tneo:My<flionc:Qaudia:  Xenocrate . 

Libro  vicesimo  secvn/ 

do  edrinet''  de  autontate  herba^ 


Degentibus  herbis  form* 

gratia  utentibus. 

Ca;  u 

Quod  herbis  uertes 

inficiantuf 

Ca.  11. 

De  corona  graminea. 

Ca.  iii. 

De  raritate  eius . 

Ca.  mi, 

QuiToU  corda  ea  donari.  Ca.  v. 

Qui  folus  centuno 

coronatus . 

Medians  ex  reliqs  oma-' 
mentisiecerynge  ; Ca.  vii; 
De  herba  quam  centum 
capita  uocant.  Ca.  viu 

Deachanoietglycyrrhiza: 

& llomachice . Q. 

De  mbuloiA:  generibus 

eius  et  medicmis . Ca.  x. 

Dcftorbc:5;mcdia's  nus.  Ca,  xi* 

De  hippophpe:& medici^  , 

Ca.xiV, 

De  urhca;  ic  medras  eius  Ca.  xm. 
Delamioietmedras  eius.  Ca.  xiiii» 
De  fcorpione  ghibufqj 
acmedidms  eius.  Ca.  xv. 

De  leucacithaifiue  phimoifiue  ifchae 
da:&:  medianis  eius  . Ca.  xvi. 

De  helxmeperdiao  parthenio  fydetie 
te-  & medianis  eius . Ca.  xvu. 

Dechamsledte  gnibufqj: 

& medianis  eius.  Ca.xvm. 

Uecoronopoiet  medos 

CIUS.  r' 

n»  - I ^ xvim» 

Lve  achufarflCpfcudachufa: 

& medianis  earum  . Ca.  xx, 

De  omchylo:a'themi:Ioto: 

&lotometra:  heliotropio; 
tncoccoiSfcallitncho.  Ca.  xxi 

Depicnde:  thefioi&afphodelo : Le 
hrno : &acantho:ecbuprefti.-elapho/ 
bofco  fandicei&Iofinai  etde  caucae 
hde . fio;  fyllibo;  fcolymo  fiuelimoe 
mo;et  foncho  condnlo:  fiuecondrili, 

et  boletis . r yv,, 

ps  r '^a.  xxu« 

Defungisi&filphio  :& 
delaferemede.  Ca.  xxiii. 

De  natura  mellis:  & aqua  mulfa : ec 
quare  genere  aborum  mores  immu^ 
tet:etdemel,tide:etca:ra.  Ca.  xxiui. 
t-ontra  cdpofihones  medicoRi 
medicms  ex  frugibus . Ca.  xxv. 


Summa  medicina::  & hirtori» ; & ob« 
fcruationes.dcccc.vi, 

EX  AVCTORIBVS. 

lifdem  quibus  pnore  libro:  & prster 
eos:  Chryfermo;  Eratofthene.-Alceo . 

T IBRO  VICESIMO  TERTlo 
-* — f continetur  de  cultis  arbonbus . 
Demcdidnis  uuarum  recentium  :6i 
farmentis  uuarum  :&  umaceis:&  do 

Uua  theriace:&  de  uuapalTa : &:  arta-' 
phideietaftaphifagria : pituitaria  : 6f 
labrufca  : aede  uitealba;&: nigra:& de 
muRis.-&  uinignibus,  Ca.  i. 

De  aceto  fcyllino:et  oxy/ 
melleiet  fapa:et  fxee  uini: 
acetuet  faps. 

De  oleisietfolus  oleanflo^ 
te:eto'ere:et  de  oliua  alba: 
et  nigra : et  de  amurca . Ca.  iii. 

De  follis  oleaftniet  ocnanrino  oleo:& 
Cocano:ecamygdalmo:et  launno : et 
myrteo  : chamemyrfino  : et  cupref 
fmo  : cytreo : etcaryino . Ca,  iiu. 

De  myrobalano  palma: 
et  de  palma  elata  . Ca.  v. 

Mediem®  ex  fmgulotum  generum 
nore : foliis  : frudlu.-ramis : cortice  li/ 
po  fucco  radice:anere.  Ca.  vi. 
Depms : at  eorum  obferuationibus: 

& de  ficorum  obferuatione : &capn. 
ficoiat  hermeaiat  aliorii 
pnenbus  mediana.  Ca.  Wi . 
pe  pineis:  &c  amygdalis:  & nuceaucl  - 
lana;  Si  de  nuce  luglande:  8cp,fbais:, 
a caitaneis:3i  filiquis:6i 

Comu:uncdine:& lauro.  Ca.  viu. 

De  myrto  fatiua.-dt  myt^ 
tidano ; & demy rto  fil  u fil  Ca . ix. 

Summa  medicin®:&  hifton®  : etoR 
Xeruaciones.M.cccc.xijf. 

EX  AVCTORIBVS 
C.  ValgioiPompeio  Leneo:SeRio  nf 
gro  quigrace  fcripfit.  Tul.Baffo  qui 
•tem.  Antonio  Caftote.M.  Varrone : 
Cor.CeIfo ; Fabiano. 

externis, 

heophrafto : Demoento : Orpheo: 
^fthagora:  Magone:  Menandro  qui 
biocrea  fcnpfit.  NicandroiHomero; 


HefiodojMurco:  Sophocle:  Ana/ 
jolao.  MEDICIS. 
MnefteoiCallimacho : Phaniaphyfi' 
co ; Simo : Timanfto  : Hippocrate: 
Chryfippo:Dioclc:  Opione:  Heracli'' 
de : Hidefio : Dionyfio  : Apollodoro 
Citicfe:  Apollodoro  Tarentino:  Pta^ 
xagora:  Pliflonico  Medo : Dieu  che: 
Chleophanto:  Philiftione : Afclepja^ 
de:  Crateua:  Petronio;  Diodoro:  loU 
la:  Erafiftrato:  Diagora:  Andrea : O' 
norci  Mncficlc:Epicharmo:Demio-^ 
ne:  Danone : Sofimene  : Mdepoleo: 
Metrodoro:  Solone  Lycio:Olympia'' 
dc  Thebana  : Phyllino  : Petnno : 
Mycflione:  Galauaa:  Xenocrate . 

IBRO  VICESIMO  QVAR/ 

to  cotinetur  medicina:  ex  arbo-' 
nbus  fJueftnbus* 

Locos . Ca.  t. 

Glans . Ca.  ii. 

De  coco  ilicis:et  galla:et 
uifco  pilulis  gladeide  cer^ 
ri  radice: et  fuberc.  Ca.  iii. 

Defagotet  cuprefro:ec  exdro  magnas 
de  crdnde  galbano . Ca.  lui. 

Dehamomaco:etftyrace:  etfpondy^ 
lio  : ct  fphano  : et  tcrebinthoictcha'' 
mepitc:  et  piaoiecreCmisict  picea  : et 
lentifco . Ca.  v. 

De  pice  fpilTa:et  li<jda:&  palimpiBaj 
pilTafphalcos  : 6C  sopilTa  : 6C  tarda: 
& lentifco . Ca.  vi. 

De  pUtano:6d  fraxino:  6c  acere : 6C  al-' 
ba  populo;&  ulmo:6C  tilia:fli  fambu^ 
co:  etiunipero.  Ca.  vii. 

De  falicc:^  amerina:  6C 
uinlibus:  et  enftro.  Ca.  viii. 

De  uirga  fanguinea:  & filere : ct  ligu-' 
ftro : ctalno:ctedera:ctcyftho:etaf' 
fo : et  ery  thrano  :ct  chamea  fio : et  mi^' 
lacetet  de  demanda . Ca.  ix. 

De  arundine:ct  papyro:et  hebeno : et 
rhododendro:dc  rhufcn:  ct  hydro : ct 
cichrye:et  fabina:ct'felagine:et  famu^ 
loietgummimedicin».  Ca.  x. 

De  fpina  a:gypcia:et  fpina  alba : et  a^ 
canthoretacana . Ca.  xi. 

Deuulgarirpina;etfilueftn:etde  fy^ 


fifceptto:ct  de  appedice  fpina : ct 
rachantoretpaliuro:  aquifolia:  et  ta^' 
xo:et  rubis  medicina.  Ca.  xii. 

De  cynobato:et  idxo  rubo: 
ctrhanoret  lycio:farcocolla: 
ct  oporice  medicina: . C^.  xiii. 

De  chamedrye : et  chamedaphne : ct 
chamcleaiecchameficeiet  chamecifib : 
et  chameleuce  : et  camecyparifio  : ct 
ampeloprafoietftachye;  etchlinopo/ 
dio:  et  cctunculoiet  clematide:  argyp' 
ciamedianx.  Ca.  xiiii. 

De  aron:et  dracunculo:  ctdraconno: 
cteri:  et  millefolio:  et  herba  ciufdem 
nomisret  pfeudouunio:  et  myrrhiref 
onobryche  medicinx , Ca.  xv. 

De  conacefia:et  callicia : et  menaicle : 
ccaliis  .xxiu.  et  medicinis  earum  : qs 
quidam  magicas  efie  dicunt:  et  dc 
confidia:er  deaproxiret 
readiuis  morborum . Ca.  xyi. 

De  enphia:ct  lanaria:  ct 
Rranotimedicmx.  Ca.  xvii. 

De  herba  qux  nafdtur  in  capite  fla' 
tux  : ct  de  herba  dc  fluminibus;  et 
herba  Imgua : et  cnbro : etfimeris:  ct 
rhodo  : et  impia : ctuenens  pedhne: 
ct  nodia:  et philanthroporet canaria 
lappaiettordyleretdcgraie:  ctdady'' 
lo:  et  fanogrxeo  medida:  Ca.  xviii. 
Summa  medicmxrct  hiflonx : et  olv 
feruanones . M , cccc.  xi^iii. 

EX  AVCTORIBVS. 

C.  Valgio  : Pompeio  Leneo  : Seflio 
Nigro  qui  grxcefcnpfit.Iulio  Bafib 
qui  Item.  Antonio  Caflorc . M.  Var' 
tone ; Cor . Celfo : Fabiano  . 
EXTERNIS. 

TheophrafloiApollodoro:  Democri' 
to:Orpheo:Pychagora:Magone:Me/ 
nandro  qui  biocrea  fcripfit.Nicadro: 
Hdero:Hcfiodo  Mufeo : Sophocle : 
Anaxilao , 

MEDICIS. 

Mnefl:eo:Callfacho:Phania  phyfico  t 
Simo ; Timanflo : Hippocrate:  Cnfip' 
po:Diocle:Opide:  Heraclide:  Hicefi' 
o : Dionyfio : Apollodoro  Cirienfc : 
Apollodoro  Tarantino : Praxagora : 
Plyfldico  mcdicoiDiocle:  Qeopatra  e 


PhilinionerAfcIcpiacfe;  Crafcua : Pc'' 
tLonico:  Diodoro;  lolia:  Erafiftrato  t 
Uugora:  Andrea:  Enorta : Marcone' 
fide:  Epicarmo:  DcmioncrSofimcne: 
Thopolemo  : Solone:  Lycro:Mccro^ 
doro:  Olympiade  Thebana:Phyllioi 
Petneo:Mi(iidc:Glaucta:  Xenocrate. 

IBRO  VICESIMO  QVIN^ 

co  cdtinet  natur*  herbarii  ipote 
nafcentiumtaudlontas  herbarum  :6i 
de  ongine  ufus  earum . 
Quilanneufus  herbarum  fctipferft? 
^ quando  ad  romanos  notiaa  earum 
perucncntr&quipnmi  grxeorum  de 
his  compofuctint:  & de  herbarum 
muennone : 6C  antiqua  medicina : 6C 
quare  minus  exerceant  earu  remedia: 
6C  de  cjnorhodo  : & de  dracunculo 
mediane . Ca.  i. 

De  quodam  pefhfero  fonte  germa^ 
nix;<^dc  bntanmca:6i  maximis  mor^ 
borum  dolonbus  . Ca.  d. 

De  mol)':  et  dodocatheo  : pxonia 
uel  pcntoroboiuel  glycyfide:  & pana^ 
ce  uel  afclepioidC  heraclco  panace  chP 
tomo:  & panace  centaureo;uclphar'' 
naceoi&heracleofydenoiSi  hyofcya' 
mo  uel  apollinan  fiuc 
altercingeno  . Ca.  iii. 

De  linozofte:  parthenio : hermipora 
fiue  ponus  mercunali:  & achillea  ; dC 
panace  heraclca  fidenti  millefolio : 
de  Icoparegia  : dc  hermmeo  teucno 
fplcnioide  melampodio  fiue  hellebo^ 
ro:quot  ue  eorum  genera:  & de  nigro 
hellcboroiflc  albo  medianas:  8c  quado 
detur:  et  quomodo  fumendum:  & 
bus  non  dandum:  dC 
^ mures  necat . Ca.  liiu 

De  mithndatia ; Sc  fcordoti  fiue  fcof-' 
dio  : 6c  polemonia  uel  phil*teria  uel 
chiliodynama:ctcupatoria:ct  centau^ 
rea  fiue  chyronia : &C  de  lecfto  cetaureo 
libadio  fclle  terr*  :ct 
tnorche  mediem* , Ca.  v. 

De  climeno  ; ctgentiana:& lyTima^' 
chia:et  parthadeiet  arteifia:etabrofi3 
etnymphea  etheracleo  fiue  rhopalo 
eceuphorbia:medicis,  Ca.  vu 


De  plantagine;  ficbuglolfo  : 6c  cyno^ 
gloffo:ec  buphthalmo : et  fcychica:cc 
de  fparcania:et  hippice:ec  efchxmde: 
& de  betonica:  eteantabnea:  eteon^ 
filigmc : et  hibcnda : ctchelidoniaidc 
canana:  et  elaphobofcoiecdiciiamno 
6c  anftolochia:  & ^ eius  delec'tatione 
inuoluant  pifcesidc  ftatim  capiantur: 
6c  mediem*  contra  ferpentiii  irftus  ex 
herbis qs  fupiusnofauit.  Ca.  vu. 
Deargcmoniaret  aganco:8i  echyo:  56 
hyorciamo:56  ierebotane:et  blattana: 
6c  lemonea;  Siquiquefolio:  etdaucoj 
pcrfolara:66  ardboiet  cycla^ 
mmo:ec  peucedano  . Ca.  viii. 
De  rhyfellio:66  cetaurea;ec  cheliddia : 
et  panace:56  hyofcyamo : 

66  euphorbio  . Ca.  lx. 

De  anagallidcfiueacoro:  et  mandra^ 
gora : hue  arcelo : et  acuta:  et  aem' 
no  agno  : et  molibdena:  etiridc:et 
capno  : et  alice  et  acoro  cotyledo  et 
aizoo  : et  andrachne:  et  engero  : et  de 
ophemoro  : et  de  labro  uenens:ccde 
ramiunculo  mcdian*;et 
de  ons  uttus.  Ca.  x. 

Summa  median*;  et  hifton* : et  ob^ 
feruaciones.  M .cclxxxxu. 

EX  AVCTORIBVS 
Sex.Gallico:Pompeio  Leneo ; Sefho 
Nigro  quigracce  fcnpfit . lulio  BafTo 
qui  Ite.  Antonio  Caltore;  Cor.Celfo  . 
EXTERNIS. 

Theophrafto;  Appollodoro  i Demo^ 
tnto:luba:  Orpheo:Pychagora : Ma' 
gone:  Menadro  q biocrea  Icnpfit.  Ni/ 
candro:  Homero:  Hefiodo:  Mufeo: 
6ophocle:Xantho:  Anaxilao . 
MEDICIS. 

MnefleoiCallimacho;  Phania  phyfK 
i Timanfto  : Simo:  Hippocrate: 
Chrifippo : Diocle:  Ophyone : Hcra^ 
dide;  Hicefio:  Dionyfio;  Apollodoro 
Citiefe:  Apollodoro  Tarennno  ; Pra/ 
xagora : PliRonico  medico:  Dieuchei 
Theophanto  Philiftionc:Afclepiade : 
Crateua:  lollaiErafiftrato : Diagora: 
Andrea : Mneficle : Epicharmo  : De' 
mionc:Sofimene:Thcopolemo:  Me-' 
troppro : Solone  Lytio ; Olympiade 


Thebana:PhilImo;Pecrieo:My<5lidc  i 
Glaucia:  Xenoaate. 

IBRO  VICESIMOSEXTO 

cdcinet  reliqua:  per  morborum 
genera  medici®:  QC  de  nouis  morbis: 
et  de  lichene  quid  fit:  et  qii  primum 
m italia  coeperint:  et  de  carbunculo  : 
elcphantiafiidCcolo.  Ca.  i. 

Laus  Hippocratis . Ca.  li. 

De  noua  medicina:&  Afclepiadc 
medico; et  qua  ratione  uetere  medici^ 
nammutauent.  Ca.  ui. 

Irrifio  magic®  artis:  et  de 
lichene:  &(.  tapfia  . Ca.  iiii. 

Ad  ftruasretad  digitos  : et  ad  pedus : 
ct  ad  tuffim  mediem® . Ca.  v. 

De  uerbafeo:  et  chameleuce:uel  tufli^ 
Iagine:et  bcchio:et  aquK 
learetfaluia.  Ca.  vi. 

Ad  latens  dolores  : et  pcdlotis:  et  ad 
hortopnocas  : adiocmens  dolore  cor^' 
dis  dolon  pulmoni  urinx  tuffi  petflori 
ulcenbus  pulmoni  renibus  epatias : 
ad  uomitione  ad  ffgultus 
plcureticis  laten . Ca.  vii* 

De  oibus  uitiis  uentris : & remediis 
eorum  qu®  circaiucl  intra  funt : et  de 
aluo  fiflcdaiuel  folueda.  Ca.  vui. 
Depuleoretargemone.  Ca.  ix. 

De  nymphea:&  abftinetia;  6c  appete' 
tia  ucnens;etde  fatyno  erychrococco: 
SCcraccguctfidenn.  Ca.  x. 

Median®  ghales  de  pedibus:  talis:ar' 
ticulisncruis:et  remedia  contra  mor-' 
bos:q  totum  corpus  occupant : et  de 
myrtido  : etuigilus:  etparalyfuet  de 
febnbus  fngidisiet  febre  lumentoru  : 
etfxcnetyas:  et  chameaifle:  et  aizoo  ; 
&c  igne  facto  . Ca.  xi. 

Ad  eluxata  mebra : 6C  contra  morbii 
regiumiet  contra  furunculosifli  fifhi' 
las:ctinflationes:etambuftionem:  di 
contra  alios  morbos:ad 
neruos;&C  fanguinem.  Ca.  xii. 

Dc  herba  eqfcto  : 6l  ftcphanomeli:  et 
enfitale:etcdtra  uermes.  Ca.  xiii. 

De  ulccnbusict  ad  plagas: 

ct  de  polycnemo . Ca.  xiiii. 

Deplunnus  experunetis  ad  ifiacdofi 


«apillos : et  partus  eiiciendos  :ct  conti' 
nendosietalio^d  remedia.  Ca.  xv. 
Siima  medicin®:ethift:ori®:  fiCobfer' 
uationes.M.cc.lxxxxii. 

EX  AVCTORIBVS. 

.M.  Varrone. C.  Valgio  : PopeioLe' 
neo:Seftio  Nigro  qui  grxee  fcnpfit. 
lulio  Baffo  qui  item.  Antonio  Callo' 
te:  Cornelio  Celfo  . 

EXTERNIS. 

TheophraRoiApollodoro:  Democn' 
toiluba:  Orpheo:  Pythagora:MagO' 
nc:Menadroqbiocrea  fcnpfit.  Nica' 
dro:  Homero:  Hefiodo:  Mufeo;So' 
phocle;  Xantho:  Anaxilao . 

MEDICIS. 

Mnefteo : Callimacho  : Phania  phy^ 
fico;  Cimarcho:  Simo : Hippocrate : 
Chnfippo;Diocle:Opide:Heraclide; 
Hicefio ; Dionyfio : Apo]  lodoro  Citie' 
fe:  Apollodoro  Tarenno:Praxagora: 
Piiftomco  medico  : Dieuche : Cheo' 
phato : Philifhone:  Af. lepiade:  Crate' 
ua:Iolla:Erafirtrato:Diagora:  Andre' 
a:Mncficlc:Epicarmo:Demi6e:The' 
opoleo ; Metrodoro  : Solone  Lycio  : 
Thebana  01ympiade;PhyIino:Pecri' 
eo;  My<^lione:Glauaa;Xcnocratc. 

IBRO  VICE  SIMO  SEPTI' 

mo  edtinet  reliq  herba^  gna . 
De  aconito  :et  panthere  qu® 
exnnguitur  aconito . Ca.  i. 

Quod  omnium  creaturaru 
conditor  fit  deus . Ca.  ii. 

Dexthiopide:  ct  amaranto : et  aloe : 
et  alcea : et  alipho  ; etalfima : et  an' 
drofacetet  adrofeo:  ct  abrofia:  etaco' 
ni:etanagyro:etaonymo.  Ca.  ui. 

De  apanne : etardlio  : etafpleno:  et 
afclepiade : ctoftere  uel  bubonio  : et 
afcyro  uel  afcyroide:  etaphace:  et  de 
alcibio:etale(^orolopho.  Ca.  iui. 

De  alo . Ca.  v. 

De  alga:etadlea:  etdeapelofagna: 
etabfinthio.  Ca.  vi. 

De  abfinchio:et  baJIote:ct  botrye  fru' 
cicofa:et  brauylla:et  bno:et  bupleun: 
et  catanante:di  calli:  dC  arexa:  ctarce 
fio;ec  tracegdo:theligdo:ec  crocodilio 


3icynoforchy:etchiyfokchanotetcu- 
culo:etconferua . Ca.  vii. 

De  cocco  gniclio:&  dtioptcns : cc  dry^' 
phono:et  elatineiet  empetro  fiue  cak 
ci fraga:  & epicacSi:  uel  heIIebonne;a: 
epimedio:ctenneaphyllo:&  filice  pce/ 
ri:ac  de  femore  bubulo  . Caix. 
Deglauaor&glycyfide : & glaphalio 
liue  chameselo:  et  galedrago:  echol-' 
co:ec  hyofin;&  hololleoiS: 
hypopefto  . 

De  hypoglolTa:  & tremulis  hydropiV 
C!s;  cotra  imagies  orthopnoeas;  para^ 
lyfis  mapicntes . Ca.  xi. 

De  medio:  et  myofota:  et  myagro:  & 
nattice:6c  othone:6;  onofma;  Sc  onoe 
pordo:et  ofin:et  oxye:  & batrachioiai 
polygono : 8tleuca■themo.•etplythea• 
«^phyllo.•&  phellandrio:  etphalen:ei 
polyrrhizo:&  ^ferpinaca:  & de  rheco- 
ma;detefeda:&;ftoechadeCa.  xii. 

De lolano:ec  fmyrmoiet  telephio  : et 
trichomane.-et  thalietro:  et  thlafpe:  et 
chragdia:  & tragoniiA;  trago:&  tragos 
logo  -et  fpondile;  et  g,  quida  morbi  m 
qbufdi  nd  fut  genbus  . Ca.  xiii. 
Summa  mediem* : & hifloru; : et  ob' 
tcruationes . dc.  ii. 


EX  AVCTORIBVS. 
Pompeio  Leneo  : Seftio  Nigro  qui 
gtaxre  fcnpfit . lulio  BalTo  qui  item. 
Antonio  Caftore:  Cor.Celfo . 

externis. 

Tbeophrafto:  Apollodoro:  qui  item  t 
Demoento  : Anftogitone : Orpheo : 
Pythagora:  Magone: Menandro  qui 
biocrea  fcnpfit.  Nicandro. 

medicis. 


■vinelteo:Callimacho:Timanfto:Si- 

mo:H,ppocrate:Chtyfippo..  Diocle  : 
Apioe:Heraclide:Hicefio:  Dyonifio  t 
Apollodoro  Citienfe : Apollodoro  ta^ 
rentino:Praxagora:  Plifton.de  me^ 

d.coD.euche:Cleophato:Ph.l.ft.one: 

Aftlepiade : Crateua:Iolla:Erafiftrar 
ftoiD.agora;  Andrea:  Mnef.cle:  Ep.e 

carmo:Demione:Sofimene:Theopo/ 
leo:  .MetrodoroiSolone  lyco:  Olym^ 
^a,k  Thebana  : Phyhno  : Petneo  : 
Mytftione:  Glauoa:  Xenocrate . 


Libro  vtcesimooct-v 

uo  cdtient  medici*  ex  aialibus. 
An  fit  f medendo  aliqua  uis  uerboru: 
& fanan:et  depelli . Ca.  i. 

Remedia  ex  homme  con^ 
tra  magos  . Ca.  ii. 

De  qbufda  fortilcgiis;et  Ca.  ni. 
faliua  hofs  leium . Ca,  lii. 

Ad  lippitudines  oculoru.  Ca.  uii. 

De  fternutamento:*:  ue^ 
nere:&  caiteris  remediis  . Ca,  v. 

De  remediis  muliebnbus.  Ca.  vi. 

Media*  ex  aialibus  peregrinis : de  ele^ 
phantoi&leone.-de camelo:  Si  hyena: 
Si  crocodilo:  at  chameledte.-at  ftico:ac 
hippopotao.-at  lynabus,  Ca.  vii. 
Mcdicin*  cdmunes  ex  fens  aialibus: 
auteiufdemgiiis  plandis.lartis  ufus; 
dtobferuaaones.at  caftis 
butyro:&ad,pe.  Ca.  vi,.. 

Mediem* de apro:3t  capns : 8i eqs  fe,- 
ns:  et  remedia  de  beftiis  contra  omnes 

• Ca.  ix. 

Mira  de  animalibus  . Ca.  x. 

Sumamedian*:  ethifton*:ctobretr 
uanones.dc.lxxxv. 

EX  AVCTORIBVS. 

.M. Varrone  L.P.fo-e : Fabiano  Verx 

re:  Mtiate:  Verno  Flacco:  Catone 
^nfono:  Sergio  :Sulp.t.o:L.an,o 
Macro  : CelfoiMalfurio  : Scftio  Ni/ 
gro  qgtxcefcnpf.r  . Bytho  dmrhace^ 
no;OphiIiomedico:Granio  medias. 

externis, 

Demoento:  Apollonio  qui  etm.rftn. 
MiletoiArtemoe:  Sexnlio:  Homero: 

I heophrafto : Lyfimacho : Attalo  .Xe^ 
nocrate: Orpheo  qui diophios.  Arche- 
lao  qui  Ite . Demetno:Sonia : Laide: 
Elephande:  Salpe:  Olympiade  The- 

banarpiotio:Iolla:My<ft,one:Smyr- 

neo:Efme  medico:  Hippocrate : An 
ftoteIe:Metrodoro:  Icaada  medico  : 
Hefiodo:Dialconc:Cecl.o:B.onequ. 
pen  dmameon.Anaxilao:Iuba  rege . 

IBRO  VICESIMO  NONO 

co-tme't medici* exanimalibus. 

De  ongene  medinn* : et  qS  pnmum 
mice:et  quado  pnmum  lattaliph  cei 


tt  de  Onyfippo : et  Erafiftrato : et 
empmceiet  Erophilo:et  relt^s  illuftri' 
bus  medicis. et  quotiens  ratio  medici^ 
na:  mutata  fit : et  qui  primus  torna: 
medicusiet  quandoiet  quid  de  medi^ 
cis  antiqui  romani  iudicauerint:et  ui^ 
na  medionx . Ca.  i. 

De  medicinis  lanarum.  Ca.  ii; 

De  ouorum  natura . Ca.  ui. 
Remedia  de  cane : et  ex  afalibus  quas 
plaada  non  funt  fed  fera . et  ex  uolu^ 
cnbusiet  contra  morfus 
phalangiorum.  Ca.  iiii. 

De  feuo  camelino  : et  cane  rabido : et 
lacerta:et  anfenbusietcoliibis:  et  mur 
ftelis  remedia . Ca.  v. 

Ad  alopecias  tolledas:  etad  pilos  red^ 
dedos:  & ad  ledes  tollendas  6C  ad  pale 
pebras  SC  ad  glaucoata:  Sc  ad  oculos  : 
&.  ad  parotidas  remedia.  Ca.  vi. 
Suma  mediciaxSCobferuarides.d.xxi. 

EX  AVCTORIBVS . 

.M.  Varrone.L.  Pifone;  Verno  Flace 
co;Antiate:Nigidio:  Caffio  Hemina: 
Cicerone:Plauto;Celfo;Sefl:io  Nigro 
q graice  fcnpfit . Cealio  medico;  Mee 
tello:  Scipione;  Ouidio  Poeta:  Lide 
mo  Macro . 

EXTERNIS. 

Philopacore:Homero;Ann:otele:Ote 
pheo:Democrito:.‘\naxilao  . 
MEDICIS. 

Bo  triefe:  Apollodoro : Orchidemo : Ae 
naxilao:  AnftoneiXenocrate : Demoe 
crate:Diodoro:Crifippo  philofopho: 
On;  Nicandro:Apollonio:  Tyaneo. 

LI BRO  TRICESIMO  CON/ 

dnentur  medicina  ex  animalp 
bus  reliqux  pnons  libri . 
Dcongmemagica;arns:qneta  qbus 
coepenna:  a quibus 
celebrata  fuerit . Ca.  i. 

Vicupano  Nerdis  Cafans  Ca.  li. 

De  talpisr&reliqua  medicina  p more 
bos  digefla  in  animalibus  quoru  gna 
placida  funt  aut  fera . Ca.  iii. 

Ad  muliebria  mala  medenda;  et  cone 
ceptus  maturandos . Ca.  iui. 

Promifcua  medicina.  Ca.  v. 


Demitaculisq^idabeRiajiCa.  vi. 

. Suma  media  et  obfematdes  dccc.liiii 
EX  AVCTORIBVS . 
.M.Varrde;Nigidio.M.Cicerde;Sefe 
tio  nigro  qgrxcefcnpfit.Licio  macro. 
EXTERNIS. 

Herodoto  : Anftotele ; Hermippo : 
Homero:Appide:  Horpheo:  Demoe 
ento:  Anaxilao  . 

MEDICIS. 

Botrio:Apollodoro:Mcadro;  ArchiV 
de:Anfl:6e:Xeocrate:Diodoro:  Chtye 
fippoiOniNicadto:  Apolldio  tyaeo. 

IBRD  TRICES IMOPRIe 

mo  cotinent  medicinaex  aqtilie 
bus:  & aquaru  mirabilia. 

Aq  uarum  m irabilia . Ca.  i. 

De  diflercntia  aquarum  medicinis  :& 
obferuationibus  .cc.lxvi.  Ca  .u. 

De  qualitate  aquarum  mfalubntate: 
uelcdmoditate  earum . Ca.  iii. 
Aqua^:  fubito  nafcennu 
autdefincnii  rano.  Ca.  iiii. 
Obfeiuatio  hiftorica.  Ca.  v. 
Ratio  aqua  ducedai&quomodo  mee 
dicatis  uteduiet  qd  profit  nauigatio; 
& medicfa  aqua  maria.  Ca.  vi. 
Degnibus  falis:  & cdfeiSuris:  & me- 
dicisietobfemarioibus.  Ca.  vii. 

De  fcombro  pifce:&  muria: 
et  alece.  Ca.  yiii. 

De  natura  falisiet  eius 
medinms . Ca.  ix. 

De  nitn  gnibus:  et  confedhiris;&  mee 
dicis:  et obferuanoibus.  Ca.  x. 

De  fpongiatum  nata.  Ca.  xi. 
Summa  mediana:  & hiftona:  etob- 
fetuanones  .dcccc.xxiu. 

EX  AVCTORIBVS . 

.M. Varrone;  CalTio  Parmenfe:Cicee 
rone : Muno : Cornelio  Celfo:  Troe 
go;Ouidio;Polybio;  Sorono. 

externis. 

Callimacho : Cealio:  Ctefia  Lyndo : 
Teophrafto:  EudoxoiTheopompo : 
Polyclito:Iuba ; LycotAppione:  Epv 
gene  : Pelope : Apelle : Demoento  : 
Trafillo:Nicadro:  Menadro  edoedo: 
Attalo : Saluftio:  Dionyfio:  Andtea; 


Nicecratro!  Hippocrate : Anaxilao. 
IBRO  TRICESIMOSE- 

eundo  continentur  reliquat  me' 
didnat  ex  aquatilibus. 

De  echeneide  pifce:&  mirabili  eius 
prictateide  torpedieiet  mario  lepore: 
& mirabilia  rubn  maris  . Ca.  i. 

De  ingcniis:&  manfuetudie  quorii  da 
pifciumiet  ubi  ex  manu  edant : et  ubi 
refpofa  dat  ex  ptfdbus . Ca.  li. 

Dc  his  quibus  in  terris  et  in  aqs  uic' 
tus  eftietdecaftoreis  medicinsietob' 
feruationes.  Ca.  lii. 

De  teftudme:etmuItotu  pifciu  medi' 
aneietobferuariones  . Ca  .ilii. 

Ptomifcua:  medidne.  Ca.  v. 

Ad  febres  omnium  generumific 
cotra  diuerfas  iflrmitates.  Ca.  vi. 
Animalium  omnium  in  man  umetiu 
.clxvi. genera  efle . Ca.  vii. 

Summa  medidna::&  hiftonx : Bc  ob' 
feruanones  .d.cccc.xxviii. 

EX  AVCTORIBVS. 
Lianio  Macro:  Trebonio  Nigro  : Se' 
Rio  Nigroiqui  gnrce  fcnpfit.  Ouidio 
r oetaiCaflTio  Heia:  Meceate.  L.  Ateio. 
EXTERNIS. 

Iuba:Andrea:Salpe:Appide:PcIope! 

ApeIle:Tafio;Trafillo:Nicandro. 

Libro  trices  i mo  te  R/ 

tio  cdtinetur  naturae  metallo^t. 
Qua  pnma  comenda  tio  metallorum 
aun;&  de  origene  annuloru  aureo^: 
et  modo  auri  apud  atiquos:  et  eque' 
ftn  ordmeifle  de  lure  annu' 
lorum  aureorum . Ca.  i. 

Dedecunis  iudicumtet  quotiens  no' 
minaequeftris  ordinis  immutata  : Si 
donis  militanbus:  etquado  primum 
corona  aurea.  Ca.  ii. 

De  reliquo  ufu  auri  in  uirisiet  mulie' 
nbus:&;  de  nummo  aureo:  & quando 
primum  fignatum  efl‘ats:argentum: 

& aurum  . & ante  q lignaretur  qui 
mos  inxre:  &qua  maxima  pecunia 
pnmo  ccnfu:  acquoriens  : &qu  bus 
teponbus  audioritas  auri  Ca.  lii. 

Ra  ao  naturalis  auri  inueniedi : & qn 


primu  aurea  ftatuatSi 
medicinx  ex  auro  . Ca.  iiii. 

De  chiyfocoIla:&mxdicinz  ex  chrifo' 
colla.vi.&  mirabilia  nata:  de  glutina- 
dis  inter  fe  perfidendifqj 
metallis . Ca.  v. 

De  argento:8C  argento  uiuo  : &fhbia 
fiue  alabaftro.a:  fcoria  argenti : Si  de 
fpuma  argenti . Ca.  vi. 

De  minio  quanta:  auftoritatis  fuerit 
apudromanosi&ongineac  luentide 
eius:6t  cinnabaris  ratione  in  pidluris: 
& mediana;  degenenbus  minii:  BC  ra' 
tioneeius  in  pidairis  . Ca.  vii. 

De  hydratgyrotde  argento  mautado: 
de  coticulis  in  argenri  generibus  : Si 
expenmentis . Ca.  viii. 

De  fpeculis:8c  agjptio 
argento.  Ca.  viiii. 

De  immodica  pecunia  : 6i  quorum 
maxie  opes  fuennciS:  quando  pnmu 
po.ro. fhpem  fparferit . Ca.  x. 

De  luxuria:& frugalitate  in  uafis  : Si 

leifhs  argenteisiet  quando 

laces  imodica;  fadlx.  Ca.  xi. 

De  ftatuis  argenteis:  & cailatura  arge' 
ti-.BC  extern  quibufda.  Ca.  xii. 

De  file:et  cairulco  : et  chryfocolla  : Si 
nen:onano:etcilono  : et^  non  omni 
anno  aiqualiter  fpedes 
uendantur.  Ca.  xiii. 

Sdma  medidns:  &hin:oria;:&  obfer' 
uationes  M.cc.xv. 

EX  AVCTORIBVS. 
.L.Pifde:Antiate:Varrio.M.Varrdc: 
Cor.Nepote:  MelTalla  RufFo:Marro 
Poeta:Butho:IulioBaflfoq  de  medi' 
CIS  gra:ce  fcripfit.Seflio  Nigro  q item . 
Fabio  Veftale.  ^ 

externis. 

Deraocnto:Metrodoro  fcepfioiMe' 
n jchmo  qui  de  toreutice  fcnpfit.  Xe- 
nocratequi  item. Antigono  quiitem. 
Heliodoro  qui  de  athenienfium  ana' 
thematis . Paxitele  q admirabilia  opa 
fcnpfit.  Nymphodoro:  lolia : Apollo' 
doro:  Andrea : Heraclide  : Diagora : 
Botrienfe:  Archimede:  Dionyfio:Ari' 
ftogene : Deocrito  : Mneficle:Atralo 
medico:  Xenocracc:Zende:Te'nefl:o. 


IBRO  TRICESIMOQVAR^ 

to  continentur  a:ns  metaila : di 
fcrriretplubiretftagni.  Ca.  L 
Genus  acristquiE  Corinthia:  qua?  delia^ 
ca:qu^xginecica  i Ca.  ii. 

Dc  candelabris  :ec  teplo^' 
rum  ornamentis*  Ca.  iii. 

Quando  primum,  fimulacrum  rom* 
fa<ftum  : et  de  ongine  ftatuarum : ec 
honore  ftatuarum: et genenbus:  et  Fk 
guris . Ca.  Illi. 

De  fbtuis  togatis:  ctquibufda  aliis : 
ecquibus  pnmum  incolumnatec  qn. 
roftra:et  quando  primum  publice:  ec 
qu.Tprimuftacuxromx.  Ca.  v. 

De  ftaniis  fine  cunias:  et  quibufdam 
oliisret  qua?  prima  rom<E  ftatua  eque^ 
ftns : et  quado  omnes  flatux  pnuacf 
et  publice  fublati : et  quibus  romx 
mulieribus  : ecqua:prim2  ab  exteris 
publice  pofit.^ « Ca.  VI. 

Deantiqs  ftatuariis:  etpreais  figno^ 
immodidsietcololTis 
in  urbe  celeberrimis  . Ca  .vii. 

Nobilitates  exa?re  operu 
ec  artificum. ccclxvi.  Ca.  viii. 

Differeris  a:ris:et  mixtunc: 
ct  de  feruando  are . Ca.  ix. 

De  cadmia  medicina.  Ca.  x. 

Defcorea:etflore:ec  fqmasrisietfto'’ 
niace:ct  crugfeiethyerario  Ca.  xi. 

De  fcolecia:eCcalciri;eC 
proro:ecchaIcanto.  Ca.  xii. 

De  pompholigeietfpondioiec  antiP 

pondio:&  diphryge:  ec 

tnente  feruilio  . Ca.  xiii. 

De  ferro :ct  ferreis  metallis: 
ec  differentia:  ferri , Ca.  xiiii. 

De  tepatura  fcrri;6^  medicia  ex  ferro: 
et  ex  erugine : et  rubigine:  et  fquama 
fernret  hygremplaftro.  Ca.  xv. 

De  plumbi  metallis:ct  albo  plumbo: 
et  nigro  . Ca.  xvi. 

De ftagno:ct  plumbo  argentario  : eC 
quibufdam  aliis ; Ca.  xvii. 

Medians  de  plumbo:  et  fcoria  plubi 
de  molibdena  fiue  galena : de  pfymi'* 
thio  : et  fandaraca . Ca.  xviii. 

Suma  res : ethiftorix;  etobferuacio/ 
nes.dccc.XY* 


EX  AVCTORIBVS . 
L.Pifone:  Antiate:  Verrio.  M.Vcirrde 
Mcffalla : Ruffo  : Marfo  Poeta:  Be^' 
tho:  iulio  Baffoquide  medicfagrx^ 
ce  fcnpfit.Seftio  Nigro.  Item  Furio 
Veftale. 

EXTERNIS. 

Democrito:  Metrodoro  rceprio:Me-' 
nechino  qui  de  toreutice  fcnpfit.Xe/ 
nocrace  qui  item.  Antigono  quiitem. 
Dunde  qui  item  . Heliodoro  qui  de 
achenienfium  anathemate  fcripfic . 
Nymphodoro  : Andrea : Heraclide : 
DiagorarBotriefeilolla:  Apollodoro: 
ArchiedeiDionyfiorAriftogene:  Dio^ 
mede:  Mnericle;Xenocrate:Zenoner 
Theomnefto . 

IBRO  TRICES IMOQVI/ 
nto  concinetur  honos  pidturx. 
Honos  picfturx  ♦ Ca.  i. 

Honos  imaginum  . Ca.  ii. 

Quando  pnmum  clipei  imaginum 
publice:quando  in  domibus  pofici:et 
de  pidlurx  iniriis:  et  monochromato: 
et  primis  pic^lonbus  : et  antiquitate 
pidlurarum  m italia . Ca.  iri, 
Dcpidtoribus  romanisret quado  pri' 
mum  dignitas  pitflura? : et  qui  uiifto^ 
rias  fuas  pid:ura  propofuerunt : ct 
quando  externis  piduris 
dignitas  romx . Ca.  irii. 

Rano  pfge'di  de  pigmeris.  Ca.  v. 
Decolonbus  nanuis: 
etfaifriais.  Ca.  vi. 

Qui  colores  udo  non  inducantur : et 
quibus  colonbus  antiqui  pinxerunt : 
et  quando  pnmum  gladiatorum  pu' 
gnx  propofitx  funt . Ca.  vii. 

De  xcace  pi<flurx  operum  : & arnficu 
iudicacanobilitates.cccv.  Ca.  nii'. 
Pnmum  picflurx  certame  : et  qui  pri'' 
mi  penicillo  pinxerunt.  Ca.  ix. 

De  auibus  per  piiflura  deceptis:  et  qd 
difficillimum ipiiflura.  Ca.  x. 

De  auium  cantu  compefcendoiet  qui 
encauftoietpeniallo  primus  lacuna^ 
ria:ec  cameras  pinxenrfparfimq:  pre^' 
aa  mirabilia  pii^lura^? . Ca.  xi, 
Plaffices  primi  luetores  de  fimulacriM 


ccuafis  fiifhlibusj 
&i  precio  eorum  * 

Ca.  xii. 

Tem  uariecates:ct  de  puluere  puteo' 
Iano:6c  aliis  rerrx  genenbus  quxfla' 

pidcm  uertunrur . 
Depanctibus  fomaccis 

Ca.  xiii. 

6c  latentus : eorum 

ratione . 

Ca.  xiiii. 

De  rulphurc:&alu' 
mine : et  genenbus 
eorum:  6i  medicinx . 

Ca.xv. 

De  terra  famiaret  eretria:&:  chia;  6c  H' 

b.amfia:&  phinitiiet 
apellitimedicin.a. 

Ca.  xvi. 

Creta  genera  ad  ueftiu 
ufuscimolia:fatda:um' 

brica:faxu;atgentaria . 
Qui:6Cquotum  liberri 

Ca.  xvii. 

prapofiri. 

Terra  excalata : et  terra 

Ca.  xviii. 

clupea : terra  balearica: 
terra  ebufitana. 

Summa  medicin.T:& 
hiftona;  St  obferuatio' 
nes.d.cccc.lvi. 

Ca.  xix. 

EX  AVCTORIBVS . 
MefTalla  oratore : MefTalla  fene : Fe' 
neftella  attico:  Verno  .M.  Varrone: 
Cor.  Nepote:  Dedo  Eculeone : Mu^ 
tiano:Melinro:  Vitrumo  : CalTio  Se' 
uero:Longulano  : Fabio  Veftalequi 
de  pidlura  fcfipfic. 

EXTERNIS. 

Prafitcle:  Apelle:Melantio:AfclepiO'' 
doro:  Eiiphranore:Parrhafio:  Helio' 
doro  qui  anatemata  fcripfit  athenis . 
Metrodoro  qui  de  architeiRonice 
fcnpfic . Democrito  ; Thcophtafto  : 
Appione  gramanco  qui  de  metallica 
medicina  fcnpfir.Nymphodoro:  An' 
drea:  Heraclide : lolia : Apollodoro  : 

Diagora:Butrienfe:Archydemo:Dio' 
nyfioiAnflogeneiDemadeiMneficle 
Xenocrate  ZcnonisiTheomnefto. 

Libro  tricesimoseX' 

to  cdtinetut  nata  lapidii : 
etiuxurias  marmorum  i 
Quis  primus  f publicis 
openbus  oftenderit . Ca.  i. 


Quis  primus  peregrino 
marmore  columnas 
habuerit  roma . Ca.  ii. 

Qui  primum  laudati  in 
marmore  fcalpendo : et 
quibus  temponbus . Ca.  iii. 

Nobilitates  operum : & 
artificum  in  marmore 
cxxvi.de  marmore  pario: 
ficmaufoleo.  Ca.  iiii. 

Quando  primum  mat' 
morum  in  adificus  ufus : 

& qs  prunus  roma  crufta' 
uerit  parietes:  & quibus 
atatibus  quaqj  marmora 
in  ufum  uenennt  roma: 

&quis  primus  marmora 
fecuerir:  & ratio  fecandi 
de  arena  . Ca.  v. 

De  naxio  ;&  harmonioiSC 
degeneribus marmoru.  Ca.  vi. 

De  alabaftrite:&;  tigdino 
alabandico . Ca.v  ii. 

Ob  obelifco  thebaico: 
alexandnnoia:  de  illo 
q efl in  cyrco  magno.  Ca.  viii. 

De  illo  qui  eft  in  campo 
martio  pro  gnomone . Ca.  ix. 

De  tertio  obelifco  roma 
m uaticano.  Ca.  x. 

De  pyramidibus  xgyptiis 
& fphynge.  Ca.  xi. 

De  labyrmtis  agyptio : 
lemnio;  italico  . Ca.  xii. 

De  pefili:hotto:&  oppido: 

& teplo  Diana  ephefia.  Ca  ixiii. 
Dedelubro  cyziciiBC  lapide 
fugitiuo;&  de  echo  fepties 
refonante:&  adifido  fine 
clauo  & mirabilia  adifi' 

009:  roma.  Ca.  xiiii. 

De  magneris  generibus : 

& medidnis  . Ca.  xv. 

De  lapidibus : qui  dto 
abfumunt  corpora  in  eis 
condica;&  de  his  qui  diu 
feruat:&  de  thafio  lapide 
& medicinis  eius  . Ca . xvi. 

Deebore  foirili:& lapidi' 
bus  oireis:&palmatis:a£ 


aliorum  generibus  • Ca.  xyu. 

Da  corallioruel  pyrrite ; 

6C  medicinis  eius;6C  oftra' 

cyteide  amantho  lapide 

6C  medicinis  eius:  de  mi/ 

hemo  lapide  6C  uiribus 

eius : de  gagate  lapide  6C 

medicis  eiusidefpdgiis 

6iphrygio  lapide  dc  na^ 

tura  cius  . Ca.  xviii. 

De  ematide:6d  qufqj  ge^ 

nenbusciusiScfchifto.  Ca.  xix. 

De  quattuor  generibus 
acadis:6C  calamo:&  famio 
& arabo:ct  pumicibus  . Ca.  xx. 

De  lapidibus  mortarioli 
medicinaliumiet  molli/’ 
bus  lapidibusrecfpeculaii 
lapide:etfilicibus:erph^ 
gice:fid  cotibus:6C  reliquis 
ad  ftrui^turam  lapidibus 
igni  & tempeftatibus  ve/ 
liftcntibus . Ca,  xxi. 

De  afternis : 6C  calce : et 

'harensgcnenbus:ec 

mixta  calcis  iQC  har^iet 

uitiis  ftrudtur^iet  cocfla/' 

nis:  et  columnis . Ca.  xxii. 

De  medicinis  calcis : et 
malta:  et  gypfo  . Ca.  xxiii. 

De  pautmentis:et  quado 
pnmumroma::  etfubdi^ 
ualibus  pauimentis : et 
gracaniasiet  quando  pri^ 
mumcamerx.  Ca.  xxiiii. 

Deongmeuitriiet  ratide 
faciendi:et  de  obfiano  ui^ 
tro  :et  generibus  mulnfor^ 
mibus  Ultri , Ca.  xxv. 

Ignium  miracula  j et  me^ 
dicmxiprodigia . Ca.  xxvi’. 

Summa  medicmx:  et  hiftorix:  ecob>' 
feruationes  .d.xxiiii. 

EX  AVCTORIBVS. 

M , Varrone : Celio  : Galba. C.Tcfho: 
Mu tiano : Nepo te  Cornelio , L. Pifoe : 
Tuberde:Seneca:Fabio  ueftale : Am^ 
mo  fxctale:  Fabiano:  Catone  Cefono: 


Vitruuio . 

EXTERMIS. 

TheophraRo  : Paxitele : luba  rege: 
Nicadro:  Soraco:  Sudme  : Alexadro 
Polyhirt:ore:Apione:Pliftonico  : Du’^ 
nde:  Herodoto:  Euemevo  : AnflagO'' 
ra:  Dion)'fio : Archemidoro  : Bucorri 
da:  Antifthene : Democrito  : Demo^ 
tele : Lycea . 

IBROTRICESIMOSEP/ 

rimo  continetur  origo  gemma-' 

rum  * 

De  gemma  Polycratis  ty/ 
ranuet  Pyrrhiregis:etqui 
fculptores  opcimuetnobi/’ 
litates  artificum : et  quis 
pnmus  dacflylochecam  ro-' 
mx  habuit . Ca.  i. 

De  gemmis  tranflatis  in 
triumpho  Pompeiiiet  na-' 
tura  criftalli:etmedicinis: 
et  luxuna  circa  ea:ec  qua/* 
do  pnmum  inuenta  mir^ 
rhina:et  luxuna  circa  ea : 
et  natura  myrihinoruiet 
quxmetiti  fuc  audlores 


defucemo . 

Ca.  ii. 

De  ortu  ; et  medicinis:  et 

generibusrerluxuna  fuca’/ 

norum : et  lyncurio  : et 

medicinx . 

Ca.  ili 

De  adamaris  gmbus:  et 

medianis  :et  margaritis. 

Ca.  ini. 

De  fmaragdigriibus:  et 

gemmis  uiridibus  tranC' 

luadis . 

a.  V. 

De  opaligcnenbus  tetui/ 

nis  : dc  experimentis : et 

uanis  .gemmis . 

Ca.  vi. 

De  genenbus  carbuculo/ 

ru:etuiciis:etexpimieris: 

ct  gemmis  ardentibus . 

Ca.  wi. 

De  genenbus  topani : ct 

callaite;etdc  gemmis  uP 

ndibus  no  rraRucccibus, 

Ca.  viii. 

De  lafpidum  gmbus . 

Ca.  ix. 

De  quibufdam  gemmis 
per  alphabeti  ordinem. 
De  gemis  quie  a mebris 
hominii  cognominant: 
et  quiE  ab  animalibus  :ec 


Ca.  xi. 


Ca.  X. 


& fadiais : & figuris  ge^ 
marum . 

De  ratione  probandaru 
gemmarum . 


Ca.  xiii. 


Ca.  xii. 


Suma  res:8i  hiftoria:;84 
obferuationes  ,M.ccc. 

EX  AVCTORIBVS, 

.M.  VarroneiAdlis  triumphi:  Mece^ 
nate;IacchoiCornelio;Boccho . 

EXTERNIS. 

luba  rege : Xenocrate  Zenonis:  Su^ 
dme:  Efchylo:  Phyloxene:  Euripide : 
Nicandro:Satyro:Theophrafto:  Cac 
rete;  Phylomene:  Democrate:  Xeno  ' 
tfo:  Metrodoro:  Sotaco:  Pythea:TP 
meo  Siculo:NiceatTheocrefto:  Afa-" 
ruba : Mnafea : Theomene : Ctefia : 
Mithridate : Sophocle : Archelao  re' 
ge : Calliftato:  Democrito:  Ifmenio: 
Olympico:  Alexandro  Polyhiftote: 
Appione:  Ori;  Zoroaflre;Zadlalia . 


CAII  PLINII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  .II. 

AN  Finitus  fit  mundus:  6i  an  unus.  Ca.i. 
DVM  ET  HOCQVOD  NOMINE 

10  calli  appellan  libuit;  cuius  arcuflexu  tegiit^ 
(Cuncfla:  numen  elTe  credi  par  eft  acernii:  fmefur 
jneqj  genitum:  neqj  itentuni  unq.Huius  extera 
Pmdagare  nec  intereft  hommu : nec  capit  hiian* 
'wconiecbura  mentis  , Sacer  eftiatemusifmenfus: 
[jtotus  m totoiimmo  uero  ipfe  totii;  mfLnitus:ac 
•^fmito  filis.  Omniii  reni  certus  di  fimilis  fcerto. 
«■Extra  intra  ciida.  coplexus  m fe:  ideqj  reni  nata 
!,opus:Si  reni  ipfa  natura. Furor  eft  menfura  eius 
animo  quofdaagitaffeiatqj  ^dereaufos . Alios 

_ ^^rfusoccafione  hinc  fupta:authis  data  inume/ 

^^^raBiies  ttadidiTe  mudosiut  totidlre^  natas  credi  oporteret. Aut fi  una  oes  icubaret; 

> ' totidetamenfoles:torideqjlunas;&:cEteraetiainuno  immenfa &: innumerabilia 
. i ) fydera:quari  nd  eade  quseitide  femp  in  termino  cogitandis  occurfura  defydeno  finis 
^ ^alicuius.  Aut  fi  hxc  mfinitas  natutiE  oiii  arcifia  poiTit  afiignan  : nd  illud  ide  m uno 
fit  icelligi  taco  priferri  ope . Furor  eft  ^pfedlo  furor  egredi  ex  eo;&  taq  ftema 
eius  cudla  plane  lam  fit  nota:  ita  fcrutan  exteraiquafi  uero  menfura  ullius  reipoffit 
k agereiqui  fui  nefaat:aut  mens  hominis  uidere  qui  mundus  ipfe  nd  capiat. 

DE  Forma  eius.  Cap.ii. 

I ^ Orma  eius  in  fpecie  orbis  abfoluti  globata  effe  nomen  in  primis  & confenfus 
' ^ I ^ in  eo  mortalui  orbe  appellantiii.  Sed  & argumenta  re^  docent:non  folii  quia 

A talis  figura  dibus  fui  parnbus  uergit  m fefe : ac  fibi  ipfa  toleranda  eft:  feqj  mcludit 

'i*  &:  contmet  nulla^  egens  cdpagmu:nec  fine  aut  mitiu  ullis  fui  partibus  fentiens:nec 

quia  ad  motum  quo  fubmdeuern  debeat:  ut  mox  apparebincalisaptiftimaeftiSed 
5 jj  oculo9iquoqj,pbande:^conuexusmediufqj  quacunqjcemancumidacadereialia 

olTit  figura.  DE  Motu  eius.  Cap.iii. 

Anc  ergo  formam  eius  atemo  di  irrequieto  abitu  menarrabili  celeritate  .xxiiii, 
hora^  fpatio  arciiagi  folis  exortus  6c  occafus  haud  dubiii  reliquere:an  fit  fme' 
fusidC  ideo  fenfum  aunii  facile  excedens  tantx  molis  rotata  uemgme  aiTidua  fditus 
non  equide  faale  dixeri:nd  hercle  magis  qarcuado^dfimul  tinnitus  fjde^i  fuofque 
uoluentium  orbes.  An  dulcis  quide  di  incredibili  fuauicate  concentus  nobis  qui  itus 
agimur  iuxta  diebus  nodtibufqj  tantus  labit^mundusieffemnueras  ei  effigies  aialui 
re^iq’  cundla^i  ipreffas.Nec  ut  m uolucrum  notamus  ouis  leuitate  contmua  lubnoi 
corpus:quod  clariffimi  audtores  dixere  tene^  argumetis  idicat:quonia  mde  denduis 
re^i  diii  feminibus  inniier^  m man  praxipue:  ac  ple^qj  cdfufis  mdftnfica:  digenerat^ 
effigies. PriEterea  uifus  probande  alibi  plauftra : alibi  urfntaun  alibi:alibi  Ifa  figura 
cadidiore  medio  fup  uerrice  arculo.  Cur  Mundus  dicat.  Cap.iiii. 

E Quidem  di  confenfu  gentium  moueor . Na  que  koVilon  cofmon  gtzrn  nofe 
omameti  appellaueriit:  eum  Si  nos  a perfeffta  abfolutacp  elegantia  mundum. 
Ocium  quidem  haud  dubie  calati  argumento  diximus:  utmterpretatur.M,  Varro. 
Adiuuat  re^  ordo  defcripto  circulo:qui  fignifer  uocat:m.xii. aialui  effigies:&  p illas 
folis  curfu  cdgruens  tot  faeculis  ratio.  DE  Quattuor  elementis.  Cap.v. 

Ec  de  elemetis  uideo  dubitari  q uattuor  effe  ea.  Ignitu  fummo  ; ide  tot  ftella^i 
^ collucenum  illos  oculos.  Proximii  fpiritus:quc  graci  nriq;  code  uocabulo  aera 
appellat.  Vitale  huncjfiip  cundta  re^  meabile  totoqj  confercumicuius  uifufpenfam 


Cii  quarto  aquali  elemeto  librari  medio  fpacii  tellure:ita  mumo  coplexu  diucrfitatia 
eldici  nexuiSi  leuia  ponderibus  inhiberi  quominus  euolent.Contraq!  grauia  ne  ruit 
fufpcndi  leuibus  in  fublime  tendentibus  . Sic  pan  in  diuerfa  nifu  ui  fua  quaxjue 
confiftere  irrequieto  mundi  ipfius  conftntita  circuitu:  quo  femper  in  fe  currente  ima 
atque  mediam  in  toto  terrareandemq;  uniuerfo  cardine  ftare  pendentem  librantem 
per  qua:  pendeat;  ita  folam  immobilem  arca  eam  uolubili  uniuerfitate:eadem<j  ex 
dibusne(fti:eidemq!  omnia  inniti.  DE  Septem  planetis.  Cap.vi. 

iT  Nter  hanc  cailumq;  eode  fpiritu  pendent  certis  difcreta  fpatiis.vii.fyderaiqus 
I ab  inceffu  uocamus  errantia:aim  errent  nulla  minus  dlis.quorum  medius  fol 
fert  apli/Timamagnitudme ac poteftatc:nec  temporum  modo  terraruqj:  fedfyderu 
etii  ipfoy  caliqj  redtor.  hiic  efle  mundi  totius  animu  :ac  planius  mete:huc  pncipale 
natura:  regime  ac  numen  aedere  decet  opaeius  extimantes.  hic  luce  rebus  miniftrat: 
aufertqj  tenebras. hic  reliqua  fydera  occultat,  hic  uices  temporum  annumqj  femper 
renafeentem  ex  ufu  naturas  temperat. hic  cali  tnftitia  difcutitiatq;  etia  nubila  huani 
animi  ferenat.hic  fuu  lumen  castens  quoqj  fydenbus  focnerat  prxclarus  eximius  013 
mtuesiofa  etii  exaudiens:ut  prinapi  Ifaiy  Homero  placuifTe  m uno  eo  uideo. 

DE  Deo.  Cap.  .vii. 

QVapropter  effigiem  dei  formamq;  quasrere  ibecillitatis  humani  reonquifquis 
effdeus  fimodo  eftaliusi&quacunqj  m parte  totus  eflfenfus:  totus  elfuilus: 
totus  auditus:totus  animas.-totus  animntotus  fui. innumeros  quide  aedere  atq;  ena 
ex  uirtutibus  uinifq;  hommum  ut  pudicitiam : cdcordia:mentem:  fpem:honotem: 
cljsmentiamrfidem;  aut(ut  Demoento  placuit)duos  omnmo  pomara  di  beneficium 
maiore  ad  focordia  accedit,  fragilis  &.  labotiofa  mortalitas  m partes  ifla  digeffit  ifire 
micatis  fui  meonut  portionibus  coleret  quifq;  quo  maxfe  mdigeret.  Itaqj  nofa  alia 
aliis  gentibus:&  numma  m iifdem  innumerabilu  repimus  . Intens  quoq;  m genera 
defcnpns  morbifq;:&:  multis  enam  pefhbus  du  effe  placata  trepido  metu  cupimus. 
Ideoq;  etii  publice  febri  fanu  m palano  dicatu  eft:  orboni  ad  asde  lanii  ara : Si  mali 
fortuniefqliis.Quaobremaiorcilitu populus etiamq  hominu  mtelligip6t:cum 
finguli  quoq;  exlemetipfis  tonde  deos  faaant:Iunones  geniofque  adoptando  fibi. 
Gttes  uero  quidam  animalu  Si  aliqua  etii  obfcena  pro  diis  habentiae  multa  dichi 
magis  pudenda  per  fcetidos  abos  St  alia  fimilia  lurantes.  Matrimonia  quidem  mter 
deos  credi  can coque  luo  ex  his  nemme  nafa:&  alios  effegradiuos  femperq;  canos: 
alios  iuuenes:atq;  pueros  atn  colons  aligeros:claudos:ouo  editos : Si  alternis  diebus 
uiuentesimonentefqi  puenliu  fpe  deliramento^  eft . Sed  fupet  omne  ipudennam 
adulteria  mter  ipfos  fingumox  iurgia:&  odiatatq;  etii  furto^  efre;&  fcele^t  numma. 
Deus  e mortali  luuare  mortale.  Si  hic  ad  itetnam  glona  uia.hac  qiceres  iere  tomai. 
hac  nunc  crlefli  palTu  cu  liberis  fuis  uadit  maximus  omnis  lui  reclor  Vefpafianus 
Auguftus  feffis  rebus  fubueniens.  hic  e uetufhfTimus  referedi  benemerentibus  gfam 
mos:ut  tales  nummibus  afcnbant. Quippe  & omnui  alio^  nofa  deoji:  Si  qui  fupra 
fydeiy  rettuli  ex  hominum  nata  funt  mentis . loue  quide  aut  Mercuniitaliterue  alios 
interfeuocan:8t  effecilelfis  nomeculatuti  quis  non  mterpretanone  natum  fateatf 
Irndendura  uero  agere  cura  re^i  huana^  illud  quicquid  e fummti . An  ne  tam  tnfti 
atq;  multiplici  minifteno  nd  pollui  aedamus  dubitemufue  f Vix  prope  eft  iudicare 
utrum  magis  conducat  genen  humano  quando  aliis  nullus  eft  deorum  refpecTais: 
alus  pudendus: externis  famulant' facns:ac  digitis  deos  geftant:&  monftra  quoque: 
qui  colunt  damnitiSt  excogitant  abos : impena  dira  in  ipfos  ne  fomno  quide  qeto 
irrogit.Non  matrimonia  non  liberos:non  deniq;  quicq  iiud  nifi  lubentibus  faens 
diligunt.  Alii  in  ipfo  capitolio  fallunc:ac  fulminantem  peietant  Iouem.&:  hos  iuuat 
fceletaiillos  facta  fua  pcenis  agunt.  Inuenit  tamen  inter  has  utrafq;  fentetias  mediu 
fibi  ipfa  mortalitas  numen: quominus  etia  plana  de  deo  cdiedlatio  effet.Toto  qppe 


mando  locis  omnibus  : oninibufcj.  hons.-omnium  uoabus  fortuna  fok  inuocar 
^ una  nominatur.unaaccufac.unaagirur  reamnacogitatlSola  laudat:  folaarguiV; 
oi  cum  coiiuitiis  colitur . uolubilifq;  a plenfq,  uero  & caca  etiam  exiftimata  : u^ga- 

inconltansmiccrtaiuanaimdignommqjfautnx.huicommaexpenfa.-huicofaferunt' 

accepta.&mtott  ratione  mortalium  fola  utranqj  pagmam  fa^t . Adeoqj  obnoxia, 
fumus  .ottis:utfors_ipfa  pro  deo  fit:qua deus  probaturincettus.Pars  aba  &hanc 
pcllijaftroq,  fuo  euetus  airignat:&  nafcendi  legibus.-femelq,  m omnes  futuros  uno 
deo  d^ietum.In  reliquum  uero  oaum  datur.  Sedere cccpit  fententia  hacpanterq^ 
™ T uadir.Ecce  fulgurum  monitusioraLlomna 

p«fata,arufpicum  pra,di,^:atq!  eram  parua  didai  m augunis  ftemutamenca  ; & 
orTenfiora  pcdum.Diuus  Auguftus  kuum  prodidit  fibi  calceum  praipoftere  idutu- 

quodiefeditionemiliunpropeaffli^luseft.Quxfmgulaimprouidainmortalitat^ 

muoluuntifolum  ut  mter  ifla  uel  certumfit  nihil  elTecertimec  mifenus  quicq  hofe- 
aut  (uperbius  Catens  quippe  animantium  fola  uidlus  curaeft.In  quo  fpo-tenaturx 
benignitas  fufficitiuno  quidem  uel  praferenda  cuncdis  bonis:q,  de  glona  de  pecunu 
ambitione  fuperq,  de  mortenon  cogitant.  Verum  m his  deos  agere  cura  reai  huanaai 
cr^i  ex  ufu  uitareft^oenafqj  malefiais  aliquando  feras  occupato  deo  in  tanta  mole- 
nuq  aut^  irntas  elTe.Nec  ideo  proximum  dli  genitum  horamem  ut  uilitate  luxta 
Muas  e/Iet . Imperfefls  uero  m hommem  natura:  ptxapua  folatia  nedeum  quidS 
polle  omnia . Nanque  nec  fibi  pot  mortem  confcifcere:fi  uelit;  quod  homini  dedit 
optmum  m tatis  uita:  poenis;nec  mortales  *temitatedonare:aut  reuocare  defurtos- 
nec  tacere  ut  qui  uixitnion  uixent.-qui  honores  gcirit.-nongeirent.NulIumq,  habere 
1 prateritaius  pra:terq  obliuionis.Atque(ut  facetis  quoque  argumentis  focietas  ha:c 
cum  deo  copuletur)ut  b^  dena  uigmti  nd  fmt.ac  multa  fimilitcr  efficere  non  poffe: 
per  qux  dedantur  haud  dubix  natura  poKtia.  Id  quoque  elTe  quod  deh  uocamus. 
In  hxccliuemflenonfuenc  alienum  propter  uulgaram  alTidue  qusftionededeo. 

-j-  Natura  fyderum  errantium.  Cap.viii. 

pv  Inc  redeamus  ad  reliqua  natura  fpdera:qux  affixa  diximus  mundomon  illa  uc 
J.  exibat  uulgus  fmgulis  attributa  nobis  clara  diuitibusimfora  paupenbus  ■ 
obfcuradcfedis:&pro  forte  cuiufq,  lucentia  ad  munera  mortalibus.  Quia  nec  cum 
luo  quarq,  homme  orta  monuntur.-nec  aliquem  extmgui  dendua  fignificant.  Non 
ranta  cxlo  focietas  nobifcum  eft;  uc  nofiro  fato  mortalis  fit  ille  q uoq;  fydefii  fuloor. 
illa  nunio  alimento  ttabh  humons  igneam  uim  abundantia  redduntioim  deadere 
aecluntur.-ut  apud  nos  quoq;  id  luminibus  accenfis  liquore  olei'  notamus  acadere. 

Laterum  xtemaeficxleftihus  natura  mtexentibus  mundum  mtextuque  concretis. 

potentia  autem  ad  terra'  magnopere  eorti  pertmensiqux  propter  effertus  daritatlq; 

K mapitudme  m tarita  fubtilitate  nofa  potuerunt:  ficut  fuo  demo-ftrabimus  loco. 
Luculorum  quoq;  rah  ratio  m tertx  mmoneapnus  dfcetur:quando  ad  ea'  pertinet 
tota  hgnifen  modulano  muentionibus  non  dilatis.  Obliquitatem  eius  intellexilTe: 
hoc  eltre^i  fores  apemilTe  Ana.ximandcr  milefius  traditur  pnmus  olvmpiade  .Iviii. 
Signa  deinde  in  eo  aeoftratus:&  primum  anetis  ac  fagittani  .Sphxram  ipfam  ante 
multo  Atl^ . Nunc  relirto  ipfius  mudi  corpore  reliqua  inter  cxlum  tenafq;  trartet''. 

ummu  efle  quod  uocant  Saturni  fydusndeoq;  mmimu  uideri  &:  maximo  ambire 
araiIo:ac.xxx.anno  ad  breuiflima  fedis  fira  prmdpia  regredi  certum  eft . Omnium 
q*  meatus.-mterq;  ea  folis  & Iunx  co'cranum  mundo  agere  curfa.- 

ideft  Ixuu:  fep  illa  in  dextram  prxapiti : & quanuis  alfidna  conueifione  immenftc 
celentatis  attollantur  ab  eoirapianturq;  in  occafum.-aduerfo  tamen  iremotu:p  fuos 
quxq;  paflus  ita  ferri  ne  conuolutus  aer  eandem  in  partem  xtema  mundi  uertioine 
^nauo  globo  torpeat : fed  findatur  aduerfo  fyderum  uerberc  difcretus&digeftus. 
Saturni  autem  fpdus  gelidx  ac  rigentis  efte  naturx:  multoque  ex  co  iferiorem  louis 


arculu:&  ideo  motu  celeriore  duodenis  circuagiannis.Terriu  Marrisiquod  quidam 
Herculis  uocatit.ugncaardctis  folis  uicinitate  binis  fere  annis  conuerri.  ideoqi  huius 
ardore  nimio  & ngore  Samrniinrenetau ambobus  ex  urroq;  tcperan  Ioue:fafutarec][ 
fieri  deum.Inde  folis  meatu  effe  parriu  quidem  trecentarum  dx.  Sed  ut  obferuatio 
ubrai)!  eius  redeat  ad  notas  quinos  annis  dies  adiici:fuperq;  quartam  parte  diei.Qua 
ob  cam  quito  ano  unus  ftercalaris  dies  additiut  tpfm  rb  facilius  folis  irieri  cogruat. 
Infia  folem  ambit  ingens  fydus  appellatu  Venens;altemo  meatu  uagum;  ipfifquc 
cognominibus  a:muluin  folis  & luna:,  pra-ueniens  quippe  & ante  matutinii  exones: 
lurferi  nomen  accipitiut  fol  alter : diemque  maturans  . Contra  ab  occafu  refulgens 
nuncupaf uefper:uc  prorogans  lucemiuicemue  luna:  reddens . Quam  naturam  eius 
Pythagoras  famius  primus  deprehcdic  olympiade  arciter  .xxxii.qui  fuit  urbis  rom.e 
annus. c.xlii.  Largiori  magnitudmeextra  cunila  alia  fydera  efl  clantatis  quide  tanta:: 
ut  unius  huius  ftella  radiis  ubra:  reddant.  Itaq;  Si  in  magno  nominu  abitu  efl . Alii 
enim  lunonisialii  Ifidisialii  matris  deum  appcllauere.  Huius  natura  cudla  generat 
i terns.Naq:  in  alterutro  exortu  genitali  rore  cofpergens  no  terra  mb  ebeeptus  fplet: 
ues:  animatiu  quoqj  omniu  flimulat . Signiferi  aut  ambitu  peragit  tncenis  & duoc 
dequmquagenis  diebusiab  fole  nunq  abfiflens  partibus  fex  atqj  quadragita  Ibgius: 
utTimao  placct.Similirbne : fed  nequaq  magnitudine  falicetiaut  uiproximu  illi 
Mercuni  fydus  a quibufdam  appellatum  Apollinis  inferiore  circulo  ferf  .ix.  diebus 
oriore  .abitu  mbante  folis  exortum:mb  pofl  occafu  fplendes.nunqab  eo.xxii.pcibus 
remotior:ut  Ctefias  & Sofigenes  docent. Ideo  Si  peculians  ho^  fyde^i  flatio  eflineq; 
cbmunis  cii  fupradiilis.naq;  ea  & quarta  parte  ca;li  a fole  ab  elTe  & tertia : & aduerfa 
foli  fepe  cernunt . maiorefq;  aliis  habent  cunila  pleni  cbuerfionis  abitus  in  magni 
anni  rbne  dicendos . DE  Luni  natura.  Cap.viiii. 

SEd  omnium  admiratione  uinat  nouiffimumfydus  tenifq;  famdiatiffimum: 

& in  tenebrari  remediu  ab  natura  repertum  luni.  Multiformi  hic  abage  torfit 
ingenia  conteplantiu:&  jpximu  ignorari  fydus  maxie  mdignanuicrefccs  fempenaut 
fenefcens.Et  modo  curuata  in  comuaimb  iqua  ^portibe  diuifa.-mb  finuara  f orbe, 
maculofaieadeqj  fubito  pnnitens.immefa  orbe  pleno;  ac  repente  nulla.alias  pnox: 
alias  fera.Si  parte  diei  folis  lucem  adiuuans . defiaens  Si  i defeihi  tamen  confpicua. 
Qui  menfis  exitu  latet  cii  laborare  non  aedit . Ia  uero  huilis  & excelfa;5i  ne  id  qde 
uno  mb:fed  alias  admota  ciloialias  contigua  montibusinunc  m aquilone  elatainuc 
in  aufltos  deiec'la.Qui  fingula  m ea  deprehendit  hommu  primus  Endymion:&  ob 
id  amore  eius  captus  fama  traditus. Non  fumus  profeilo  mgrati  erga  eosiqui  labore 
curaqi  luce  nobis  aperuere.In  hac  luce  mira  quoq;  hiiani  ingemi  pefle  fanguinemibi 
c.ides  condere  analibus  iuuatiut  fcelera  hoium  nofcant  mundi  ipfius  ignans.  Proxia 
ergo  cardmiiideoq:  minimo  abitu  uicenis  diebus  feptemfq;  Si  tertia  diei  parte  pagit 
fpanaeademiqux  Saturni  fydus  alnfTimu  .xxx.  utdiilumeflannis.demremoraa 
m coitu  folis  biduo  cu  tardiffime  a tricefima  luce  rurfus  ad  eafde  uices  exit . Haud 
fcio  an  biu  qui  m cilo  pnnofa'  potuenit  magiflra  in.xii.  fparia  menfium  oportere 
diuidi  annuiquado  ipfu  toties  foleredeudo  ad  principia  cbfequif.Solis  fulgore  eam 
ut  reliqua  fydera  tegi:  fiquide  i totu  mutuata  ab  eo  luce  fulgereiquale  in  repercuffu 
aqui  uolitare  confpicimus . Ideo  molliore  Si  iperfebla  ui  foluere  tantu  humore:  atq; 
ena  augere;  que  folis  radii  abfumat.ideo  & iniquali  lumine  afpici ; quia  ex  aduerfo 
demii  plena  reliqs  diebus  tantu  ex  fe  terris  oflendatiquantu  ex  fole  ipfa  cbcipiat.In 
coitu  quide  nb  cerni : ejuonia  hauflu  bem  lucis  aduerfa  illo  regeratiunde  accepent. 
Sydera  uero  haud  dubie  huore  terreno  pafei : quia  orbe  dimidio  nonnuq  maculofa 
cernantur: fcilicet  nondum  fuppetente  ad  haunendum  ulna  lufla  ui,  maculas  enim 
nb  aliud  effe  q tem  raptas  cum  humore  fordes. 

DE  Defebhi  folis  8cluni:& de  noifle.  Cap.x. 


f Efeihis  autem  fuos  & foIic  rpm  in  


* ^ . r r •■^‘^uciiciLiuna . ocaciaui 

atq,  menftrui  no  fuc  utnq,  defeflus  propter  obliqtate  figniferiilunaq!  multiuagos! 
(ut  diclum  elt)flcxus:non  femper  in  fciupulrs  partiu  congruente  fydepimotu. 


HAec  ratio  mortales  anunos  fubduat  in  (a:lu;ac  uelut  mde  cdteplantibus  trium 
maximaji regnatur* partiu magnitudme  detegit. Non  poiTet  qppe  totus  fol 
adirai  terns  mtercedente  luna:  fi  tetra  maior  elTet  q luna  .Tertio  ex  ulique  uaftitas 
lolis  apentur : ut  non  fit  necelTe  amplitudmem  eius  oculorum  argumentis  atque 
coiertura  animi  fcrutan.Immenfum  elfe  condat:  quia  arboip  i limitibus  porredaru 
in  quothbet  pafluu  milia  umbras  panbus  laciat  i teruallis:  tanq  toto  fpatio  medius. 
& quia  per  ajqnocliu  omnibus  in  mendiana  plaga  habitannbus  fimul  fiat  a uertice. 
Itc  quia  cirm  iolditulem  arculu  habitantiu  mendie  ad  feptetnone  umbric  cadant: 
ottu  uero  ad  occafu.quas  fien  nullo  mo  podent : nifi  multo  edet  maior  q terra . nec 
q monte  idam  exonens  latitudme  exupera t dextra  leuaq;  large  amplecdcns : prsferti 
ducretus  tato  iteruallo.Defedhis  luna:  magnitudme  eius  haud  dubia  rdne  declarat: 
ficut  te^^  paruitatc  ipfa  defiaens.  Naqj  cu  fmt  tres  umbra^:  figurx.-condetqj.-fi  par 
lummi  dt  matena:qux  laflat  umbra:colunx  effigie  laa  nec  hfe  fin^ . Si  uero  maior 
matena  q lumen:turbmis  redi:ut  fitimu  eius  angudidunu:&  fimili  modo  infinita 
longitudo. Si  inmot  matena  q lux:mett  exidete  effigi^  m cacummis  fine definenm. 
taleqj  cerni  umbra  defiaente  luna  palam  fit:  ut  nulla  amplius  relmquatur  dubitatio 
fup^n  magnitudme  terram.Id  qde  & tacitis  ipfius  natutx  mdiais.Cur  .n.pattitis 
uiabus  anni  brumalis  abfcedit.-^ut  nocSium  opadtate  terras  reficiat:  exudurus  haud 
dubie:&  ficquoq?  exutens  quada  in  pte:tanta  magnitudo  eius  ed. 

E ^ Qux  quis  inuenent  m obfetuatione  ca:ledi.  Cap.xii. 

T rone  qd6  defeidus  utnufqj  primus  roma'i  generis  f uulgus  extulit  Sulpitius 
Gallus:qcof.cu.M.  Marcello  fuit,  fed  tu  mbunus  militu  follicitudic  exeratu 
hberato:pndie  q Perfes  rex  fupetatus  a Paulo  ed:m  concione  ab  iperatore  nduidus 
ad  ptxcmenda  eclipff:mox  & compofito  uolumme.  Apud  grxcos  autem  luedigauit 
pnmus  omnium  Thales  milefius  olpmpiadis  .xlviii.  anno  quarto  : ptadiflolblis 
defedn:q  fub  Halptterege  fadtus  ed  urbis  condita:  anno  .c.lxx.  Pod  eos  utnufque 
fyden  curfum  in  fexcentos  annos  pracinuit  Hipparchus  menfes  gentium  diefque  & 
horas:ac  fitus  loco^tidi  uicos  populoj:  complexus  xuo  tede  haud  alio  md:q  cofilio^: 
naturx  particeps.  Viri  ingentes  fuptaq,’ mortalium  naturam  tantojr  numinum  lege 
deprehenfaiS;  mifera  hommu  mete  abfoluta  in  defedabus  dellajt  fcelera:aut  moite 
aliquam  fyde^i  pauentes.quo  in  metu  finde  Stefichon  & Pmdari  uatum  fublunia 
ora  pala  ed  deliquio  folis.dc  in  luna  ueneficia  arguente  mortalitate:  & ob  id  crepitu 
didono  auxilia  te.  Quo  pauore  ignarus  caude  Nicias  atheniefiu  fpator  ueritus  clade 
portu  educere:opes  eo^afdixit.Madh  ingenio  & cxli  interpretes  re^qjnatx  capaces 
argumeti  reptores  quo  deos  hominefq;  uiadis.  Quis.n.  hxc  cemfe  : & datos  rydeijt 


Nunc  conferta  de  iifdcm  bremter  atqj  capitulati  attingamtrone  admodu  neceiTanis 
locis  ftriiniq;  reddita.Nam  neqj  irtituti  operis  talts  argumentatio  eftmeqt  ommum 
rc^i  afferri  porte  cas  minus  mi^i  eft;q  conflare  in  aliquibus. 

DE  Defeiilibus.  Cap.xiii. 

T V Efeiffus.cc.xxiii.mefibus  redire  i fuos  orbes  certum  eft.Sohfq;  defeilum  non 

J / nifi  nouirtima  primaue  fieri  luna:  quod  uocant  coitum. Luna:  autem  non  nifi 

plenarfemperqi  atra  q proxime  fuerit . Omnibus  autem  annis  fieri  iitriufqj  fydcris 
defecLus  flatis  diebus  horifqj  fub  terra.Nec  tamen  cum  fiant  fuperne  ubique  cerni: 
aliquando  propter  nubila:fa:pius  globo  terrx  obflante  conuexitatibus  mundi.  Intra 
ducentos  annos  Hipparchi  fagaatate  comptum  efl  luna:  defedlum  aliquado  qnto 
menfe  a priore  fien:  folis  uero  feptimo  . Eandem  bis  in  triginta  diebus  fupra  terras 
occultan:red  ab  aliis  atqj  aliis  hoc  cemi . quaqj  funt  in  hoc  miraculo  maxime  mira 
cum  conueniat  umbra  terra:  lunam  hebetan : nunc  ab  occifus  parce  h.oc  ei  acadere: 
nuc  ab  exortus . Et  quana  rone  cu  folis  exortu  fibra  illa  hebetatrix  fub  terra  effe  debeat 
femel  ia  accident:  ut  m occafu  luna  deficeret  iitroq!  fuper  terra  confpicuo  fydere.Na 
utin  duodea'  diebus  utrunqj  fydus  quareret:  & nfo  a:uo  acadic  : impatonbus  Veff 
pafianis  patre. 111. filio  iterum  conff.  DE  Lunxmotu.  Cap.xiiii. 

LVna  fep  auerfis  a fole  comibus  fi  crefeat : ortus  fpeirtare:  Si  minuat:occafus: 
haud  dubiu  efl.  Lucere  dodrantis  femuncias  hota5i  ab  fecunda  adiiciente  ufq; 
ad  plenu  orbe:dettahenteqj  in  diminurione.intra.xiiii.aut  partes  folis  femp  occulta 
effe. Quo  argumento  aplior  ertantiu  flclla^i  q luna:  magnitudo  colligit:  quado  ill® 
& a feptenis  1 terdii  partibus  emergat.  Sedaltrmdo  cogit  mmotes  uiden:ficut  affixas 
calo  folis  fulgore  intetdiu  non  cemiicu  sque  die  ac  nodtu  luceant,  idqj  manifeflum 
fiat  defeiffibus  folis:&  prxaltis  puteis. 

Erratiu  motus:&  lumini!  canonica.  Cap.xv. 

SRrantiu  autem  tresiquas  fupra  fole  diximus  fitas:occultant  meantes  cum  eo. 
Exoriunt  uero  matutino  difcedentes  partibus  nunq  aplius  undenis  . Poflea 
59:  eius  contradu  tegunt. & 1 triquetro  a partibus. c.xx.flatioes  matutfas  faaut: 
qux&  prima  uocant.mox  in  aduerfo  a partibus. c.lxxx.exortus  uefpnnos.lterumq; 
in.c.xx.ab  alio  latere  appropinquante  flariones  uefpcinasrquas  & fecundas  uocant: 
donec  affecutus  in  partibus  duodenis  occultet  illas:  q uefpertmi  occafus  appellatur. 
Martis  flella  ut  qipfor  etiam  exquadrato  fenrit  radios  ab.lxxx.partibus:ude  & nome 
accepit  is  motus  primus  & fecundus  nonagenarius  didus  ab  utroq;  exortu  . Eadem 
flattonalis  fenis  mefibus  cdmorat  infignis:alioqn  bimeflris:cu  carcere  utraq;  flatioe 
quaternos  menfes  non  ipleanc.Infenores  aut  dux  occultant  in  coitu  uefptfno  fimili 
modo:reli(floq!  fole  totide  m parnbus  faciunt  exortus  matutinos. atqj  a longifffmis 
diflantix  fux  meris  fole infequunf.adeptxq;  occafu matutmo  condui acprxtereut. 
mox  eode  intemallo  uefperi  exoriut:ufq;  ad  quos  diximus  termios.  Ab  his  retrogra' 
diunt  ad  foleiK  occafu  uefpnno  delitefcut.  Veneris  flella  & flarioes  duas  matutina 
uefprinaqj  ab  utroqj  exortu  faat:a  logiffimfs  diflarix  fux  finibus.  Mercuni  flarioes 
breuiore  momento:  q ut  deprehendi  poffint.Hxc  efl  lummu  occultationuma;  ratio 
perplexiore  mom : mulrifque  muoluta  miraculis . Siquidem  magnitudines  fuas  6i 
colores  mutant.&  exdem  ad  feptentrione  accedunt:  abeuntqj  ad  auflrum.temfque 
^piores:aut  cxlo  repente  cemunf’.  In  qbus  aliter  multa  q priores  traditun  fatemur 
ea  quoq;  illo^i  effe  munerfs:q  primi  quxrendi  uias  demonflrauerunt:modo  ne  quis 
defperet  faxula  qificere  femp. Pluribus  de  caufis  hxc  ofa  accidut.  Pria  drculorum  efl 
qiiosgtxciabfidasinflellisuocant.etemgtxcisutendu  erit  uocabulis. Sunt  autehi 
fui  cuiq;  eajiialiiqj  q mundo:  quonia  terra  a uertiabus  duobus:quos  appellauerunt 
polus:centmm  cxli  efl:non  figniferi  oblique  inter  eos  firi.  Omnia  aut  hxc  conflant 
rone  arcinifemp  indubitata.Ergo  ab  alio  cuiq?  centro  abfides  fux  exurgunt.  Ideoqj 


diucrfos  h.«  orbes  motufq!  cliffiles;quonu  ftenorcs  abfidas  necclTe  i breutoreseire. 

IQiure  eadem  alias  altiora:alias  inferiora  uideantur.  Cap  xvi 

Gitur  a terra:  centro  abfrdes  altiffimx  fut . Saturno  i'  fcorpione.Ioui  £ uitme. 
Marti  m leone.Soli  in  gemmis . Venen  mfagittano.Metcuno  m capneorno. 
Medus  omnium  parnbus . Et  econtrano  ad  terrx  centru  humillimx  atq;  proxunx. 
Sic  ht  ut  tardius  moueri  uideant : cu  altiffiimo  ambitu  femnt^;  non  quia  accelerent: 
tardentue  naturales  motus:qui  certi  ac  fmguli  funt  illisifed  quia  deductas  ab  fuma 
abfide  Irneas  coartan  ad  centrum  necelTe  eft.-ficut  m rotis  radios. idemq;  motus  alias 
rnumr  centn  propmqtate  fentit". Altera  fublimitatum  ca:quonia  a fuo  ce'tro  abfidas 
alnllimas  habent  m aliis  fignis, Saturnus  m librx  parte  uicefuna  . lupiter  cien  .xv. 
Mars capncomi.xxviii.Sol anetis.xxix. Venus  pifcium  ,xvi.  Mercunus  uirgmis.xv. 
Luna  Caun. 1111. Tertia  altitudinum  ro  cali  menfura  non  arculi  intelligic;fubire  eas: 
au  t defccdere  p ,pfudu  aeris  oculis  xftimantibus , Huic  connexa  lacitudinu  figmferi 
oblii^tanfc]!  ca  eit.  Per  hunc  ftella::quas  diximus  errates.-ferunt''.  Nec  aliud  habitatur 
m ternsiq  quod  ilIifubiacet.Reliquaapolis  fqualet.Venens  tantu  fteila  excedit  eu 
bmis ptibus  . Quica  mtelligic efficere:utquarda'aialia&m defertis mudi  nafeatur. 
Luna  quoq;  p tota  latitudine  eius  uagatifed  oino  no  excedens  eum.  Ab  iis  Mercuni 
fteila  laxifTfe;  ut  tamen  e duodenis  pnbus(coc,n.fut  lanrudmes)non  aplius  odronas 
perret;ne(^  has  xqualiter.Sed  duas  medio  eius:&  fupra.iiii.  mfra  duas  . Sol  deinde 
medio  fert  iter  duas  ptes  fiexuofo  draconii  meatu  inxqualis.  Martis-ftella  quattuor 
niedias.Iouis  medii  &fupeamduas.  Satumiduasrutfol.Hxc  erit  latitudinum  ro 
ad  auftrii  dcfcendenriujautaqlone  fubeutiu.Hac  conftare  & tertia  illam  a terra  fub^ 
euntiii  in  ^lum  . Ec  pariter  fcandi  eam  quoq;  exiftimauere  pletique  falfo  , Qui  ut 
coarguant:apenenda  eft  fubtilitas  immciifa:6;  omnis  eas  coplexa  cas.Coueit  ftellas 
in  occafu  uelpnno  ^ximas  efte  terr^eSe  iatitudie  &L  alcicudfe;exorcufq;  matutinos  in 
mino  cuiufq;  hcn.Stationcs  m medus  latitudmu  articulis;qux  uocatecleptica.pide 
confeftu  c motu  augen  qdiu  in  uicmo  fint  terrx:  cii  abfcedant  in  alritudmeimmui. 
qux  ratio  Iunx  fublimitatibus  maxime  approbat.  Aeq;  non  eft  dubium  in  exortibus 
niatutinis  etii  nume^  augeri:atq;  a ftationibus  prunis  tres  fupiores  diminui  ufquc 
ad  ftationes  fecundas.Quxcu  ita  fmtnnanifefta  entab  exortu  matunno  latituies 
fcandi.quoniam  m eo  prund  habitu  inapiantpnus  adiici  motus.In  ftatidibus  uero 
pnmis  & alcitudme  fubire:quoniam  tu  pnmu  mcipiant  detrahi  numeri : ftellxque 
retroire  . Cuius  rei  ro  priuatf  reddenda  elf . Percuftx  in  qua  diximus  pte  Qc  tiiangulo 
folis  radio  inhibent  redu  agere  curfu:&;  ignea  uileuanfi  fublime  , Hoc  no  ^tinus 
intelligi  pdt  uifu  nfo.ideoq;  exiftimant  ftarc.unde  & nome  accepit  ftatio.Progredit 
deinde  ciufdem  radii  uiolentia:6;  retroire  cogit  uaporrepcufTas . Multo  id  magis  m 
uefprino  ea^i  exortu  toto  fole  aduerfo  :cu  m fumas  abfidas  expellutur : minimequc 
cernutur:quoniam  altiffimc  abfunt:6i  minimo  feruntur  motu,  tanto  minores  cum 
hoc  1 altiftimis  abfidii  euenit  fignis . Ab  exortu  uefprino  latitudo  defceditur:  pardus 
lam  fe  minuente  motumon  tamen  ance  ftationes  fecundas  augente  cum  & altitudo 
defcenditur  fupueniete  ab  alio  latere  radioreademq;  ui  rurfus  ad  terras  deprimente: 
qux  fuftulent  i cxlu  ex  priore  tnquetro.tan tu  itereft;fubeat  ne  radii.-an  fupuemat. 
miilcoq;  eade  magis  i uefpertmo  occafu  accidut.Hxc  e fupio^  fteila^  rd.  Difhcilioc 
reliqua^icA:  a nullo  ante  nos  reddita.  Catholica  fyde^  errantiu.  Cap. xni. 

PRimu  igitur  dicatur  cu  fint  diuerfx  ftcllxrcur  Veneris  fteila  nuq  longius.xlvi* 
partibus:Mercurius,xx.a  fole  abfcedant . Sxpe  citra  eas  ad  folem  rcaprocent. 
Conuerfas  habent  utrxq;  abfidas:ut  infra  folem  fitx : tituq;  drculis  ea^  fub  terra  e: 
qtu  fuperne  prxdidlarum.&  ideo  non  pofluntabcire  amplius : quoniam  curuatura 
abfidu  ibi  non  habet  longitudine  maiore.Ergo  utrxq;  fimili  rdne  admodii  ftatuunt 
abfidii  fuaiji  margines, ac  fpatia  longitudinis  lantudinii  euagatione  penfant.  At  eru 


curno  femo  ad-vlM.  & ad  ptes.xx.pemcmunt''imo  ucro.Sedro canonica  fallir.iuuj; 
apparet  abfidas  quocj;  ea^  mouen;'j  nunq  tranfeant  fole.itaq;  cu  in  partem  ipfam 
CIUS  inaderc  margines  alterutro  latere;  tii  &C  ftella:  ad  longilTima  fua  iterualla  pueire 
intelligunticii  atra  fuere  margines  totidepcibus.&ipfa:  ocius  redire  credunticum  fit 
illaTcp  utnqj  extremitas  fuma. Hinc  ro  motuu  conuerfaintelligit.  Supenores.n. 
cclemme  ferunt  in  occafu  uefpertinoihx  tardiffimc . Illx  a terra  altiffime  abfuntreu 
tardiffime  mouentjhx  cu  ociiTime.Quia  ficut  m illis  ^pmqtas  centri  acceleratura  i 
iis  extremitas  arculi.Illx  ab  exortu  macutmo  minuere  celentate  incipiunt : hx  ucro 
augere. Illx  retro  curfum  agunt  a (latione  matutma  ufqj  ad  uefpertinam.  Venetis  a 
uefpcina  ufq;  ad  matutina.  Incipit  aut  ab  exortu  matuno  latitudine  fcadere.  Altitu^ 
dine  ucro  ac  fole  mfeq  a (latione  matunna  ocilTima  in  occafu  matunno  altiflima. 
Digredi  aii  c lantudine  motuqj  minuere  ab  exortu  matutino  retro  qde  ire:  fmiulque 
altitudie  digredi  ab  (latide  uefpertina.  Mercurii  rurfus  (lella  utroqj  modo  fcadere  ab 
exortu  matutmoidigredi  uero  latitudine  a uefpertino.confanitoq;  fole  ad.xv.ptium 
mceruallum  confiflit  quatriduo  ^pe  fmobilis.  Mox  ab  altitudine  defcedit:  retroque 
gradit  ab  occafu  uefpertmo  ufqj  ad  exortu  matutmu.Tatumque  hxc  dc  luna  cotidc 
diebus  quot  fubierc:defcendut.  Veneris  quideaes  & plunbus  fubit.  Rurfus  Saturni 
dc  louis  duplicato  digrediunt. Martis  ena  quadruplicato. Tanta  efl  naturx  uanetas. 
Sed  ro  euides.Niquxm  uaporefolis  nitunf:ecia  defcendutxgre.Mulra,pmia‘plius 
arca  hxc  pofTut  fecreta  naturx  legefqj : qbus  ipfa  feruiat  exepli  gfa.  In  Martis  fydere 
cuius  eflmaxieinobferuabilis  curfus.-nunqid  (latione  facere. louis  fpdere  tnquetro 
raro  admodu  fexagmta  pnbus  difcreto.Qui  nuerus  fexangulas  mudi  effiat  formas. 
Nec  exortus  mifiin  duobus  fignis  tantucancn:6i  leonis  fimul  edere  . Mercumucro 
fydus  in  pifabus  exortus  uefpcrtmos  raro  facere:aebemme  m uirgine.In  libra  ma^ 
tunnos.Itc  matunnos  m aquano:  ranffimos  in  leone  . Retrogradum  in  tauro  6c  in 
geminis  non  fien.In  cancro  uero  no  citra. xxv.pte. Luna  bis  coini  ai  fole  i nullo  alio 
figno  facere  q geminis . Non  coire  aliquando  in  fagittano  tantii . Noutffimam  uero 
pnmamq;  eade  die  uel  no(ffe  nullo  alio  in  figno  q anete  confpici.  Id  quoque  pauas 
mortaliii  contigit.  Et  inde  fabula  cemendiLynceo. Non  compatere  incarlo  Saturni 
(ydus  6c  Marns  cii  pluiimu  diebus,  c.lxx.  louis. xxxvi.  Aut  cu  mmimii  denis  detracdis 
diebus.  Venens  dxix.  Aut  cum  minimum. lii.  Mercuni.xiii.Autcum  plurimii.xyii. 

Qux rd  colores  eo^ mutet.  Cap.xviii. 

Colores  rd  alritudmu  teperat.fiqde  ea^  fimilitudine  trahunt ; in  quarum  aera 
uenere  fubeundo.  Tingitqj  appropfquantes  utralibet  alieni  meatus  arculus. 
Fngidior  m pallore.  Ardennorm  rubore.  Vetofus  in  horrore.  Sol  atque  commiffune 
abfidumiextremxqj  orbitx  a terra  i obfcuritate.Suus  qde  cuique  color  e(l . Saturno 
candidustlom clarusiMarti igneusiLuofero  candens : Vefpen  refulgens : Mercurio 
radians:Lunx blandus;Soli:cum oriturrardens  : poflea radians. His  caufis  connexo 
uifu:&  earum  qux  cxlo  continentur- Nanqj  md  multitudo  conferta  lefl  circa  didios 
orbes  lunxiplaadanodle  leniter  illuflrante  eas  . Modo  rantas  ut  fugiffe  miremur 
plenilunio  abfcondente:aut  cum  folis  fupraue  did:a^ radii  uifus  pftnnxere  noflros. 
Etipfaauteluna  ingruentium  folis  radioli  haud  dubie  differentias  fentit.hebctate 
extera  inflexos  mundi  conuexitate  eosrprxterq  ubi  reda  angulosi  competunt  idus. 
Itaq;  in  quadrato  folis  diuidua  efl:in  tnquetro  femi  ambitur  orbe. Implet  autem  in 
aduerfo-Rurfufqi  minuens  cafde  effigies  panbus  edit  interuailis:  fimili  ratione  qua 
fupra  folem  tria  fydera. 

Solis  motus  Sc  dierum  inxqualitatis  rd.  Cap.xviiii. 

SOlautipfe  qttuordifferdias  habet  bis  aquata  node  diei:  uemo  & autumno: 

in  centrum  madens  terrx  odauis  in  partibus  arietis  ac  librx  . Bis  permutatis 
fpatiis  in  audum  diei  bruma  odaua  m parte  capricomi.Nodis  uero  folflitio  totidc 


m partibus  cancri*  In^ualitatis  ca  obliquitas  eft-  figmfen  i cum  pars  xqua  mundi 
fuper  fubterqi  terras  6ibus  fiat  momentis.  Sed  qux  refta  m exortu  fuo  confurgunt 
fignadongiore  tra<ftu  cenent  luce.Qux  uero  obliqua  ociore  tranfeuntfpatio, 
Q_uare  loui  fulmma  affignent.  Cap.  xx. 

T Atec  plerofqj  rfiagna  ca:li  affedratione  compertum  a pnapibus  doclnns  uins 
1 — / fupcrno^  tnum  Tyde^i  ignes  efre:qdeaduiad  terras  fulminum  nome  habeat, 
fed  maxic  ex  iis  medio  loco  fin.fortafTis  quonia  contagiu  nimii  huons  ex  fupenore 
circuloiacqj  ardons  ex  fubicdo  per  hunc  modu  egerat.  Ideoq?  didtu  louem  fulmma 
iacuIari.Ergo  ute  flagrante  ligno  carbo  ciI  crepitu:  fic  a fydere  cxleftis  ignis  expuitur 
praefeita  fecii  afFerens:ne  abdicata qdem  fui  parte  in  diurnis  ceflante  openbus.idque 
maxTe  turbato  fic  aere:qa  colledtus  humor  habundantia  ftimulat:  aut  quia  turbatur 
q uoda  ceu  grauidi  fydens  partu . Interualla  fyde^.  Cap.xxi. 

Nterualla  quoqj  fyde^i  a terra  multi  indagare  tentauerut.Et  folc  abefle  a luna 
undeuiginti  ptes;qru  luna  ipfa  a terra  ^diderunt.  Pythagoras  uero  uir  fagacis 
animi  a terra  ad  luna.c.xxv.milia  ftadio^  efle  collegit . Ab  ea  ufq;  ad  foleiduplum. 
Inde  ad  duoded  figna  triplicatu, In  qua  fentcntia&  Gallus  Sulpitius  noflerfiiic. 
DE  Syde^  mufica.  Cap.xxii, 

SEd  Pythagoras  mterdii  ex  mufica  rdne  appellat  tonu  : qtu  abfic  a terra  luna. 
Ab  ea  ad  Mercurium  fpatii  eius  dunidiu.  Et  ab  eo  ad  Venere.  A qua  ad  folem 
fefcuplu.  A fole  ad  Marte  tonu  id  eft  quantu  ad  luna  a terta . Ab  eo  ad  louc 
dimidiu.Etab  eo  ad  Satumu  dimidiu.Ecmdc  fefcuplu  ad  figniferu  . Ita. vii. tonos 
cffici.qua  diapafon  harmonia  uocat;hoc  c uniuerfitate  concentus  . In  ea  Saturnum 
Dono  moueri.  Mercunii  Phthongo.Ioue  Phrygio, & m reliquis  filia:iucunda  magis 
q ncceflana  fubcilitate,  DE  Miidigeomecna.  Cap.xxiii. 

STadiii  .c.xxv,  noftros  effiatpaflus.hoceft  pedes  fexcentos  .xxv.  Pofidonius 
non  minus. xl.ftadio^  a terra  alticudmem  efle:in  qua  nubila  ac  uenti  nubefqj 
pueniant.  Inde  pu^  liquiduqj  6c  imperturbata:  lucis  aerem. Sed  a turbido  ad  lunam 
uicies  centu  ftadioiy.  Inde  ad  fole  qnquics  milies. Eo  fpatio  fien  utta  unmenfa  eius 
magnitudo  non  exurat  terras. Plures  autem  nongentis  fladiis  in  alcitudmem  fubire 
^didcruc.  Incopu  hsec  6C  inextncabilia:fed  tam  ^denda;q  funt  ,pdita.  In  quis  tamen 
una  ro  geometnex  colledionis  nunq  fallacis  poflicnon  repudiari:fi  cui  libeat  alnus 
ifta  ^fcqui.Necucmenfura(id  .n,  uelle  pene  dementis  oaieft)  fed  ut  ritu  coicdan 
animo  coftet  extimatio.  Na  cii  trecentis  .Ix.  &C  fere,  vi.parnbus  orbis  folis  ex  circuitu 
eius  patere  appareat  arculumtper  quem  meat : femperqj  dimenens  tertiam  partem 
ambitus : 6:  cernx  paulommus  feptimam  coiligat : apparet  dempta  eius  dimidia  i 
quonia  terra  centralis  interuemac.fexta  uero  parte  huius  immenfifpacii:quod  circa 
terram  arculi  folaris  animo  copreheditiineffe  altitudmis  fpatio,  Lunx  uero  duode^ 
cima:quoniam  tanto  breuiore  q fol  abitu  currit . iu  ferri  ea  in  medio  folis  ac  terrx. 
Mi^  quo  ^cedat  improbitas  cordis  huani  paruulo  aliquo  inuitata  fucceffu;  ficut  in 
fupradicris  occafionem  impudentix  ro  largit:aufiqj  diuinarc  folis  ad  terram  fpatia. 
Eade  ad  cxlii  aguntsquomam  fit  medius  fol  ut  ^tmus  mundi  quoq;  ipfius  mefura 
ueniat  ad  digitos ; quantas  eni  dimenentes  habeat  feptimas  tantas  habere  arculum 
duo  dc  uicefimas:canq  plane  a ppendiculo  menfura  cxli  conflet.  Aeg)'pria  td  quam 
Petofiris  & Neccpfos  ofl^ere : fingulas  partes  in  lunari  arriculo(utdi(ftu  ^minimo 
.xxxiii.Itadiis  paulo  aplius  patere  colligit . in  Saturni  apliflio  duplu.in  folis  quem 
mediii  efle  diximus  utnufqj  mefurx  didiii.  Qux  cdputacio  plurimu  habet  pudons: 
quonia  ad  Saturni  arculu  addito  figmfen  ipfius  interuallo  nec  numerabilis  multi'' 
plicario  eflicit!.  DE  Repentinis  fydenbus.  Cap.xxini, 

Eftant  pauca  de  mundo. naq;  dC  in  ipfo  cxlo  ftellx  repente  nafcunt.Pluraearu 
X \ genera.  DE  Comccis&cxlcftibus^digiis:  nacura;6cfitu;d:genenbus 


eorum . Cap . uigefimumqumtum . 

COmetas  gvxa.  uocantmoftn  crinitasihorrentcscrine  fangumco:&comaru  mo 
m uercice  hifpidas,  Iiclepogomas;quibus  mfenorecx  pte  in  fpeaebatbai  longx 
^mittit'  luba.  Acontix  laculi  m.6  uibrant  oafTimo  fignificatu.  Haec  fuiride  qua  qnto 
confulam  fuo  Tibenus  ipator  Cxfar  prxclaro  carmine  pfcripfit  ad  hunc  dienouilTie 
uifam.Eafde  breuiores  8C  m mucrone  faftigiatas  xiphias  uocaucreiqux  funt  omniu 
pallidi!runx;&:  quoda  gladii nicoreiac  finc  ullis  radiis:  quos  Chryfeus  auro  nomine 
fimilis:colore  aiic  cledtro  raros  c margine  emitcic.  Pitheres  dolio^  cernitur  figura  in 
edeauo  fumidx  lucis. Cerarias  cornus  Ipcm  habet:qualisfuir:cu  grxaaapudfalamia 
dcpugnauic.Lapades  ardentes  imitant' faces. Hippeus  eqnas  iubas  celerrimi  motus: 
atqj  in  orbe  arca  fe  euntis.Fit  dc  candidus  cometes  argenteo  enne  ita  refulgens:utuix: 
conaienliceat:rpeaeqjhuanadeief5igiem  m feoftendens  . Fiunt  hirti  udiorum 
fpcae:&:  iuba  aliqua  arcundati . Semel  adhuc  lubx  effigies  mutata  in  hafta  e olym^ 
piade  centefimi  odfauaturbis  anno.ccc.lxxxxviii.Breuiffimum  quo  cernerent  fpatiu 
feptem  dierum  annotatum  eft  . Longiffimum  od:ogmta  . Mouentur  autem  alii 
eiTantium  modo.alii  immobiles  hxrent.  omnes  ferme  fub  ipfo  feptentnone  aliqua 
eius  parte  non  certaifed  maxime  in  candida:qux  lacffei  arculi  nomen  accepit.  Ani to^ 
telcs  tradit  Sc  fiinul  plures  cerni  nemini  compertu  alten;quod  equidem  faa  . Vetos 
aute  ab  iis  graues:xitufqj  fignifican.Fiunt  hybemis  menfibus  6c  in  auftrino  polo; 
fed  ibi  atra  ullum  lubar . Diraqj  comperta  xchiopum  6C  a^gypti  populis:cui  nomen 
xui  eius  rex  dedit  Typon  : ignea  rpcae:ac  fpirx  modo  intorcaruifu  quoqj  tomo  nec 
ffclla  uerius  : q quidam  igneus  nodus  . Sparguntur  aliquando  errannbus  ftellis 
cxtenfq;  crmes.  Sed  cometes  nunq  in  occafura  parte  cxli  eft.Temficu  magna  ex  pte 
fydus  atq;  non  leuiter  piatu  ut  ciudi  motu  Odauio  confule.  Iterumque  Pompeii  dc 
Cxfans  bello. In  noffro  uero  xuoarcauenefiau  quo  Qaudius  Cxfar  impenu  reliqt 
Domitio  Neroni:  ac  deinde  prinapatu  eius  affiduum  prope  ac  fxuum.  Referre  arbi^ 
trantur:in  quas  parces  fefeiaculet;aut  cuius  ftellx  uiresaccipiat:quafq^  fimditudies 
reddat:  &:  qbus  in  locis  emicet.  Tibiarum  fpede  arri  muficx  portendere. Obfcenisaut 
moiibusrin  uerendis  pnbus  . Signorum  ingenii  & eruditionis  triquetram  figuram 
quadratamue  panbus  angulis  ad  aliquos  perennium  flellarum  fitus  edunt.  Venena 
fundere  m capite  feptentnonalisrauffrmxue  ferpentis . Cometes  in  uno  totius  orbis 
loco  colitur  m templo  romx  admodum  faufhis  Diuo  Augufto  ludicatus  ab  ipfo  : q 
inapiente  eo  apparuit  ludis  : quos  faaebat  Venens  genicncis:non  multo  poft  obini 
patns  Cxfans  in  collegio  ab  eo  iftituto.  Naq?  his  uerbis  id  gaudium  ^didit.Iis  ipfis 
ludorum  meorum  diebus  fydus  crmitum  per  feptem  dies  m regione  cxli  fub  fepten^' 
tnonibus  eft  confpecfbum.id  onebatur  arca  undecimam  horam  diei.claruqj  dc  oibus 
tems  cofpicuum  fuit . Eo  figno  fignificari  uulgus  credidit  Cxfaris  anima  iter  deoru 
immortalium  numma  receptam.quo  nomine  id  ifigne  fimulaCTo  capitis  eius:quod 
mox  1 foro  confecrauimus;adiedxim  eft . Hxc  die  i'  publicum : interiore  gaudio  fibi 
dium  natum  fefeqj  i eo  nafei  iterpretatus  eft.&  ut  uerum  fateamunfalutare  id  terns 
fiiit.  Sunt  q 6c  hxc  fydera  perpetua  effe  credant:  fuoqj  ambitu  ire . fed  no  nifi  reli(fta 
ab  fole  cerni.  Alii  uero  q nafa  humore  fortuito  6C  ignea  ui:ideoqj  folui. 

Hipparchus  de  fydenbus  per  exempla  hiftorica; faces:  lampades  : trabcs:bolides: 
fii  chafma  cxli.  Cap.uigefimumfextum. 

i T Dem  Hipparchus  nunquamfatislaudacus:ut  quo  nemo  magis  approbaueric 
cognationem  cum  homine  fydcrum:afafq;  nfas  partem  effe  cxli  nouam  ftella 
6c  aliam  in  xuo  fuo  genitam  deprehendit.eiufqj  motu  qua  die  fulfitiad  dubitatione 
eft  addu(fbjs:an  ne  hocfxpius  fieretfmouereturq;  6C  ex:quas  putamus  affixas,  Ideqj 
aufus  rem  etiam  deo  iprobam  annumerare  poftens  ftellasrac  fydera  ad  nomen  expa^ 
gere  organis  excogiUtis:  per  qux  fmgularu  loca  atqj  magnitudies  fignaret : ut  faole. 


difarm  poffet  ex  eo:norr  mo'  an  obirent-.nafcerenturqnfed  an  omnino  aliq  rrafiret- 
mouemmrue.  Ite  an  crefcetentmiinuetenf-q;  otio  f haneditate  cundtis  rehl-fi  cf5 
q tone  ea  mpetetnnuentus  elTet.Emicant  & faces  nonmrfi  cu  deaduntiuife.  quili 
Germaico  Gefare  gladuto^i  fpertacu  u ede-te:pneter  ora  populi  meridia-o  tra-faimt. 
Duo  genera  earum.  Lapades  uocar  plane  faces.  Alterum  bolidas ; quale  mutin^fibus 

malis  uifum  e . Diftanr  q faces  ueftigia  longa  faaunt  pnore  ardente  pre.  Bolis  uero 
ppemaaraens  longiore  ^itlimite.  Emicat  & trabes  fimilimo-r  qu^  docos  uoca-t 
quales  cu  lacedaimonii  clalTe  uid:i  ipenu  gtsciie  amifere.Fit  6C  ccli  ipfius  hiatus  • q ue 

Fuocantchafma.  DE  Carli  coloribus.  Cap.xxvii. 

It  & fanguinea  fpederquo  nihil  ternbilius  mortalium  timori  eft.  Incendium 

ad  terras  cadens  inde.  Simt  Olympiadis  centefimsfeptima:  anno  tertio  cu  rex 

t-niiippus  graaa  quateret.  Atq  hac  ego  ratis  tpfibus  natle.-ut  cetera  arbitror  exiftere- 
non  ut  plenqi  uanis  de  caufisrquas  ingenioy  acumen  excogitat.Qiiippe  ingentium 
malorum  fuere  pronuntia. Sed  ea  accidi/fe  non  quia  hac  faifta  funt  arbirtotfueBr  hax 
ideo  fadla  qa  incuffura  erant  tlla  rantate  timorem.occulta  aut  eoK  elfe  rdne . Ideom 

non  ficut  exortus  fupradi(aosdefe<ftufqj6c  multa  alia  nofci.  ^ 

DE  Flamma  ca:li,  Cap.xxviii. 

fi  ^ ftelk  cii  hile  toris  diebus  ple9rq:.&  circa  folis  orbe  ceu  fpede  corona: 

& uerficolons  atculnqualitet  Augufto  Cafare  m prfa  luuenta  urbem  Intrante 

Epoftoteupatnsadnom^mg^scapeir&la.  DE  Coronis cxleftibus.  Ca.xxviiil. 
Alitant  exde  corona:  arca  lunam  & circa  nobilia  aftra  celo  quoq,  mharentia. 
Urca  folear.ms apparuit.L.Opimio.iii.Q^.Fabio.il.coUOtbis.L.Portio.M. 
de  Circulis  repentinis.  Cap.jcxx. 

Irmlus  mbn  coIotis.L.Iulio.P.Rutilio  conlf.  Fiiit^dlgiofl  & longiores  folis 
defeiftus;quaIisoccifodi(aatore  Csfare8c  Antoniano  bello  totius  pene  anni 
pallore  continuo.  Plures  Soles;  Cap.xxxl. 

Tq  Trurfus  foles  plures  cemuntlnec  fupra  iplumec  infra  fe:  fed  ex  oblrquomuq 
J—t  ttixta:neccontraterra:ncc  nobta:  fed  aut  onere  alit  ocadete.Semel  Bcmendie 
confpefn  i bofphoro  qidunt;  q ab  matutino  tpfe  durauerunt  In  occafa.Tnnos  foles 
antiqui  fepius  uidere.Sicut  SP.Poftumio.Q .Minutio.Q_.Marrio.M.  Porrio.M. 
Antonio. P.Dolobella:&.M.  Lepido. L.Pla^coconlT.Etnfa  retas  uidit  Diuo  Qaudlo 
ptinape  confulatu  dus  Cornelio  Orfito  collega.  Plurcs  fimul  q tres  uifi  ad  hoc  reul 

tt^tttiq  ^dunt.  Plures  Lun*.  Cap  •xxxii. 

Vna:  quoqj  trinxiut  Cn. Domitio, C.F.L,Annio  cofT.appamererquos  pleriQ 
appcllauerut  foles  nodtimos;  Die^luxnodle.  Cap.xxxiii. 

Vmen  de  carlo  nodtu  uifii  e.C.Cecilio  Cn,  Papyno  cdiT , Et  fxpe  alias  ut  diei 
^ fpes  nodhi  luceret,  Clypei  ardentes*  Cap,xxxiiii, 

f Lypeus  ardens  ab  occafu  ad  orni  rcmtiHanstranfcumt  folis  occafu.L,  Valerio 

V— ^ Cn.  Mario  cdff,  Oftentum  celi,  Cap  .XXXV, 

Cicillae  ftellacadere&augeri tcrKEappropiqnte:acpoftqiIunxmagnitudine 

kJ  fit.-iiluxifTe  ceu  nubdo  die.dein  cu  in  cxlu  fe  redperet : lapadem  fadtam 
femel  unq,pdit  Cn.  0(flauio,C.Scnbonio  coff.  Vidit  hoc  Licinius  Syllanus  ^coful 
cu  comitatu  fuo.  DE  Difcurfu  ftcliarum.  Cap  .xxxvi. ' 

I J uidecur  SC  difeurfus  ftellarum  nunq  temeremt  non  ex  ea  parte  truces  uenti 
cooriat ;6;  ex  iis  tuc  ^cells  in  mari  temfq;. 

DE  Stellis  caftonbus,  Cap.xxxvii, 

Vidi  in  no(^lumis  militum  uigiliis  inharrere  pilis  ,p  uallo  fulgurum  effigies ; E® 

Sc  antennis  nauigatiu  :aliifqj  nauiu  partibus  ceu  uocali  quoda  fono  ffifl:uc;uc 
uolucres  fede  ex  fede  mutates  . Gmues  cu  folitaria:  uencre:mergentefqj  nauigia.&  fi 
in  carinx  ima  deaderit exurentes,  Gemmx  aiic falutarcs:&  ^fperi  curfus  prxnurix. 


aduenra  fugaii  dira  illa  ac  niinace:appellatiqj  Helena  ferunt . ob  id  Poluci 
dC  Cafton  id  numen  alTignantieon]}  in  man  deos  inuocanc.Hominu  quoque  capita 
uefptmis  horis  magno  prxfagio  arcufulgent.Oi'aicertar6ne:6din  natutxmaieltatc 
abciica.  DE  Aere.  Cap.xxxviii. 

Adenus  de  mundo  ipfo  fydenbufq; . Nunc  reliqua  calimeorabilia.NanqjSC 
I y hoc  c^lum  appellauere  maiores:quod  alio  nommc  aera:  de  quod  inani  fimilej 
uitalehuncfpiritu  fundit.Infralunamha:cfedes:mulcoq?  infenor.Vt  animaduerto 
ppe  modu  conrtare:infinitu  ex  fupiore  naturaaeris  terreni  halitus  mifcens  utraqj 
forte  confundit’.  Hinc  nubilartonitrua:  &i  alia  fulmina  . Hinc  grandmes  Qc  pruina: 
hymbrest^cella:;  turbines.  Hic  plurima  mortaliii  mala:& regnatura  pugna  fecum. 
Terrenam  caelum  tendentia  deprimit  fyde^  uis.Eadcmqj:qux  fponte  non  fubcant: 
ad  fe  trahunt. Decidunt  hymbres.Nebulx  fubcut.  Siccantur  amnes. Ruut  gradmcs. 
Torrent  radii.Et  terram  m medium  undiqj  ipellunt . Iide  mfradli  refiliunt . et  qux 
poruereraufcrunt  fecu.  Vapor  ex  alto  cadit . rurfiiqj  in  altum  redit.  Venti  ingruunt 
manes. Iideqj  cii  rapmaremeant.Totaialiu  hauftus  fpintu  e fublimi  trahit . At  ille 
contra  nitit.  Tellufqj  ut  mam  cxlo  fpintum  inflindic.Sic  ultro  atro  comeate  nata: 
ut  tormento  aliquo  mundi  celeritate  difcordia  accendat.  Nec  ftare  pugnx  licet : fed 
affidue  rapta  conuoluic.Et  arca  terra  imenfo  re^  cas  globo  tendit : fubmde  p nubes 
cxlum  aliud  obtexens.  Ventorum  hoc  regnum.Itaqjprxapua  eorum  natura  ibi : Qi, 
ferme  reliquas  complexa  c^:quoniam  dd  tonitruum  ^ fulmmu  ladtus  ho^  uioletix 
pleriqj  affignant.C^in  &:  ideo  lapidibus  pluere  mterimrq  uento  fmt  rapti:&  mulca 
fimiliter.Quamobrem  plura  fimul  dicenda  funt. 

DE  Aeflacistcmpeftacibus.  Cap.xxxviiii, 

Tj  ' Empertaoi  re^qj  quafda  fbtas  effe cas;quafda  uero forcuitas:autadhucrdnis 
1 mcdpta:  manifeftu  eft.  Quis  em"  xftates  6i  hyemes  quxqj  m tpfibus  anua  uice 
mtelligunfcfydc^imotu  fieri  dubitet.'^  ergo  ucfolis  natura  temperando  itelligit  ano. 
fic  reliquo^  quoqj  fyde^ ^pnaeqbufqj  uis:&: ad  fuacuiq;  natura  fertilis. Alia  funt 
f liquore foluQ  huons  fcecuda.Alia  conaeti  i prumas:  aut  coacflii  niues;aut  glaaati 
m grandmes. Alia  flatus  teporis.  Alia  uapons.Alia  rons . Alu  ngons.Nec  uero  harc 
tanta  debent  exifhman:  quata  cernunt:  cii  elTe  eo^i  nullii  mmus  luna  tam  immenfx 
altitudmis  rd  declaret.Igit  i fuo  quxqj  motu  naturam  fuam  exercet:quod  maifeftu 
Saturni  maxie  tranfitus  hymbnbus  faaunt.Nec  meantium  md  fyde^  hxc  uis  e:  fed 
multorum  etiam  adhxrennii  cxlo  quoties  errantium  acceffu  impulfa  autconiedtu 
radio^  extimulca  funt.  Qualiter  i fuculis  fcntimus  acadere:quas  grxci  ob  id  pluuio 
nommc  hyadas  appellat. Quin  & fua  fpdte  quxdam  ftatifq?  temponbus  ut  haedoru 
exortus.  Ardturi  uero  fydus  nd  ferme  fme  ^cellofa  grandme  emergit. 

DE  Caniculxejcortu.  Cap.xl. 

NAm  caniculx  exortu  accendi  folis  uaporcs  quis  ignoratfCuius  fyderis  effcdhis 
ampliflTimi  in  terra  fentiunt,  Feruent  mana  exoriente  eo  . Fluduant  in  cellis 
uina.Mouentur  fkgna.Onge  appellat  xgyptus  fera:quam  exortu  eius  contraftare: 
6c  contueri  tradittac  uelut  adorare  cu  ftemuerit, Canes  quide  toto  eo  fpatio  maxime 
mrabieaginonedubiu.  Vis  tempom  anni  flatuta.  Cap;xli. 

P j Vm  m partibus  quoq?  figno^  quo^da  fua  uis  ieftiut  autumnali  xquinodlio: 
'^-^^^bnimaqj  cum  tempeftatibus  confici  fydus  intclligimus. 

DE  Incertis  tempeftatibus.  Cap.xlii. 

Echymbribus  tantum  tempeftatibufqj : fed  multis  6C  corporum  & ruris  ex^ 
X / perimentis.  Afflant aliifydere.Aliicommouet'’ flatis  temponbus:  aluomeruis 
capitc:mente  . Olea  6C  populus  alba  8C  falices  folia  folflitio  circunagunt.  Floret  ipfo 
bruali  die  fufpcnfa  i tecflis  arentis  herba  pulegii.  Rumpunt  intentx  fpiritu  m^ranx. 
Miretur  hoc:qui  non  obferuet  quotidiano  experimento  herbam  unam:qux  uocatur 


helwtropm : abeute  fole  ftaicri  femp  oibufqj  horis  cu  eo  ucrti  uel  nubilo  obubnmte. 
lam  quide  lunari  poteftate  oftrearu  conchplioruqj:&  concha^  oiii  corpora  augen:ac 
rurfus  mmui.  Quin  U foncu  fibras  refpondere  numero  Iunx  exqfiuere  diligenores. 
Minimumqj  aial  formicam  fentireuires  fydens  interlunio  fcmpercefTantem  . Quo 
turpior  homini infcitia  eff  :faccnti  prxcipue  lumenco^  quoriidam  in  oculis  morbos 
cd  luna  increfcere  ac  mmui. Patrocinar  uafticas  cscli  imenfa  difcreta  alticudie  in  duo 
3.tqj  feptuaginta  figna . Hx  fut  re^  aut  animantiu  effigiesrin  quas  digeffcre  cxlum 
penti.In  his  qda  mille  fexcentas  anotauere  ftellas  infignes  uidelicet  effedu  uifu  ue. 
Exepli  gfa  in  cauda  tauri  fepte:quas  appellauereuergilias.In  fronte  fuculas.Booten 
quxfeqtur  feptetriones.  DE  Hymbnbus.  Cap.xliii, 

'P  Xtra  has  caufas  nd  negaueri  exiftere  hy mbres  uentofqj . Quoniam  humidam 
jp  a terra  alias  uero  ^pter  uapores  fumidam  exhalare  caligine  certu  e.  Nubefque 
liquore  cgrelTo  in  fublime:aut  ex  aerecoadro  in  liquore  egreffo  i fublime:  aut  ex  ire 
coa^o  in  liquore  gigni.  Dcnfitas  ea^  corpufq;  haud  dubio  conie^t  argumento  :cu 
fole  obumbrent,  PerTpicuii  alias  etiam  urinantibus  in  quanlibet  ^fundam  aquaru 
altitudine.  Quare  lapides  pluant.  Cap.xlriii. 

fT  Git  nd  eam  inficiasipofTe  in  has  8c  ignes  fupne  ftella^  dccidcrciquales  fereno 
JL  faqae  cernimus. quo^  id:u  cdcuti  aera  ue^^  c:quando  8c  tela  uibrata  ffndiit.  Cu 
uero  1 nube puenerint : uaporcdiiTonugigniiutcandenteferromaquademerfo.Et 

Efumidu uorticeuolm.Hicnafci^ceUas.  DE  Tonitruis &Fulgunbus.  Ca.xlv. 
T fi  in  nube  ludret  flatus  aut  uapor  tonitrua  edi. Si  erumpat  ardensrfulmina. 
Si  longiore  cra<ifu  nitat:fulgetra.His  findi  nube. illis  pmmpi.Ec  cfle  tonitrua 
fpailo^  igniu  plagas. Ideoqj  ^tinus  corufcare  igneas  nubiu  nmas  . Pofle  & repulfu 
fyde^  deprefluiq  a terra  meaucritifpintu  nube  cohibitu  tonarcmatu.ra  ftrangulante 
fonittiidu  rixetiedico  ftagote  cu  erumpac:ut  in  membrana  fpiritu  mtenta  . Pofle  & 
attnm  dii  in  prxceps  fera/ lilu:  qfquis  eftrfpiritu  accendi . Poffe  & afflidu  nubium 
clidiiutduo^  lapidu  fcmtillantibus  fulgetris, Sed hxcofa cffe fortuita ; Hmc bruta 
fulmina  & uana;  ut  quxnulla  ueniantrdne  natu rx. Iis  petcuri  mdtcs.-iis  mariaidefq; 
alios  irritos  iadus.llla  uero  fatidica  ex  alto:ftatifq;de  caufis  ; & ex  fms  ucnire  fydc^ 
nbus  . Simili  md  uentos  uel  potius  flatus  pofle  & ando  ficcoqj  anhelitu  terrx  gigni 
non  negauen.Pofle  8c  aquis  aera  expirantibus  q neqjin  nebula  denfetmec  craflefeat 
in  nubes. Pofle  6C  folis  fpulfu  agi;quonia  uentus  nd  aliud  intelligat  q fludus  aeris, 
Pluribufq;  etiam  modis.  Naq;  6c  fluminibus  & niuibus  & e mari  uidemus  equidem 
tranquilIo:&  alios:quos  uocant  altanos : e terra  confurgere.  Qiri  quideicum  e mari 
redeunc:tropciuocant.Sipguntapogei.  Q_uardne  Echo redda/.  Ca.xlvi, 

MOntiu  uero  flexus  crebriq?  ucrrices:&  conflexa  fubito  aut  confradaf  humeros 
uga:concaui  ualliu  finus  fcindunt  f xqualiter  inde  refulcantcacratqux  caufa 
cria  uoces  multis  in  loas  redprocas  feat.  DE  Ventis.  Cap.xivii. 

Sine  fine  uentos  generat  la  qda  eria  fpecusiqlis  f dalmatix  ora  uafto  i prxceps 
hiatu. In  quedeiedo  leui  ponderctquis  tranquillo  die  turbini  fimilis  emicat 
,pcella.nomen  loco  efentaquin.Erin  cyrenaica  ^uinciarupes  quxdaauffro  traditur 
facratquam  profanu  fit  attredari  hominis  manuiconfefh'  auflro  inuoluente  arenas. 
In  domibus  eria  rnulris  manufada  inclufa  opacitateconceptaculaauras  fuas  habet, 
adeo  canon  deefl.Sed  plurimum  interefl  flatus  fit  an  uentus  : illos  flatus  acqi  per^ 
fpirantes:quos  non  tradlus  aliquis:  uerum  terrx  fenriuntiqui  non  auramd  procella 
marisrfed  appellatione  quoqj  ipfa  uctifunt.Qui  fiue  afliduo  mudi  fdtu  & cdtrario 
fyderumoccurfunarcuntur  : fiue  hic cfl  ille  generabilis  rerum  naturx  fpiritus  huc 
illucq?  tanq  in  utero  aliquo  uagusrfiue  difpanli  errantium  fyderum  idu:  radioruqj 
multiformi  iadu  flagellatus  aerrfiiie  a fuis  fyderibus  exeunt  his  propioribusrfiue  ab 
illis  cxlo  affixis  caduntjpalam  efl  illos  quoqi  lege  hfe  nacurx  non  ignotaieria  fi  non 


dii  percognita.  Naturx&obferuatides  uentoni.  Gip.xlviii. 

"TS  iniginti&apliusautSoresgratduetcres  ^didere  de  iis  obferuationcs.quo  magis 
y miror  orbe  tam  difcordiifit  in  regnaihoc  e i membra  diuifo  tot  uiris  curi  fiiifTe 
tam  ardua  inuentu  perquirere:  mter  bella  prifertf  &C  infida  hofpitia. Piratis  etia  diu 
mortaliu  hoftibusitranfitus  fame  tenentibus  : ut  hodie  quaidam  in  fuo  qfqj  tradfu 
ex  eorum  cdmentanis:  qui  nunq  eo  acceffere : uerius  nofcant  q indigena^  faentia. 
Nunc  uero  pace  tam  feftaita  gaudente  ptouentu  re^uartiuq;  pnncipeiomnino  nihil 
addifci  noua  inquifitide.immo  ne  uete^  qde  inuenta  pdifci.Non  erant  maiora  pre^ 
mia  in  multos  difpfafortuni  magnitudie,6<;  ifta  plures  fme  premio  alio  q pofteros 
iuuandi  emerut.Nanque  mores  hominu  fenuere  non  frudtus.Et  imenfa  multitudo 
apertu  quocuqj  eft  mare  hofpitaliqj  littop;  diu  appulfu  nauigat.fed  lucri  nd  faetue 
gfa.  Nec  reputat  caxa  mens  ficiam  tantum  auancia;  intenta  : id  ipfum  fcientia  poife 
tutius  fieri . Q^uapropter  fcrupulofiusiq  mftituto  fortalTis  conueniat  opiitraCfabo 
uentos:  tot  milianauigantiu  cernens.  Ventosi  genera.  Cap.xlviui. 

VEteres  quattuor  dino  feruauere  p totidem  mudi  ptes.  Ideo  nec  Hderus  plures 
nommat.  Hebeti  mox  ludicatu  fecuta  itas  ocfto  addiditirdne  nimis  fubtili  fic 
confaffa.  Proximis  iteruttaqi  media  placuit  ad  breue  nume^  additis  quattuor.  Sut 
ergo  bini  in  quattuor  cali  ptibus.  Ab  oriente  iqnodfiali  fubfolanus.  Ab  onete  bmali 
uultumus.Illu  apelioten.Hunc  gtaxa  eurii  appellant.  A meridie  aufter.  Et  ab  occafu 
bruali  africus;  noton  6:  liba  nommant.  Ab  occafu  arqumorfliali  fauonius . Ab  occafu 
folftitiali  Corus:  Zephyron  6i  argeften  uocant.  A fepcetnonibus  feptetrio.Interq;  eii 
6;  exortum  folffitialem  aquilo:  Apardtias  didlifl:  boreas.  Numerofiorrd  quattuor  iis 
interiecerat  trafceam  media  regione  mter  feptentrionem  di  occafum  folftirialem  . 
Iteq;  citiam  media  inter  aquilonem  et  exortum  aiquinodfialem.  Ab  ortu  folftitiali 
phornica  media  regione  inter  ortum  brumalem  Si  mendiem.  Item  inter  liba  Si  noton 
compofitum  ex  utroq;  medium. mter  mendiem  Si  hybernum  occidentem  libanotd. 
Nec  finis.  Alii  quippe  mefen  nomme  etianum  addidere  inter  boream  & caicia.  Si  iter 
eurum  Si  noton  euronoton.Sut  etiam  quidam  peculiares  qbufqj  gentibus  uentiind 
ultra  certum  ,pcedcntes  tta<ftum:ut  athenienfibus  fcyron:  paulo  ab  argefte  deflexus: 
reliqua-  grsaa:  ignotus.  Aliubi  elatior  idem  olympias  uocat" . Confuetudo  his  dibus 
nominibus  argeften  intclligit  Si  carrii.  Aliqui  uocant  hellcfponrion:  Si  eofdem  alibi 
aliter.  Ite  in  narbonenfi  prouinaa  clanftimus  uentorum  eft  ciraus  : nec  ulli  uioletia 
mfenor . Oftiam  pleiirqj  redto  liguftico  mari  perferens. Idem  non  modo  in  reliquis 
partibus  cali  ignotus  eft:fed ne  uiennam  quide eiufdem  prouincia urbem atringcs: 
paucis  ante  limitibus  iugi  modici  occurfu  tantus  ille  uenco^i  eft  coercitus.Et  .auftros 
m agyptum  penetrare  negat  Fabianus  . Quo  fit  manifefta  lex  natune  uenris  enam 
& tepore  & fine  didto.  Ver  ergo  aperit  nauigantibus  mana.Cuius  in  pridpio  fauonii 
hybernum  molliunt  calumifoleaquarinxxy.optinente  partem.  Is  dies  fextus  e ante 
februarias  idus  . Competit  ferme  & hoc  omnibus:quosdemde  ponam  per  fingiilas 
intercalationesiunodieantidpantibusrurfuqj  luftra  fequenti  ordine  feruantibus  . 
Fauonium  quidam  ad  .yiii.cal.  martii  chelidoniam  uocant : ab  hirundinis  uifuind-' 
nulli  uero  onthyiam  uno  & feptuagefimo  die  poft  brumam  ab  aduentu  auiu  flante 
per  dies  nouem.Fauonio  contrarius  eftiquem  fubfolanum  appellauimus. Datus  eft 
autem  huic  exortus  uergdiaru  in  totidem  ptibus  tauri  fex  diebus  ante  maias  idus. 
quod  tempus  aufttinum  eft  huic  uento  feptetrione  contrano  . Ardentiffimo  autem 
arftatis  tempore  exont  caniculs  fydus  fole  primam  parte  leonis  igrediente.  Qui  dies 
■ .xy.ante  augufticalend.eft.Huius  exortum  diebus  odio  ferme  aquilones  antecedut: 
quos  prodomos  appellant.Poft  biduii  aut  exortus  iide  aquilones  conftantius  pflant 
diebus  .xl.  quos  etefias  uocant . Mollire  eos  creditur  folis  uapor  geminatus  ardore 
f)  deris.  Nec  ulli  uentorum  magis  ftati  flut.Poft  eos  rutfus  auftri  fiequentes  ufq;  ad 


fydus  ar<3:iin:quod  exorit^.xi.diebus  ante  atqnodtiu  autumni. Cum  hoccorus  iopit 

corusautumnat.HuicecontrariusuuItumus.Pofttdsqumodau  diebus  fereqtmof 

& .xi.  uergiliagoccafusbyemeinchoat.  quod tepus in  tertio idus nouebns incidere 
cofucuitihoc  eft  aqudonis  hybemi.multumqj  aftiuo  illi  diflimilis  cuiusex  aduerfo 
e atnms.Ante  brama  autfepte  diebus  totideqi  pofteaftemiVmatehalcyonu  fetura; 
& mde  nome  ii  dies  traxere . Reliquu  tipus  hyemat.Nec  tam^  fxuitia  tempeftatum 
conduditmate.Piratepnmu  coegere  mortis  piculo  inmorte  ruerefehybema  expin 
mana.Nuncideauanaacogit.  Vnorum  etiam  fiigidiffimifuntiquos  a feptttnone 
du^usfpirare.  Viemus  his  coras. Ii  & reliquos  c6pefcunc;&  nubes  abiout.Huraidi 
aufter  afnoisiac  praapueaufter  italix.Narrant  SC  m ponto  ctcian  i fe  trahere  nubes, 
bica  coras  & uultunius  prxterq  defmentes. Niuales  aquilo  Bc  feptentno  Gtandmes 
feptemo  importat6<;  coras.Aeftuofus  auftet.  Tepidi  uultumus  & fauonius . Iidem 
fubfolano  ficaores.&  m totum  des  a feptenttione  & oendente  ficaores:  5 mendie  Bc 
onente.Salubemmus  aut  dium  aquilo.Noxius  aufter3i  magis  ficcusTortaflis  quia 
humidus  frigidior  eft- Minus  efunre  co  fpirante  creduntur  animantes. Etefia:  noctu 
definiit  flare:S;  a tertia  diei  hora  oriunriln  hiTpania  & afu  ab  oriente  flatus  eft  eo&. 
In  ponto  ab  aquilone.Reliqs  in  pnbus  amendie.  Spitantautaca  bruma;quiuocSt 
omimia::fed  leniores :&  paucis  dicbus.Pcrmutat duo  natura  cu  fitu.  Aufter  afnc^e 
ferenus, Aquilo  nubilus. Omnes  uenti  uiabus  fuis  fpirantmaiorcex  parte  . Aut  uc 
contrarius  defmeti  lapiac  cu  proxfe  cadetibus.Surgunta  leuo  latere  in  dextrum: Vt 
fol  ambiunt.  De  rdne  eorum  menftrua  quarta  maxime  luna  decernit,  Iifde  aure  uetis 
in  contrarium  nauigaf  flatis  pedibus tutnodn  plerunque  aduerfa  ucla  concurrant. 

fludtus  edunt  q aquiloneiquoniam  die  ifemus  ex  imo  maris  fpirat: 
hicfumo.Ideoqjpoftauftros  noxii  praapucterrsemotus.Noaiu  aufterriterdiuaqlo 
ueliementior.Etab  ortu  flantes  diuturniores  funt  ab occafu  flantibus. Septentriones 
impari  fere  defmunt  numero, obfcruacio  etiam  in  aliis  multis  re^  nata  pnbus 
ualet.  Mares  itaqj  exiflimantur  impares  numen.  Sol  dC  auget  & comprimit  flatus  . 
Auget  exoriens  ocadenfqj.  Comprimit  mendianus  aftiuis  temponbus. Itaqj  medio 
diei  aut  nodtis  pleniqj  fopiiit';  quia  aut  nimio  frigore  aut  aftu  foluut.  Et  hymbnbus 
ucnti  fopiuntur.  Expeclantur  autem  maxime  unde  nubes  difcufliE  adaperuere  calii. 
Omnium  quidem  fihbeatobferuare  minimos  ambitus  redire  eafde  uicesqdnemo 
exadto  Eudoxus  putatmon  uento^  mdnierum  6C  reliquarum  tempeftatu  magna  ex 
parte.Et  eft  principium  luftri  eius  femp  intercalari  anno  canicula  ortu.  De  ghaiibus 
uentishac.  DE  Repentmis  flatibus,  Cap.L, 

N Vnc  de  repentinis  fianhus:  q exhalante  terra  ut  ditflu  e coorti  rurfufqj  deicdi 
interiohdudanubiucutemiulciformesexiftut.Vagi  qppe&  ruentes  torreriu 
mo  ut  aliquibus  placere  oftendimus  : tonitrua  dC  fulgura  edunt . Maiore  uero  dlaci 
pondere  icurfuc^  fi  late  ficcam  ruperint  nube;procella  gignunttqua  uocatur  a gracis 
cenephias  . Sin  uero  depreffo  finuarcftius  rotati  effregerint  fine  igne ; hoc  eft  fine 
fulmine  uordee  faciuntrqui  typhon  uocat':id  eftuibrams.Ecnephias  differt.  Hic  fecu 
aliquid  abreptum  e nube  gelida  conuoluens  uerfanfqj  di  ruinam  fuam  illo  pondere 
aggrauans:  8c  locum  ex  loco  mutans  rapida  uerrigineipiadpua  nauigantium  peftis: 
non  antennas  mo  : ue^  ipfa  nauigia  contorta  frangens ; tenui  remedio  aceri  ladue' 
niente  effufi  cui  frigidiffia  eft  natura . Ide  illifu  ipfo  repculTus  correpta  fecii  in  calu 
refert: forbctqj  f excelfum.Quod  fi  maiore  depreffxnubis  eruperit  rpecu:red  minus 
lato  q ^cclla:nec  fine  fragore:  turbinem  uocantiproxima  quxqj  proftemente.  Idem 
ardenrioriacccnfufqj  dufuent:  prefler  uocaturamburenscdta(fta  pariter  &^ter&. 

Aluprodigiofagencratepeflatu.  Cap.Li. 

NOn  fit  aut  aquilonius  typhon  necniiialis:autniue  iaccteecnephias.  Quod  fi 
fimul  rupit  nubem  exarfitc^:6d  ignem  habuit:aut  poftea  concepit:  fulmen  eft,. 


Diflat  a preftcrerquo  flama  ab  igne . Hic  late  fundit  flatu, Ulud  conglobat  impetu. 
Vortex  aut  hic  remeando  diflat  a turbine  quo  ftridor  a fragore.Procella  latitudie  ab 
utroq;  difiedla  nube  uenus  q rupta.Fit  & caligo  bellux  fllis  nube  dira  nauigantibus. 
Vocat  & colunaicu  fpiflatushumorrigenfqj  ipfe  fe  fuftinct.Ex  eode  genere  &C  i logi 
ueluti  filtulam  nubes  aquam  trahit. 

Quibus  in  terns  fulmina  non  cadant.  Cap.Lii. 

'T'^  Ycme  6C  xftate  rata  jfulmina  contrariis  de  caufis.-quoniam  hyemc  denfatus  aer 
J[^  / nubili  crafliore  cono  fpiflat.omnifq;  terra^  exhalatio  ngens  ac  gelida  qcquid 
accipit  ignei  uapons  extmguit.Q  ux  ro  imune  fcythia  dC  arca  ngetia  a fulminii  cafu 
pra:liat;&  e diuerfo  nunius  ardor  xgyptum  . fiqdem  calidificaqj  halitus  terne  raras 
admoduitenuefqi  &C  mfirmas  denfant  in  nubes. Vere aiit  6i  autumno  crebriora  fub 
mina:corrupcis  m utroq?  tpfc  xffcacis  hycmifq?  cais.Qua  rdne  crebra  in  italu  fulmia 
quia  mobilior  aer  mitiore  hyeme  6d  xftate  nimbofarfemp  quodammodo  uemat  uel 
autumnat.  Italix  quoq?  ptibus  iis:qux  afeptentnoe  defeendunt  ad  teporejqualis  cli 
urbis  cipanix  cradhisuuxta  hyeme  dC  xftate  fulguratrquod  no  in  alio  fitu. 

Fulguni  genera  miracula.  Ca.Liii. 

F Viminum  ipforum  plura  genera  tradunt.  Q_ux  ficca  ueniunt  non  adurunt : 
fed  diflipant.Qux  hmdamon  urunt:red  infufeat . Tertiu  e quod  cla^i  uocat: 
mirificx  maxime  naturx:quo  dolia  exhaununt  m tadhs  operimencismuUoque  alio 
ucftigio  rclidlo.  Aurum  Si  xs  argentum  liquat  itus  faeculis  ipfis  nullo  mo  abuftis: 
ac  ne  cofufo  quide  figno  exrx.  Mama  princeps  romana^  i<fta  grauida  partu  exafato 
ipfa  atra  ullum  aliud  mcommodumuixit.Incacilmiams  prodigus  pompeiano  ex 
municipio, M. Herennius  decuno  fereno  die  fulmine  icftus  eft. 

DE  Obferuacionibus.  Cap.Liiu. 

THufcorumlicterx  nouemdeos  emittere  fulmina exiftimant.caq?  efle  undecim 
generum. louc.n.  crina  laculan. Romam  duo  tantum  ex  lis  feruauere  .Diurna 
atmbuentes  loui.  Nodhima  Summano. Ranora  fane  eade  de  caufa  fngidions  cxli. 
Hetruna  rumpere  a terra  quoq?  arbirratiqux  infera  appellat  brumali  tempore  facfta 
fxua  maxime  & execrabilia:cu  fmt  omnia  qux  terrena  exiftimantnon  illa  generalia: 
nec  a fydenbus  uemencia;  fed  ex  proxima  atq?  turbidiore  natura.  Argumenni  cyiides 
eft::q  oia  a fupenore  cxlo  deadentia  obliquos  habeant  icftus.  Hxc  aiit  qux  uocantur 
terrena  recftos.Sed  quia  ex  ^piore  matena  cadunt:ideo  credunt  e terra  exire:  quomi 
ex  repulfu  nulla  ucftigia  edant:cu  fit  illa  ro  non  inferni  icftus  : fed  aduerfi . Saturni 
ea  a fydere ^fiara  fubciliter  iftaconfecftati  putat:  ficutcremanria  a Martis. Qualiter 
cumuulfinii  oppidum  thufcoru  opulenriftimu  toni  concrematu  e fulmine.  Vocant 
Sd  familiaria  in  totam  uitifatidica:quxpnma  fiunt  familiam  fuam  cuiq?  indepto. 
Cxteru  exiftimant  non  ultra  decem  annos  portendere  priuata:prxterq  hxc  qux  ma-' 
tnmonio  pnmo  facfta  aut  natali  die. Publicano  ultra  cncefimu  anLi:prxcerq  i deduc/ 
tioe  oppidoru.  DE  Fulminibus  cuocandis.  Cap.Lv. 

I ^ Xut  analiu  meoria  faens  qbufda  & prccatioibus  uel  cogi  fulmfa  uel  fpetrari. 
I L Verus  fama  e hetrurix  ipetratu  uulfiniis  urbe  & agris  depopulatis : fubeure 
mdftro:  quod  uocauerc  olta:cuocatum  6c  a Porfenna  fuo  rege.Sc  ante  cum  a Numa 
fxpius  hoc  fa(ftitatu:in  primo  annaliu  fuo^  tradidit  .L.Pifo  grauis  aucftor  . Qj^tod 
imitatu  parum  nte  Tullii  Hoftdiuicftii  fulmine.  LucofqjSiaras  6d  facta  habemus: 
inter  qux  flatores  6C  tonantes  et  feretrios  eliau  quoq?  accepimus  louc.  Varia  in  hoc 
uitx  feccncia:&:  pro  cuiuflibec  animo.  Imperari  naturx  audacis  eaederc.Nec  minus 
hebetis  beneficiis  abrogare  uires:quado  in  fulgu^  quoq?  interpretatione  eo  profeat 
faentiatut  uentura  alio  finito  die  prxcinat:&  an  pemptura  fint  fatum:  aut  apertura 
potius  alia  fata  qux  lateanc:innumerabilibus  i utroq;  publicis  priuarifq;  expimetis, 
Quamobrem  fmt  ifta(ut  repi  naturx  libuit)  aliis  certa;aliis  dubiaraliis  probara:aliis 


d^ada«Wos  c^tcra:  (juac  futinhis  memorabiliainon  omittemus. 

F Catholica  Cap.Lvi. 

Vlgetru  prius  cemi  | tonitrum  audiri  cu  fimul  fiat:certu  c ,Ncc  quonia 
lux  fonitu  uelocior.Ititu  aut&  fonitii  cogruere  ita  modulate  nata. Sed  fonicii 
profe(fti  elTe  fulmmismon  illati : etiarnnum  fpintum  oaorem  ftiimme . Ideo  quati 
prius  omne  6C  aiHan:q  pcuti.Nec  queq  tangi  quipnor  uidcrit fulmcmaut  tonitrua 
audienc.Leuaprofpaexiftimat:quonialeuapte  mundi  ortuseft  . Nec ta aduentus 
fpecftatur  q rcditus;fiuc  ab  i(^tu  refiliat  ignis;riuc  opere  confc<5lo  aut  igne  cofumpco 
fpintus  remeet.In.xvi.ptes  oeIu  in  eo  rcfpecfhi  diuifcre  thufa  ,Pria  e a feptetnoibus 
ad  iEqnot^halem  exortu.Secunda  ad  mendie.Tcrtia  ad  xqnodiale  occafum.Quarca 
optmet  quod  rcliquu  cft  ab  occafu  ad  feptcntnones.Has  m quaternas  ite^idiuifere 
ptesicx  quibus  ocfto  ab  exortu  fmiftrasitotide  econtrario  appellauete  dextras.  Ex  iis 
maxime  dirx  qua  per  feptetnones  occaru  attingunt,  Ita^  perplunmu  refert  unde 
ucnennt  fulmina:&  quo  concefTennt.Oprimu  e m cxortiuas  redire  ptcs. Ideo  cum  a 
pnma  exlipte  uenerinc;6c  m eande  cdceflerintifumafoelicitas  portendit:quale  Syllx 
didtatori  oftentu  datu  accepimus . Cetera  ipfius  mundi  portione  minus  jjfpcra  aut 
dira.Quaxlam  fulgura  enuntiare  non  putant  f^.nec  audire:praterq  fihofpitifdicet 
aut  parenti.Magna  obfcruationis  huius  uanitas:  tacfla  lunonis  xdt  roma:  deprehefa 
c;Scauro  cof,  q mox  princeps  fuit.Nodbi  magis  q interdiu  fme  tonitribus  fulgurat. 
Vnu  aial  hommem  nd  femp  cxtmguit:c^tera  illico:hunc  uidclicet  natura  tnbucntc 
honorexu  tot  bclluae  uinbus  praftet.  Oia  cdtrarias  icubant ptes:homo  niTi  couertat 
ui  peuiTus  non  expirat . Supne  i<fli  confidunt . Vigdans  idhis  contuentibus  oculis: 
dormiens  patentibus  repent.Hommc  ita  cxaiatu  aemari  fas  non  e.codi  terra  religio 
tradidit.  Nullum  afal  nifi  exanimarum  fulmine  accenditur.  Vulnera  fulminatorum 
fngidiora  reliquo  corpore  funt.  n,6  fenant' fulmine.  Cap.Lvii. 

EX  iis  qua:  terra  gignunrilaun  frutice  non  iat . Nec  unq  altius  quinqj  pedibus 
defccndit  in  terram. Ideo  pauidi  alriores  fpecus  tutinfimos  putant . Aut  taber^ 
nacula  pellibus  belluarum:quas  uitulos  mannos  appellanrrquoma  hoc  folii  animal 
ex  mannis  nd  pcuaat:ficut  nec  e uolucnbus  aquilam:qu*  ob  hoc  armiger  huius  teli 
fingit. In  icalia  inter  cerracina  8C  xde  Feronia:  turres  bellicis  tpfibus  defiereficn:  quia 
nonnulla:  ea^i  funt  fiilmmc  diruta:.  DE  Prodigiofis  pluuiis  lad:e;6c  faguie: 

camciferro:  lana:Iatenbus  cod:is.  Cap.Lviii» 

PRxter  hxc  infenorc  cxlo  relatii  in  monumen  ta  efl  larte  &:  fanguine  pIuiiTc.  M. 

AciIio.C.Portio  cdlT.Etfspe  alias  came  ficut.L.VolumnioiScr.Sulpirio  coff. 
Exqj  ea  non  pputruilTetquod  non  diripuiffent  aucs.  Ite  ferro  in  lucanis  anno  anteq 
.M-Craffusa  parthis  interemptus  eft:  defqjcueo  lucani  militesrquorum  magnus 
numerus  in  exeratu  erat. Effigies  qua:  pluerat  fpongia^  fere  fimilisfuit . Arufpices 
cauenda  pnemonuerunt  fupnauulncra.L.aut  Paulo. C.  Marcello  confT.  lana  pluit 
arca  cafirellum  cariiTanumiiuxtaquod  poft  annum. T. Annius  Milo  occifus  e.  Eode 
cam  dicente  lateribus  cortis  pluilTe  in  cius  anni  arta  relatu  eft. 

DE  Crepitu  armo^idi tuba9idec®lo audito.  Cap.Lviiii. 

ARmomm  crepitus  6>C  tubs  fonitus  auditus  cesio  Cimbricis  bellis  accepimus  ; 
crebroque  &L  pnus  &L  poftea  . Tertio  uero  confolatu  Mani  a mamertinis  & tu^ 
derribus  fpei^ra  arma  csleftia  ab  ortu  occafuq?  inter  fe  concurrentia;  pulfis  qua:  ab 
occafu  erat.  Ipfii  arderccalii  minime  mi^  e. Et  fspius  uifu  maiore  ui  ignis  nubibus 
correptis.  DE  Lapidibus  e cilo  cadentibus.  Cap.Lx. 

CEIebrantgntd  Anaxagoram  clazomcnium  olympiadis  feptuagefimarortauz 
fecundo  anno  prardix^ecaleftium  litterarum  raentia:quibus  diebus  faxum 
cafurii  elTet  e fole.Idqj  fartnl  interdiu  in  thraax  pte  adegos  flumen,  qui  etiam  Iapis 
nunc  oftenditur  magnitudieuehiculi  colore  adufto  : comete  quoque  diis  nortibus 


flagrante. Quod  fi  quis  pr:edi(fhim  credat:  fimul  fateatur  neceffe  c maions  miraaili 
diumitatefuiffe  Anaxagoncrfoluiqj  rerum  nacura:mtelle(ibi:6C  confundi  ofa:fi  aut 
ipfe  fol lapis  effejautunq  lapidem  eo  fuiffe  credat. deadere  tamen  crebro  non  ent 
dubium.  In  abidi  gymnafio  ex  ea  ca  colitur  hodieqj  modicus  qda:  fed  que  in  media 
terra^icafurumide  Anaxagoras  pradixilienarrat. Colitur &:Cafadrix;quxPotidea 
uoatata  e:ob  id  dediiifla.Ego  ipfe  uidi  in  uocontio^  agro  paulo  ante  delatu. 

DE  Arcucxlefli,  Cap.Lxi. 

A Reus  uocamus  extra  miraculu  frequentes;&  extra  oftentum.  nam  nec  pluuios 
quide  aut  ferenos  dies  cii  fide  portendunt. manifeftu  e radiu  folis  imilTii  caux 
nubi  repulfa  acie  in  fole  refringi  colo^qj  uanetate  mixtura  nubui  aens  igniuc^  fien. 
certe  nifi  folc  aduerfo  non  fiunt:nec  unq  nifi  dimidia  circuli  forma  nec  nodhi ; quis 
Ariftoteles  ,pdat  aliquando  uifu:quod  tamen  fatetur  ide  no  nifi  triceffa  luna  pofTe. 
Fiunt  aut  hyemc  maxie  ab  aqnodho  autumnali  die  decrefeente.  Quo  rurfus  crefeete 
ab  a^quinodao  uemo  non  exiftunt : nec  circa  folftitiu  logifTimis  diebus. Bruma  uero 
hocebreuiffimis  diebus  frequenter.Idefublimes  humili  fole:humilefque  fublimi : 

minores  occidente  uelonente:fed  in  latitudine  diffufirmeridie  exiles  : ue^  abitus 
maions. Aeftate  uero  permendiem  non  cernunt.  Poft  autumni  xqnociliu  quacunqj 
hora. Mec  unq  plures  fimul  qduo,  Geteraeiufde  natxnon  multis  dubia  elfeuideo. 
DE  Grandine:niue:pruina:nebula:rore.  Cap.Lxii. 

6Randine  conglaaato  hymbre  gigni  Qc  niue  eode  huore  mollius  coadlo.  Pruina 
aiit  ex  rore  gelido  .Per  hyeme  mues  cadere:non  grandines . Ipfafque  grandmes 
inteidiu  ftpius  q no£flu:6d  multo  celenus  refoluirq  niues. Nebulam  nec  affate  : nec 
maximo  fngore  exiftere.Rores  neqj  gelu  neqj  ardonbus  neque  uentis  nec  nifi  ferena 
notfle. Gelando  liquorem  minui:folutaqj  glaae  non  eundem  inuenin  modu, 

DE  Nubium  imaginibus.  Cap.Lxiii. 

VAnctates  colorum  figurarumque  i nubibus  cemi:  prout  admixtus  ignis  fupet: 
autiiincat.  DE  Proprietatibus  ca:liinloas.  Cap.Lxiiii. 

PRiEterea  quafdam  ^prietates  c^li  quibufdam  locis  effe.  Rofadas  xftate  afncaj 
nodfes.Tn  italia  locns  6C  lacu  uelmo  nullo  non  die  apparere  arquus  . Rhodi  QC 
fyracufis  nunq  tanta  nubila  obduci:ut  non  aliqua  hora  fol  cernat:qualia  aptius  fuis 
referent  i loas.Hax  fmt  dicfla  de  aere.  DE  Natura  terne.  Cap.Lxv. 

Equit  terra  cui  uni  rc^  naturs  ptiu  eximia  ppter  menta  cognomen  ididimus 
matemxuenerationis.Sichominuilla:utca:lu  dei. qua:  nos  nafcentes  exdpit. 
natos  alit . femelqi  editos  fuffmet  femp.nouilTie  complexa  gremio:ia  a reliq  natura 
abdicatos:  tu  maxime  ut  mater  openens. nullo  magis  facramdorqquo  nos  quoque 
facros  facitieria  monumenta  ac  titulos  gerenstnomenqj  ^rogas  noffrum : 6d  meona 
extendes  cotra  breuitatc  arui,  cuius  nume  ultimu  la  nonullis  iprecamur  irafci  graue: 
tanq  nefciamus  hanc  elTe  rola:qu^  nuq  irafeat  hommi.  Aqus  fubeimt  in  hymbres. 
rigefcuntin  grandines. tumefeunt in  flucfhis.prarapitant  in  torrentes . Aerdenfatur 
nubibus,  funt  procellis.  At  harc  benignajmitisrmdulgensiufufqj  mortalium  femper 
ancilla:  qua:  coa<fta  gcneratr'qusfpontefundit.''quos  odores  faporefqjf^quos  fuccos.'' 
quos  tac^sf^quos  colores fq  bona  fide  creditu  reddit  foenus  f qu^  noffricaufa  alit.'' 
Peftifera.n. animantia  uitali  fpiritu  habente  culpa  neceffe  e illi  feminata  exdpere:  dC 
genita  fuffincre.Sed  in  malis  generantiu  noxa  e.  Illa  ferpente  homme  percuffo  non 
reapit  aplius : poenafqj  eria  merriu  nomme  exigit . Illa  medicas  fundit  herbas:&  fep 
homini  parturit, Quin  6i  ucnena  noflri  miferta  ffticuilTe  aedi  poteft:ne  i tedio  uitx 
dira:  famis  mors  terr^  mentis  alieniffima  lenta  nos  cofumeret  tabe : ne  laceri  corpus 
abrupta  difpcrgerdmc  laquei  torqueret  poena  prarpoReraifclufofpintu  cui  quateret 
exirus:ne  in  ^fudo  quxfita  morte  fepultura  pabulo  fieret;  nc  ferri  cruaacus  foderet 
corpus. Ita  efftmiferta  genuit id:cuius  facillimo  hauffu  illibato  corpore  6C  cum  toto 


quo  arere  non  poffumus:fimilimo-  utunur.Nec  tamen  qusrcremur  mento:  etu  'i 

malefiai  ca tuliiTec.AduerTus una quippcnatutx oteinar^iM' fi  r ^ 

addeltaasquafque : nonadcontuleEuJTIom^^^^^ 

amittamus.emdit"aqs;ferrodio-no:ione-  iapide-fruoe  Ofh,  freta 

plusutdel.a.:q  utltmenttsnoftSSS^^ 

extrema  cute  tolerabtl.a  utdeanf.Penetramus  m urfcerataun  araennq,  uTnTs 

auancra:  a^,  luxunx  cumXeSenc^^^^^^^ 

fe.n.credo  cufbdiut  illatarcentq,  facnlegas  manus . No-ne  iter  ferpltes  fodu^us^ 
Et  uenas  aun  tradlamus  cu  ueneni  radicibus  .''Placatiore  tamen  dea  u^ur  obhoc-q. 
o«  hi  opulente  e.titus  ad  fcelera  cxdefqj  ac  bella  t&ldt : qusq,  fimife  nfo  nsamuv 

infepiilmolTibus  tegimus  . Quibus  tamen  uclut  exprobrato  furomtandem^ipfa  fe 

obduati&fceleraquoq, mortalium  occultat,  IntercLi-ai-^^^^ 

|tetura  eius  ignoramus.  DE  Fomiaterrx.  Cap.Lxvi 

^ StautfigurapnmadequacoTenfus  ludicat.  Orbe' certe diamtis  teteglobd- 

v_y  que uertiabus  mcludi fatemur.  Neqj.n.  abfolun orbis  eft forma i tatamo-tiu 
«celfrtate:  tanta  mpopt  planitie:  fed  cuius  aplexus:fi  eunda  Irnearum  comprehedat 

ambitu.figura  abfoun  orbis  effinat.id  quodipfarey  naturxeoeitro';no'eifdecaufis 

quas  atelimus  1 cxlo.  Naq;  in  illo  cauain  feconuexitas  uergit.l:  carduii  fuo  hoc  eft 

m exit  a centro ; rmmenfu  erus  globum 

m forma  orbis  aftidua  ara  ea  mundi  uolubilitate  cogente.  ° 

J pE  Antipodibus  an  fmt.  Cap.Lxyii. 

ge^ic  pugna  Iram  cotraq;  uulgi  opinione  arcunfiindi  terrx  homines  lidiq; 
conuerfifq;  inter  fe  pedibus  ftare:&  c-unbfis  Amd^elfe  cxli  uerticebac  fili  rnodb 
ex  quacunq;  parte  media  calcan  illo  quarente  cur  non  deadant  contra  fitutanq  no' 
& ro  ptxfto  fit:ut  nos  non  deadere  mire-f  illi . Interuenit  fententia  quanuis  indLli 
^babil|  mrbx  itequali  globo.etfi  fit  figura  pmex  nucis  nihilommus  terram  udiq; 
incoli.Sed  quid  hoc  refert  .''alio  mitaculo  exoriente : pendere  ipfosacnon  cadere 
nobiicum  ceu  fpintus  uts  mundo  prxfertim  inclufi  dub.u  fitian  poffic  cadere : nata 
repugnante:aj  quo  cadat  negante.  Nam  ficut  ignium  f xles  non  eft  mfi  in  iambus  : 
aquarum  mfi  m aquisifpiritus  nifi i fpitituiita  terra;  arcentibus  cddis  nifi ffelocus 

"4  a m planicie  mans  ca-poRiq;:  cui  fete'te 
adeit  Uicrarchus  uir  in  pnmis  eruditus  regum  cura  pmerffus  montes;  ex  qbus  alnP 

limuinprodiditpelion.M.cc.l.panruumro-neppendiculinullamefreeampornon^ 

umuetfx  rotundis  colhgens.Mihi  mcerta  hxccomedatio  uidefhaud  ignaro  quofda 
^pium  uertices  longo  tradu  nec  breuiore  quinquaginta  milibus  paltudaiTurgere. 
bed  multo  maxie  hax:  pugna  eft : ficoada-in  uertic^aquajr  quoqj  figuram  crdere 
cogatur.  Atq  non  aliud  m reK  natura;  afpedai  manifeftius.  Nanq,  dependetes  ubiq, 
guteparms  globan<orbibus.Et  pulueri  illatx  frondiuqi  lanugini  fpofitx  abfoluta 
rotuditatecernut.Erm’ poculis  repleris  media  maxfe  tume't.  Quapropter  fubtilitate 
uraons  molliaaqj  in  fe  refidente  rdne  faaliusiq  uifu  deprehendut.  Idqj  etia  m.aais 
mirum  in  poculis  repletis  addico  humore  minimo  cirainfluere  quod  fuperfit . cdtra 
e. lenire  pddenbus  additis  ad  uicenos  fxpe  denarios. Scilicet  qamtus  recepta  liquore 
uertice  attollant:  ut  cumulo  eminete  ifufa  dilabat''.  Eade  e ca  propter  qua  e nauibus 


rerra  no  ccmatie  nauiu  malis  cofpioia.  At  ,pcul  rccedete  nauigio  fiqd  quod  fulgeat; 
religetur  in  mali  cacumine;  paulatf  defeendere  uideat ;6<C  poftremo  occulter . Denique 
oceaniis;quc  fatemur  ultimurqua  na  aha  figura  cohxreret:atq;  noadeadcretfiiullo 
ultra  margine  includente:'  Ipfu  id  ad  miraculii  redit:quonam  modo  etiam  fi  globet 
excrcmii  non  deadat  marefeontra  quod  ut  fint plana  mana;6d  qua  uidentur  tigura: 
non  polTe  id  accidere  magno  fui  gaudio  magnaqueglona  inuentores  grarci  docent 
fubniitate  geometrica. Naqi  cum  c fublimi  in  inferiora  aqux  feranf:  6C  fi  hxc  natura 
earu  confe(Ta;nec  quifq  dubitet : m littore  ullo  accelTilTe  eas:  qlongiffim®  deuexicas 
palTa  fit:procul  dubio  apparere  quo  qd  humilius  fit  propius  a cetro  elTe  cerrx:  oefqj 
Irneas  qux  emittanf  ex  eo  ad  ^ximas  aquas  breuiores  fien:  q qux  ad  extremum  mare 
a primis  aquis. ergo  tocas:omniqj  ex  pte  aquas  uergeref  cerrum;  ideoqj  no  decidere; 
quoma  in  intenora  nitantur. Quod  quide  Si  ita  formaffe  artifex  natura  credi  debet: 
ut  cu  terra  aiida  & ficca  conftare  p fe  ac  fine  huore  non  poffet : ncc  rurfus  ftare  aqua 
nifi  fubftinete  terra:mutuo  amplexu  iungerenf.  hac  finus  padence:illa  uero  pmeate 
toti;incra:excra;fupra:  uenis  utufculis  difcurretibus:atqj  etia  i fumis  lugis  erupece. 
quo  fpiritu  adla&i  rerrx  pondere  expreHafiphonu  modo  emicat,  tantuqj  a pcnculo 
decidendi  abcft:ut  in  fuma  quxqj  Sc  altiHia  exiliat.Qua  rone  maifeftum.  cll : quare 
tot  fluminum  quotidiano  acceffu  maria  non  crefeat. 

Q_uomodo  aqua  fit  terrx  innexa.  Cap.Lxviu. 

E St  igitur  in  toto  fuo  globo  tellus  medio  ambitu  prxemda.  arciifluo  man.  nec 
argumentis  hoc  meftigandu :fed  iam  expimentis  cognitum. 

DE  Nauigatione  mans  Si  fluminu.  Cap.Lxix. 

A Gadibus  colunifqj  Hereuhs  hifpanix  Si  galliaru  circuitu  totus  hodie  nauigac 
ocadens.Septemonalis  uero  oceanus  maiore  ex  pte  nauigatus  e aufpiais  diui 
Augufh.  Germaniam  clalTearcuuecba  ad  Cimbrorum  prom6tonu.&:  inde  immenfo 
mari  profpecfto  aut  fama  cognito  : ad  fcythicam  plagam  Si  humore  nimio  ngcntia. 
Propter  quod  minime  uenfimileeftillic  mana  deficere;  ubiuis  huoris  fupet . luxta 
uero  ab  ortu  ex  indico  manfub  eodem  fyderc  pars  tota  uergens  in  cafpiummare 
pa<iuigacaeflmacedonuarmis;Seleucho  atqj  Antiocho  regnantibus. qux feleuchida 
arq;  anriochida  ab  ipfis  appellari  uoluere. Circa  cafpium  quoq?  multa  oceani  htcora 
explorata;  paruoqjbreuiusqtotushincautillincfeptentno eremigatus  , Vttamen 
coniec^turxlocum  ficquoqj  non  rclinqua: ingens  argumenul  paludis  mxoticx  t fiue 
ea  illius  occani  finus  eft  ut  multos  aduerto  credidilTc ; fiue  aguflo  finu  difcrcti  refta'' 
gnatio  . Alio  latere  gadiu  ab  eodem  oeadente:  magna  pars  meridiani  finus  ambitu 
mauricanix  nauigatur  hodie.  Maiorem  quidem  eius  parte&  oneris  uidlonx  Magni 
Alexandn  luffrauerc:  ufq;  in  arabicii  finu.In  quo  res  gerente. C.Cxfare  Auguftifilio 
figna  nauiu  ex  hifpaniefibus  naufragus  ferur  agnita.  Et  Hanno  carchaginis  potena 
florete  arcunue(flus  agadibus  ad  finem  arabix  nauigatione  ea  prodidit  feripto.  Sicut 
ad  extera  europx  nofceda  miffus  eodem  tepore  Himilco.  Prxtcrea  Nepos  Cornelius 
au(flor  eff  Eudoxum  quemdam  fua  xrate  cum  Lathyrum  regem  fugerctarabico  finu 
egreffum  gades  ufqj  pcruecfhim.  Mulcoqj  ante  eum  Corlius  Antipater  uidiffe  fe  qui 
nauigalfet  ex  hifpania  f xrhiopiam  commerai  gratia.  Idem  Nepos  de  feptentnonali 
circuitu  tradit  .Q_. Metello  Celeri  .C.  Afranii  m confulatu  collegx;  fed  tum  gallur 
proconfuluindos  a rege  fueuorum  dono  datos:  qui  ex  indu  commerai  ca  nauigates 
tempeflatibus  effent  in  germaniam  abrepti . Sic  maria  circunfufa  undique  diuiduo 
globo  pte  orbis  auferunt  nobis:nec  inde  huc:nec  hinc  illo  peruio  trac^hi.  Qitx  conte^ 
piatio  apta  deregendx  mortalium  uanitati  pofcere  uidetur:ut  totum  hoc  qcquid  efl: 
in  quo  fmgulis  nihil  facis  cfl::ceu  fubiedum  oculis  quantum  fit  oftenda. 

IQux  portio  terrx  habitet.  Cap.Lxx. 

Am  primum  in  dimidio  computari  mihi  uidet  canq  nulla  portio  ipfi  decedat 


oceano  : qui  toto  drcundatus  medio  & omnes  ceteras  fundens  rcdpienfque  aquas: 
& quicquid  exit  in  nubes  ac  fydera  ipfa  tot  & tant^  magnitudinis  parc&;quo  ddem 
amplitudinis  fpatio  terra  aeditur  habitanr'  improba  6:  tnfimta  debet  eiTe  tam  uaibe 
mohs  ponfelTio.  Adde  ex  relido  fpatio  plus  abdulit  carium.Na  cd  fmt  eius  quinqj 

pcesrquas  uocanC2onas:mfeftorigore&a:ternopremitgeluomnequicqderubiedu 

duabus  extremis  uttinqj  drcauertices:hucqfepcentrion  uocatur;euqj  qui  aduerfus 
illi  auftrinus  appellati  Perpetua  caisgo  utrobiqj : 6c  aliena  molliori  f/derum  afpcdu 
mahgna  ac  pruma  tantu  albicans.Lux  uero  media  terrarum  qua  folis  orbita  etexuiU 
flammis  &.aemaca  comminus  uaporc  torret.  Circa  quam  dux  tantu  inter  exuftam 
& rigentes  temperant.Hxqj  ipfx  inter  fe  non  pernix  propter  incendium  fyderis.  Ita 
terrx  tres  ptesabftuhtcxlum.Oceam  rapina  in  incerto  eft.  Sed  & relida  nobis  una 
portio  haud  fdo  an  etiam  in  maiore  dano  fit. Ide  fiquide  oceanus  ifufus  in- multos: 
ut  dicemus  fmus:adeo  uidno  acceUu  interna  mana  aUatrat;utcentuqndecf  milibus 
pafTuu  arabicus  fmusdiftetab  xgyptio  man.Cafpius  uero.ccc.lxxv.milibus  a ponco. 
Idem  incerfufus  intrat  per  tot  maria  quibus  afncam  europaafiamq;  difptit.Qiiatu 
terrarum  occupet  computetur  etiam  nunc  menfura  tot  fluminu  tantarum  paludu. 
Aidantur& lacus  rtagna.Iamelataincxlu&arduaafpeduquoq;  luga  - lafilux 
uailefqj  prxruptx  5C  rolicudines:ai  mille  caufis  deferta  dectaJKant''.  Hx  tot  portiones 
tcrrxummo  uero  ut  plures  tradidere:mundi  pundus  mcqj.n.e  aliud  terra  uniucrfa: 
hxc  emaceriaglorix  noftrx.Hxcfedes. Hic  honores  genmus.Hic  exercemus  fpena. 
Hic  opes  cupimus. Hic  tumultuat  huanu  genus.  Hic  fftauramus  bella  etiam  ciui1i-t  : 
miicuifqj  ordibus  laxiore  facimus  terra.  Et  ut  publicos  getiu  furores  u-anfeom : hxc  i 
qua  conterminos  pellimus. furtoqj  uicini  cefpite  noftro  folo  affodunus:ut  qlatiflfe 
rura  metatus  fuencmltraq;  fama  exegent  accolas  quota  terram  p te  gaudeat,  uel  cu  ad 
menfura  auancix  fux  propagaucrit  qua  tande  portione  defiidus  eius  optineat. 

Medii  elTe  mundi  terram*  Cap.Lxxi. 

MEdum  effe  mundi  totius  rerram  haud  dubiis  conflat  argumentis.  Sed  clariffic 
xquinodii  panbus  hons.Nam  nifi  in  medio  efTetixqualcs  dies  nodefque  hfc 
non  pOile  deprehenderant  6<:  Dioptrx  : quxuelmaxfeidconfirmant:cuxqnodiali 
tempore  ex  eadem  Imea  ortus  occafufqj  cernatur.  Et  folftinalis  exorms  p fua  Imcam 
brumalifqj  occafus.Qux  acaderenulio  md  poiTehtmifii  centro  fita  effer. 

OE  Spde^i  mxqualitate;&  de  eclipfi:6^  ubi:&:  quare.  CapXxxii, 

TT^  Res  autem  circuli  fupradidis  zonis  implexi  inxqualicates  tempo^  diftiguut* 
I Solflitialis  a parte  fignifen  excelfilTia  nobis  ad  feptentrionalem  plaga  uerfus, 
Contraqj  ad  aliii  polu  brumalis.  Ite  medio  ambitu  fignifen  orbis  icedes  xqnodialis. 
Reliquomin  qux  miramur  ca  in  ipfius  terrx  figura  elbquam  globo  fimilem  & cum 
ea  aquas  nfdem  mtcliigimr  argumentis. Sic  em  ftt  haud  dubieiut  nobis  fcptdndalis 
plagx  fydera  nunq  ocadant:  contra  mendunx  nunq  onanf.  Rurfufqj  hxc  ab  illis  nd 
cernantur  attollente  fe  contra  medios  uifus  terrani  globo.  Septentnones  non  cemic 
troglodytice:& confinis  xgypms.Neccanopu  italia.-ddqua  uocant  berenices  ennem. 
Ire  qua  fub  diuo  Augufto  cognominauerc  Cxfans  thronon:iTignis  ibi  flella.  Adeoqj 
manifeflo  affurgens  faftigio  incuruatur:  ut  canopus  quartam  fere  ptem  figni  unius 
fupra  terra  eminere  alexandnx  intuentibus  uideat.  Eade  a rhodo  terra  quodimodo 
ipfam  fbingere.In  ponto  omnino  non  cematiubi  maxfc  fublimis  feptentno  . Idem 
a rhodo  abfeonditur : magifqj  alexandrix  . In  arabia  nouembri  mcnfe  prima  uigilia 
occuIcus:fecunda  fe  oftendic.In  meroc  folftirio  uefpen  paulifp  apparetipaunfq’  are 
exortam  ardturi  diebus  pariter  cum  die  cernitur.  Nauiganrium  hxc  maxime  curfus 
depreheduntin  aliaaducrfo  in  alia  prono  mariifubitoqj  confpicuisiatqueute  freto 
emergentibus  qux  in  anfrajfhi  pilx  latuere  fydenbus.  Neque  enim(ut  dixere  aliqui) 
mundus  hic  polo  c:!^iriore  fe  attollit:  uc  undiq?  non  cernant'"  hxc  fydera.  Veni  hxc 


«radem  quibufq;  proximis  fublimioracredunt:eadeq;  demerfa  longinquis.  Vtqj  niic 
fublimis  in  deiccirii  poficis  uidccur  hic  ucrcex:  fic  i illam  terrx  deuexitace  cranCgrellis 
illa  fe  atcollunc:refidcncibus  qua:  hic  excclfa  fuerac.quod  nili  m figura  pila:  acadcrc 
non  poffec.Ideoq;  dcfcdb.is  folis  ac  luna?  uefpercinos  oncntis  incolar  no  fcntiuc : ncc 
mamtinos  ad  occafum  habitantes:  meridianos  ucro  farpius  , Nobili  apud  arabiam 
Magni  Alexandri  uic'lona  luna  defeciffe  noCtis  fecunda  hora  cft  prodita.  Eadcmqj  i 
ficilia  exoriens, Solis  defcdaim  Vipfano  dc  Fonteio  confT.qui  fuere  ante  paucos  anos 
fatflum  pndic  calcnd.maias  campanu  hora  diei  inter  feptimam  dC  ocftauam  feniic  . 
Corbulo  dux  in  armenia:mter  horam  diei  dcdmam  fid  undeamam  prodidit  uifii  : 
arcuitu  globi  aha  aliis  detegde  6c  occultante. Quod  fi  plana  elTcc  terra  fimul  omnia 
apparerent  cuncfhs : nod:efqj  non  fierent  inxquales  : neqj  alus  q in  medio  fitis  paria 
duodecim  horarum  iterualla  cernerentur . qua:  nunc  non  in  omni  parte  funili  modo 
cogruut.  Quaero  diurna' lucis  in  terris.  Cap.Lxxui. 

iT  Deo  nec  nox  diefqj  quis  eadem  toto  orbi  fimul  eftroppofitu  globi  nodlc  : aut 
I ambitu  diem  afferente  . Multis  hoc  cognitum  cxpcnmcntis  . In  afnca  hifpa-^ 
niaqj  turnum  Annibalis  . In  afia  ucro  propter  piraticos  terrores  fimili  fpecularum 
pr,rfidio  excitato:in  quis  pronuntiatos  ignes  fexea  hora  diei  accenfos  frpe  compertii 
cfl::  tertia  no(ftis  a tergo  ulnmis  uifos.Eiufde  Alexandn  curfor  Philonides  ex  ficyone 
ad  clin  mille  & ducenta  fladia  nouem  dieiconfeat  hons  . Indeque  quauis  decliui 
itmere  tertia  nocflis  hora  remenfus  efl  fopius.Caufa  q.  eiiti  cum  fole  iter  erat;eudcq? 
remeans  obuium concrano  prxuertebatoccurfu.Qua  decaufa  ad  occafii  nauigares  r 
quis  breuiffimo  dic  ufeut  fpana  nocfluma'  nauigationisrut  fole  ipfii  comitates. 

Gnomica  deeade  re  6C  horologio  pnmo.  Cap.Lxxmi. 
uS  f Afaqj  horofeopa  non  ubiqj  eidc  funt  ufui:trecetis  fladiis  aut  longifTime  etii 
y qumgenns:mutancibus  femetumbns.Sohsitaq;  umbilici  quem  gnomonem 
appellant  umbra  m xg^/pto  mendiano  tepore  xquinortii  die  paulo  plus  q dimidiam 
gnomonis  mefuri  eflicit.In  urbe  roma  nona  pars  gnomonis  deeftumbrx.  In  oppido 
ancona  fupereft  quinta  .xxx.  In  pce  italix  qux  uenetia  appellat ; eifde  hoiis  umbra 
gnomoni  par  fit.  Vbi&  quado  nullx  umbrx.  Cap.Lxxv. 

ilL^  Imilimodo  tradunt  in  fyene  oppido  quod  cfupraalexandna  quinq;  milibus 
fladiorum  foldrim  dic  medio  nullam  umbram  laa . Puteuqj  eius  expenmenn 
gfa  facfbi  ; totum  illuminan.Ex  quo  apparere  fole  illi  loco  fuprauerticee/re.Qiiod 
etiam  in  india  fupra  flumen  hypafm  fien  tepore  eode  Oneficntus  fcripfit.  Coffatqj 
in  bcreniceurbe  troglodytarum:6i  indcftadiis  quattuor  milibus  oiflingentis.xx.eadc 
gente  in  ptolemaide  oppido  quod  in  margine  rubn  mans  ad  pnmos  elephantorum 
uenatus  conditum  eft:hocidem  antefclfhtium  quadragenis  quinis  diebus  tocideqj 
poftea  fien;6C  poft  eos  nonaginta  dies  m mendiem  umbras  laa.Rurfus  i meroeifula 
qux  eft  caput  gentis  xthiopum  quinq;  milibus  Aadiorum  a fyene  f ane  nilo  habitat 
bis  anno  abfumi  umbrasifole  duodeuicefimam  taun  partem  & quartadeami  Iconis 
obtinente. In  india  gente  oreum  mons  eA  maleus  nominc:iuxta  que  umbtxxftatc  f 
auftrum:hyeme  ad  feptetrionem  laciuntur  . Quindecim  tantum  notfhbus  ibi  appet 
feptentrio.In  cade  india  pacalis  celeberrimo  portu  fol  dexter  ontur.umbrximendie 
cadunt.Scpcentrionemibi  Alexandro  morante  annotatum  pnma  tantum  nodis  pre 
afpici:  Oneficntus  dux  cius  fcripfit.  Qiiibus  f locis  indix  umbrx  no  fmt:fepte'tnone 
non  confpiarSi  ea  loca  appellan  afaa:ncc  horas  dinumeran  ibi. 

Vbi  bis  anno  umbrx:& ubi  in  contranu.  Cap.Lxxvi. 

T in  rota  troglodytice  umbras  bis.xlii.diebus  in  anno:  Eratofthenes  f cotrariu 
cadere  ^didit.  AA^i  longifTimus  dies:&  ubi  breuiffimus.  Ca.Lxxiri. 

Ic  fit  ut  uano  lucis  incremento  in  meroe  longifTimus  dies  duodeam  horas- 
xqumodiales  : odo ptes  unius  horx colligat . Alcxandrixucro.xiiii.horas. 


in  lulu.xv.m  bntannia.xvii.Vbixftatelucidacnocfleshaud  dubie  repromittunt  id: 
quod  cogic  ratio  credi;  follliaalibus  diebus  accedete  fole  ^pius  uernee  miidi  agufto 
lucis  ambitu  fubie(flo  terrxcontmuos  dics  lifi  fenis  menfibus.nodtefq;  e diuerfo  ad 
brumi  lemoto.Quodfieni  ifula  nle  Pythias  maJTiliefis  rcnprit:rcx  dic^^nauigatioe 
in  feptenenone  a bntannia  diftatc.  Q_uidam  uero  in  mona:qu2  diflac  acamalduno 
bntannLE  oppido  cirater  ducentis  miiibus  affirmant, 

'\T  Item  de  Horologio.  Cap.Lxxviii, 

uV  Mbraru  hanc  ratione  dC  quam  uoca’t  gnomonicen  lucit  Anaximenes  milefius: 
Anaximancln  de  quo  diximus :6d  Thaletis  diTcipulus.Primufquc  horologium:quod 
appellant  faotenconrlacedxmone  offendit. 

i.^uomodo  dies  obferuentur.  Cap.Lxxix. 
iT  Pfu  die  alii  aliter  obferuaucre,  Babylon  iter  duos  folis  exortus.  Atheniefes  itet 
j duosoccafus.Vmbnameridieimendie.Vulgusoealucead tenebras  . Saccr^ 
dotes  romai  5i  q dic  defiicre  auile:  itc  sgyptii  6c  Hipparchus  a medu  nocffei  medii. 
Minora  aut  interualla  effe  lucis  inter  ortus  folis  luxta  folfticia  q xqnocftia  apparet; 
qa  pofino  fignifcn  arca  media  fui  obliqor  c:iuxta  folffitiii  uero  recffior. 

Diffcrcntix  gennu  dc  ratio . Cap . Lxxx. 

COntexenda  fiit  his  cxleffibus  nexa  caufis.Naqj  acthiopas  uicini  fyderis  uapore 
torreniaduffifqj  fimiles  gigniibarba  &C  capillo  uibracomon  cdubni.Et  aduerfa 
plaga  mundi  atqj  glaciali  candida  cute  effe  gentes  flauis  promiffas  crmibus . Truces 
uero  ex  cxli  ngore  has  dC  illas  mobilitates  habentes  . Ipforumqj  cnnium  argumento 
illis  in  fupera  fuccum  reuocan  natura  uapons  . His  in  inferas  partes  depelli  humore 
deaduo.Hic graues  feras. Illic  uarias effigies  animalium  prouemre;6i  maxie alitum. 
Ecin  multas  figuras  gigm  uolucrcs.Corporum autem procentacem utrobiquc  : illic 
Ignium  nifu:  hic  humons  alimento  . Medio  uero  terrx  falubns  utrinque  mixtura , 
Fertilis  ad  omnes  tra(ffus: modicus  corporum  habitus. Magna  6C  m colore  temperies: 
ntus  molles:fenfusliquidos:ingenu  foccundaitotiufqjnatyrxcapaaa  . Iifdeipena 
qux  nunq  extimefcentibus  fiiermt:  ficut  ne  ille  quidem  his  paruerint  auulfx  ac  pro  ^ 
unitate  naturar  urgetis  ill.asfolitarie.  DEMotutena:.  Cap.Lxxxi.  j 

BAbylomorum  plaata  motus  terra:  hiatufq;  6;  crtei-a  omnu  ui  fyde^  cxiftimat-^ 
fieri. Sed  illorum  tnumrquibus  fiilmma  affignant . Fieri  autem  hac  meanciii  J 
cum  fole  aut  conamcnnum8c  maxime  arca  quadrata  mundi . Prxclaraquxda  effe 
immortalis  i eo  (fi  credimus)  diuinicas  perhibetur  Anaximandro  milefio  phyfico: 
quem  ferunt  lacedxmoniis  prxdixiffc:ut  urbem  ac  teeffa  cuffodirent:inffarc.n.mocu 
terrx.Et  tum  urbs  tota  eorum  corruit.  Et  caygeti  motis  magna  pars  ad  forma  puppis 
eminens:  abrupta  cladem  infuper  eam  ruma  preffit . Perhibetur  &.  Phcrecj^dis  Py-' 
thagora:  docfloris  alia  conicdlatio:fed  & illa  diuma.hauffu  aqux  e puteo  prxfenfiffc 
ac  prxdixiffe  ibi  terrxmotum  . Qux  fi  uera  funtiqtum  a deo  tandem  uidcn  poffiint 
tales  diffare  dum  umantr*  Et  hxc  quidem  arbieno  cuiufqj  cxiftimanda  relinquatur  * 
Ventos  f caufa  effe  non  dubium  rcor.Neqj  enim  unq  intremifcunt  terrx  nifi  fopito 
man:cxloqj  adeo  tranquillo  :utuoIatus  auium  no  pendeant  fubtracffo  omni  fpintu 
qui  uchit.Ncc  unq  mfi  poft  uentos  conditos  falicet  f uenas  & cauemas  eius  occulco 
afflatu . Heq:  aliucf  cft  in  terra  tremor  q in  nube  tonitruum.  Hec  hiatus  aliud  q cum 
fulmen  erumpit  inclufo  fpiritu  lu(ffante;&  ad  libertatem  exire  nitente. 

DE  Terrx  hiatibus.  Cap.Lxxxii. 

YArie  itaque  quatit.&i  mira  ediicur  opcra:alibi  proffratis  moenibus : alibi  hiatu 
profundo  hauffis:alibi  egeftis  molibus  : alibi  emiffis  ammbusmonnuq  etiam 
ignibus  calidifucfoncibus:alibiauerfo  flummum  curfu  . Prxccdicucro  comitaturqj 
terribilis  foAusialias  murmur  fimilius  mugitibus  autclamon  humano:armorumue 
pulfantium  fragori : pro  qualitate  matenx  exapicnCis  formaq;  ucl  cauemarum  ucl 


Kuh^.  ‘hrrr' 


cuiitculi  per  <^ueiTi  meat  exilius  graffantc  in  angufto  : eodem  rauco  . Tn  recuruis 
refulrante : m duns  feruente  J in  humidis  fludtuance  U ftagnantibus.Icem  feruente 
contra  folida.  Icaqj  & fine  motu  farpe  editur  fonusmec  fimplid  modo  quatitur  un^: 
fed  tremit:uibratq?. Hiatus  uero  ahas  remanet  olbendens  c^ux  lorbuit;  alias  occultat 
ore  comprefro:rurrufq;  ita  indu(flo  folo : ut  nulla  ueftigia  extent  urbibus  plerunquc 
deuoratis  agrorumq?  tradlu  haufto.Maritimaautem  maxime  quatiunt.  Nec  mdtofa 
tali  modo  carent. Exploratum  eft  mihi  alpes  apenninas  fa:pius  tremuiffe.  Et  autimo 
ac  uere  tcrr.E  crebrius  mouentur.  Sicut  fiunt  fulmina.  Ideo  gallix  6c  xgyptus  minime 
quatiunturrquoniahic  xftatis  caufa  obftatnllic  hyemis . Ite  noc^Iu  fxpius  q fterdiu. 
Maximi  autem  Ritun  figna  motus  exiftunthi  matunni  uefpertiniqjtfed  propinqua 
luce  crebri.Interdiu  autem  circa  mendiem  fiunt.  Etfolislunxqjdefedtu  : quoniam 
tepcftates  tuncfopiuntur,  Prxapue  uero  cum  feqf  hymbre  xflus  > hymbrefue  xftu. 

Signa  motus  futuii.  Cap.Lxxxiii. 

NAuigantes  uero  fentiunt  non  dubia  coniecfhira  fiue  flatu  intumefccnte  flu(fhi 
fubitoiaut  qnente  idi. Intremunt  uero  in  nauibus  pofica  xque  q i xdifiais: 
crepitu  qj  prxnuntiant.Qum  & uolucres  non  impauidx  fedent.EftfiC  in  cxlo  fignum 
prxccditq?  motu  futuro  aut  interdiu  aut  paulo  poft  occafum  fereno  ceu  tenuis  linex 
nubis  in  longum  porredx  fpacium . Eft  dC  in  puteis  turbidior  aquarnec  fine  odoris 
tedio.  Auxilia  contra  motus  futuros.  Cap.Lxxxiiii. 

Sicut  & 1 iifdem  e(b  remedium:quale  cloacx  6C  crebn  fpecus  prxbet.prxcoceptu 
enf  fpintum  exhalant:quodm  certis  notatur  oppidis:  qux  minus  quatiuntur 
crebris  ad  purgandam  cluuiem  cuniculis  cauata.Multoque  funttutiorai  iifdem  illis 
qux  pendent:ficac  neapoli  f italia  itelligitur : parte  eius  qux  folida  cfb  ad  tales  cafus 
obnoxia.TutilTimifuntxdifiaorum  formcesianguli  quoq:  panetutpoftefqj  alterno 
pulfu  renitente.  Et  latere  terreno  fadipanetes  miorc  noxa  quatiuntur.  Magna  diffe^ 
rentiacrt:6i  in  ipfo  genere  motus.  Plunbus  fiqdem  modis  quatitur.TunlTimum  cft 
cum  uibratcnfpantexdifiaorum  crepitu  . Eteum  itumefatafTurgens  : altemoquc 
motu  rcfidet  fnoxium.  Et  cum  concurrentia  teda  contrano  idu  arietant : quoniam 
alter  motus  alten  renititur . Vndantis  mclinano  dC  fludus  more  quxdam  uolutatio 
infefla  eft.Autcum  in  unam  partem  cocus  fc  motus  impellit.  Definuc  aut  tremores 
cum  uentus  emerfit.Sm  uero  durauerernon  ante  quadraginta  dies  fiftunt.Plerunqj 
& tardius:utpotecum  quidam  annuo  5c  bienmifpatio  durauerint. 

F Portenta  terra ^ifemeluifa.  Cap.Lxxxv. 

Ac'tum  efl  5c  hoc  femcl : quod  equidem  i etrufee  difciplinx  uolumibus  fuenir 
Ingens  terrarum  portentum.  L.  Martio  .Sex.  lulio  confl*,  in  agro  mutinefi.naqj 
montes  duo  inter  fe  cocurrerunt  crepitu  maximo  alTulcantes  rccedentefqj : inter  cos 
flamma  fumoqj  in  cxlum  exeunte  interdiu  fpedante  c uia  xmilia  magna  equitum 
romanorum  familiariumqj  & uiatorum  mulricudie.Eo  concurfu  uillx  omnes  elifar. 
Animalia  permulta : qua:itrafueranc:exanimatafunt:anno  anteforialebcllu:quod 
haud  fcio  an  funeftius  ipfi  rerrx  icalix  fiierirqciuile.Non  minus  mirum  oftentum 
6C  nfacognouitxtas  anno  Neronis  principis  fupremo:ficut  i’  rebus  eius  expofuimus 
pratis  oleifqjircrcedente  uia  publica  in  corrarias  fedes  tranfgrcflis  i agro  marrucino 
prxdiis  Vedii  Marcelli  equms  romani  res  Neronis  procurantis. 

Miracula  terrarmotus.  Cap.Lxxxvi. 

luntfimul  cum  terrarmotu Emundationes marisieode  uidclicct fpiritu  ffufi: 
aut  refidenris  fmu  recepti.  Maximus  terrx  memoria  mortalium  exririt  motus 
Tiberii  Cxfaris  priripatu.xii.urbibus  afix  una  node  proflraris.  Creberrimus punico 
bello  intra  eundem  annu  feptiesatqj  qnquagies  nuriatus  romam.Qiio  quidem  ano 
/ ad  chrafimenu  lacu  dimicantes  maximu  motu  neqj  poeni  fenfere:nec  romani . Nec 
l^uero  fimplex  malu  aut  in  ipfo  untii  motu  periculii  ell:;fed  par  aut  maius  oftentum. 


Nunq  urbs  romatrcmuitrut  non  futuri  cuentus  alicuius  id  prarnundu  efTec. 

Quibus  locis  maria  rccclTermt.  Cap.Lxxxvii* 

Adem  nafcenciu  caufa  Cerra^icftrcu  idem  ille  fpincus  attollendo  potens  folo 
I ^ non  ualec  erumpere. Nafait  enimmcc  flummu  tantu  inuedlu  ficut  echinades 
infulx  'ab  acheloo  amne  conue(ftx:maiorqj  pars  xgypti  a nilo:in  qua  a pharo  infula 
nodlis  SC  diei  curfu  fuiffe  Homero  credimus.  Nec  reccffu  mans  ficut  idem  Circeus  ♦ 
Quod  acddiffe  Qc in  ambracix portu  decemmiliu  paffuu  interuallo  : 6c  athcnienfiu 
qumq;  miliu  ad  pyr*eu:  memorar.  Et  ephefi  ubi  quondam  ^dem  Diana:  alluebat . 
Herodoto  qdc  ficredius  mare  fiiit  fupram^hin  ufqj  adathiopti  motes. Iteqj  aplais 
arabile  raaredrcailiu  &c  tota  teuthraniac:qqj  capos  intulerit  mxander. 

Ratio  infularu  enafeennu.  Cap.Lxxxviii. 

NAfcutur  &C  alio  modo  terra::  ac  repete  f aliquo  man  emergunt  uelut  paria  fecu 
fadete  natura  ; quxqj  hauferit  hiatus  alio  loco  reddente. 

Qu^  & qbus  temporibus  cnatic  fiit.  Ca.Lxxxix. 

QLara?  iam  pndem  ifuls  delos  & rhodos  memoriae  prodiit  enac^.Poftea  miores 
ultra  mclo:anaphe. Inter  lemnii  &C  hellefpontum  nca. Inter  lebedum  & theon 
Inter  cycladas  olympiadis.c.xxxv.anno  quarto  thera  6C  thcrafia. Inter  cafdem 
poftannos.c.xxx.hicrareadcqjautomate.Et  ab  eaduobusftadiispoft  annos  .c.x.  in 
noftro  xuo.M.Iunio  Syllano:&.L. Balbo  conff.ad.viii.idus  lulurhia. 

Quas  terras  intcrrupermt  maria.  Cap. Lxxxx. 

ANtc  nos  &C  iuxta  italiam  inter  molias  infulas.  Item  iuxta  cretam  emerfit  e man 
mille  quigetum  paiTuum  una. Cum  calidis  fontibus  altera:  olympudis.cxliii. 
anno  terno  m thufco  fmu  flagrans  hac  uiolento  oi  flatu. Proditur  quoqj  memona:: 
magnam  arca  illam  multitudinem  pifdum  fluitantem  confeftim  expirafle  quibus 
ex  iis  abus  fuiflet.  Sic  dC  pythecufas  in  campano  fmu  ferunt  ortas . Mox  m iis  monte 
epopon  cum  repente  flamma  ex  eo  emicuiffet  campeftn  aquatum  planitie  . In  eade 
6c  oppidum  hauftum  profundo.  Alioqj  motu  terra  ftagnum  emerfiiTe.Et  alio  ^uo/ 
lutis  montibus  infulam  extinlTc  prochytam.  Nanqj  8c  hoc  modo  infulas  re^i  natura 
fecit.  Auellit  fialiam  italia:cyprum  fyria:eubceam  boecix:euboea  aditem  &C  maaii: 
bclbicum  bithynia : Icucofiam  fyrenum  promontono. 

Qua  infula  continenti  adiuncla.  Cap, xci. 

) Vrfusab{lulitinfulasmari:iuxitqKerns.AnciiTa  lefbo:  zephiriiihalicamafo: 
r^ethufam  mindoidomifton  6c  pemem  mileto:arthemifiam  parthenio  promo/ 
toriomybanda  quodam  infula  ionia  .cc.  nunc  a mari  abeft  ftadiis , Syriten  ephefus 
in  mediterranea  habet . Dcrafidas  & fophoniam  uicmam  ci  magnefia.Epidaurus  6C 
oricon  infula  effe  defierut.  Qt'*  terramotu  mari  permutata.  Ca.xcii. 
t TT  N totum  abflulit  terras. Primum  omnium  ubi  atlanticum  mare  efl;fi  Platoni 
I credimusjin  medio  fpatio.  Mox  intcmo:qua  uidemus  hodie  merfa  acamania 
ambrado  fmutachaiam  connthio  : curopam  afiamqj  propontide  & ponto . Ad  hoc 
prupit  mare  lcucada:anthirrhum:hcllefponcum:bofphorosduos. 

Qua  terra  ipfafcforbuerimt.  Cap.xaii. 

ATq;  utfinus&ftagnapratcrea:ipfafec6d&  terra  deuorauit.Cybotu  altiffimu 
montem  cu  oppido  curite:  fiphyluminmagncfia.Etprius  in  code  lococlariP 
fimam  urbe  qua  tantalis  uocabatur . Galanis  6C  calanies  urbium  in  phoenice  agros; 
et  cu  ipfis  phegium  athiopia  iugu  cxcelfifTimu : tanq  non  ffida  graiTarent  dc  litcora. 

(^uxurbeshauftafintaman.  Cap.xciiii. 

PYrrha  Bi  antifla  drea  maocin  pontus  abftulit.Elicen  & buri  finus  Corinthius  : 
quarum  m alto  ucftigia  apparcnt.Ex  mfula  axa  amplius. xxx.  milia  pafluum 
abrupta  fubito  cutn  plurimis  mortaliu  rapuit.Et  i fialia  dimidii  tyndanda  urbem; 
ac  quicquid  ab  italia  deeft.Simiiicer  m boetia  Qc  eleufina. 


DE  Piaculis.  Cap.xcv. 

MO tus  eniuero  terrsc  fileantur  & quicqmd.  cft:ubi  faltem  bufta  uibium  excaat. 

funul  ut  terri  miracula  potius  dicamusiqfcelera  narurx.Ethetculeno  calcilia 
enarratu  diffialiora  fuennt.  Metallorum  opulentia  tam  uaria  tam  diues  ta  focciida 
tot  fxculis  fubonens  cum  tantu  quotidie  orbe  toto  populetur  ignes  ruma;  naufragia 
bella  fraudes;  tantum  uero  luxuna  & tot  mortales  conterant.Gemmarum  pidtura  ta 
multiplex.Lapidu  tam  difcolotes  macul^.Interqj  eos  candor  alicuius : prater  lucem 
omnia  excludens  . Medicatorum  fontium  uis.  Ignium  tot  locis  emicantiu  perpetua 
tot  faculis  incedia.  Spintus  letales  alibiiaut  fcrobibus  emilTi:  aut  ipfo  loci  fitu  mon- 
tiferi. Alibi  uolucnbus  tantum:  ut  foracte  uiemo  urbi  tradhi.  Alibi  prater  hominem 
CEtens  animantibus.  Nonnunq  & hommiiut  in  fmueffano  agro  & puteolano  funt. 
qua  fpiiacula  alii  uocantialiicharoneas  ferobes  mortiferum  fpintum  exhalantes. Ite 
in  hirpmis  amfantfti  ac  mephitis  eundem  locum  : qucmquiintrauere  monuntur. 
Simili  modo  hierapoli  i afu  matris  magna  tantum  facerdo  ti  mnoxiu . Alibi  fatidici 
fpecusiquorum  exhalanone  temuleti  futura  pra:cinut:ut  delphis  nobililTfo  oraculo, 
(^ibus  m rebus  quid  pofTit  aliud  caufa  afferre  mortalium  quifpiam  : q diffiifa  p 
omne  natura  fubmde  aliter  atq;  aliter  numen  erumpens  1 

DE  Temsfemper  trementibus.  Cap.xcvi. 

Qy^adam  uero  terra  ad  ingreffus  tremunt ; ficut  in  gabinenfi  agro  non  procul 
urbe  roma  lugera  ferme  ducenta  equitantium  cutfu. 

■ DE  Infulis  femperfludnantibus.  Cap.xcvii. 

Similiter  in  reatino  quadam  infula  femper  flutfhiantificut  m agro  cecubo  . Et 
eodem  teatino:mutinenfi:ffationcnfi:  m iiadimonis  lacu. Et  ad  cutdias  aquas 
opaca  filuaiqua  nunq  die  ac  noblu  eode  loco  uifitur.In  lydia  aqua  uocat  calamina: 
non  uentis  folumifed  etiam  contis  uel  quolibet  impulfu  multorum  ciuiu  mithnda^ 
tico  bello  falus . SuntSt  in  nympheo  parua  faltates  diffa;  quoniam  im  fymphonir 
cantu  ad  iffus  modulantium  pedum  mouentur  . In  tarqumenfi  lacu  magno  italia 
duo  nemora  circunferuntur:  nuc  tnquetram  figuram  edentesmuc  rotuda  complexu 
uentis  impellentibus:quadratam  nunq.  Q^uibus  in  tems  no  pluat;& 

aceruata  terra^;  miracula:&  caterorum  elementorum.  Cap.xcviii. 

CElebre  fanum  habet  Veneris  paphos  : in  cuius  quamdam  aream  non  im^ 
pluit.Item  m nea  oppido  troadis  circa  fimulacrum  Mmema.In  eodem  relitila 
facrifictanon  putrefeunt.  luxta narpafa oppidum afia  cautes  ffathorrenda  : uno 
digito  mobilis,  eadem  fitoto  corpore impellatur:refiffens . In  taurorum  poeninfula 
f auitate  parafino  terra  eft : qua  fanantur  omnia  uulnera.  At  circa  afon  troadis  lapis 
nafaturiquo  confumuntur  omnia  corpora. farcophagus  uocatur.  Duo  funt  montes 
iuxta  flumen  indum.  Alteri  natura  eft  ut  ferru  omne  teneat.  Alten  ut  refpuat . Itaqj 
fi  fmt  claui  in  calciamentoiueftigu  auelli  m altero  non  poffeiin  altero  fifti. Locris  ti. 
Crotone  peftilentiam  nunq  fuiffemec  ullo  terrEmotu  laboratumtannotatum  eft.  In 
lycia  uero  femper  a temcmotu.xl. dies  ferenos  effe.Inagro  harpauo  frumentu  fatum 
non  nafeitur.  Ad  aras  murias  in  ueienre  & apud  thufculanum  in  filua  ciminia  loca 
funt:  m quibus  in  terram  depacfta  non  extrahuntur  . In  cruftumino  natum  foenum 
ibi  noxium.-extta  falubre  eft. Et  de  aquarum  natura  complura  didta  fut. 
Quararionea:ftusmaris  accedant  & recedan  t.  Cap . xcviiii. 

SEdsftus  maris  accedere  &reaprocare  maxime  mirum  eft. plunbus  qdemodis 
accidit.  Verum  caufa  in  folelunaqj.Bis  inter  duos  exortus  Iunx  affluunt,  bifqj 
remeanttuicenis  quateriiifqi  femper  horis. Et  primum  attollentes  fe  ai  ea  &:  mundo 
itumefeentes.  Moxa  mendiano  cxli  faftigio  uergente in  occafu  tefidentes.Rurfufqi 
ab  occafu  fubter  ad  cxli  ima  & meridiano  contraria  accedente  inundantes. Hic  donec 
iteru  exorianturife  forbentes.  Nec  unq  eodem  tempore  quo  pridie  refluit:  ut  acillate 


lyicK  naheteq:  feci  auido  hauftu  niana;&  affiduc  aliunde  q pridie  exonneparibus 
tamen  mtemaUis  reaprocis.Senifqj  feper horis  non  cuiufq,  diet  autnoais  aut  locu 
fed  ab  aiqumoctialibus.ideoqj  fxqualcs  uulganu  horarii  fpatio  ut  alqj  plures  Ui  eas 
aut  diei  aut  nodis  Jlaru  menfura;  cadunt:&  xquinodio  tapj  pares  ubic  ue  . inciens 
argumentum  plerunq;  luas  ac  mas  etia  diurniE  hebetes  eiTe  qui  negent  fubtetm^are 
fydera:ac  rurfus  eade  refurgere-fumliiq;  tems:  frao  ucro  uniuerii  naturxac  ide  {aa^. 
iniifde  ortas  occafufqj  openbus  non  alitet  fub  terta  manifefto  fydens  curfu : alioue 
efiedu  : q cu  prxtet  oculos  noftros  fetatur . Multiplex  etiinum  lunaris  differentia. 
Pnmumq!  Teptaiis  diebus.Quippe  modia  noua  ad  diuidua  xftus  . Pleniores  ab  ea 
exundat . Plenaqj  maxime  feruent.  inde  mitefomt.Pares  ad  feptimi  primis.Ireriiqj 
dio  latere  diuiduaaugenrur.  In  coitu  foiis  pares  . Plane  eadem  aquilonia  & a tenus 
logius  recedente  mitioresiq  cd  in  auftros  degrefla  propiorenifu  uim  fua  exercet.  Per 
odonos  quoq,  annos  ad  pnnapia  motus  & paria  incrementa  centeffo  luns  reuocaV 
abjtu.  augente  ea  cuntfta  foiis  annuis  caufis  duobus  xquinojfhis  maxime  tumentes. 
& autumnali  amplius  | uemo.Inanes  uero  brumarS^  magis  foiOitio.  Nec  tamen  in 
ipris:quod  dixi;  temporum  atticulis:fed  paucis  poft  diebus : ficuti  neqj  m plena  auc 
nouiiTima  fed  pofteainecftatim  ut  lunam  mundus  oflcndat : occultccue:aut  media 
plaga  declinctnierum  fere  duabus  horis  xquinodialibus  feriusjtardiore  fepad  terras 
omnium;quxgerunuirm(^io:effeducadentequiru:  ficuti fulguns & tonitrui  6: 
fulminum.  Omnes  enim  xflus  in  oceano  maiora  integunt  fpatiaiinundantque  q m 
reliquo  man:  fiue  quia  totum  i uniueriitate  animofius  eft  q i parte;  fiue  qa  magni' 
tudo  aperta fydens  uim  laxe  gra/Tantis  efficacius  fentit  eadem  angufliis  arcentibus. 
Qua  decaufa  nec  lacus  nec  amnes  fimiliter  mouentur . Odogenis  cubinis  fupra  bri' 
tanniam  intumefcerexftus  Pytheas  maifilienfis  audorefl . Interiora  autem  mana 
clauduntur  ut  portu. Quibufdam  tamenf  locis  fpatiofiorlaxitas  diribi  pareemrpote 
cum  plura  exempla  funt  in  tranquillo  mari  nulloq;  uelorum  impulfu  tertio  die  e.v 
Italia  peruedorum  uricam  xftu  Aruenre. Circa  littora aurem  magis  qf  alto  deprehe' 
dunt  himotusrquonia&in  corpore  extremo pulfii  uenarum  ; id efl fpmtus magis 
fentiunt.  Vbi  xftus  extra  ratione.  Cap.C. 

^ I ^ tamen  xftuanis  propter  difpares  fydemm  m quoq?  tradu  exortus 

_1_  diuerli  cxiftunt  xft us  tempore  non  tationc  dircordes:ricut  in  fyrtibus. Et  quo' 
tundam  tamen  priuata  natura  ellmielut  taurominitani  euripi . Sxpius  6C  in  eubau 
fepnes  die  ac  node  reciprocantes.Aeftus  idem  triduo  in  mcnfe  cdriflic  fepriamdaua 
nonaq;  luna . Gadibus;  qui  ed  delubro  Herculri  proximus  i fons  inclufus  ad  putei 
modum:alias  fimul  cum  oceano  augeturiminuiturqj  : alias  uero  utrunqj  contrariis 
temporibus . Eodem  m loa?  alter  oceani  motibus  confcnrit . In  ripa  bethys  oppidum 
eft rcuius  putei  crefeente  xdu  minuuntur,  augefeunt  decedente  : mediis  temporum 
immobiles. Eadem  natura  in  hifpali  oppido  uniputeo;cxteris  uulgaris.Etpdtus  fep 
extra  meat  in  propontid€m:introrfus  in  pondl  nunq  refluo  mari. 

Miracula  maris . Cap . Ci. 

^ A Mnia  plenilunio  maria  purgant'' ; quxdam  & flato  tempore.  Circa  meffanam 

V — / &milyas  fimo  rimiliaexpuunt''in  littus  purgamenta.Vnde  fabula  foiis  boues 
ibi  flabulan.His  adde;  ut  nihil  quod  equidem  noueri  prxteream ; Anftoteles  nullu 
aial  nifi  xflu  recedente  expirare  affirmat. Obfematum  id  multum  m gallico  oceano; 
Qi  duncaxat  in  homine  compertum. 

Quxpoteflas  Iunx  & terrena  & marina.  Cap.  Cii. 

QVo  uera  contedario  exifHt  haud  fruflra  fpintum  fydus  Iunx  exiflimari.&  hoc 
efjequod  teiras  raturet;accedenrqjcorpotaimpleat;abrcedenfq;  maniae.  Ideo 
cum  incremento  eius  augeri  conchylia. Et  maximcfpiritumfentircrquibus  faguisnd 
fiC.Seddcfanguinem  hominum,  etiam  aim  lumine  cius  augeri  ac  mmui . Frondes 


I 


quoqj  & pabula(ut  fuo  loco  (licct)rentirc:m  omnucade  penetrante  ui. 

Qux  folis  dC  quate  falfii  mare.  Cap.Ciii. 

Taqjfolis  ardore  ficcatliquor.iSC  hoc  efTe  mafculum  fydus  accepimus  torrens 
cudaforbenfq; . Sicmanlatepatennfaporeni  incoqui  falisiautqaexhaufto 
inde  dula  tenuiqj  quod  facillie  trahat  uis  igneaiomne  afpenus  crafTiufqj  linquatur, 
ideo  fuma  ^quorii  aquadulaorem  profunda. Hac  effe  uenore  cam  afpcri  raporis:q 
q>  mare  terra:  fudor  fit  stemus . Aut  qa  plunmu  ex  ando  mifceat  illi  uapore.  Aut  qa 
terrs  nata  medicatas  aqs  inficiat . Eft  in  exemplis  Dionyfio  ficilia:  tyrano;cu  puhus 
eft  eapotencia:acadiffeprodigiu;ut  uno  dic  i portu  dulccfcerct  mare. 

Item  de  natura  luns.  Cap.Ciiii. 

Contrario  ferut  luns  fcemineu  ac  molle  fydus  . Atqj  noiftumu  foluere  hiiore. 
Et  traherernon  auferre.Id  maniteftum  efi::q>  feraru  occifa  corpora  m tabeuifu 
fuo  refoluat.Somnoq}  fopitis  torporem  contrac^tii  m caput  reuocet.Glaae  refudat. 
Cucftaqj  humifico  fpintu  laxet. Ita  pefannatursuices  , Seperqj  fufFicere:aliis  fyde^ 
elementa  cogentibus: alus  uero  fundennbus.Sed  in  dulcibus  aquis  Iunx  alimentum 
eire:ficutinmaimis  folis.  Vbialciffimu  mare.  Cap.Cv. 

ALnlTimummare  .XV.  ftadiorumFabunustradit.Aliim  ponto  ex  aducrfoco/ 
taxorum  gcntisruocant  bachea  pontijtrecentis  fere  a continenti  ftadiis  imenfa 
altitudinem  mans  tradunt  uadis  nunquam  repertis. 

Miracula  aquarum  fonaum  &L  fiuminu.  Ca. C\  i. 

Mirabilius  id  faaut  aqux  dulces  luxta  mare:ut  fiftulis  emicantes,  na  nec  aquali 
natura  a miraculis  ceffat. Dulces  maninuehuntur  leuiores  haud  dubie. Ideo  ^ 
marinx:quamm  natura  grauior  magisjinueda  fuftinet.Quxdam  uero  QC  dulces  iter 
fe  fupemieant  alias  . Vt  in  fucmo  lacu  inuedhis  amnis : m lano  addua  : m uerbano 
ticinus:m  bcnaco  mmtiusiin  fcuinno  ollius:  in  lemanno  rhodanus  . Hi  trans  alpes 
fupenores  in  italiam  multorum  milium  tranfitu  hofpiwles  : fuas  tatu  nec  largiores 
q intulere  aquas  euehentes. Prodicum  hoc  in  oronce  amne  fynx  : multifque  alus . 
Quidam  uero  odio  mans  ipfa  fubeunt  uada;ficuti  arethufa  fons  fyracufanus:  i quo 
redduntur  lada.  m alpheum:qui  per  olympiam  fluens  peloponnefiaco  lictori  ifudic. 
Subeunt  terras  nrfufque  redduntur  : lycus  m afia  : erafinus  in  agnolica  : ngns  in 
mefopotamia.  Et  quxiAefculapii  fonte  athenis  merfafuc:m  phalcnco  redduntur  ♦ 
Et  in  armate  campo  fluuiusmerfuspoft. XX.  milia  paffuumexic:  etm  aquiletenfi 
timauus. Nihil  i afphalrice  iuda:x  lacu:  qui  bitume  gignit:mergi  pot.Nec  i armenix 
maioris  anchiflo.is  quidem  merofus  pifces  alit.  In  falencino  luxca  oppidii  maduna 
lacus  ad  margines  plenus  : neqj  exhauftis  aquis  minuitur : neqj  infufis  augetur . In 
aconum  flumine  ^ in  piceno:lacu  uclmo  lignum  deieiflum  lapideo  conice  obducit. 
Et  m funo  colchidis  flumme  adeo  ut  lapidem  pleruqj  durans  adhuc  integat  cortex. 
Similiter  in  flumine  filero  ultra  furrentum  no  uirgulta  modo  immerfaruei^  &C  folia 
lapidcfcuntialias  falubris  potus  eius  aqux.In  exitu  paludis  rearinx  faxum  crefac.  et 
m rubro  man  olex  uirenccfqj  frutices  cnafcutur.Sed  & fontium  plurimorum  natura 
mira  efl  femore. idqj  etiam  m iugis  alpium:ipfoqj  i man:  dC  mter  italiam  enanam 
ut  m baiano  finu:&  in  lin  fluuio:mulcifqj  alus. Nam  dulcis  hauflus  i manplunmis 
locis  ut  ad  chelidonias  infulas  & arabum:&:  in  gadicano  oceano.Pacauinorum  aquis 
calidis  herbx  uirentes  innafcunmrrpifanomm  ranx.  Ad  uetulonios  m hetruna  non 
procul  a mari  pifces.  In  cafmate  fluuius  appellat  fcatebra  frigidus  abudacior  xflate. 
In  eo  utinarcadixftymphalienafcuntur  aquatiles  mufculi . In  dodone  louis  fons 
cum  fic  gelidus:6C  immerfas  faces  extinguat:fi  extincflx  admoueatur  accendit . Idem 
mendie  femper  dcficit:q  decaufa  anapauomenon  uocac.  Mox  increfeens  ad  medium 
nodas  exubcrat.ab  eo  rurfus  fenfim  defiat.In  illyriis  fupra  fontem  fngidum  expafx 
uefles  accolit.  louis  Hammonis  fds  icerdiu  fngidus:nodibus  femec.In  troglodycis 


l-ons  folis  ippellat*’:clulcis  & circa  meridiem  maxime  frigidus.Moxpaulatf  tepefees: 
ad  nodis  media  tcruore  SCamantudic  infeiUc'’.Padi  fons  mediis  diebus  ^ftiuis  uclut 
interquiercens  femper  aret . In  cenedo  infula  fons  femper  a tertu  nodis  hora  i fexta 
abxdiuo  folftitio  exundat.  Et  in  delo  mfula  inopus  fons  eodemiquo  nilus  modo  ac 
panter  cum  eo  dectefat : augeturue  . Contra  timauu  amne  infula  parua  in  man  eft 
cii  fontibus  calidis: qui  panter  cu  aiftu  mans  crefcunt:mmuunturq;.In  agro  pitinatc 
trans  appenninum fluuius  nouanus:omnibus  folftitiis  torrens  bruma  ficcacur  ♦ In 
falifco  clitumni  amnis  aqua  potata  cadidos  boues  facit.  In  boetia  amnis  melas  oues 
nigras. Cephifus  ex  eodem  lacu  proflucns.-albas  rurfus  nigras  penitus, Ruffafqj  iuxta 
ilni  xathusrude  QC  nomen  amm.In  ponto  fluuius  aftaces  irrigat  capos:i  qbus  pafbe 
oues  nigro  lade  xque  gentes  alunt . In  reatino  fons  neminia  appellatus  alio  atque 
alio  loco  exontur  annonae  mutationem  fignificas.  Brondufii  in  portu  fos  fcorruptas 
prxftat  aquas  nauigatibus.Lynccftis  aquatquae  uocatur  acidula:  uini  mo  tcmuletos 
facit: Item  m paphlagonia agro  caleno.In  andro infula  templo  Liberi  pfis  fonte 
nonis  lanuariis  feper  umi  fapore  fluere  Mutianus  ter  conf.credit.dioftedofia  uocac. 
iuxta  nonaennam  arcadiac  ffyx  nec  odore  differensmec  colocc  epota  illico  necat.Item 
ui  berofo  taurorum  colle  tres  fontes  fine  remedio  fine  dolore  mortifen.  In  cani^ienli 
hifpaniar  agro  duo  fontes  iuxta  fluuntralcer  omnia  refpuens:alcer  abforbens.Ineac^ 
gente  alius  aurei  colons  omnes  oftcndit  pifces  : nihil  extra  illam  aquam  Gctens 
differentes . In  comefi  iuxta  lanii  lacum  fons  largus  hons  fingulis  femper  itumefnt; 
ac  refidet.  In  cydoniaifula  ante  lefbum  fos  calidus  uerc  tantum  fluit.  Lacus  fannaus 
afia  circunnafcente  abfcmthio  mfiatur.  Colophone  f Apollmis  Clam  fpccu  lacuna 
cft:cuius  pom  mita  redduntur  oracula  bibentium  brcuiore  uita . Amnes  rttrofluerc 
dC  noftra  uidir  artas  Neronis  prmapis  annis  fupremis : ficut  m rebus  eius  retulimus . 
Jam  oes  fontes  affate  q hyeme  gelidiores  effe  : que  fallit.'^  Sicut  illa  permira  naturjc 
opera  ss  di  plumbum  m mafTa  mergi.  Dilatata  fluitarc.Eiufdeq;  podens  alia  Cedere: 
alia  inuehi. Onera  in  aqua  facilius  moucn. Thyreum  lapidem  quis  gradem  matare . 
euudemqj  commmucum  mergi.  Recentia  cadaucra  ad  uadum  labi . intumefeentia 
attolli. Inania  uafa  haud  facilius  q plena  extrahi. Pluuia  falinas  aquas  dulaores  cfTc 
q reliquas. Nec  Eeti  falem:nifi  admixtis  dulabus . Manas  tardius  gelare:  et  celerius 
accendi. Hyeme  mare  calidius  effe:  autumno  falfius.Omne  oleo  tranquillari.  Et  ob 
id  unnates  ore  fpai^ere:quoniam  minget  naturam  afperam:Iuccqj  deportet.  Niucs 
in  alto  mari  non  cadere. Cum  omnis  aqua  deorfum  fcratur:exilire  fontes.  Atqj  etiam 
in  xtnx  radiabus  flagrantis  m tatum  ut  qumquagena  & centena  milia  paflfuum 
arenas  flammarum  globus  emdlct. 

Ignium  aquarum  iun(lta  miracula  & de  maltha.  Cap.Cvii. 
r T A;nqj  ignium:quod  eff  natune  quartum  elcmentumrreddamus  aliqua  mv 

I racula . Sed  pnmum  ex  aquis . In  comagene  urbe  famofata  (f  agnum  c emitte 
limum:  maltham  uocant:  flagrantem.  Cum  quid  attingit  folidi:adh*ret . Prxterea 
tadus  fequitur  fugientes.Sicdefenderc  muros  oppugnate  Luculloiflagrabatqj  miles 
armis  fuis. Aquis  etiam  accenditur.Terra  tantum  rcflingui docuere experimeca. 

DE  Naptha.  Cap.Cviti, 

Similis  efl  natunc  naptha::ita  appellatur  circa  babyloniam:&  in  auffagenis  par^ 
thix  profluens  bituminis  liquidi  mo.Huic  magna  cognatio  igniii.Trafiliutcp 
protinus  in  ea  imdecunqj  uifa.Ita  ferunt  a Medea  pelicem  crcmataipoftq  facrificata 
ad  aras  acceffcrancorona  igne  rapta.  DE  Semp  ardennbus  locis.  Ca.Cviiii. 

VErum  in  montium  miraculis  aalet  ietna  nodhbus  femper : tatoq?  xuo  ignium 
matenafufficit.Niualis  hybemis  t^oribus;egeftumq3  cinerem  pruinis  opies* 
Nec  in  illo  ratum  natura  fxuitcxuftioncm  terris  denunaas  . Flagrat  in  phafe  lycia: 
mons  chimxra;&  quidem  immortalis  diebus  ac  notflibus  flima.Igncm  eius  accendi 


aqua  : exringui  ucro  terra  aut  foeno  Gniciius  Ctefias  tradit . Eadem  in  Ij  aa  cphefh 
montes  taeda  flimate  tada  flagrant  adeo:  ut  Iapides  quoqj  nuorum  & arenx  in  ipfis 
aquis  aideat.alitq;  ignis  ille  pluuiis. Baculo  fiquis  exiis  accefo  traxerit  fulcosmuos 
igmuni  fcqui  narrat . Flagrat  m bacn:ns  cophana  nodabus  uertex  . Flagrat  in  medis 
SC  ceftia  gente  conl^io  perfidis. Sufis  quidem  ad  turnm  albam. xv.cammis  maximo 
eo^i.Et  icerdiu  campus  babylonix  flagrat  quadam  uclut  pifcma  lugen  magnicudie. 
Item  sdaiopum  luxta  hcfperum  montem  ftcllarum  modo  campi  node  nicd.Sfliter 
in  mcgalipolitanorum  agro  : tametfi  internus  fit  ille  iucundus  : frondemque  denfi 
fupra  fe  nemons  non  adurens  : &:  luxta  gelidum  fontem  femper  ardens  . Nymphei 
crater  dira  apolloniatis  fuis  portendit : ut  Theopompus  tradidit.  Auget  hymbnbus 
cgcntqj  bitumen  temperandum  fonte  illo  inguilabiliialias  omni  bitumme  dilutius. 
Sed  quis  hxc  miretur;''  In  medio  man  hiera  infula  ardet.  Aeolia  infula  luxca  italiam 
cu  ipfo  man  arfit  per  aliquot  diesifotiali  bello;<3d  donec  legatio  featus  piauit.Maxfo 
tamen  ardet  incendio  theonochema  didum  xchiopum  lugum  . Torrentefque  folis 
ardoribus  flammas  cgeric.Toc  locis:  tot  incendiis  rerum  nata  terras  cremat. 

Ignium  per  fe  miracula.  Cap.Cx. 

PR^ercrea  cu  fit  huius  unius  elemen  ratio  foecunda;fcqj  ipfa  panat : & mmimis 
crcfcacfcintJlisrquid  fore  putandum  efl  in  tot  rogis  terra: eft  illa  natura 
qu*  uoraacatem  auidilfimam  m toto  mundo  fine  damno  fui  pafat Addantur  iis 
fydera  innumeraiingefqj  foI.Addantur  humani  ignes:  et  Iapidum  quoqj  ifin  natx: 
attrita  mter  fe  ligna:  lam  nubium  & ongmes  fiilmmum.  Excedit  profedo  oiamira'' 
culaiullum  diem  fuiflerquo  non  cunc'ta  c6flagratent:cum  fpccula  quoque  concaua: 
aduerfa  folis  radiis  facilius  etiam  acccndacur:q  ullus  alius  ignis.Quid  q»  muerabilcs 
partusifed  naturales  fcatcntTn  nympheo  exit  e petra  flamma:qua:pluuiis  accendit. 
Exit  & ad  aquas  fcancias.hax  quidem  mualida  cum  tranfit:nec  longe  m alia  durans 
materia.  Viret  exsterno  hunc  fontem  igneum  contexens  fraxmus  . Exitin  mutmefi 
agro  (latis  uulcano  diebus  . Repentur  apud  audores  fubiec^fas  ancixaruis  fi  carbo 
deaderitardere  terram.  In  agro  fabmo  & fidicino  undum  flagrare  lapide.  In  faldmo 
oppido  natiam  impofito  ligno  in  faxum  quoddam  ibi  facrum  ; protmus  flammam 
exillere.In  lacinis  lunonis  ara  fubdiuo  lita:  anerem  immobilem  clTe:perflantibus 
undiqj  procellis. Quin  dC  repentmos  ignes  exiflere&^  in  aquis. Erin  corponbus  etiam 
humanis  emicuifle.Thrafimenum  lacum  arfilTe  totum. Seruio  Tullio  dormienti  in 
pueriaa  ex  capict  flammam  cmicuilTe  ,L.  Martium  m hifpania  mteremptis  Scipio-' 
nibus  conaonantem;&:  milites  ad  ultionem  exhortancem  arfiffe  fimili  md  Valerius 
Antias  narrat.Pluta  mox  5C  diflmdius.  Nunc  enim  quada  mixtura  rerum  omnium 
exhibentur  miracula.  Verum  egreffa  mens  mterpretationem  naturs:  feflinac  legetui 
animos  per  cotum  orbem  ueluci  manu  ducere.  ^ 

Terne  uniucrfsmenfura  longitudo  claritudo.  Cap.Cxi. 

PArs  nfa  terrarum  de  qua  memoro  ambientc(ut  didum  cfl)oceano:  uclut  matas 
logiffic  ab  ortu  dC  ab  occafu  patet;  hoc  cfl  ab  india  ad  Herculis  collinas  gadibus 
facratasiodogrca  qncjj  milia fexagitaodo  milia  palTuiirut  Artemidoro  placet  audo^ 
n. Vt  uero  Ifidoro  noagitaodo  milia dece dC odo. Artemidorus  adiicit aplius  a gadP 
bus  arcuicu  facri  ^motorii  ad  promdtonu  arcabru:  quo  IdgilTfefros  ^cuiithifpais 
odingeca  milia  nonagmtaunii.Id  menfunrduplia  curnt  uu.A  gange  amne  oftioq; 
ciustquo  fe  in  eoum  oceanu  effundit  per  india  parthiencnq?  ad  mynandrum  urbem 
fyris  in  ilTico  finu  poftti  quinquaginta  quinq  milia  pafTuu  dece  & noue.  Inde  pxfa 
nauigatione  cyprii  infula  patara  lycia:  rbodu  aflypalsa  in  carpadoman  inmfulas 
laconics  tamarum. Lylibsum  ficilia:  caralium  fardiniac  trigita  quattuor.  Deide  gades 
duodecim  mdia  qumquaginta.Qua:  menfura  uniuerfaab  eo  mari  effidt  nonaginta 
odomilupaffuumfcxagintanoucm  . Alu  uia  quar  certior  itinere  terreno  maxime 


patet  a gange  ad  cuphratem  amnciquinquagmta  mdia  pafTuu.xxi  Jnde  cappadoci* 
iii  mazaca.cc.  milia.xliiii.  Inde  per  phrygiam:cariam:epherum  : quadrigenta  milia 
pafTuum.xcvin.Ab  ephefo  pcrsgxum  pelagus  dclum  ducenta  milia.Ifthmu  duceta 
duodecim  mdia.  Deinde  terra  dc  laconico  mari  dc  cprinthiaco  finu  pacr^  pelopdqefi 
ducenta  duo  milia  quingenti.  Leucadem  otflmgcnta  fex  milia  qumgeriti . Corcyrim 
totidem. Acroceraunia : centum  tngftaduo  milia  quingenti. BrundufiiyocftogLtafex 
milia  quingenti.Romam.ccc.milia  fexaginta.  Ad  alpes  ufqj  calcincomacum  uicum 
quingenta  decem  & od:o  milia.  Per  galliam  ad  pyreneos  montes  illibnu  qumgenta 
quinquagmtafex  milia.  Ad  oceanum  6c  hifpanix  oram  trecenta  triginta  sduo  milia  . 
Traiedii  gadis  feptem  milia  quingenti . menfura  Artcmidon  rdne  nonaginta 
efficit  fexagintanouem.Laritudo  autem  terra:  a meriduno  fitu  ad  Ceptetrionc:  dfdio 
fere  minor  colligitur : quinquaginta  quattuor  miliiim  fcxagintaduo . Quo  palim 
fit  qtum  & hinc  uaporabftulcrit&:  illfc  ngor.  neqj  enim  declTcatbitrpr  cerris:aut  no 
elTc  globi  formam. Sed  inhabitabilu  utiinqj  incomperta  clTe . Harc  menfura  curiit 
a littore  ithiopici  occani  qua  modo  habitatunadmcrocn  quingenta  quinquaginta 
milia. Inde  alexadriam  duoded  milia  qnquaginta.  Rhodum  qumgeta  ocftogftarna. 
Gnidum  odfogmtaquattuor  milia  quingenti.Coum.xxv.milia.Samu  cetum  milu. 
Chium  odlogintaquattuor  mdia.Mytilenen  fexaginta  quinqj  milia. Tencdd.xcviiii. 
milia.Sigarum  promontoriu.xii.milia  quingenti. Os  ponti. ccc.duodecim  milia  .d. 
Carambinpromontorium.ccc.l.Os  maxiridis.ccc.xii.milia.d.  Oftiumtanais  .cclxv, 
milia. Qui  ciirfuscdpcdiis  mans  breuior fieri  poteft.lxxxix.M. Ab  oftio  tanais  nihil 
modicum  diligetiffimi  aucftores  fecere.  Artemidorus  ulteriora  incomperta  exiftfauit: 
cum  circa  tanam  farmatarii  gentes  degere  fateretur  ad  feptentriones  uerfas.  Ifidorus 
adiecic.xii.milia.l.ufqj  ad  tilen.  qua:conic(5riiradiuinarioniscfl:.  Ego  non  minore  q 
proxie  dicLo  fpatio  farmata^  fines  nofci  intclligo.Et  alioqn  quantu  effe  debet  quod 
innumerabiles  gentes  fubindefedem  mutantes  capiat.''  Vnde  ulteriorem  menfuram 
mhabitabilis  plaga:  multo  elTe  maiore  arbitror.Na  & a gcrmania  imenfas  infulas  no 
pndem  compertas  cognitu  habeo.  De  longitudine  ac  latitudine  hax  func:qux  digna 
meoratu  pute.  Vniuerfu  aut  huccircuini  Eratofthenes  f diu  qdelittetn^i fubrilitatet 
6c  in  hac  unqj  prarter  ceteros  follers  que  a cunditis  probari  uideo  duceto^:  qnquagfra^ 
duorum  milui  ftadiu  prodidit.  Qujc  menfura  romana  coputarionc  effiat  trecenties 
quindedes  centena  milia  pafTuu  . Improbu  aufumerum  ita  fubtili  argumentatione 
comprehenfumiut  pudeat  non  aederc.Hipparchus  & in  coarguendo  co  6ci  reljqua 
omni  diligentia  mirus  adiiat  Radiorum  paulominus.xxv.mdia.  ;; 

Harmonica  mundi  ratio.  Cap.Cxii. 

A Lia  Dionyfiodoro  fides  : neque  enim  fubtraham  exemplum  uanitaris  gtxca: 
maximum  . Melius  hic  fuit  geometrica  faentia  nobilis. Senedta  diem  obiit  in 
patria . Funus  duxere  ei  propmqu* : ad  quas  pertinebat  hsrreditas  . Eiccumfccutis 
diebus  iufba  peragercnt:muenilTc  dicuntur  in  fepulchro  epiftola  Dionyfiodori  noic 
adfuperos  fcripcam.PerucnifTc  eum  a fepulchro  ad  ifimam  tcrramiefTeqj  co  Radioli 
quadragintaduo  milia  . Necdefiicre  geomccrar:quiinrerpretarenturfignificarccpri 
Rolam  a medio  terrarum  orbe  miffamquo  deorfum  abfummo  longiffimum  effe 
fpatium&idem pilx medium,  exquo confecutacomputatio  eR;  utcircuitu effe.cc. 
quinquagintaquinqj  milia  Radia  pronuciaret.Harmonicaroquacogitrerunatura 
fibi  ipfam  congrucrcraddic  huic  mefurse  Radia  Rpte  milia.tcrTaqj  nonagefimafexta 
miliefima  totius  mundi  partem  fadt. 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  TER^ 
nVS.  PROOEMIVM. 


'ACTENVS  DE  SITV  ET  MIRACVLIS 
terrieiaquatiiq!  ac  fycleru:^  ratide  uniuerfitatis 
atqj  menfura.Nunc  de  partibus : quaqinfinitu 
id  quoqj  exiftimatur : nec  temere  fine  aliqua  re^ 
prehenfione  tracSatum  . Haud  ullo  in  genere 
uenia  iuRior  eftifimodo  minime  miy  c homme 
genitu  nd  omnia  humana  nouilTe,  Quapropter 
auftorem  neminem  unumfequar.Sed  utquiq; 
ueriffimum  in  quaqj  parte  arbitrabor;  quoniam 
commune  ferme  omnibus  fuit:  ut  eos  quifque 
diligetilTime  fitus  difceret:in  qbus  ipfe  qidebat. 
Ideo  nec  cu!pabo:aut  coargui  queq.  Locoiji  nuda 
■'lfomiria'’5c“qViita  dibinir  bremrate  ponenturtclaritate  caufifqj  dilatis  f fuas  partes. 
Nunc  enim  fermo  de  toto  eft.  Quare  fic  accipi  uelim;ut  ficut  uidua  fama  fua  nomia 
qualia  fuere  primordio  ate  ullas  res  geftas  nuncupetur  ; & fit  quaxla  i iis  nomeclata 
quidemtfed  mundiiterumqj  naturx.Terrarum  orbis  uniuerfus  i tres  diuiditur  ptes: 
europam:afiam:africam  . Origo  ab  occafu  folis  : & gaditano  freto  : qua  irmmpens 
Oceanus  atlanticus  in  maria’  interiora  diffunditur  . Hinc  intranti  dextra  africa  eft . 
Leuaeuropa. Inter  has  afiaeft.  Termini:amnes  tanais  & nilus  .Xii.M.  paftuum  in 
longitudinem  quas  diximus  fauces  oceani  patent,  quinque  milium  in  latitudmem 
a uico  mellaria  hifpaie  ad  promontorium  africa:  albumiaudfore  Turanio  Grachula 
iuxta  genito.T.Liuius:  ac  Nepos  Cornelius  latitudinis  tradiderunt:  ubi  minus  .vii. 
iM.paftuum:ubi  uero  plurimu  .x.M.Tam  modico  ore  ta  immenfa  xquo^t  uaftitas 
panditur.Nec  profunda  altitudo  miraculum  minuit.Frequetes  qppe  ta;niica‘dicans 
uadi  carinas  territat.Qua  de  caufa  limen  interni  mans  m.ulti  eum  locu  appellauere; 
Proxima  autem  fauabusutrinqueimpofiri  montes  coercent  clauffra  : abila  afnca:: 
europs  calpe  laborum  Herculis  mets.Quam  ob  caufam  indigena:  column  is  eius  dei 
uocat.credutqi  pfoftas  exclufa  antea  admififfe  maria:&:  re^t  natx  mutafte  facie. 

DE  Europa.  Cap.i. 

PRimum  ergo  de  europa  altrice  uicftoris  omnium  gentium  populi ; longeque 
terramm  pulcherrima:quam  pleriq;  mento  non  tertiam  portionem  fecere;ue9i 
arquam  in  duas  partes  ab  amne  tanai  ad  gaditanum  fretum  uniuerfoorbe  diuifo  . 
Oceanus  hoc:quod  ditftum  eft : fpario  atlanticum  mare  infundens  : & auido  meatu 
terras  quxcucp  uenientem  expauere  demergens:  refiftentes  qiioqj  flexuofo  littomm 
anffatftu  lambit:  europam  uel  maxime  receftibus  crebris  excauans.  Sed  in  quattuor 
prxeipuos  fmus  . Q uorum  primus  a calpe  hifpanix  extimo  (utdicftum  eft)monte  : 
locrobrutinum  ufq;  promontorium  immenfo  ambitu  fletftitur.  In  eo  prima  hifpaia 
terramm  eft  ulterior  appellata.Eadem  bethyca.Moxafincrirgitanonterior  : eadcqi 
tirraconenfis  ad  Pyrenea  iuga . Vlterior  in  duas  per  longitudinem  qiufrias  diuidit”. 
Siquidem  bethycx  latere  feptentrionali  prxtenditur  lufitania  amne  ana  difcreta  . 
Ortus  hic  in  aminitano  agro  citerioris  hifpanixia:  modo  fe  in  ftagna  fundes : modo 
in  anguftias  reforbens  : aut  in  totum  cuniculis  condens:  & fxpius  nafei  gaudens  in 
atlanticum  oceanum  efFunditur.Tarr,iconenfis  autem  hinc  affixa  pvreneo:  totoque 
eius  a latere  deairrens  fimiil  ad  gallioi  oceanu  hibero  mari  tranfuerfa  fe  padens 
folorio  monte  SCoretanis  iugis  carpentanifque  &afturu  abethyca  atque  lufitania 
diftinguiCBethyca  a flumine  eam  mediam  fecantecognominata:cu(ftas  prouinciarii 
diuiti  cultu  Si  quoda  fertili  ac  peculiari  nitore  prxcedit.Iuridici  cduetus  ei  quattuor. 


Gaclii:anus:corclubcnfis:a{tyfitanus:hifpalenris.  Oppida  omnia  numero  «ctxxii.  In 
ns  colonix  fcpte.Muniapia.xviu.Latio  atiquitus  donata.xxix.Libertatc.vi,  Foedere 
.ni.Scipcndiana.c.xx.Ex  his  digna  mcoram  aut  latio  fcrmone  didu  focilia.aflumfe 
ana  liccorcoceani  oppidum.  ofTonoba  afturix  cognominatu  - mterfluentes  luxia  6C 
unum  arenae  montes . Bechys  fluuius . Littus  curfenfc  inflexo  finu . Cuius  ex  aduerfo 
gadis  Iter ifulas  dicendx  ♦ Promontonum  lunonis . Portus  uefippo . Oppida  bclon 
mellana . Fretum  ex  adatico  man.Carthciarcarthcfos  a grxcis  du^.Mos  calpe.dein 
litcore  interno  oppido  berbefula  cu  fluuio . Item  falduba  oppidu  : uel  malacha  cum 
fluuio  foederatoru.Dein  menobacii  fluuio.  Scxifirmum  cognomie  luliu.Sexabdera 
Murgis  . Betliycacfinis.Oraeaumucrfaonginispoenoruexiftiauit.M.  Agrippa. Ab 
ana  autem  atlantico  occano  obuerfa  baftulorumturdulorumqueeft.Inumucrfam 
hifpaniam.  M .Varro  peruenilTe  iberas  6C  pfas  6C  phoenicas : cclcafqj  pcenos  tradit. 
Lufum  em  Liberi  patns  ac  Lyfam  cu  eo  bacchantem  nome  dediflc  lufitaniz;6d  Pana 
prxfedumeius.Vumuerfaautemquzede  Hercule  ac  Pyrene  uel  Saturno  tradunt'i 
fabulofa  m pnmis  ut  arbitror . Bethys  in  tarraconcnfi  proufciatnon  ut  aliqui  dixere 
menrcfa  oppido:fed  tygenfi  exonens  faltu:  luxta  quem  tader  fluuius  qcarthagincfc 
agrum  ngat.  ille  oaor  refugit  Sapioms  rogu.uerfufqj  in  occafum  oceanum  adarioi 
prouicum  adoptans  petit : modicus  prio:fai  multorum  fluminum  capax. quibus 
ipfe  fama  aqfqt  aufert.Bethycx  pnmu  ab  ofligetama  infufus  amoeno  bladus  aluco. 
crebns  dextra  leuaq?  accolit  oppidis.ccleberria  inter  huc  6C  occani  ora  i mediterraneo 
fecTcdaiquar  augurma  cognomiatur.  lulia  qux  fidentia.  Vrgao  quxalba.Eburaquas 
cenalis.Siliben  quod  libcrini.Libida  qux  claufa  . Stici  quod  iulicnfcs. Vefei  quod 
faucna:fingtlia:hcgua:auia:cbdanum:agla  minor:hcbura.Caftrauana:cpifimbnu: 
iphonoua  : illynco:ofca:  efeua  : fuccabonmdicanum.Tuariuctus  obuiabaftctani* 
ucrgcnris  ad  mare . Conuentus  uerocordubcnfis  circa  flumen  ipfum  offigi:  quod 
coi^ommaturlacomum.Iliturgi.quodforumiulium.Ipaflurgi:quod  tnumphalc . 
Sitia  fiC.xiiii.M.p. remotum  in  mediterraneo. Obulco quod  bonrificcnfe appellatur. 
Moxnpcpora  foederatorum  . Sacimancalium onuba.Ec dextra corduba colonia pa^ 
mna  cognominata.Indepnmu  nauigabdi  bcthyx.Oppida  carbulo  dccumo.Fluuius 
fingilis  eodem  bethys  latere  incedens.Oppida  hifpalenfis  conuentus:  ccltiaca:uaca^ 
m ina:acna:ilipa:cognomfc  ila  italica.  Et  a Icua  hifpali  colonia  cognoie  romuliefis. 
Ex  aduerfo  oppidum  offetiquod  cognominatur  iulu  conflantia.  Virgcntiumrquod 
luliigfitor.Hippo  caurafiarum, fluuius  menoba  QC  ipfe  a dextro  latere  ifufus.  Ac  iter 
xfluaria  bethys  oppidum  ncbnffa  cognomie  uencria  colobona. Colonia  afla : qu* 
rc<Tia  diatur.  Et  m mediterraneo  arida:quacca:rariana.Singilis  fluuius  mbethynquo 
didum  cft  ordme  irrumpe  aflygicanam  coloniam  alluit  cognomme  au^  fla  firma, 
ab  ea  nauigabilis. Huius  conuentus  funt  reliqui  coloniiimrauncs  tucci  qua?  cogno-' 

minatur  auguflagemella.Ituci  qui  uirtus  iulia.Atubiqu*  clantas  iulia.  Vrfo  qui 
genua  urbanorum.Inter  qui  fuit  munda  cum  Pompeii  filio  capta  . Oppidalibeta 
ajfl’i'Oieu.etustoflippo:  flapcdiana:callct:  calucula:caftragfina:ilipuIamior:mcrucra. 
fuctana:obulcula:onigis.Ab,ora  uenri  ^pc  menoba  amne  & ipfum  nauigabde  haud 
procul  accolunt  alonrigi:celi:aloflagi  . Qui  autem  regio  a bethye  adfiuuiumanam 
tendit : extra  pnditfla  betuna  appellatur  in  duas  diuifa  partes:  toridemque  gentes  . 
celricosquilufitaniam  atringunt:flC  hifpalenfis  conuctus.  Turdulos  qui lufitaniam 
& rarraconenfem  accolunt. luracorduba  petunt.  Celticos  a celtibcris  ex  lufitania  ad' 
uetiifle  manifcftu  eflfacris  lingua  oppidorum  uocabulis:  facrifque  cognominibus  i 
bethycadifliguuntur. 'Serica  qui  dicitur  fama  iulia  . Vertobrige  concordia  iuliai 
Scgcdc:rcflitutaiulia:conmbutc  iulia,  Vcultuniacu  qui  SC  turiganuc  c.Lacimurgc. 
conflantia  iulia  . Tercfibus  fortunales  : & callenfibus  emanici.Pnterhzc  in  cclrica 
acimbro:arucLi:arud;turobriga:laftigi:alpcfa:fcponc:fcrippo . Altera  becuria  quam 


dixunus  turdulorum:  etconuencuscordubcnfis  habent  oppidano  ignobilia: ArTani 
mellaria  mirobicam  regiones  ofintiadis  ifeponcm . Gaditani  conuentus  riuiumro'' 
manorum. Regmalarinorum, Regia.  Carifacognomieaurelia.Vngia  cognominata 
caft^  lulium.ltcm  Csfaris  falutarienris.Scipendiariabafaro:belippo:barbes:ulul;i: 
aprobalTis:progallet:cappagum:oleatro:icocio:brana:lifculara:  guntiafa:  andonfe. 
Porro  longitudinem  umuerfam  cius  prodidit.M.  Agrippa, cccc.lxv.M.p. Latitudine 
.cc.lvii,  M.Sed  cum  termini  Carthagine  ufqj  procederent. Quje  caufa  magnos  errores 
computatione  menfurxfepius  pane.  Et  dum  alibi  mutato  prouinaaru  modo : ahbi 
irincru  aucffeis  aut  diminutis  pafTibus:mcubuere  mana  tam  longo  jeuo:  alibi^pcelTere 
iittora  . Torfere  fe  et  fluminum  aut  correxere  flexus  . Prxterea  aliunde  alus  exordui 
menfurareiet  alia  meatus, ita  fit:  utnulliduo  concinant. 

Bethycx  longitudo  6C  latitudo,  Ca.ii. 

BEthycarlogitudo  nucacaftulonisoppidifmegadis.cc.l.M.Etamurgimnriria 
ora.xxii.M.p.aplior.Laritudo  acartcianaora  .cc.xxxvi.M.  Agnppac^uidcmi 
tatauindiligetia:pra:terc]j  m hoc  opere  cura  cu  orbe  terraru  urbirped:adu  ^poneret: 
cscc  crrafTe  quis  credat  & cu  eo  diuum  Auguftu.''  Is  naq;  complexa  ea  porticum  e.x 
dcftinatione  flC  commcntanis.M.  Agripps  a fororc  cius  inchoata  peregit. 

' Hifpania  aterior,  Cap.iii. 

Citerioris  hifpania:  ficut  complunii  prouinciaru  aliquatu  uetus  forma  mutata 
cftrutpote  cum  Pompeius  magnus  trophzis  fuis  quse  flatuebat  m pyreneo.d. 
,ccc,xlvi. oppida  abalpibus  ad  Enes  hifpaniie  ulterioris  f ditione  a fe  rcdatfla  teflatus 
fit.Nunc  uniucrfa  prouinaa  diuiditur  in  conuentus  feptcm.Carthagincnfeitarraco^ 
nenfem:  cxfarauguflanum:  clunienfcm  : afl:urum:lucrenfcm:bracarum.  Accedunt 
infulxrquarum  mentione  fepofitx  auitates : prouincia  ipfa  prxtcrcontnbutas  alus 
.cr.xaii.connnetoppida.In  iis  colonias. xii. Oppida  auiu  romanorum.xiii.LacinoRi 
ucterum.xviii,. Foederatorum  unum. Stipendiaria  .cxxxii.  Primi  in  ora  baftuli:  poft 
cos  quo  diatur  ordine  intus  recedentes  mcntcfani : orctam:&  ad  tagum  carpentani. 
luxta  eos  uacceirucdiones:^  celriben:  atrebaa.  oppida  orx  proxima  urci.Adfcriptuqj 
bethycx  barea  regio  mauncania:mox  dcitania.Dein  coteflania:  carthago  nouarcolo-' 
nia:cuius  a promontono  quod  fatumi  uocatur:  exfaream  mauritanix  urbe.clxxxvai. 
•M.pafTuum  traiecfhis.Reliqua  in  ota  flumen  tadcr:coloniaimmuni.  Ilici  undeili^ 
citanus  finus . in  eam  contnbuuntur  icofi:ania:mox  latinorum  lucencium:diamum: 
fhpendiarium:fucro  fluuius : &C  quondam  oppidum, Coteftanix  finis  regio  idetania 
amoeno  prxtendente  fe  flagno  aa  Celtiberos  recedens  . Valentia  colonia  -iii.  M -p.  a 
man  remota.  Flumen  tunumitatundem  a man  fagutum  auium  romano^i  oppidii. 
uide  nobile  flumen  idubeda:regio  iletgaonum . Iberus  amnis  nauigabili  commerao 
diues  ortus  in  cantabris  haud  procul  oppidoiuliobrica.ccccl.M.p. fluens. nauium.p. 

. cclx.  M .a  uaru  oppido  capax:  quem  propter  uniucrfa  hifpaniam  grsci  appellauere 
iberiam. Regio  cefTetania:  flumen  fubitColoniaiTarraco  Scipionum  opus:ficutcar'' 
thago  pcenorum. Regio  ilergetii  : oppidum  fubur:flumerubncatum;a  quo  laletani 
SCmdigetes. Poft  cos  quo  dicetur  ordine  itus  recedetes  radice  pyrenei:aufetani:itani: 
lacetani.Perqj  pvreneum  ceretani:dein  uafcones.In  ora  aute  colonia  barcine  cognoic 
fauentia , Oppida  ciuium  romanorum  betulo  illuro . Flumen  larnum  blande  fluens 
liba. Emporia  geminum  hocueterumincoIarumfidgrxcorum:quiphocentium  fuere 
foboles. Flumen  richer.ab  eo  pyrenea  Venus  m latere  promontorii  altero. xl.  M.Nuc 
per  fingulos  conuentus  reddenairinfignia  praeter  fiipradidla  tarracone  difceptanc 
populi. xliiii. quorum  celebemmi  ciuium  romanorum  dertufaibifgargitani-Laaoru 
aufetani  cxrctani:  qui  iuliani  cognoian/ifii  qui  aiiguftaniifedetanirgcrudefesigefro' 
nefes  teari:  qiulienfes.Sripediario^aquicaldcnfes:onenfcs:betulonenfes.Cxfarau/ 
guftana  colonia  immunis  amne  ibero  affufaiubi oppidum  antea  uocabaturfaldyba 


regionis  reditania::redpitpopulos.lii.Ex  iis  duiu  romanorum  bellicanos  celfenfes* 
Ex  colonia  calacungaiios:qui  nafia  cognomiacur.Ilcrdenfes  furdaonum  getis  iuxta 
quos  ficons  fluuius : ofcenfes  regionis  ucfTetani^  tunafTonenfes. Latinorum  ueteru 
cafcantenenfes  ergauicenfes  gracchuritanos  leoniccnfes  oflfigerdcnfes  . Foederatos 
tarragenfes  . Stipendiarios  arcobnenfes  andologenfes  arocelitanos  burfaoncnfes 
calaguncanos : qui  fibularenfes  cognominantur . Complutenfes  carenf ts  cmaenfes 
cortoenfes  damimtanos  lamenfes  lurfcnCes  fpalenfes  ilumbencanos  lacetanos 
lubienfes  pompolonenfes  fegifenfes.  Carthaginem  conueniunt  populi. Ixii.exceptis 
infulani  incolis,  ex  colonia  accitania  gemellefenfes  64  libifofona  cognomine  foroau' 
gurtana:quibus  duabus  lus  italix  dacum.Ex  colonia  falanonfc  oppidani  latu  ueteris 
caitulonenfes:quicxranucnales  appellantur. Setabitani  qui  auguiLmuualcnenfes  . 
Stipendiariorum  autem  hi  celeberrimi  albanenfes  baftiani  confaburenfes  dianenfes 
egeleflani  loratam  laminitam  menfani : qui  84  ontani . Mentefam:  qui  64  baftuli . 
Orccani:qui  84  germani  cognominantur,  caputq;  celciberii  fegobngenfcscarpetani 
84  tolctam  tago  flumini  impofiti.dein  uiaenfcs  uirgilienCes  . Inconuecii  clunuTem 
uarduli  ducunt  populos. xiiii.  ex  qbus  labanenfes  tatii  nominare  libeat. Turmodigi 
quattuor  in  quibus  fegiTamonenfes  64  fegifamaiulienfes.Incundeconuentu  carietes 
84  uennenfes  quinqj  auitatibus  uadunt.  Quarum  funt  uelienfcsrcodc  pellcrodccncs 
eclnberorum  .uii. pupulis:  quorum numantini fuere  claruficutinuacccorum.xviii, 
auitatibus  intercatinienfes  palatini  locobngenfes  caucenfes . Nam  in  canr^hns 
quattuor  populis  luliobnca  fola  memoratur. in  autrigonum  dece  auitatibus  tneui  j 
84  uirouefca.Areuacis  nomen  dedit  fluuius  atfua.  horum  fex  oppida  raguntia  84  ibK 
xamaiqux  nomina  aebro  alus  f loas  ufurpantur.  Praeterea  fegouia  64  noua  augufla 
termcsnpraquecluniaccltibcnx  fims.  Ad  occanum  reliqua  uerguntuardulique  ex 
prxdiifhs  64  cantabri. lungunturiis  afturum.xii. populi  diuifi  in  auguflanos  allurica 
urbe  magnifica. In  his  fiit  gim  pefia  laaenfcs  zoelx . Numerus  omms  multitudinis 
ad. cc.lx.M. liberorum  capitum. Luccnfis  conuentus  populorum  cft.xvi.prxtcrcelti^ 
cos  64  leuanios  ignommofx  ac  barbarx  appellationis . Sed  liberorum  capitum  ferme 
.clxvi.Simili  modo  bracarii  .xxiiii.auicarcs.cc.lxxv.capirum  . ex  quibus  prxtc  ripfos 
bracaros  luballi  celernigalleaequcfilia  qucrquemi  acrafartidium  nommentur. 
Longitudo  citcnons  hifpanixcfi: ad  finem  caftulonis  a p^Tcnco  .d,c.vii.M.p.84  ora 
paulo  amplius.Latitudo  a tarracone  ad  littus  olarfonis  .ccc.vii.  Eradiabus  pyrenei 
ubi  cuneatur  angufhis  mter  duo  mana  paulatimideindc  fc  pandens : qua  contingit 
ulteriorem  hirpaniam:tantundcm84  amplius  latitudmem  adiiat.  Metallis  tplumbii 
ferti:xris:aigenti:aiiri  tota  ferme  hifpania  fcatet.Citenor  64  fpeculanbus  lapidibus. 
Betica  64  mmio.Sunt  64  marmorum  lapidicinx  uniuerfx  hifpanix.  Vefpafianus  im^' 
peraror  Augufhisiaiflatus  procellis  rcip.  latiiius  tnbuit . Pyrenei  montes  hifpanias 
galliafc^  diftcrmmantrpromonconis  in  duo  diucrfa  mana  proie(^tls. 

Narbonenfis  prouinaa.  Cap.iiii. 

NArbonenfisprouinaaappcllaturparsgalliarum  : qux  interno  mari  alluitur: 

bracchata  ante  dida  : amne  uaro  ab  italia  difcreta  alpiumque  falubemmis  ro-' 
mano  impeno  lugis  . A reliqua  uero  gallia  latere  feptentnonali  monnbus  gebenna 
84  urbibus  agrorum  cultu  uirorum  mo^iqj  dignatione  amplitudme  opum  nulli  pro^" 
uinciarum  polbferenda:breuitcrqj  italia  uerius  q proumcia.Tn  ora  regio  fardonum : 
itufqjconfuaranorum. Flumina  tcchnumner  nodubrum.  Oppida  illifeberx  magnx. 
quondam  urbis  tenue  ucftioium.Rufcino  latinorum:flumenatax  epyrenco  rubrefe 
permeans  lacum. Narbo  martius  decumanorum  colonia  .xii.  M . paffuum  a mari 
diftans.  Flumina  araris  liria  , Oppida  de  extero  rara  prxiacentibus  (fagnis  agatha 
quondam  mairilxenfium  64  regio  uolcarum  tccflofagum.  atqj  ubi  rhoda  rhodiorum 
fuit: unde  didhis  multo  galliarufertdifTimus  rhodanus  fluuius  ex  alpibusfc  rapife 


per  leminum  lacumtfegnemcjj  deferens  ararim : nec  minus  fc  ipfo  torrentem iTaram 
&:trueni:iam.Libycaappellanrurduo  eius  ora  modica  , Ex  iis  alterum  hifpanienfe : 
alrerum  mccapinumrtercium  idemqj  amplifTimum  mafTaliocicum.Sunt  audrores  6c 
Heracleam  oppidum  i oftiorhodani  fuidemltra  fofTam  ex  rhodano.c.pafTibus  Marii 
opere  Si  nomine  infigne  ftagnum.  Aftromela  oppidum  maritima  auaricoru  fuperqj 
campi  lapidei  Herculis  proeliorum  mcmona.Regio  anatiliorum  SC  intus  defuuiatiu 
caua^qj.rurfusamantncotiu^Cicuscncollo^i,  Voconcio^it&fegouellauno^  : mox 
allobrogum  ac  in  ora  malTilia  gteccorum  phocenfium  , Foederata  promontorium  : 
zoachitarifta  portufregio  clamatulicorum  . Dem  fuelteri:  fupraqj  ueriicini . In  ora 
autem  hacathenopolis  mafriliefium  forum  luliiocftauianonim  coloniaiqux  paccfis 
appellarur:6c  clalTica  amnis  fiuc  argenteus. Regio  oxibiorum  ligaunorumquc:fuper 
quos  fuebriquanates  adunicantes  . Acin  ora  oppidum  latinum  antipolis  . Regio 
dcciacium.  Amnis  uarus  ex  alpium  mote  cemeno  profufus.  In  mediterraneo  colonia 
arelate fextanorum:  beccrr«rcptumanorum:araufio  fecundanorum.In  agro  cauaru . 
ualcntia;  uicna:allobrogum.Oppidalacmaaquxfextixralubiorum:aucmocauaru: 
apcaiulia uulgientium  alcbeceno^i  apollmanum : alba  Heluo^zraugufta  tricafHno^.:: 
Abatiliaarca  bormanmco  macma  bcllio  carcafu  uulgani  tc(flofagu  cefTcro  carban*' 
torache:memmorum:ccniccnfcs:cambolcdln:quiatlantici  cognommantur.  Forum 
Voconi;glarum Liuu.Lcutcuaniiqctforoneronicfes.Nemaufu  aremicoru.Pifcena 
nitcni  fannagenCes  tolofani  tc(!l:ofagii  aquitamx  contermini  atafeodinitani  cononP 
enfes  umbrama.  Vocontiorum  auitatis  foederatar  duo  capita  uafgo  6>C  lucus  augufti. 
Oppida  ucroignobilia.xix.ficut  .xxiiii.ncmaurenfibus  attributa  ♦ Adicnc  formulx 
Galba  imperator  cx  malpinis  agancicos  atqj  bodiontios:quorum  oppidum  dina. 
Longioidmeproumcucnarbonenfis.cccc.lxx.M.  palTuii  Agrippa  tradit, Latitudme 
.cc.lxviiri  Icalia:Tybens:Roma:Campania.  Cap.v.  ' 

i T Talia  dehincjprimiqj  cius  ligurcs : moxHctruria:umbna:latium*ubi  tyberina 
I oftu;6iroma  terrarum  caput.xyi.M.p.interuallo  a man  . Volfeorum  poftea 
littus:&  campanix:  picentium  mde:ac  lucanum  brutiumqj.quo  longiiTfe  in  meridie 
ab  alpium  pene  lunatis  iugis  m mana  excurrit  italia.  Ab  eo  grarax  ora.  Mox  faletini: 
peduaili:apuli:peligni:fTetani:marrucini:uerHni:fabfi : picetesigalli:ubn:hctrura: 
ucncti:Gimi:iapides:iftn:libumi.  Nec  ignoro  fgrati  ac  fegnis  animi  exiftiman  polTc 
mento  : fi  breuiter  atqj  in  tranfcurfu  in  hunc  modum  dicatur  terra  omnium  terrarii 
alumna  . eadem  &C  parens  numine  deum  cleda : qux  cxlum  ipfum  clarius  faceret : 
fparfa  congregaret  ipena.rinifq?  molliret:&  tot  populorum  difcordes  ferafqj  liguas 
fermonis  commerao  contraheret  ad  colloquia:6C  humanitatem  homini  daret. breuri 
terq;  una  eundarum  gentium  m toto  orbe  patria  fierct.Et  quidagam:  tata  nobilitas 
omnium  locorumrquos  quis  attigcntdata  rerum  fingularum  populorumq^lancas 
tenet.  Vrbs  roma  uel  folam  ea  digna  etiam  fcftaceruice  faaes  quo  tandem  narrari 
debet  operefEt  qualiter  campanix  ora  per  fc  fclixqj  illa  ac  beata  amcenitas:ur  palam 
fit  uno  in  loco  gaudentis  opus  effe  nacurx.  lacn.  uero  tota  ea  uitalis  ac  perennis  falu** 
britatis  crli  temperies  efl::tam  fertiles  campi: tam  apna  colles:  tam  innoxii  raltus:ta 
opaca  nemora:tam  munifica  filuarum  genera:totmontium  afflatus  : tanta  frugum 
6c  uitium  olearumqjfcrtilitas:tam  nobdia  pecori  uellera:tam  opima  tauns  colla: tot 
lacus:tot  amnium  fonciumque ubertas  : totam  eam  perfundens:rocmaria:porrus  , 
Gremium q?  terrarum  commercio  patens  undiqj . Sc  tanq  ad  iuuandos  mortales  ipfa 
auida  in  maria  procurrens.  Neqj  ingenia  ntufqj  ac  uiros  & Imgua  manuqj  fuperatas 
commemoro  gentes, Ipfi  de  ea  iudicauere  gra:a:genus  i gloria  fui  effufiffimu  quota 
partem  ex  ea  appellando  graKiam  magnam  . Nimirum  id  quod  in  mentione  cxli 
fecimus:hacquoqj  in  parte  faciendum  eft:  ut  quafdam  notas  ac  pauca  fyderaattin^ 
gamus  Xegetes  cantu  quxfo  meminennt  ad  fingula  toto  orbe  edilTcrcnda  feftinari. 


'i‘>.  ergo  folio  mixfequemo  alTiiIatatmulto  proceritate  apliorqlaritudine  mleuo  fe 
Rcclens  cacumme:ct  amazonica:  figutadcfmcns  parmi.ubi  amedio  excurfu  cynthos 
uocatur  per  finus  lunatos  duo  cornua  emittens  leucopctram  dextra  lacmium  finiftra. 
Patet  logicudinc  abalpino  fine  prastoriac  auguftae  per  urbem capuam:eqj  curfu  meate 
rhcgiu  oppidum  i humero  eius  fitu:aquo  ueluticeruios  idpic  flexus:deaes  centena 
fiCuiguimilupalTuum.  multoque  amplior  menfura  ficrct  lacmium  ufquc:  ni  talis 
obliquitas  m latus  digredi  uideretur.Laticudo  cius  uana  eft.cccc.x.  milium  iter  duo 
mana  iferum  di  fuperum.-amnefqj  uarum  atqj  arfiam  mediam  atqj  ferme  circa  urbe 
rom.un  ab  hortio  acerni  amnis  m hadnaricum  mare  mfluenns  ad  cybenna  hoftia  ,c. 

. XXX  . vi.  di  paulominus  a caftronouo  hadnatia  mans  alpium  ad  thufcum  iquor  * 
Haud  ullo  in  loco.ee,  in  latitudinem  excedens . Vniuerfa’  autem  ambitus  a uaro  ad 

ariiam.xxx.M.pafruum.lvm.efficit.Abeftacircundatistcrnshiftnaac  lybumia; 
bufdam  locis. c.milia  paffuum.  Ab  epiro  illyrico  .1.  Abafncammus  .cc.  ut  audor 

affirmat  Varro.  Ab  fardinia.c.xx.milia.  A ficilia.M.d.Acorrica  minus. lxx.Ab.ifra.L 

Incedit  per  mana  cxli  regione  ad  mendiem  quidem . Sed  fiquis  diligenti  fubtilitate 
iJ  cxigat:mter  Textam  horam:primamqj  brumalem, Nunc  ;.mbii  u.u  eius  urbefque 
enumerabimus  . qua  in  re  prJEfannecenfanumeftautflorem  nos  diuum  Auguftum 
feoitoresrdefcnptionemqj  ab  eo  facflam  italix  Corius  m regiones. xi.  Sed  ordme  eo  q 
in  lictorum  tra<flu  fiet  urbium  quidem  uicimtates  orationi*  unq;  prapropera  Teruari 
non  poiTe.itaqjintenonin  parte digeftionem  i litteras  eiufdem  nos  Tecutbs  colonia^ 
mentione fignata  : quas  ille  in  eo  prodidit  numero.  Nec  Titus  ongmcfqjpTeq  facile 
efl. Ingaunis  ligunbus  utcarteri  omittantur  agro  tricies  dato . Igitur  ab  amne  uaro 
nicea  oppidum  a malTilienTibus  conditum.  Fluuius  pado : alpes  populiqj  in  alpinis 
multis  nominibus:  Ted  maxime  capillari  oppido  uediandorum;  duitaciTgcmcllio  ; 
portus  Herculis:mcncechi:ligufl:ica  ora.  Ligurum  celeberrimi  ulcraalpes  Taluidecea'' 
tes:moxubii:drrauena::mefturi:Toribagicm:  flaritellibuuelluaielli : euburiatesicaf' 
monates:ueluces.& quorum  oppida  fora  proxima  dicemus  . Rumerutubaioppidii, 
albium : inccmilium : flume  mcrula:oppidum  albi  igaunum:  portus  uaduiTabaau: 
flumen  porcifera  : oppidum  genua:  fluui-is  fentor : portus  delphmi.Tiguliaftus  di 
Tcgcfta  rigulliorum:  flumen  macra  liguriz  finis.  A tergo  autem  Tupradidoru  omnui 
apenmnus  mons  icaliz  ampliTTimus  perpetuis  iugis  ab  alpibus  tendens  ad  Ticulum 
fretum.  Ab  altero  eius  latere  ad  padum  amnem  italiz  diciffimum  : omnia  nobilibus 
oppidis  nitet. Libamadcrtonacolonia:  trira:b?.rderacz:iduflna:pol€Cia:carrea:quod 
potentia  cognommatur.Forofului  quod  ualenrinum  . Augufta  uaaennorum  alba 
pompciaaftaaqu^Tcaticllorum.HzcregiocxdcTcripcioncAugufbi  nonaeft  . patet 
ora  ligunxftcr  amnes  uarum  dd  macra  .cc.xi.M.p.  Adncdbturfeprimx:!  q hetruru 
efl  ab  amne  macra ; di  ipfa  mutatis  faepe  nominibus.  Vmbros  inde  exegere  antiqcus 
pclafgi.Hos  lydi:a  quorum  rege  cyrrhcni:mox  a facrifiao  neu  hnguagracoru  thuTd 
Tunt  cognominari,  Pnmumbcrruria:  oppidum  luna  portu  nobile  . Colonia  luca  a 
raan  recedens,  propiorqj  pifa  inter  amnes  auferem  &i  amum  orta  a Pelope  pififquc» 
flue  a tenucanis  gr«:a  gente.  Vada  uolaterrana:fluuius  cedna  populorum  hecruTco^ 
quondam  hoc  tantum  in  litcorc.Hincamnes  pnie : mox  umbro  nauigiorum  capax 
di  ab  eo  craeffus  umbris  porcufqj  tclamon  : coTa  uolgcnrium  a populo  ro.deducfla* 
grauifce  caftru  noiiuipyrgiicaretanus  amms:&  ipfu  cacre. Incus  mil.paflibus  qttuoc 
agilia  a pelafgis  cdditoribus  di<flu  alTiii:  phregne.Tyberis  amnis  a macra.cc.lxxxnii; 

. M.p, Intus  coldia:  falifcaargisorta  ut  autflorcCato-.quxcognofathetniTcoru  lucus. 
Coldi*  ruTellana:faniefis:cricona:deGetcro  areriniueteresiarcrini  fidcciorcs:arcrini: 
iulienfes:  amirinefes:aquafenfes  cognomine  taurini  bleranicartonicnTes:capinates. 
Qufini  noui:clufini uetcres.Fluctini  praefluenriamo  appoTiriifefulx:  Terentinum  t 
feTcenniaihortanum ; herbanu:  nepe . Nouem  pagi  prsfedura:  claudix.Foro  dodir 


pirt:ofiu:pci'uria:ruancnres:ratnmi:  qui  atc aurinini uocabiturrfubcrtamircatoncs:. 
fcirqumicLcs:chufcanicnfcs:uettulomcnfes:ucrencani:cfetini.Volaterranicogiiomf© 
betrufd.  Voirinienfcs  i eadem  parce;oppidoru  ueteru  nomina  retinet  agri  cruftumi'' 
nus  caletranus.Tybens  antea  tybris  appellarus:ct  prius  albula  c media  fere  Idgitudie 
apennini  finibus  aretmoru  profluit:tenuis  prfo  nec  nifi  pifemis  cornuatus  cmiffufqj 
nauigabilis:ricuti  tmna  dc  glanis  influentes  meum  nouenorum  ita  conceptu  dierum 
fi  non  adiuuet  hymbres:fed  tybens  propter  afpera  6C  confragofa.  Ne  fic  qdc  pnterq 
trabibus  uenus  q ratibus  loge  meabilis. Ferturpcr.c.l.M.p.  non  procul  tifemo  pufia 
ICotriculo  hctruriamabumbns  ac  rabmis:moxatra.xiii.M.p. urbis  ucienteagruma 
crufhimino:deinfidenate:latinumq?auaticanodinmens  . Sed  itra  tmna  &:glanim 
duobus  .xl.  fluuiis  aucfhis:pracapuis  autem  nare  6daniene. qui  &ipfcnauigabilis, 
Latium  includita  tergomeemmus  tamen  aquis  ac  tot  fontibus  in  urbem  perdudis. 
Er  ideo  quanlibet  magnarum  nauium  exitalo  mari  capax  rerumi  toto  orbe  nafcetm 
mercator  plaadiflimus.  Plunbus  prope  folus  q cajten  i omnibus  terris  amnes  accolif 
afpidturqj  uillis.NuIliqj  fluuiorum  minus  licctmclufis  utrinqj  lateribus. nec  tamen 
ipfe  pugnat  quanq  creber  ac  fubitisincrcmentis:5dnufq  magis  aquis  q in  ipfa  urbe 
Ifcagnannbus.  Qufimmo  uates  intclligit  potius  ac  monitor  aucfhi  femper  religiofus 
nenus  qflcuus.Latiii  antiquum  a tyberi  circeios  feruatu  eft.M.pafluu.LIogitudicr 
tam  tenues  primordio  impeni  fuere  radices  . Colonis  faepe  mutaris  tenuere  alii  alus 
teporibus.Abongincs:pelafgi:arcades:ficuli5  arunarrutyli . Et  ultra  arceios  : uolfci: 
ofa:aurones  unde  nomen  modo  latii  proceflit  ad  lirm  amnem.  In  prmcipio  cft  ofHa 
colonia  a romano  rege  dedudla  . oppidum  laurcntum  locus  folis  indigeris  : amnis 
numicus.  Ardea  a Dane  Perfei  matre  condita.  Dem  quondam  aphrodifium  antium 
colonia.  Aftura  flumen  & infula:fluuius  nympheus:clofl:ra  romana.  Circcii  quonda 
infula  immenfo  quidem  mari  arcundata(fi  creditur  Homero)6d  nunc  plane.  Mirum 
e;  quod  hac  de  re  tradere  hominu  noticia:  polTumus.Theophrafbus  q prio  extemorii 
aliqua  de  romanis  diligctius  fcripfit.Nam  Thcop>ompus:  ante  que  nemo  mentione 
habuirturbcmduntaxatagallis captam dixit.Qytarchus ab  eo  proximus  legatione 
tantum  ad  Alexandrum  miflam.hic  lam  plus  q fama  circeiorum  infui*  6c  mefura 
pofuitftadia.lxxx.i  eo  uolumine:quodfcripfitNicodoro  atheniefium  magiflratui: 
qui  fuit  urbis  noflrx.cccc.lx.ano . Quicquideft  ergo  terrarum  pr*ter  .x.M.p. prope 
ambitus  adnexum  ffulac.  Poft  eum  annum  aaeflit  itali*  aliud  miraculum  a arceiis. 
-Palus  pontina  efl::quemlocum.xxiiii.urbiumfuiireMutianus  ter  conful  prodidit , 
dem  flumen  ufens  fupra  quod  tarracina  oppidum  ligua  uolfeorum  anxur  didtum  . 
ibi  fuere  amycl*  a ferpentibus  delet* , dcin  lacus  fadanus:caicta  portus  . Oppidum 
formie  antiqua  lacftrygonum  fedes. ultra  fuit  oppidum  pyrsc:colonia  mintumae  lyri 
omncdiuifaglanico  appellato. SinuefTacxtrcmuminabictflo  laaotquaquida  dixere 
fmopem  uoatatam.Hinc  felix  illa  campania  eft.  Ab  hoc  fmu  icipiunt  uitifcri  collcsi 
6Ctemulentianobilis:fucco  per  omnis  terras  iclyto.atqj(utueteres  dixere)  fummum 
Liberi  patns  cum  Cerere  ccrtamcn.Hicfctini  &cecubi  obtenduntur  agri. Iis  iungun/ 
falemi:caIeni,Dein  confurguc  mafliagauraniifurrentmiq?  montes. ibi  Icbonnicipi 
fl:emuntur:fli  f delicias  alicc  epulantur  menfis.Hjcc  Iittora  fontibus  calidis  ngantur# 
Prxrcrc^  c*tcra  f toto  mari  conchylio  pifce  nobili  annotantur.Nufq  gcnerofior  olea 
liquor.Ethoc  quoqj  certamchuan*  uoluptatis  tcnuereorci:gr*a:uDri:chufci:capau 
In  ora  fauo  fluuius.  Vulturnum  oppidum  cum  amne:litemum:cum*  chalcidefiu  ; 
mifenum:  portus  baiaru:bauli:lacuslucrinus8dauernus.iuxcaquccimcnu  oppidu 
quonda. dein  puteoli  colonia  dicaarchia  dicftirpoftqj  phlegraricapi.  Acherufia  palus 
cumis  uicma.Littore  aiit  hoc  ncapolis  chalCTdenfium:&  ipfa  parthenope  a tumulo 
firenis  appellata . Herculanium  Pompeii:haud  procul  cxpedlantc monte  uefuuio  ♦ 
Alluente  uero  farno  amne  ager  nucerinus  efl.&.viiii.M.paflibus  amari  ipfa  nuceria 


Surtmmm  cu  promontorio  Mmem*  fenum  quondam  fede  nauigatione  a arce* 
duo  deJxxx.  M .paf.  patet.Regio  eaa  cpberi  pnma  italix  feruatur  ex  iefcnprio-e  Au^ 
gulh.  Intus  coloia=eapua  a.xl.campo  didaiaqumum:  fuelTamenafrumiforaneanu. 
fidionum  cognommenola.  Oppida  abellmum:  antiaialba  longaiacemni;  alitfam  • 

atinates;aletnnates:anagnini;ateilam:uefu!ani:arpinates:auxiniates:auxellani:al^ 

fatemi  .Et  qiti  ex  agro  ktmo : item  hemico:  item  kbicano  cognomman.Bouelleica^ 

Uae:cafmum;caienum:capitulum;hemetum:cemetamquimanani  cognominatur. 

feram  a Dardano  trouno  om.Cubultennucaftnmomenfes  : cinguianugabienfes 
1 monte  albano  foropopulienfes.Exfalemoifmfeates:  ferentmatesifegmates : fe 

batermueteres..frabatermnoui.F.colenfesfregeilam:foroappi:forentanugabiniiin^ 
terana^:  fu^fan_i  qui  et  limaces  uoca-tur.Ilionenfesdaumimorbani:  nonne-tani. 
FreneltmiurbequodaTO%haneaiaa:pnuemates:fttmi:fignini;fueiruiani;telmu 
trebulam  cognomine  baiimenfcs.Trebam:thufcuIanimemlani:uelicemi:ulubrfe: 

uluamates.fuper  qu*  roma  ipfa:cums  nomen  aitemm  dicere  arcanis  cenmonurum 
netas  habetur;  opnmaqj  ec  falutan  fide  abolitum  annuntiamt  Valenus  foranus-lu^ 

ic^moxpoenas.Ndaiienumuideturinfererehoclocoexemplum  religionis  ariqu^ 

ob  hoc  maxime  fdetium  mftitute.Naq?  diua  Angeronaicui  facnficacur  ad  diemlii, 

kaledasi^uani:ore  obligato  obfignato^fimulacnim  habet. Vrbemtns  portas  ha/ 

bencetn  Romulus  reliquit;  aut  ut  plurimis  tradetibusaedamus;quattuor.  Mccma 
eius  colligere  abitu  imperatoribus  ceTonbufqj  Vefpatianis  i ano  cbditar.d.car.xxvm, 

.iVl.pdluum.xiii.M.cc.complexamonces.vuJpradiuiditurinregides.xiiu.  Copita 

Uagularum.cc.Ixv.p.eiufdemfpatii  menfura  currcntea  miiianoin  capite  romani 
fon  itatuto  ad  fmgulas  portas;iqu^  fur  hodie  numero, xxxiiii.ita  ut.xii.  porcx  femel 
numerenturpr^tereanturqj  ex  uetenbus  feptemtqu^  elTe  deflerunt . effiat  paffuum 
per direarum.xxx.M.d.vdxii.ad extrema uerotedorumcucaftns  prsetonisab  eode 
miliario  per  uicos  ommum  uiarum  menfura  colligit  paulo  ampIius.lxx.M.  paffuu, 
^od  fiquis  alaradmem  tedrorum  addatidignam  profedo  ^Eftlmaclonem  coapiat. 
fateatur^  nullius  urbis  mapiicudmem  i toto  orbe  pocuiffe  ei  comparari.  Clauditur 
ab  oriente  aggere  Tarquinii  Superbi  inter  prima  opere  mirabili.  Nanq?  eum  muris 

xquauxt:qua  maxfe  patebat  aditu  pIano:ca:tero  munita  erat  pracelfis  muris  aur  ab/ 
ruptis moncibus;mri^expatiantiateda multas  addidere  urbes:inpnma  regione* 
Prxcerea  fuere  in  latio  clara  oppida  fatricum  ; pomeria  ; fcaptia  : pitulum  : polito/ 
tium  ; tellene  : rilataicecina  : ficanaicruftumium:  meridia  : meduIlum:comicului 
fatumia  ubi  nunc  roma  efl.  Antipolis  quod  nunc  ianiculum  in  parte  romar.antena : 
camenum:collatia:  amirinu:norbe:fulmo.6ccumiiscameminmontealbano  foliti 
acapere  populi  albenfes. Albani:  efolani;acaenfes;aboIani:nubetani:  bolanirii:fue/ 


tam:conolani:fidenates:coretu:horcenfes:Iacmienfes:  longam;  manates:  macrales  .* 
muniefes:olliculani:odulani;pedani:polletaurini;querquetulani:ficanni;fifolcfes: 
tolerienfesituticnfes:  uimiterali.’uelienfes:uenetulani:uicellenfes.  Ita  exantiquo  la-^ 
tio.liii,  populi  interiere  fine  ueftigiis.Incapano  autem  agro  ftabic  oppidum  fuit 
ufqi  ad  Cn.pdpeium  &.L. Catonem  cdlf.a  pridie  kalend.maii.quo  die  Sylla  legatus 
bello  fociali  id  deleuit:quod  nuc  in  uillas  abnt.Interadit  ibi  dC  taurania.Sunt & mo-- 
nentis  fcalmi  reliquix.Prxterea  audor  eft  Antias  oppidum  larino^  apiolas  captum, 
a, L. Tarquinio  rege,  ex  cuius  prada  capitoliumis  i fine  mchoauent.Afurren tino  ad 
filari  amnem. XXX.  M.pafTus  agerpicentmus  fuic  thufco^  templo  lunonis  angie  ab 
lafone  codito  infignis.Intus  oppidum  falemi : picentia.  A filaro  regio  tertia  & ager 
lucanus  brutiufqj  mcipit.  Nec  ibi  rara  incolarum  mutano.Tenuerut  eum  pelafgi  i 
&notri;icaIi:morgeces;ficuli:  grxcis  maxfe  populi ; nouiffime  lucania  famnitibus 
orti  duce  Lucio. Oppida  peftum  a grarcis  pofidoniaappeilatum:fmus  peftanusmp/ 
pidum  clea:qua:  nuncuelu  promdtormm..PaIinu^  a quo  fmu  recedde  traiedus  ad 


coloniam  regiam  .e;  M.palTus . Proximum  autem  huic  flumen  melphesioppiduni 
buxentum  gr*ci*  priu»  magnacmunc  iucaniai.  Laus  amnis  : fiiit  Si  oppidum  eodem 
nomine.  Ab  eo  brutium  littusioppidum  blandaiflume  baletumiportus  patthenius, 
& phocefiu  finus  uibonefisdoais  clampecisc,  Oppidu  tempfa  a gr.ccis  temefcdiitu! 
&aotonienfium  terina:  finufi^  inges  terinus.Oppidumconfentu.  Incus  i peniTula 
fluuius  achcron  a quo  oppidani  acheroaCini.Hippo  i quod  nunc  uibonem  ualentii 
appellamus. portus  Herculisimelaurusamnisitarentum  oppidum:portusOreftis(36 
meddua.Oppidum  fcylleuiaatis  fluuius  pater  ut  dixere  Scylla;.  Dem  colonia  regia; 
ficulum  ftetum:ac  duo  aduerfa  promontoria  ex  italia  cenis:e  ficilia  pelorum.xii.ita^ 
diorum  interuallo.  Vnde  rhegium.xliii.pafluum.Indeapennmi  fiiua:  jamontorium 
leucopetra.xii.M.paflibus  ab  ea locricognomiati.li.apromontono  zephyrio  abfiit: 
a filaro. ccc.iii.M. Et  includitur  europ®  fmus  pnmus  m eo  quem  mana  nuncupant, 
unde  irrumpit  atlanticum  ab  aliis  magnumiqua  intrat  porthmos  a grxcis : a nobis 
gaditanii  fretum  cum  itrauic.Hifpanum  quatenus  hifpanias  abluit.  Ab  alus  ibeftcii 
aut  balearicu.  Mox  gallicum  ante  narbonenfem  prouinciam:  hinc  ligufticura.  Ab  eo 
ad  fidliara  infulam  thufcum . quod  ex  graxis  alii  notium  : aliityrrhenumie  nolfris 
plurimi  inferum  uocant.Vltraficiliamquodeftadfalenrinos  : aufonium  Polybius 
appellat. Eratofthenes  autem  iter  oftium  oceaniScfardmiam  quicquid  eftfardoiiu. 
Inde  ad  ficiliam  tyrrhenumiab  hac  netam  ufqj  ficulumiab  ea  creticum. Infui®  p hsc 
mana  prima:  omnium  pityuf*  a gtecis  didbc  a frutice  pmeo  : nunc  ebufus  uocatur : 
utraqi  ciuitate  foederataiangufto  freto  interfluente. patent.xlii.M.paflibus.abfut  ab 
dianio.lxx.ftad.  totidem  dianium  per  continentem  a carthagme  noua.tantundem  a 
pityufis  in  altum  baleares  du®:  et  fucronem  uetfus  colubrana.  Baleares  funda  bellK 
cofasigraci  gymnafias  dixere. Maior.c.M.p.eftldgicudine:  circuitu  uero  .cccc.lxxx. 
.M. oppida  habet  ciuium  romanonim  palinam&polennamlacinotumauium.& 
tucini  quod  foederatum bochorumfuitiab  ea  .xxx.M.p.diflat  minor  : longitudine 
.xI.M  arcuitu.c.l.M.pafTuu.Ciuitates  habet  labonem:  faniferaimagone . a maiore 
.xii.pafluum  in  altum  abefl:  capraria  infidiofa  naufiagiis:&  e regione  palin®  urbis 
meraria  ac  riquadra  patria  Annibalis.  Ebufi  terra  ferpcntes  fugat ; colubrari®  pant. 
Ideo  inferta  omnibus  nifi  ebufitanam  tertam  inferentibus. gr®ci  ophiufam  dixere  i 
Cuniculos  ebufis  gignit  populantes  balearium  mcffes  . Sunt  ali®.xx.  fermeparuz 
mari  uadofo  . Galli®  autem  hinc  ora  in  rhodani  oftio  metina  : mox  qu®  blafconus 
uocaturiSt  rtechadcs  a uicinis  maffilienfibus  did®  i propter  ordinem  quo  fit®  funt 
erunt  nomina  fingulis  prote  mefe:  qu®  & pomponiana  uocatur : tertia  hype.  Ab  iis 
fturium:phGenice:philareroi&  lerinaaducrfuanripolm:i  q ucrgoani  oppidi  mcona. 

Corfica.  Cap.vi. 

i I N ligurtico  mari  ert  corficaiquam  graxi  cymon  appellauerei  fed  thufco  f pior 
JL  a feptentnonein meridiem proiecrta.longapafruum.cl.M.latamaiore exparte 
il.drcuitu.ccc.xxii.M.Aberta  uadis  uolatertanis.lxii.M.p.Ciuitates habet  .xxxiii.SC 
colonias  marianam  a Mano  dcdubtami  aleriam  a diirtatore  Sylla . Citra  ert  oglafa . 
Intra  uero  Ix.  M . partibus  a cotficaiplanaria  a fpeae  dibla  squalis  freto  i ideoque 
nauigiis  fallax:amplior  gorgona  & capraria:  quam  grsci  ®gilon  dtxere.Item  igiliu: 
Si  dianium  quam  artemifiamiamb®  contra  cofanum  lictus:&  contra  littus  uapon®; 
mcnanaicolubariai  uenanaiiluaicum  ferri  metallis  drcuitu.c.p.a  populonio  .x.M. 
A grxcis  ®ralia  ditrta.ab  eaplanafia  .xxxviiii.M.  Ab  iis  ultra  tybenna  oftia  i antiano 
rtura.mox  palmaria  finonia  aduerfum  formias  ponti®  . In  puteolano  autem  finu 
pandatana  pchyta  no  ab  Eca  Acne®  nutrice;  fed  quia  ^fufaabsnaria erat. Aenaria 
ipia  a ftarioe  nauium  Aene®  Homero  inarim®  dicrta.grsds  pychecufa;  no  afymiaru 
multitudine : ut  aliqui  exirtimauere : fed  a figulinis  doliariorum. inter  paufilipum 
&neapolinmegaiis  .moxafurrento.viii.M.  partibus diftantes  Tyberii pridpB  arce 


«emgem.S«dmu  ««us.vmi.M.  pa/Tius  a corfa  extremis 
tasar«n^usmfubpam,s:qu*cuma3kr«.appelWltemauepmtona£i& 

^ibusfretum  ipfum  taphros  nominatur.  Sardinia:  Lp  vii 

S miiV  r ocadente-cLiumiliam 

mendie.I»tim.mila:  a%i*tnoe.c.xxu.Cu!ajim.(i.kii.milia.Abeftab  aftica 

^anmno  promontono  ducenta  miiia  . a gadibus.xiii.l.habet  & a garditano  nmoV 
tono  duas  «fulasiqu^  uocantur  H^culis  a fulcherfi  enofin:  a calaLno  ficaLi 
^idam  haud  procul  ab  ea  etiam  beleridas  ponunt : 8t  caIIodem;&  quam  uocant 
hietacam.&Iebernmi  m ea  populorum  dienfes : faknicorfi.  oppidorum  .xiui.  fui/ 

chitammaientimineapolitamibocerfesialaritanicimumramanorumi&norenfes 

Colonia  autem  una:  qu*  uocatur  ad  wtrim  libyfoiiis  . Satdmiam  mfam  Timaus 

fancWiotinappelkuitaDeffigiefole*.  Mprfdusichnufamafim*^^  ueftien. 

Contra  peflanumfmum  leuafu  eftafireneiifepula  appellata . Contra  uelSm 
ponm^  ifacia:  u^ue  uno  nomine  omotridestargumentum  poffeffs  ab  mneems 
it3lix-.se  contra  uibone  patu»  qu*  uoantut  ithacefi*  Vlyxis  fpeLla. 

Yo  ^ . . DH  Sicilia.  Cap.viii. 

fcmm  ate  omnes  dantates  fidlia  ftcania  a Thoq^dide  didia  .Tnnacna  a plurv 
xa  '“«gula  fprae;dicuitu  patens  utauaroreft  Agnppa.d.c, 

.wiii.  M.pair&us:quondamDrutioagrocoh*tens:moxintet&fomanauulfa  .xii 
.M.mlongimdmemfeto.rniatitudinemautem.cxd.  luxta  coloniam  reo, a ab  hoc 
dehifc^ia^mento.-Aegiumgrm  nomen  dedere  oppido  in  margme, aliae  fito  . 

In  eo  freto  eft  fcopu  us  f(ylla:item  caiybdis.  Mare  uorticofum : ambo  daia  feuitia. 
iphus  tnqucte  ut  diximus  promontorium  pelorus  uocatur : aduerfus  fcylli  uerea 
in  italiamipach^am  in  gtaxiam.cxlmi.M . ab  eo  diftante  peloponnefo  .Lilybeum  in 
afncam.c.lxxx.  M . interualio  a Metnirii  promontorio:  & a cakntano  fardinia:  .c. 
uigmt, . M . Inter  fe  autem  hsc  promontoria  late  diftant  his  fpatiis. Terreno  irinere 
apeIoro  pdimum.c.lxvi.M.p3ffus.IndeUybeum.cc.  M . Indepelotum.c.lxx.M. 

coloniae  ibi  urbes  ac amates.Ixxii.  A pelaro  mare  ionm  ora  fpeila-te oppidu  melTana 
ciuium  romanotumiquimamerrini  uocantur.  Promontonum  drepanum ; colonia 
aurommium:quae  antea  naxos.-flumen  afines  : mons  stna  no<ftumis  mirus  icediis. 
Lrater  eius  patet  ambitu  ftadia.xx.  fauilla  aurominium  & catina  ufque  peruemt 
teruens.fragor uero ad matonem&gemellos colles,  fcopul, tres  Cydopum  . Portus 
Vlyxis  : colonia  catinaiflumina  fymethum  terias . Inrus  leftrigom  campi . Oppida 
leontini : megans : anrnis  panugies : colonia  fyracufas  cum  fonte  arcthufa . Qua^ 
quam:&:temcmtis:a£  atdiidanifa  : & magea  :&  cyane  j mdiiiaEfontes  in  fyScu/ 
fano  pota'tur  agro.portus  nauftarhmus  i flumen  florus : promontorium  pachynui 
a qua  fronte  fidli*  flumen  hitminium  , oppidum  camarina  : fluuius  celas : op^ 
pidumagragas  : quodagripntumnoflri  dixere . thermae  coIonia:amnes  agathema 
thetypfa  celmus. Oppidu  Iilybeu.ab  eo  promontorium  drepanaimoxeryx , Oppida 
panormum:  folimum : hymera  cum  fluuio  ccphalcdi  t felcuntinumi  agathymum; 
tyndaris  colonia:  oppidum  myle.Et  undecephnus  pelonis  . Intus  latin^e  conditio-' 
nis  Centuripini:  nepini:  fegefiani . Stipendiarii:  aflorini:  smefcsiaggeriniiaceflei: 
acrcnrcs:bidim;dtariarini:  drepanitaLni:argeftmi:aceflicrcsierycini:entclletini : neci^ 

J?^'^^^'^S^^^^'S^^^*ti:galatheni:halefini:enncnfes:hyblecnfcsi  hebrytenfesiherb^ 

es.herbuienrcsihalicefesshadranicani:  macarcnres:hypanefes:ictenfes:mutrufl:ani : 
mageilini:murgentim:fnuticenfcs:mcnanini:naxmonii:pctini:paropini ; teraphiti-' 
en.res:femellitani:fefchcnni:reLnunci:fimcri:hilarefes:tifrinenres:  cnocaIini:triraci'' 
enfes : sandei  meflenioru.  Hoi^i  ficulo  freto  fut  infulae  in  africam  uerfa  gaulos  me-' 
litaacamanna.Ixxxiiii.M.pafribus.aIJ.ybeo.c.xm.  cofira:  crdnefos:ccreine:galatha: 


lepadufa:  aethufa  quam  alii  atgufa  faipferunt.  burion  aetna:.  Et  afeleute.lxxv.nlilja 
ofteades  s cotrac^  paropinosufcrca.Citra  uero  fidlia  ex  aduttfo  metauriamnK.xxu. 
fermepaffuum  ab  italia.vii.  xoli» appellata.  EaxiemlipareorumSt  epheftiades  a 
gra:as:a  noftris  Vulcani . Aeolis  5 Aeolus  iliacis  tpfibus  ibi  regnabat. 

DE  Lipara  Cap.yiii. 

I Ipara  cu  ciuium  romanorum  oppido  didla  a Liparo  rege:  qui  fucceffit  Aeolo: 

J ^ antea longinis  uelmeligonis  uocitata.abeft  .xxii.  M .p.abitaliaipfacircuitu 

paulo  minori.  Inter  hanc  ficdmm  altera  antea  therafia  appellata : nunc  hiera  quia 
facra  Vulcano  eft:co!le  in  ea  nodlumas  euomente  flammas.Tertia  ftrongyle  a lipr.ra 
mille  palTus  ad  exortum  folis  uergens  : in  qua  regnauit  Aeolus  : qu*  a lipara 
liquidiore  flamma  tantum  differt  .Cuius  fumo  qui  nam  flaturi  fint  uenti  in  tri^ 
duo  pcedifcere  incolae  traduntur : unde  Aeolo  uentos  paruiffe  exiftimatum.  Quarta 
didyme  minor  q iipara.Quinta  eriphufa.Sexta  phoenioifa  pabulo  proxiaru  relidla. 
Nouiffima  eademqj  minima  euonymos.Hadenus  de  primo  europs  finu. 

DE  Locris  italis  fronte.  Cap.ix. 

A Locris  italis  frons  indpit:magna  graecia  appellata  in  tres  finus  rcced&  aufonii 
maris:quoniaaufones  teuete  primi.patet.lxxxii.M.pafruu:ut  ausiore  Vatro. 
pleriq^.lxxii  .M.  fecere . in  ea  ora  flumina  innumera  : fed  memoratu  digna  loconus 
fagra:6dueftigia  oppidi caulonis:myftia:confilinumcaftrum  : carcinum:quod  efle 
longiflimufti  itaiis  promontoriumaliqui  exiftimant . Dein  fcyllaceus:Si  fcolagium 
fcyllaceum:6c  fcyletum  atheaienfibus  cum  conderent  didum.Qijem  locu  occurrens 
therincus  finus  peninfulam  efficit. & in  ea  portus  quiuocaturcaftraAnniba!is:nufq 
anguftiore  italia.xl.M.paffuum  latitudo  eft.ItaqjDionyfius  maior  intcrdfa  eo  loco 
adiicere  fidlix  uoluit.Amnes  ibinauigabiles  caranas:aotalus:femytus  : arocha:tar^ 
gines. Oppidum  intus  petilia:mons  clybanus:  promontorium  lacinium : cuius  ante 
oram  infula  .x.  M .p.  a terra  diofeoron  . altera  calypfus  quam  ogygiam  appellafle 
Homerus  exiftimatur.Pceterea  tiriferanus  amelodTa.Ipfum  a caulde  abeffe  .Ixx.M. 
partibus  ^didit  Agrippa.  Secundus  Europs  finus.  Cap.x. 

A Lacinio  promontorio  fecundus  europs  finus  indpit:magno  ambitu  flexus. & 
acroceraunio  epiri  finitur  promontorio.a  quo  abeft.lxxv.  M.  partibus  oppidu 
Croto:amnis  neethus.  Oppidum  Aurium  iter  duos  amnes  cratinSC  fybarin:  ubi  fuit 
urbs  eode  nofe . Siiliter  eft  inter  'fyrin  & acrin  Heraclea  aliqndo  fyris  uodtata.  Fluia 
thalandrum:cafuentum.oppidum  metapontum:quo  tertia italia  regio  finitur.Me." 
diterranei  brutiorum  apruftani  tantum.Lucanorum  autem  hinc  atinates:  buxetini : 
eburini:grumentini:potenrim:fontmi;fyrini:tergilani:urfmtmi : uolf£tani:quibus 
numeftrani  lunguntur.Prxterea  iteriffe  thebas  lucanas  Cato  amftor  eft.fli  mardonia 
lucanorum  urbem  fuiffe  Theapompus:in  qua  Alexander  epirotes  occubuerit . Con-" 
nedtiturfecunda regio amplexahirpinos:calabriam:apuIia  : falentinos.cc.l.M.finu 
qui  tarentinus  appellatur  ab  oppido  laconum  in  recertu  hoc  intimo  fito  contnbuta 
eo  maritima  colonia:qux  ibi  fuerat.  Abeft.cxxxvi.M.p.  a kdnio  promontorio  : ad^ 
uerfam  ei  Calabriam  in  peninfulam  emittens. Gt^  meffapiam  a duce  appellauere : 
Si  ante  peucetiam  a Peucetio  Oenotri  fratre. In  falentinoagro  fterpromdtoria.c.M. 
partuum  inter  funt.Latitudo  penfful*  a tarento  brundufium  terreno  itinere  .xxxii. 

• M. partibus  patetimultoqj  breuius  a portu  fafina. Oppida  p continentem  a tarento 
uana  cui  cognomen  apule:meffapia:aletiuni.In  ora  uero  fenonum  gallipolis  : qua: 
nunc  eft  anxa  .Ixii.M.paffibusatarento.  Inde.xxxiii.M.^montoriumquod  acran 
iapygiam  uocant : quo  longiffime  in  maria  excurrit  italia.  Ab  eo  bafta  oppidum  & 
hydruntum.x.M.ac.viiii.M.palTuumiaddifcrimen  ionii  &hadriatidmaris.qua  in 
gacii  brcuilTimus  tranfitus.Ex  aduerfo  apoilonia  oppido  latitudfe  ftercurretis  freti 
.l.non  amplius  partuum . Hoc  interuallum  pcdeftri  continuate  ttanfitu  pontibu* 


^ te,ccogitau,t  Poftcum.M. Varro  cu  dambus  Pompc, 

curx. Ab  hydru-tcfoletum  defertuL . 

f nm'L^  nobde  acuelurcernorerranfitu! 

t «Cipiente  illynca  urbedirrachio.cc.xxii.M.traieftu.Brudufio  conrer- 
himus  pediculorum  ager  noutm  ado  efcentes  roridemque  uirgmes  ab  illynis  xiii 

populos  genuere.  Pediculorum  oppida  rhuduiftegnatu.ba„onanteupJaDeda; 

W oiaquo&™.amitapadhus:aufidosexhirpinis  motibus canuffi 

aISS  co^omme  a duce  Diomedis  foceroim  5 oppidum  falapia 

Mnibalis  meretnao  amore  inclytum . SipontumiPrla:  amnis  cerialus  Dauniorum 
fmis^orms  aggafus.PromontonUm  montis  gatgani  a falentino  fiue  lapymo.c.xxx 

freto  teanum  apulo^i.Iremqi  larinuiditemia : ttfehius  amnis.Inde  regio  fretana.Ita 

apuIommgeneiatnaiteaniaduce.Gares.LucaniquifubadtiaCalchaterenuereloca 

quai  nunc  tenent  etinates.Dauniorumprxrerfupradida  colonix  lucena  : uenufia  . 

hippium  Diomede  condente . Moxaiw 
nppadiaurn.Diomedesibideleuitgentes  monadorum : dardorumqj  S:  urbes  duas 
qux  in  ,puerbii  ludicrum  uertere  apinam  metaicram.Getera  frus.In  fcunda  regione 
hirpmc^i  colonia  una  beneuentu  aufpicaaus  mutato  nommeiqux  quo-di  appellata 

maicuentu.aufeculam:aquiloni:abellmarescognommeprotropi;compfani:cLdini 

hgures:qul  cognominantur  comekni.-ac  qui  bebiamtuefcellanudeculani : aletnni : 
a e inares  cognomfati  niarfi.atrani:ecani:alfellani;artinares:arpani;uorcani:colla^ 
rmi:cormenfc . & nobiles  clade  romana  cannenfes.dirini.-forcntani.-genufmi;  herdoc 
nenlcsnnmdartnaccs.-cognomine  frentani;etmates.cx  gargano  mateolammcrecmi: 

matoi:rubuftini:filuini:fttapellinr.t-rtia-ttm:uibmates;uenufini:ulurtmi.Calabroai 
mediterranei  cgenm:butunn'nenfcs:dea'ani:bmmbeftim:narbonenfes;baltonenfes! 

Itulnini.curmi.  Salentino^i  aletini:bafl:erbini;neretini;ulennni;ueretim. 

S Regio  Italix  quarta.  Ca.xi. 

Equitur  regio  quarta  gentium  uel  fornlTimarum  italix  in  ora  fretanorum  a 
tifemo  flume  triniu  portuorum.oppida  hiflroniuibucamrrona.atemus  amnis. 
•Intus  anxam  cognomine  frcntaniicarctmi  fupnates  4;  infernates  lanucbfes . marruc 
anorum  teatim.  pelignorum  corfinienresifupequani.-fuImoncTes.marroy  anxa-tini; 
atinaces.‘fuce'tes;lucentesimarruuii . Albenfium  alba  ad  fuanum  iacu.Aeqculanoni 
climmirtiicarfeolani.  Veftinorum  angulamipenienfesipeltuinatcs:  quibus  iungunt' 
auhnatesidfmontani.Samnitium  : quos  fabellos & grxci fiunitas  dixere  . Colonia 
ouianum  iirrus:& alterum  cognomieutidecumanorumtaufidenatesiefemini  fagi: 
fugali  hcokfes.-fepinates  treuetiates.Sabforum  amitemini:curefes:fotum  deciiifoji 
houum:fidenates:iteramnates:  nurfiniinometantireatiniitrcbulani:  q cognominat' 
mutuefti:a:  qui  fufFcnates:tybuttes;parinates.In  hoc  fitu  ex  sqculis  fteriere  comini: 
tadiates:acedici:alfaterni.  Gelianus  aucltor  e lacu  fucino  hauftum  marforii  oppidu 
archippe  coditum  a Marfya  duce  lydorum.Item  urridnorum  f piceno  deletum  a ro/ 
mais  Valenaus . Sabini  (ut  quidam  exiftimauere)  a religide  & deorum  cultu  fcuini 
appellati  uclmos  accolut  lacus  rofadis  collibus.  Nar  amnis  exhaurit  dios  fulphurcis 
aquis. Tybcrim  ex  his  petes  replet  emote  fifcello  labes  iuxta  uacunx  nemora  & reate 
feofdem  cdditus.  Ac  ex  alia  parce  anio  i mote  trebanorum  ottus  lacus  tris  amcenitacc 
nobdes  qui  nome  dedere  fubIaqueo:defert  f tyberin.  In  agro  reatinocutylis  lacumii 
quo  iludfuct  ifulatitaliie  umbilicum  eiTe  .M. Varro  cradic.Infra  fabinos  latiumen: : 
a latere  picenumia  tergo  umbria  apenninis  tugis  fabinos  utriqj  uallatibus. 
y — ^ Quinta  regio.  Ca.xii. 

^ ^ Vita  regio  piceni  eftquondam  uberrime  multitudis  .ccc.lx.mdia  picentium  f 


fidem  romii  populi  uenere . Orti  fut  a fabinis  uoto  uete  facro  . Tenuere  ab  aterno 
amnc.-ubiuucager  Hadrianus  K Hadria  colonia  a mati. vii.milium  palTuum  flume 
uomanumiagcr  pnetutianus  palmefifqj.Item  caftrumnouuiflume  Darinuitruetum. 
cum  amne  quod  folum  libumorum  i iraliaiteliquum  efl.flumia  albularesifuinum: 
Heluinum  quo  finitur  prztuciana  regio!&  picetium  icipit. Cupra  oppidumicaftellu 
firmaorum:&  fuper  id  coldia  afculu  piceni  nobiliffima.  Intus  nobanaii  ora  cluanai 
potentia.-numana  a ficulis  cddita  ; Ab  iifdem  coldia  ancon  appofita  promontorio 
cuero  fipfo  fledletis  fe  ore  cubito  agatgio.c.lxxxiii.M.pafTibus.  Intus  aufinatesiue' 
tegraniidgulaircuprefesicognomie  mdtani : falatiefes:paufulai!plyniefcs:ricinefest 
feptempedaniitollentinatesitriaeenfes  cum  urbe  faluia:polentini. 

Sexta  regio.  Cap.xiii. 

iT  Vngitut  hic  fexta  tegio  umbriam  complexaiagrumqi  gallicum  circa  ariminu , 
I Ab  ancone  gallica  ora  icipititogata  gallia  cognomine.Siculi  ii  libumi  plurimi 
eius  ttadii  tenuere  in  primis  palmenfemipnetutianumhadrianumqj  agrum.  Vmbri 
eos  expulereihos  hetrutiaihanc  galli  . Vmbtorum  gens  antiquilTima  italix  exiftfadj 
ut  quos  umbrios  a grxcis  putet  difitos:  a inundatione  terra^r  hymbribus  fupfuiflcti 
Trecenta  eorum  oppida  thufci  debellalTe  tepenuntur.Nunc  in  ora  flume  efis  : fene^ 
galliaimetaurus  fluuiusicoldia  fanum  fortunx;pifau^  cum  amne.  Et  itus  Hifpellu; 
tuder.De  caitero  amcrini;attidiates:afirinates:amates;efinatcs:  camertesicafuetini : 
carfulani:doiates  cognomine  falentimifiilginates:  foroflamminienfes:  foroiuliefes 
cognomine  concubienfes:fotobremitiani:forofempronienfes:inginini:intetannates 
cognominenartcs:meuanatce:meuanienenfcs:matilic3tcs!namicnfcs:quodoppidil 
nequinum  antea  uocitatum  eft.nucerini  cognomine  fauonienfesiS;  camcllani:  otti'' 
culaniiortani;  pitulani  cognomine  pifuertesicetali : metgentini : peftini:  fetinates : 
farfinates:  fpoletini:fuareani!feftinates:fuillates:adinates:trebiates:tuflicani!tiber/ 
nates  cognomine  tybutinii  iiallimeunrenfes  ; uefionicates : Urbinates  cognomine 
metaurenfes:&  allihortenfes:metionenfes:uindinates:uiuentani  In  hoc  fitu  iteriere 
feliginates:&  qui  clufiolu  teuereifupra  itetannani:  Si  farranates  cum  oppidis  acerris 
qu*  uafrix  cognominabantut.Turocelo  : quod  uettiolum.Item  folinatesifuriates  i 
fallienates.  Apienates  intenereSCarienates  cumcrinouolo:6<  urcidicani:&  plagenfes: 
pifinates  icxlcftini.  Ameriam  fuprafcripta  Cato  ante  Petfei  bellu  cdditam  anis.dcccci 
.Ixiiii.prodidit.  Oflaua  Regio;  Cap.xiiii. 

OCtaua  regio  determinatur:  arimino:pado:apenino.In  ora  fluuius  cruftumiu: 
ariminum  colonia  icum  amnibus  arimino  Si  aprufa. Fluuius  hic  rubico  quddi 
finis  italis.  Ab  eo  TapisifiC  uitis  : Si  anemo.Rauena  fabinorum  oppidum  cum  amne 
bedefeab  ancone.c.iuM.pafTibus.mec  procul  a mari  umbrorum  butriu.  Intus  coldia 
bononia  felfina  uocitata  cu  pricipishetrurixeffet.brixillurmutinatpannaiplacetia. 
Oppida  cefena:cIatema:foroclodii:liuii.Popuh  truetinoy:comelii;licinii:fauetini : 
fidetini:otefini:padinates:regiefesaLepido.Solonates:faltes:qgallianicognomiaf. 
aquinates:tanitai . Veliates  cognomie  uetetiitegiates:  urbinates.In  hoc  ttadtu  itetie' 
tut  boii;  quo^  tnbus.cxii.fiiifle  audior  efl:  Cato. Item  fenonesiq  ceperat  roma. 

DE  Padoflumie.  Cap.xy. 

PAdus  e gremio  uefuli  mdtis  celfiffimu  i cacume  elati  finibus  ligu^;  gabienotu 
uifedo  fdte  proflues  cddefqr  fefe  cuniculoifld  i forouibiefium  agro  itej:  exotiesi 
nulli  amniu  claritate  iferioria  grxeis  didhis  eridanus  ac  poena  Pharthdtis  illuftratus. 
Augetur  ad  canis  ortus  liquatis  niuibus:  agris  q nauigiis  torretior:nil  tame  ex  rapto 
fibi  uedicas.Atqjubiliqtagrosjubertatelargior.ccc.M.  palTibus  a foce  addes  meatu 
duodenonagica.Nec  amnes  tatum  apeninos  alpinofqr  nauigabiles  capies  ; fed  lacus 
quocp  immefos  i eum  fefe  exonerates  omni  numero.xxx.flumia  f mare  hadriaticum 
aeferc.Ccleberiinaa  ex  iis  apenmilatereiadtum;tanatum:trebiam  placctinumicaru» 


maim:gabellum:fculterniira!renum.  Alpium  uero  fturam : motgum:durias-duas* 
ferritem:tianumdambrumiadduamiollium:minum.Nec  alius  amnium  tam  bmui 

fpano  mai0!?s  icrementi  eft  Vrgetur  qppe  aquarum  mole  : & i proffldum  asitur 
grauu.  terr*  quanquam  dedudlus  i flumfa  & folTas  iterraumamaltmumqi  palTud 

.c.M.M.t^equialatgiusuomit:feptem  maria  di(ausfacere.Anguftafo(raraue'na- 
trah.tunubi_padufauo^tur:quonda-mefraniausappellatus.Proximumi-deoftium 

magnitudine  portus  habeti  qui  uatreni  diatur.quo  Qaudius  Cafar  e britania  tnu^ 
ph^  pragradi  dia  domo  uenus  q naue  itrauit  hadnam.Hoc  ante  eridanum  oftium 
di(^meft^b  aliisfpite_ticum^urbefp,ra:quafliit  iuxta  i praualens  utdelphicis 
credimm  eft  thefauns  codita  a Diomede.  Auget  ibi  padum  uatrenus  amnis:ex  foro, 
cpelienfi  agro.Proximum  mde  oftium  captafiaidem  fagisidem  uolanemuod  ante 
alane  uocabatur. Omnia  ea  folTasflummaq!  pnmi  afagi  fecere  thufci  egefto  amnis 
impetu  per  trafuerfum  i hatnanoru  paludesiqua.vii.matia  appellaturmobili  portu 
oppidi  thufcotuni  hadnaia  quo  Hadriaticum  mare  ante  appellatum:  quod  nuhc  ha. 
dnaticum.Inde  oftia a plena atbonaria ac foffiones  phdiftma;  quod alii tartamm 
uocant:omnu  ex  philiftma  fofta  abudatione  nafcftia:  accedetibus  atefi  ex  mdftmis 
alpibusBcto^ono  ex  pataumorum  agris  . Pars  eorum  & proximum  portum  facit 
bmdulum:ficutedronem  mediaciduaacfofra  clodia.His  fepadus  mifcetiacperhac 
effunditur  plerunqi.-ut  in  agypto  nilusrquod  uocant  delta . mquettamque  figuram 
1 alpes  atqi  oram  maris  facere  proditur  ftad.ii.  M.circuim.  Pudet  a gracS  italS  rone 
mutuati.  Mettodorus  tamen  Sceptius  didt : quoniam  drca  fontem  arbor  multa  fit 
piceaiqua  pades  gallice  uocecutipadumhoc  nomen  accepiffe.Ligurum  quide  lingua 
amnem  ipfum  bodincum  uocari : quod  fignificet  fundo  carentem . Cui  argumento 
adclt  oppidum  iuxta  induftria  uecufto  nomine  bodincomagum : ubi  pr^cipua  alci^ 
^fapit.  de  Icaiiatranfpadanatregionona.  Ca,xvi. 

^^r^fpacianaappellatur  ab  eo  i regio. ix, tota  f mediterraneo:  cui  maria  c\in€U 
X fru^uofo  aluco  iportat . Oppida  uibiford  fegufio.Coiom^ab alpm radicibus 
augulla  taurinoiatm  antiqua  ligurum  ftirpe:inde  nauigabili  pado.  Dein  falaforum 
^gulu  prxtona  iuxu  gcmfas  alpium  fauces  graias  asq?  pominas.His  pcenosigraiis 
H^culem  tranfiiTe  memorant . Oppidum  eporedia  fibyllinis  libris  a po.  ro,  condi 
luuum.Eporedicas  enim  galli  bonos  equorum  domitores  uocant.  Vercella:  libirioru 
ex  Uluis  ort^  : nouaria  cxuertamacoris  uocantiorum:hodieqjpagus.Non(ut  Cato 
cxiltimat ) ligurum  ex  quibus  leui  & marici  condidere  ricinum  non  procul  a pado  : 

ucut  bontranfalpesprofcdrilaudempompciamrinfubres  mediolanu  : orobiorum 
Ilirpis  elTc  cornum  atq;  bergomum:&  licinifo'rum:&  aliquot  circa  populos  auftor  c 
ato:rcd  originem  gentis  ignorare  fe  fatetur:quam  docet  Cornelius  Alexader  ortam 
a grxaa:itepretationc  etiam  nominis  uitam  f motibus  degentibus. In  hoc  fiCu  iteriit 
oppidum  probiorum  barra:unde  bergomates  Cato  dixit  ortos:  etiamnum  prodente 
c altius  : q fortunatius  fiti . Interiere  &caturigensifubrumexules:&fpira  fupra'' 
di^.Itcmmclpum  opulentia  pneipuum : quod  ab  ffubribus  &boiisfiifcnombus 
deletum  eft  eo  die:quo  Camillus  ucios  cepit:ut  Nepos  Cornelius  tradit. 

S Veneria  decima  regio.  Cap.xvii. 

Equitur  decima  regio  italii  hadriatico  mari  appofita : cuius  uencria  fluuius 
filis  ex  montibus  taurifanis  : oppidum  altinum:flumen  liquetia  ex  montibus 
opitetginis  :&  portus  eodem  nomineicolonia  edeordia;  flumen  & portus  romatinu : 
tiliaucntu  maius  minufqj : anaflum:quo  uaramus  defluit,  alfa : narifo  cum  turro 
profluente  aquilciamcoloniam.xii.M.paflibusamarifitam.  Camorum  hoc  regio 
lunAaq;  re^di  iapidum:amnis  rimauus:caftellum  nobile  uino  pucinu.Tergeftinus 
finusTcoIoniatcrgefte.  xxx,  M . iii;-M.  ab  aquilciaiultra  quam  fex  milia  pafluum 
formio  amnis.ab  rauenna.c.Ixxxix.paflibusjantiquusaufftxitalix  terminus.  Nunc 


ueto  iftri*:  quam  cognominata  tradunt  a flunue  iftro  in  hadriam  effluet*  e danubio 
amne  eodemqj  iftro  ex  aduerfo  padi  fauces:contrario  eorum  percuiTu  imari  fteriedla 
dulcefcente  . Pleriqj  dixere  falfo  & Nepos  Comeiius  etiam  padi  accola. nullus  enim 
ex  danubio  amni  f mare  Hadriaticum  efFuditur. Deceptos  credo  quoniam  argo  nauis 
flumine  in  mare  Hadriaticum  defcendit:  nec  procul  tergefle  .Nec  iam  conflat  quo 
flumine.Humeris  ttaueilam  alpet  diligentiores  tradunt . fubnfle  autem  iftro:  dein 
faotdein  nauporto:cui  nomen  ex  ea  caufa  eft  inter  Hemonaim  alpefqj  exorienti. 

DE  Iftria.  Cap.xviii. 

iT  Striautpeninfulaexcurtit.Latitudinemeius.xl.M.paftuum;citcuitu  uero.c. 

i .xxii.M.  prodidere  quidam  . Item  adHzrcntisliburniar&panaticifinus.  Alii 
libumia.c.lxxx.M.  nonnulli  f panaticum  finum  lapidiam  promouereia  tergo  iftria 
•c.xxx.M.palTuu. dein libumiam.c.l.M. fecere. Tuditanus:  q domuit iftros;  i ftatua 
fua  ibiinfcripfitab  aquileiaadtitium  flume  ftad.cc.M. Oppida  iftria: ciuiu  romaoji 
agida:parenrium.  Colonia  pola  quas  nunc  iulupietas  quondam  a colchis  condita . 
Abeft  a tetgefte.c.  M . n . p .mox  oppidum  nexantium  . & nunc  fmis  italia:  fluuius 
arfia.Pola  ab  ancona  ttaieiftus  .c.xx.  M.  paffibus  eft.  In  mediterraneo  regionis  deci.E 
coloma:crcmona;brixia  cenomannorum  agro.  Venetorum  autem  natti  Aceft^  & 
oppidaacelum:patauium:opitergium:belunium:uicentia : mantua thufcotu  trans 
padumfola  reliqua.  Venetos  troiana  ftirpe  ortos  audtor  eft  Cato.  Cenomanos  iuxta 
maflilia  habitalfe.In  uolfcis  fettini:&  tridetiniific  beruenfes.  Rhetica  oppida  rheto^: 
& euganeorum  Verona : iuliefes  camorum. Dein  quos  fcrupulofe  dicere  nd  attieat : 
aluttaenfes : afleriatesiflamonienfes  : uanienfes  tuli  cognomine  culici:foroiulienfcs 
cognomine  ttafpadani;fotetani;nedinates:quarqueni:taurifani:cogiefes ; uamani. 
In  hoc  fitu  interiere  per  oram  iramina:;pellaon:pafidum:ex  uenetis:atina:&  aelinas 
camos  fcgefteiSc  ocra.Taunfcis;  noreia.Et  ab  aquileia  ad  duodecimum  lapide  deletu 
oppidum  etiam  inuito  fenatu  a .M.Qaudio.L. Marcello. L.Pifo  audior  eft  . In  Hac 
regione  dC.xi.lacus  inclyti  funt.  amnefqj  eorum  partus  aut  alumni  fi  modo  acceptos 
redduntiutadduam  latius  : ticmum  uerbanusimintium  benacus  : olliumfebinus: 
larabrum  eupilistomnes  incolas  padi.  Alpes  in  longitudinem. x.M.  palfuum  patere 
a fupero  mari  ad  inferum  Gelius  tradit. Timagenes  .xxii.M.  pafluum  dedudlis  in 
in  latitudinem. Comeiius  autem  Nepos. c.M.T.  Liuius  tna  milia  ftadiomm;  uterqj 
diuerfis  in  locis. Nam  & centum  milia  excedunt  aliquando  ubi  germaniam  ab  italia 
fubmouent.nec.lxx.M.explent.reliqua  fui  parte  graedis  ueluti  natura:  ptouidentia. 
Latitudo  italia:  fubter  radices  earum  a uaro  per  uada  fabacia:taunnos:comu:brixia : 
ueronam:  uicenciam.’opitergu;aqleia:tergefte:pola  arfia.dcc.xlii.M.p.colligit. 

DE  Alpibus  & gentibus  alpinis.  Cap.xix. 

INcola:  alpium  multi  populi:fed  illuftres  a pola  ad  tergeftis  regionerfeculfes  : 
fubocrini:atali:mtnocaleni:iuxtaq:  camos  quondam  taunfei  appellati : nunc 
norici.His  contermmi  rhetiiac  uindelici:omnes  i multas  ciuitates  diuifi.Rhetos  thu^ 
fcomm  prolem  arbitrantur  a gallis  pulfos  duce  Rheto  . Vetfo  deinde  italia  pcdlore 
alpium  latini  iuris  euganex  gentes : quarum  oppida  .xxxiiii.  enumerat  Cato  . ex  iis 
triumpilini  uenalis  cum  agris  fuis  populus. Dein  canuniicomplurefque  files  fmitiis 
attributi  muniapiis.Lepontios:6i:  falafos  taurifex  geris  idem  Cato  atbitratur.Cxteri 
fere  leponrios  relidlos  ex  comitam  Herculis  interpretatione  grata  nominis  credunt : 
ptxuftis  ftra  finus  alpium  niue  membris  leiufdem  Si  graios  fuiifc  pofitos  f tranfitu . 
Graiamm  alpium  ifulas  prseftatefqj  genere  euganeos  ide  tradlo  nomine. Caput  eo^: 
ftheonos:  rhetoru  uennonenfesifamnetefq;  ortus  theniamnis  accolunt.Leponrioru 
qui  uibeti  uocantunfontem  thodani eodem  alpium  tradlu.  Siit  prxtetea  lario  doari 
icolxrutodlodutenfes  & finitimi  centrones:cotrianx  ciuitates : eturi  e liguribus  orti, 
uagienni  ligures:&  q montani  uocatur.Capillatorumq:  plura  genera  ad  confinium 


figuftici  miris.Nd  alienum  uidemr  hoc  loco  fubiicere  ifcriptionem  e trophxo  alpiii 
quae  talis  e.Imperatori  CaEfari  tiiui  fUio  Aug.pontifici  maximo  imp.jdiiiftribunitiaB 
poteilatistSenatus  populufqj  romanus:^  eius  dudu  aufpiciifquegentes  alpin*  des 
qu*  a mari  fupo  ad  inferum  ptinebit;fub  impium  po.ro  Xunt  reckdx.G^L  alpf» 
deuidte:  mumpiimitcanum;uenotes!uenonet:es:hifard:breuni:naunes ; focunates. 
uindclicorum  getes  quattuor:confuanetes:uirucmates:licatcs:catceriates:  abifontes: 
rugufci.-fuanetes:ca![ucoties:  brixentesdepontiimiberi ! naatuatesjfeduni : uatagti  i 

falaffl:2nuuoncs!medulli:ucenni!caturiges;brigiam:fdciontii:btodidrii:nemalomi 

edemnates:efubiani:u£amim:gallicE;wiuIatti:eami:ucrgunm:eguituriineractuti! 

otateiiimerufiiuelaunitfuetti.Non.  fut  adiecft*  cottian*  ciuitates.xii.  qus  nd  foerit 
hoftilesXed  item  attributae  muicipiis  lege  pompeia.Haec  eft  italia  diis  iacra.  Hk  getes 
eius.hxc  oppida  populoru.Sup  hxc  italia  qus.L.  Aemilio  Paulo.C.Statilio  Re^lo 
confulibustnunciato  gallico  tumultu  fola  fine  externis  ullis  auxiliis;atqj  etiam  tunc 
fine  tranfpadanisequitum.lxxx.M.pedimm.dcc.M.armauit . Metallorum omniu 
fertJitate nullis  cedit  terris, Sedfterdidlu  id  uetere  cdfultu  patrii  italiz  parciiubetiu. 

Iilyrtaim«  Cap.xx. 

ARf:^  gens  iibumorum.  iugitur  ufqj  ad  flumen.  ticium.Pars  eius  ftiere  tnecores; 

hymani:£nchcie^:duclim;8i  quos  Callimachus  peucecias  appellac.Nuc  totum 
uno  nomine  iHyricumuocaturgcneratimrpopulomm  pauca  effatu  digna  au tfcclida 
nomina^Conucntiim.  fcatdouitanum  petunt  iapides  i & libumotum  ciuitates  .xiiii. 
e quibus  Iacimcnfes:fcuitin.os:burndl:^:oIboncnfes  nominare  nd  pigeat*  Ius  italicu 
habent  eo  eduentu  alutae  fanaces:a  quibus  finus  nominatur*  Lopfi  uarubarini  imu-^ 
nefqi  afferiates ; Bc  ex  infulis  fertinates  curittK . Ceterum  per  oram,  oppida  anefadio 

aluona:flamona:tarratica:femajloprica:orcoplyma:regium;argiruntum:corinium : 

enona  ciuitas : paufinus,*flumen  telaulumjquo  finitur  iapidia » Infula;  cius  finus  cu 
oppidis  praeter  fupra  fignificata:abfyrtium:  arba:Cragurium:in[a:pharos:paros  ante. 
Rurfus  in  cdtincntexolonia  iaderaqu3Eapola.c.Ix.M.p,abeO;*inde.xxx.M.colentu 
infula.xviii.offium  titii  fluminis.  Liburnia,  Ca.xxi* 

Liburniae  finis  6C  initium  dalmatise  fcardona  f amnc.ea.Ixii.M.pafTuu  a mari  i 
dcin  tariotarum  antiqua  regio  6C  caftellum  tariona.  Promontoriii  Diomedis  : 
ucl  ut  alii  penifuia Hillis  drcuitu.c.M.pafluum  tragurium  ciuiu  romao^  marmore 
notum  ficuli.  In  quem  locum  diuus  Claudius  ueteranos  mifit  ♦ Salona  colonia  ab 
iadcra.cc.xxii.M.pafluum.  Petunt  in  ea  iura  iuribus  deferiptis  in  decurias  *ccc,Ixii. 
dalmacac.xxii.decuni.cc.xxxix.ditiones.lxix.mazei  *lii.  fardiaces  ♦ In  hoctraeflu  funt 
bumum  mandetriumjtnbuiium.nobilitata  proeliis  caflella  petunt  6c  ex  ifulis  flati ; 
colentini;fcpari;epetmi.Ab  his  caflella  pigunti^irataneummarona  colonia  . Tertii 
conuentus  a falona.lxxii.M.pafluum  appofita  cognominis  fui  fluuio  a mari.xx.M* 
paf.M.  Varro  .Ixxxix*  duitates  co  uenditafleauAor  eft.  Nunc  prope  foli  nofcuntur 
cerauri  decuriis. xxiiii.diuerfi.xvii.defitiates.c.iii.dodeatcs.xxxm.deretini.xihi.dere^ 


mift^.xxx.dindari  .xxxiii.  gliditiones  .xlim.melcomani.xxiiu.  nares. c.ii.fdrtari.lx, 
ixii.ficulo^.xxiiii.Popuiatorefqi  quondam  italisc  uardei  nd  amplius  q.xx.decuriis; 
Pr^tcr  hos  tenuere  cra<flu  eu  CEuei:parthcni  j hemafi;marflhica;;  armifth^.  A narono 
amne.c.M.paffuum  abefl  epidaurum  colonia.  Oppida  duium  romanoni  rhiziniu: 
aferiuium  jbutuaniumjolchinium.;  quod  atea  colchiniu  didhim  eft  a colchis  codim. 
amnis  dirinoifuperqi  eum.  oppidum  duiu  ro.fcodra  a mari.xix.M.pafluu.Prarterca 
multo^i  gr*d*  oppido^  defidens  memoria:  necnonSeduitatu  ualidaru.Eonanque 
tradtu  fuere  labcates  enedcmdiniifafTeitgrabeiiproprieqj  didi  illyrii ; 6;  taulanri : dC 
pyrei.Rettnet  no^en  in  ora  nympheum  promontorium  * Lyffu  oppidu  duirun  ro. 

Aib  epidauro  x.  M . paffuum.  Macedonia  Cap . xxii* 

LyfTo  macedoniaprouindajgcntcs  parthini&a  tergo  eorum  diffareta:,  motes 


cinckuixa  dirrachio.IxxtY.M.pafTuum.In  ora  ucro  ciuium  romanorum  cpidamnu 
colonia  propter  inaufpicatum  nomen  a romanis  dyrrachium  appellata.  Flume  aous 
a quibufdam  eas  nominatum.  Apollonia  quondam  Corinthiorum  colonia,  iiii.  M . 
pafTuum  a mati  rcccdens.Cuius  in  finibus  celebre  nympheu  accolunt  barbari  amates 
& bcllioncs.  At  i ora  oppidum  oricum  a colchis  conditum.  Inde  mitium  cpiri.Mdtes 
acrocerauniitquibus  hunc  europ«c  detcrminauimus  fmum.  Oricum  a faletmo  icalic 
promdtorio  diftat.lxxxv.M.p^usta  tergo  camo^  6C  iapidii  q fe  effert  magnus  ifter. 

Norici.  Cap.xxiii. 

Heris  iugutur  norici.  Oppida  eorum  uirunum:celeia:taumia;agutu:uiuana: 
I \momnia:claudia:  flauium:folucnfc  . Noricis  iunguntur  lacus  pcifo  : deferta 
boiorum.Iam  tamen  colonia  diui  Claudii  fabanarA:;  oppida  carambaria  iulia. 

Pannonia.  Cap . xxiiii. 

Abitatur  inde  glandifera  pannonrie:  quamitefccnriaalpiumiuga:  pmediunx 
Jl  / illyricu  a feptecridc  ad  meridie  uerfa  molli  \ dextra  ac  Icua  deucxitatecdridut, 
Dalmatia.  Cap.xxv* 

Vas  pars  ad  mare  hadriaricum  fpcdtatrappellacur  dalmaria  Sc  illyricum  fupra^ 
[^diifhim.  Ad  feptentriones  pannonia  ucrgit . finitur  inde  danubio.  In  eacoloix 
ifeia.  Amnes  clari  & nauigabilcs  i danubium  fluut  drauus  e noricis  uiolerior, 
Sauus  exalpibus  carnicis  placidior.c.xv.M.p.  interuallo.  Drauus  per  ferretes:  fera^' 
pillosstafosffandrizctcs . Sauus  percolapianos  breucofqj . Populorum  hac  capita  . 
Pracereaariuates:arali:amantes:bclgites:carthari:cornacates : erauifci : hercuniates; 
latouicitoferiacesiuarrianitmonfclaudiustcuius  in  fronte  fcordifaun  tergo  taunfei , 
Infula  in  fauo  metubarris  amnicarum  maxima. Prasterea  amnes  memorandixolapis 
in  fauum  influens  iuxta  fifeiam  gemino  alueo  infulam  ibi  efficiens  : qua:  fegeflica 
appellatur. Alter  amnis  bacuntius  in  faiim  firmio  oppido  ifluit : ubi  auitas  firmien' 
fium  & amanrinorum  . Inde  .xlv  . M . paffuum  taurunum  ubi  danubio  mifcetur 
faus.  Supra  influunt  ualdanus  urpanus  : 6C  ipfinon  ignobiles. 

Mefia.  Cap.uicefimumfextu. 

P Annonis  iugiturprouinda : quas  mefia  appellatur  ad  potu  ufqj  cum  danubio 
decurrens. Incipicaconfluentcfupradi(ffo. In  ea dardanixelcgeri : tnballi : tri/ 
ma:hi:mcefi:thraces:pontoqj  contermini  fcythar.  Flumina  clara  dardanus  : margis: 
pingiusrtimachus  exrhodoperoefcus  exemo:utus;efcamus:ieterus.  Illyrici  latitudo 
qua  maxima  eff.ccc.xxv.M.p. colligit. Longitudo  a flumine  arfia  ad  flume  dnnium 
..dccc.M.adrinio  ad  promontorium  acroceraunium.c.lxxii.M.Agnppa  ^didicunri 
uerfum  hunc  fmum  italia:  6C  illyrici  ambitus. xiiii.M. In  eo  duo  mana  quo  diflixfus 
fine  inferum  fiue  lonium  in  prima  parte. interius  hadriaricum:quod  fuperu  uocat . 
Infula  in  aufonio  mari  pr^tcr  iam  dicflas  memoratu  dign®  nullx  . In  ionio  pauca 
calabro  littore  ante  brundufium:quarum  obiedtu  portus  efficiatur.  Contra  apulum 
littus  diomedea  confpicua  monumento  Diomedis. & altera  eodem  noic  a quibufda 
teutria  appellata.  Illyrici  ora  mille  amplius  infulis  frequentatur  natura  uadofimaris 
asftuanifquc  tenui  alueo  intercurfantibus. clare  antea  offia  rimauicalidoru  fdtium 
cum  aftu  maris  crefeentium  iuxta  iftrorum  agrum  . Ciffa  pullarias  & abfyrtides 
graiis  didlx  a fratre  Medc^  ibi  intcrfcdlo  : nuc  abfyrrium . iuxta  eas  elecflridas  uo-' 
cauerc : in  quibus  proueniretfucinumrquod  illi  elecftrum  appellant  uanitaris  grxcx 
rerriffimum  documentum. Adeo  utliffa  quas  earum  defignentrhaud  unqcoffi terit. 
Contra  iadereff  iffa.Qujcquc  appcllatjecdtra  liburnos  creteae  aliquot. Nec  pauciores 
tniconcs  libumics.Celadufe  intra  futium  bubus  & capris  laudata  battriafa  ciuium 
romanorum  reliqua : 6C  cum  oppido  pharia.ab  his  corcyra  melena  cognominata:  cu 
gnidiorum  oppido  diffatuigintiduo  milia  paffuum.  Inter  quam  & illyricu  melita. 
Vnde  catulos  melitos  appellari  Callimachusaudloreft.xxii.  M .paf.Abea.iii.M- 


ekphites.In  ionio  autem  mari  ab  arico.M.M.p.Safonri piratica  ftatione  nota. 

CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  JIU. 

Sinus  claritatis  Itaiit  fle  omnis  fabulofitatis, 

ERTIVS  EVROPAE  SINVS  ACROCE/ 
rauniis  incipit  montibus.  Finitur  hellefponto. 
Ampletaiturpneterminotesfinus  .xix.  xxii.M. 
pafTuum.  In  eo  epirus:  acarnania:*tolia:phocis 
Iocris:achaia:mefTenia:laconia:argolisimegaris: 

attica  boetia.Iteruq;  ab  alia  mari  eadem  phods: 
fleloctis  doris  : phthiotis  ; thetTalia;  magnefia; 
macedonia:  thracia.Omnis  grteas  fabulofiras  : 
ficut  fle  litterarum  claritas  ex  hoc  primum  finu 
effulfit.  Quapropter  m eo  paululum  cdmotabri 
mur.Epiros  in  uniuetfu  appellata:acTocerauniis 
. ..  u u . . I I incipit  montibus.In  ea  primi chaones:  a quibus 

chaonia.dein  thefprotitantigonenfesilocus  aomosifli  peftifeta  auibus  exhalario.Ce/ 
flrmi:perrhebi:quorum  mos  pindus  cafTopeirdriopes.-felk.-pelopes:  moloffl . apud 
quos  dodonei  louis  templum  oraculo  illuftre.Talarus  mons  centu  fotibus  circa  rac 
dic«  Theopompo  celebratus.  Epirus.  Cap.i. 

Ii  Pirus  ipfa  ad  magnefiam  macedoniamqi  tendens  a tergo  fuo  daffarethas 
fupradidtos  liberam  gentemimox  fera  dardanos  habet . Dardanis  leuo  triballi 
prxtenduntur latere.Et  mefic®  gentes  a fronte  iunguntut:medi:ac denfelace  quibus 
thraces  ad  pontum  ufque  pertingentes . Ita  fuccimSa  thodopes:mox  & emi  uallatur 
excelfitas . In  epiri  ora  caftellum  in  aaocerauniis  chimera  : fub  eo  aqux  regia  fons  . 
Oppida  meandria.Ceffria  flume  thefproria:uethimius:  colonia  butrotum:  maxfeq; 
nobilitatus  ambrocius  finus  faudbus  fpatiofum  axquor  accipies.  Longitudis  trigfta' 
nouem  milia  pafTuum : latitudinis  quidecim  mdia.In  eum  defertur  amnis  acheron 
e lacu  thefprotia  acherufia  proflues  trigintafex  milia  p.ifluum:  inde  flC  mille  pedum 
ponte  mirabilis  omnia  fua  mirantibus  . In  finu  oppidum  ambracia  . Moloflbrum 
flumfa;alphas:arathus  . Ciuitas  anaifloriarlacus  padofia. Acarnania  qua  atea  curetis 
uocabatur.Oppidaheraclea  chinus.Et  in  ore  ipfo  colonia  Augufh' adtiu  cum  templo 
Apollinis  nobili  ac  duitate  libera  nicopolitana.  Egreflos  finu  ambrado  in  ionium  : 
exdpit  leucadium  littusrpromdtorium  leucates.dein  finusiac  leucadia  ipfa  penifula 
q uondam  meritis  appellata  opere  accolarum  abfeifa  a continenti  ac  reddita  uentoru 
flatu  congeriem  arenas  accumulantium  : qui  locus  uocatur  dioredais  ftadiotu  longic 
tudine  trium. Oppidum  in  ea  leucas  quondam  neritum  didtum . Defde  acarnanum 
urbes  halysiaiaflacusrargos amphilocbicum cognomiamm . Amnis achelous e pido 
fluens  atqj  acamaniam  ab  ztolia  dirimesiflc  artemica  infulam  afliduo  tetrz  inueiflu 
continenti  annecflens.  Aetolia.  Cap.ii. 

A Etolorum  populi  athamanes:tymphei:epirimefes:perrhebi:dolopes:marages; 
atraces  a quibus  atrax  amnis  ionio  mari  infunditur.  Aetoliz  oppidum  calidon 
efl  feptem  milium  quingetorum  pafTuum  a mari  iuxta  euenum  amne,  dein  marina 
molycria.cuiusa  tergo  chalds  flcmons  eflprafus.  At  in  ora  promontorium  antiriu: 
ubi  oftium  Corinthiaci  finus  minus  mille  pafTuum  latitudine  influentis  : ztolofque 
dirimentis  a peloponnefo.  Promontorium  quod  contra  qicedit : appellatur  rhion  : 
fedin  Corinthiaco  finu.Oppidaatoliznaupaifhimieupalimna . Er  in  mediterraneo 
pleuronihaliforna.  Montes  clariii  dodone  tdmaraslin  ambracia  acranosii  acamania 


Aracynthus  • In  xcolia  achaton : panecolium  i madunium» 

Locri.  Capitulum.rii. 

1 Roximi  artolis  locri : qui  cognominatur  ozol®  immuncs  ♦ Oppidum  canthe : 
I porcus  Apollinis  pfefttsjfinus  chryfeus.Intus  oppida  argon:eupolca:peftum : 
^Samifus.  Vlcra  arrhei  phoadis  campi:oppidum  cirrharportus  caleon, A quo  fepte 
milia  pafTuum  incrorfus  liberum  oppidum  dei  phifub  monte  pamafoiclarinfimi  in 
terris  oraculi  Apollinis. Fos  caftalius. Amnis  cephifus  pr^fluw  delphos  ortus  in lilea 
quoda  urbe.  Prsterca  oppidu  chryfa  6Ccu  ulefibus : ancyciramaulocu  tpyrrhataphifa 
immunis:  cncone:tryconmbus  : myrenaque  regio  taulis  appellata . Dein  in  intimo 
finu  agulus  boecias  alluit'’  cu  oppidis  gymnis;thebis:qua:  corfic^  cognoiat*  futiuxta 
helicone  .Tertium  ab  hoc  man  boeciac  oppidum  page  unde  pelopdnefi  ^pfilic  ccruix, 
Peloponnefus.  Cap.iiii, 

PEloponefus  apieateappellara:&  pelafgia  penmfula  haud  ulli  terrar  nobilitate 
poftferenda  inter  duo  mana : xgxum  & lonium  platani  folio  fimilis  propter 
angulofos  tecefliis:arcuicu  quingentorum  fexagita  trium  milium  pafluum  colligit 
au(itore  Ifidoro  .Eadem  per  finus 'pene  tantundemadiicic.Angufti^  unde  procedit : 
ifthmos  appellatur.  In  eo  loco  irrumpetia  e diuerfo  qu*  di<fta  fiit  maria  a feptetrioe 
exortu  eiusromnem ibi latitudmem  uorando:donec cotrario  incurfu  squo^ canto^ 
m quinqj  milium  palTuum  mtcruallo  excfis  utrmqj  latenbus  anguita  ceruice  pelo/ 
ponnefum  contineat  hellas.  Cormthiacus  hmc:  illmcfaronicus  appellatus  fmus  , 
Lecheae  hmc  cenchrea::illinc  anguftiarum  cermmi:longo  6c  anapiti  nauium  ambitu  : 
quas  magnitudo  plauftns  cranfuehi  ^hibet.  Quam  obeaufam  pfodere  nauigabili 
aluco  angulfias  tentauere  Demetnus  rex:di<flator  Ca:rar.C.prfceps:Dominus  Nero: 
mfaufto:ut  omnium  patuit  exitu:icepto. Medio  hoc  mtcruallo:  quod  ifthmiappeP 
lauimus:applicara  colli  habitatur  colonia  corinthus:ancea  ephyre  didtaifexagenis  ab 
utroqi  littore  ftadiis  e fumma  fua  arcciquse  uocatur  acrocormchus.m  qua  fds  pyrene 
diuerfa  duo  mana  profpedtans  . Odtogmcafeptem  milium  paffuum  ad  corinthiacu 
fmum  traie(ftus  eft  patras  a leucade. Patras  colonia  in  longiilimo  ^mdeono  pelopd^ 
nefi  condita  ex  aduerfo  xtolix  dc  fluminis  eiieni  minus  mille  paffu  um : ut  didlum  cfl 
incerualio:mipfis  faudbus  finum  Corinthiacum  odlogita  qnqj  milium  pafTuum in 
Idgitudme  ufqj  ad  iflhmon  tramitcut.  Achaia.  Cap.v. 

a Chaiac  nomem  ^umcia:  ab  iflhmo  lapitiantea  cgialos  uocabatur  ,ppter  urbes  i 
y^"\_liccore  p ordinem  difpofitas.Pnmx  ibi  quas  diximus:lecheiEcorJthio^  portus. 
Mox  olirus  pellcneorum  caftellum. Oppida  helice:bura:f  qux  refugere  hauftis  prio^ 
ribusrycid:egira:egid:enneos.  Intus  cleone:hifie;palmhormusportus.Demdflratuq; 
lam  rhium:a  quo  promdtorium  qumq?  milium  pafTuum  abfunt  patra::  quas  fupra 
memorauimus.  Locus  pherae  m achaiam  nouem  montium  fcio  effet.  NotiiTimus  fds 
Cymothoe.  Vitra  patras  oppidum  olcnum:  colonia  dyme:loca  huprafum  hormme : 
^montonum  auiaxus:cylls  fmus:pmontorium  chelonates.  Inde  cyllenen  duorum 
milium  palTuumicaffellum  philium.Qux  regio  ab  Homero  arethufe  dicla  tpoftea 
afophis  : inde  eliorum  agerrqui  antea  epie  uocabatur . Ipfa  elis  m mediterraneo  : 8C 
apilo  duodecim  mdibuspafTibus:  meus  delubrum  olympii  louis  ludorum  claritate 
faffus  grseciar  complexum. Pifa  eorum  quondam  oppidum  prxfluetc  alpheo  amne . 
At  in  ora  promontoriu  ichthis.  Amnis  alpheus  nauigabilis  prope  fex  oppida.  Aulon 
brcpium:promontorium  platanodcs. Omnia  hxc  ad  occafum  uerfa.  Ad  meridie  aut 
cypanlTius  fmus  cum  urbe  cypariffa  feptuaginta  duorum  milium  pafTuum  circuitu. 
Oppida  pilos:mctone:lucus  clis  ^montonu  acricas:finus  afineus  ab  oppido  afins. 
Coroneus  a corona  . Finiuntur  tsenaro  ^montorio  ♦ Ibi  regio  mefTema  duodeuiginti 
mdtium.  Amnis  pamifus.Intus  autem  ipfa  meffenc:ithome:cEchalia:arenc:ptcelcd: 
thryron:dorid:zanclcj  uariis  temporibus  clara.Huius  finus  cirantus  odtoginta  milia 


palTuumTtaie<Ju.ueromgmttmJk.DAmcacrnaroag„lacon.cusI,te«Ems 

Et  Cmus  ^cuim  auccnafex  mJiarttaicdlu  tngmtenouem  milia.  Opp.datartfarum 
amycle-phcr^lcutra.  Et  intus  fpavta:  therane:  atque  ubi  fuetecatdami : lepitame- 
antiane.-locuteee:  eger^ia.  Mos  taygetusiamnis  eurotasifinus  xgdodes.  Oppida 

pfammathus.Smuscydieatesaboppido:exquoadcr«amii.fulacerti(r.mu, 

Omnu  autem  nuleo  ^montono  includunt' Qui  fequitur  fmus  adfcyllcu  atgolicus 
appell^tiWi^u  quiquagmtamiluipairuum.Idem  ambitu  centu  feptualtaduo 
mdu.Oppida  boeaepiiurus  Weracognomfe^zara.iaphanispottus  .^AmLs  ina^ 
chusjerafmusimter  quos  aigos  hippium  cognommatum . Supra  lacb  lemen  a mari 
quadringentis  milibus  noueqj  additis  milibus  micenx.Et  ubifiiiiTe  wrmtha  tradat  • 
& locus  mancineaimontes  arthemius:  apefanthusiaftenoniparpamsialiiq;  undecim 
numero.Fontes  niobeiamymoneipfamathe . A fcylleo  ad  littimum  cetiimfeptuaT^ 
talepteni  milia  palTibus  oppida  harmione:  troeaene  conphafium  appellatum : qL 
alias inachiumialiasdipfiumargos  . Portus chenitasifinusfatonicus  : olimquemo 
nemore  redimitus  : unde  ei  nomen  : lu  grxaa  antiqua  appellante  quercum?  In  eo 
epidauruni  oppidum  Aefculapii  delubro  celebre.  Pired  promdtonaiportus  antedus- 
^bucephalio  : & quas  fupra  dixeramus  cenchrex . Iftmi  pars  altera  cum  delubro 
Neptunni  quinquennalibus  inclyto  ludis.Tot  fmus  peloponn^fem  oram  lancina-t. 
tot  manaallatrant.Siquidcmafeptentnone  lonium  irrumpit.  Ab  occidente  ficulo 
pullatur  . A mendie  cretico  utgetur : ab  onente brumalixsxo:  ab  otientefolftituli 
myrtoo.-quodamegaricomcipiensfinu:  totam  atneam  alluit. 

_ DE  Arcadia.  Capitulum. vi. 

Ik/l  Editerranea  eius  arcadia  maxime  tenet  undiq;  a man  remotaiinitio  dtvmodis; 
J appellata.  Oppida  eius  prophis;  mantineaiftimphalumitesea  : 

antigoneaiorchomenumiphineumipallanumiundepalatiumromx.Megalepolis' 

cartmaibocalium:aanno-:parrhafixithelphufa:mxnala:here:phile:pallene;p.-cina- 

ethelepre:  arj^ie  : parthenium;  elee:  methydrium  : enifphe  manfhim  dampadia : 
ditonum  : cleone.  Inter  qux  duo  oppida  regio  nemea  eft  thembmadia  uoatata  . 
Montes  inatcadia  phole  cum  oppido . Itecylleneilyceus.-in  quo  l)-cei'  louis  delubra. 

menalusiarthemifiusiparthemusila-pheusmonacns.Ptxtcrqngnobilcsofto.Amnes 

ladon  e paludibus . phmeus  Aerimanthus  e monre  eiufdem  nomims : inalpheum 
defluens  . Reliqux  auitates  m achaia  dicendxi  alithreiiab  ea  tepurgenfes:  pereate  i 
^regenite:  tortuniitiphanaiitriufi:  trirenfes.  Vniuerfx  achaix  libertatem  Domitius 
Nero  dedit . Peloponnefus  in  latitudine  a .pmontorio  malex  ad  oppidum  thegeuin 
connthiaa  fmus  centum  fexaginta  milibus  pafTibus  patet.  At  m tranfuerfa  ab  elide 
epidaurum  centum  uigitiquinq,  milibus  . Ab  olj  mpia  atgos  p anradia  fexagitaodo 
mihbus.  Ab  eodem  loco  ad  phliunta  diifla  menfuta  eft  centum  quinquagmta  miliu 
palTuu.  Vniuetfa  adt  uelut  penfante  xquotum  icurfus  natura  t'  montes  fexatqj  fep^ 

A tuaginta  attollit.  Grxaa&atrica.  Cap.vii. 

B ifthmi  anguftiis  bellas  incipitia  noftris  grxeia  appellata.  In  ea  prima  atrica 
antiquitus  acte  tiocata. attingit  iftbmft  pte  fui  qux  appellat'  megaris  a colonia 
megara  e regide  paga^.Duo  bxc  oppida  excutrente  pelopdnefo  fita  fut  utraqj  ex  pte 
uelutin  bumerts  belladis pagei  cenrum.c.lii.M.paftibusiA .amplius  egofthenenfes 
contributi  mcgarefibus.In  ora  au  tebae  portus  febenos.  Oppida  duo  crcmioniftyxoe 
niafaxafepte  milia Idgitudiegeranea:  megara  eleufm.  Fuere  & cnoai&^balftbos: 

tiunc  non  funt.  Ab  iftbmo  quinqiiagmtaduorum  milium  paftuum  pyreus  i & 
pbalcra  portus  duorum  milium  paftuum  muro  recedentibus  atbenis  iumfti . Libera 
bxc auitasinec  indiga  ullius  preconii  amplius:  tanta  clantas  fnpfluit.  In  attica  fdtes 
cephifia;Iatine:calIiroe:nemcc:crunos.  Montes:bnleftus:xgialus:icanus : bymetus: 
lycabettusilacus  felinos . A piteo  quadragitaduobus  mil.paftibus  funium  dotifeum 


^mocorium.Polypoftcrc:brauronnon  quodam  oppida. Rhamnos  pagus . Maratho 
campus.TriafTus  oppidum:milctum  6C  oropus  in  confinio  boetiae. Cuius  anthedon: 
oncheflhos:thefpia:  liberum  oppidum  Icbcdca . Nec  cedentes  athenis  claritate : qu* 
cognominantur  bocriacthebai  duorum  numinum  Liberi  atque  Herculis(utuolunt) 
pacna.Et  mufis  natale  in  nemore  helicone  aiTignat.Dat'’ his  thebis  faltus  citherd  : 
amnis  ifmcnius.Prztcrea  fontes  in  boeria  oedipodia  pfammate  dirce:epigranca:arc/ 
thura:hippocrcne:aganippe:gargaphie.  Motes  extra pRedid:osjmicalefus:adilifius  : 
acontius. Reliqua  oppida  mter  megaram&  thcbas:lcuthre:haliattus:platcc;phcra: : 
arpledon;hile;cchirDc:erythre:glilT4:cophe.Iuxtaccphirumamncm  lamie:&:anichie 
medion:phligone:grephis:corone:acharo.In  ora  autem  infra  thebas:ocale  : etheon : 
iolcos:rchenos:pcreon:  hyrie  : mycalelTus.-hyrefcon : ptcleon : olyros. Tanagra  liber 
populus  4 Etm  ipfis  faucibus  eunpi  quem  facit  obie(flu  infular  cubce.r  aulis  capaci- 
nobilis  porruboetos.Hyanias  antiquitus  dixerelocn. Deinde  pygmenidi  cognofant: 
olim  lelegcs  appellati;per  quos  amnis  cephifus  defertur  in  mare. Oppida  opus:unde 
opontinus  fmus  ginufa:  phoadis.  In  lictore  unum  daphnus . Introrlus  aure  lanfle : 
clatea.&  in  ripa  cephifi  ut  diximusililea  dclphofq?:uerfenemis  6C  hyampolis.Rurfus 
inlocrorum  ora:in  qualarymna  : tronium  : luxta  quod  boagrius  amnis  defertur  m 
mare. Oppida  naricum:  alopeifcarpia.Poftea  maliacus  finus  ab  incolis  didus:  f quo 
oppida  halcyone:econu:phalama.Doris  deinde  in  qua  fparchos;eiineon:bolon:  piV 
duscythinum  . doridis  a tergo  mons  eftoetha  . Sequitur  mutatis  fxpe  nominibus 
hemonia.Eadem  pelafgicum  argos. Hellas  eade  thclTalia  & dnopis  femper  a regibus 
cognominata.  Ibi  genitus  rex  nofe  Gnecus  a quo  grarcia.ibi  Hcllenes  a quo  hellenis. 
Hos  eofdem  Homerus  tnbus  nofbus  appellauitimyrmidonas:  hellenas  fidach^os» 
Exiis phthiouc  nominatur donca accolentes  .Eorum  oppida  echinus  in  faucibus 
fpcrchii  fluminis. Thermopylarum  anguftiar : quo  argumero  quatmor  milia  pafluu 
in heraclea  rrechmdicflaefl:mds  ibi caIlidromus:oppidacelebriahellas:halos:lamia: 
phthia:ame.  ThelTalia.  Cap.viii. 

iT  N thelTalia  autem  amnis  orcomenus  minilus  antea  duflus.  Etoppidu  alimon 
I ab  alus  clmoniatrax  : palamna:  fons  hipcna  . Oppida  thette:quarum  a tergo 
pierusadmacedoniam ^tendirurdanlTaigomphiichebrttbeffalis:  nemus  ptcleon : 
finus  pagaficusioppidum  pagafa . Idem  poftea  demetrins  di(flum:tncea.  Pharfalici 
campi  cum  ciuitate  libera  crannon  iletia.  Montes  phiotidis  nympheus  quondam 
topiario  natura: opere  fpecflabilis : buzigeusjdon3cefa:bromius:daphus:achimaron: 
athamas:flephane.  In  theflalia funt  quattuor  atq?  rngfta  montesiquo^i nobiliflimi 
cercen:olympus:pieris  : ofla : cuius  ex  aduerfo  pindus  : 6c  othris : laphyrariim  fedes 
ad  occafum  uergentes.  Ad  ortus  peliosromnes  theatrali  modo  inflexi  caueatis  ate  eos 
feptuagftaqufqj  urbibus. Flumfa  thcflaliiiapidanus  phccnix:empheus:onochonus: 
laminiiTus.Fonsmefieis: lacus  bebeis.Et  ante cuneflos  claritate peneus : ortus  iuxta 
gomphos:intcrqi  offam  fidolympum  nemorofa  conuallc  deflues  quingentis  fladiis 
dimidio  eius  fpario  nauigabilis.In  eo  curfu  tempeuocanturquinqi  milium  paffuu 
longitudine:  6c  ferme  fex  latitudine  ultra  uifu  hominis  attolletibus  fe  dextera  leuaqj 
leniter conuexis  iugis.  intus  fua  luceuiridate  allabit  peneus  uiridis  calculo  amoenus 
circa  ripas  gramineicanorus  auium  concentu.  Accipit  amnem  orcon.Ncc  reapit:  fed 
olei  modo  fupematantem  (utdi(ftum  cflab  Homero' breui  fpario  portatum  ab' 
dicatipoenales  aquas  dinfque  genitas  argenteis  fuis  mifceri  rccufat. 

Magncfia.  Capitulu.ix. 

HelTali*annexa  magncfia  eflrcuius  fons  Iibctra.  Oppida  ormenium  t pyrrha: 

mcton:oli2on. Promontorium fepias.oppidacafianaifpalatra  . ^montorium 
eantium.oppida  melibcea:rhybus:erimnc:oflium  penci:oppidum  omolium:orthci: 
thcfic:pclinmathocum:achie:cricon:CTannon:acamc;dorion:mclitc:phila;  ceponie. 


Macedonia.  Cap.x, 

-j^  Acedoniapofc,cL  pop<jlonim  duobus  inclyta  regibus  quontkmque  tertatu 

iVimpenotemadru  anW.aa  H^adepiro«cas  gentes  in  folrs  ocafu  recedens 

pcfttergamagnefcatqtthelTalamfeftaturadardanB.  Partem dusfeptenmon^ 

penuacpelagonu  protegurrt  ambalfe  . Opp.daegle  = in  quo  mos  fepehm reges  . 

Beroa&m^o„equ*p,maappeIkturanemoreegtdium.I„oraheracleatflulen 

ftae.  thrfei.  Pelk  colonia. Oppidum  ftobia  auram  tomanorura.  mL  antieoL  eu^ 
ropus  ad  axium  amnmjeodemqj  noie  amnis  p quod  rhedias  fluitjfcydratphordea  • 
emioraigorgidone.Mox  m ora  ichne  s fluuius  axius.Ad  hunc  finem(krdani:treres- 

pieresmacedoniamattokt.Ab  hoc  amne  peoni*ge"tes:patocei:heor<l^fes:halmopi- 

pelagones:migdones.Montesrhodope:fcopius:orobellus  . Dan  prriacente gremio 

tmarum  arecufrianaochenfesndomenenfesidobenenfesitn-enfes:  allatenfes  t acckx 

nftmresimotdlijgattetidyncefe!  enoriami:&  raa-tim  liberiiatq,  orefe  coIoia.buHi/ 
dcnfes:cdienfes:xylopo!ita::cotifei  libereheradeaiftyntigaithimpheijcoronei.  In  ora 
fmus  macedonia  oppidum  cakftia.flc  intus  phileros.-Iethe . Medioque  f?e™  iitcoti 
theffaiomce  hberac  conditionis . Ad  hanc  a dinachio  centum  quattuordecim  milium 
pafluu^m  thermat.In  thermico  imu  oppida  dicea.-padina.-deraifaone.  Promontoriu 
cn^aftreum.Oppida  phalene  phlegra.Qua  m regione  montes  hipfizorus:  epitos  j 

alchione:leuomne.Oppida:eifros!phtyx!eIe<;:mcnde&hippalenfis:tfthmo:quo'ck- 

potidcamunc  cafandria  coloniaiathemus  olypixus  fmussmcnbema.  Oppida  fclk- 
ampelosiroroneifoggoftedesifietumqj.Mons  achobquem  Xetfes  rex  perfam  co-tine'ti 
abfadit:  m longitudine  palTuum  milie  quingetorum.  Mons  ipfe  a planicie  exaimt 
milia  pafTimm.  Ambitus  radicis  cetum  qufquagftamilia 
colhgit.Oppidu  in  cacumine  fiiit  acroton.Nuncfunt  uranopolisipaleotruTthyrfus  : 
oleoniapolionia.cuius  incol*  macrobii cognominantur.  Oppidum  caffera:  faucefqj 
akt«eiami.Acanthus!iftru:gyraffitonia:heradea.  Regio  mygdonkfubiacensuii 
qua  recederes  a mari  apollonia  arethufa.In  ora  nitfus  pofidium.  Et  finus  cuoppido 
cermoroiamphibolis.Libera  gens  byfalthie.dein  macedonias  terminus.  Amnis  ftrymd 
ortus  in  emo.  Memorandum  in  feptcm  lacus  eum  fimdi  priufq  dirigat  cutfum.Hcc 

eftmacedonia  terrarum  imperio  potita,quondam.H*cafiam:atmeniam  : iberiami 
albamam:cappadociam:ryri'am!*gyptum:tauirum  : caucafum  ttanfgrefTa . H*c  in 
ba!ftn's:medis  ; perfis  dominata  toto  oriente  poflrcfTo  . Haic  etiam  indk  uiarix  per 
ucftigia  Liben  patris  atqi  Herculis  uagata . Hax  eadem  eft  macedonia  cuius  uno  die 
P.ralus  Aemilius  imperator  nofter  feptuagintaduas  urbes  direptas  uendidit.  Tantam 
mnctmtii  forris  prxftitere  duo  homines,  Thsada.  Cap.xi. 

fcquitiirmter  ualidifTimas  europx  gentes  in  flirategcas 
J.  dimfa.  Populonim  cms  quos  nommare  nd  pigeat:  amnem  idnmone  acralut 
dextero  kterc  denfeieth^jS^  medi  byfaithas  ufq?  fupradtdos.Leuo  digem.Bendruqj 
muita  nomina  ad  neftum  amnem  panget  montis  ima  ambientcm:intcrheleCcs:diV 
bcros:carbileros:md£  bnfas;fapheos.  Adornantes  odryfarum  gens  infundit hebrum 
aaolentibus;carbiieto:pyrogeiis:drugeris;ceniftis:bifalthis:benis:coirpillis:  botieis  : 
edonis.Eodcmfunts  tracftu  fyalet*:  ptiant*:dobang2c:thvmaEdaIet*maiores  emo; 
mfores  rhodopa:  rubditi..Tntet  quos  hebrus  amnis. Oppidu  fuh  rhodope  p&ropolis 
anteaimoxacdditorcphilippopolis : nunca  fitii  termontium  dida.Emi  excclfitas 
fex  mil.p.fubitur.Auerfaeius&f  iflru  deuexa:mcfi:get*;aoti:gaugdxclanicqi.Sub 
iw  carreifarm3ta::quosarcatesuocant  * Scythxque  6^  circa  ponn  lictora  morifena:; 
rathonia::qu«  Orphei  natis  genitores  optincnt.Ita  finit  ifler  a feptenmonc.  Ab  ortu 


potus  ac  ^pontis.  A meridie  *geu  mareteuius  in  ora  a{humone:apollonia:cefimnt: 
ncapolis:batos. Intus  Philippi  colonia.  Abfunt  a dirrachio  .ccc.  uigintiquiqj  feptufa 
dipyros  ciuitas.Nefti  amnis  oftium.  Mos  pangeus:heraclea!oIynthos.  /\bdera  libera 
ciuitas.Stagnu  biftonum  gens. Oppidum  fuit  tyrida  Diomedis  equorum  flabulis 
dirum.Nucfuntdiceacrifmaronrlocus  parthenion:phalefina:marcnea:  prius  ortha/ 
gureadi(fla.Monsrerium&zonetum  . Locus donfeus centum uigiri milia hominu 
capax.  Ita  Xerxes  ibi dinumerauit  exercitum. Os  hebri. Porcus  tentoris.Oppidu  enos 
liberum  cum  Polydori  tumulo. Ciconum  quondam  regio.  A donfeo  incuruatur  ora 
ad  macronricos  centum  uiginriduotum  milia  paiTuum  . Circa  quem  locum  fluuius 
melas  a quo  finus  appellatur.  Oppida  cipfelabis  : ante  macronricos  didtum  : qui  a 
propontide  ad  meleam  finum  inter  duo  maria  porrecflis  muris  procurrente  exclud  ic 
cheronnefum . nanq?  thracix  altero  latere  a ponrico  littore  inapiensrubi  ifler  amnis 
immcrgicurruel  pulcherrimas  m ea  parte  urbes  habetuftropolmtmilefiorum  tomos. 
Scalarinqj  qux  antea  acerueris  uocabatur:  heracliam  habuit  bizonen  terrx  hiatu 
raptam.  Nuc  habet  dionyfiopolin:crunon  antea  duflam.  Alluit  ziras  amnis.  Totum 
cum  tra(5Iu  fq-thx  aroteres  di(fli  tenuere. Eorum  oppida  aphrodirias:libin:os:zigere : 
brocobe:eumencda;parthenopolis:gerania . Vbi  pygmeonim  ges  fuiffe  prodit'':quos 
gatizos  barbari  uocanc.creduntqj  a gruibus  fugatos. In  ora  adionyfiopoli  eft  odelTus 
milefiorum.  Flumen  panufus. Oppidum  tretanarum  locus.  Mos  hemus  uaflo  iugo 
procumbens  in  pontum. Oppidum  habuit  i uerrice  arifleum.Nuc  i'  ora  mefembria : 
anchileumtubimefembria  fuerat.  Afticx  regio  habuit  oppidum  anthium  : nunc  eft 
apollonia. Flumina panira:rira:ftearus:ororines.Oppida  tinnias  : halmideffos  : de^ 
uelconcum  ftagno : quod  nuncdeultum  uocat:  uteranorum:phynopolis:iuxta  qua 
bofphorus.  Abiftrioftio  ad  os  ponti  paftuum  quingentos  quinquagintaqnq;  mil, 
alii  fecere.  Agnppa  adiecic  quadraginta. Inde  ad  murum  fupradicftum  centum  quin' 
quaginta.  Ab  eo  ceron  eft  centum  uigintifexmili.  Sedabofphoro  finus  cafthenes ; 
Porcus  fenum:&  alter  qui  mulierum  cognominatur. Promontorium  chryfoceras:  in 
quo  oppidum  bvzanrium  liberx  conditionis:  antea  lygos  di<ftum  . Abeft  a dirrachio 
.dcc.xi.mil.  paftuum.  Tantum  pacer  longitudo  terrarum  inter  hadriaricum  mare6C 
proponridem.  Amnes  bithynias:pidaras:riue  ridas.Oppidafelimbriaperinthus  lati' 
tudine ducentorum  pedum  continenti  annexa. Intus  bizia  arx  regum  thraaxaTerei 
nefafto  crimine inuifa hirundinibus:regio  celica:rolonia  flauiopohs  :ubi  antea  zela 
oppidum  uocabatur  . &abizie  quinquaginta  mil.  paffuum  apros  colonii : qux  a 
philippis  abeft  centum. Ixxxviii.mil.palT.Atinom  amnis  erginus  . Oppidum  ganos' 
fuifte fertur  AilyTimachia  .lamin  cheronnefo  . alius  nanque ibi  ifthmosanguftias 
fimiles  eodem  nomine&^  pari  latitudine  illuftrant:  dux  urbes  uennque  licrorahaud 
diftimili  modo  tenuere. Pacftix  a propontide:cardia  a melane  finu.  Hxcex  fane  loci 
nomine  accepto  utrxqjcomprehenfx.  Poft  hxce  lyfimachia  quinq?  milia  paftuum 
a longis  muris. Cheronnefos  a proporide  habuit  tynftafin:  crirorcn:faftam  flumini 
ego  appofitam.Nunchabera  coloniaa  propontide . xvii.mili.  fefton:  etexadueifo 
colonixpharianx  . Echellefpdcus  fepte  ut  diximus  ftadiis  europam  abafia  diuidrs: 
illic  inter  fe  contrarias  urbes  habet:in  europa  callipolin  6C  fefton  :in  afia  lampfacum 
fiiabydon.Dein  pmontoriumcheronnefi  maftufia  aduerfum  figcarotaiius  in  frdre 
obliqua cynoffema:ita  appellat  Hecubx  tumulus. ftatio  acherou.  Turris  & delubru 
Protefilai.  Et  in  extrema  cheronnefi  fronte:  qux  uocatureicu  cppidi-m  eleus  Dem 
l^etenti  melancm  fmum  porcus  coelos  : 6c  panormus : dc  fupradufta  cardia  . Tertius 
europx finus  adhunemodum  clauditur.Montes  extra  prxdi(ftos  rhradx edomus: 
gygemoros:mericus:melampillus.  Flumina  in  hebrum  cadentia  : bargus  : fuemus . 
Macedonix:thraax:hellerponrilongitudo  fupradicfta. Quidam. dcc.xx.M.  faaunt. 
Lacitudo.ccc.lxxxiiii.M.eft.Egeo  mari  nomen  dedit  fcopulus  inter  tenu|n:fiichiuni 


ueliusqmfula!exeonofeafDedecanra"n,.-,,v,  „ 

mari  exiliens.  Cernunt  euma  dextera 

peftferum.Aegeiparsmyroodatusappellaturab  -r = drium  ac 

agerefto  petennbus  haud  pcul  euboL  «X  R P^^a.-qu^cemrtmacedon.i 

nor„.n.bu'^.appellant.Ma;Lon,cur::“f:q,^rZr""^^'”^^^^ 

Gr^ienfe  qua  gredam  alluit . Nam  mac^omam  aut  thraaam  attigit. 

ab  ifulis .Item  icarium  quod  ^ fter  farnum  Sc  r"' 

quosdiximus.Etmariaquidenu^tefaif  rem  ’ ^“'^"omuiafinus dedere 

Infulaii-tereas  terras  .IrtXlloSXarT  "^'^'^^ 

pontnmrotidisidactaufirmatiaufcythia:.  Cap.xii  ‘ 

. 1 Nfukautemexaduerfothefproriaiabuirotoduodedmmil  palTibus  ea.1 

JL  ab  acroceraunis  qumquagmta  mil.  cum  urbe  e,nr.4  mii.pallibus.  eadem 

auiuris  & oppido  calTVopeXploq,mffiiTouri.mT  hberx 

Ius  m quem  mumtam  VlvxLlX!  r i r 

Inter  iLcadiam  aurem  ITu  ^ 'P'""  fiboia. 

SlnlXin  ftWftb 

anrea  ^ l ^ u *refthindes:in  laconico  tegamfaicothon.Cytheracd  oppido 
P'”^phy>a=‘  ^PP^>^»  • fita  ^ a malee  ,pmontorio  quinqu^ilia  pairLm 
n^it,  ,ppter  anguftias  ibi  nauium  ambitu. In  argolica  pythiufanrineiephL  co-tri 

qumauaX^T  T"""]  'rf^P"  «o^zenum  caulauna 

Sh  P"? mil.pafTuum didans aplateis:bellinailariaibauadias.Co-tra epid,mru 

a XenEum^'P  P ' autem  a pireo 

Jston  f h 1*  '"'‘•P"fP^“"i  abeftiante  enone  uoatata.  Spireo  proe 

PptrEm"""'  r «iu^icerixduieiM 
«dXi  P"  r "'''“"a”  autem.xv.palTuum  a c^rhL 

adauftrLTir  °PP>'i°  “'pntiquinq;  pairuum.Ipfacreta  altero  latere 

centum^.  occafumiqu*  pomeimr 

d-r  a retre  T ^ "P'"P'"^  hefperidis  filia:  AnaximaV 

curetiman^  M '*‘"'"'<'P°^tea 

Latir  d 

at,  udme nulq  quinquaginta  mdia  palTuum  excedens:&  drca  mediam  fu,  partem 
fe  in  ^'P^'"’*-L'’''g*tud,e  implet.cc.lxx.mil.panTuum . C.rcuitu.d.lx.xxix.fledleTqj 
pmmXX  'X  = I/" adorientem  fammonium 

uer  um  rhodo.  Ad  occidentem  criu  metopontyrenas  uerfus  expellit. 


Oppida  cius  infigniapaIafcmc:cIea:cyfamontpcrgamum:cidon:mmoum:  apteron: 
pantomatrium;amphimala ; rhitimna  : panonnium:  cyteum:  apoUonia:  matium: 
hcraclu;milctos:apcla:  hierapicnadebena:  hierapolis  . Et  in  mediterr^eo  cortyna : 

cpheftum:gnofrum:polircnum:myrhina:lycaftus:rhamnus:ly(ftus:dium:afiu:phi^ 

lcros;rhition:clatos:rphcrc:olypifos:larpha:eleu£emc:  therapne : manathufa;githi^ 
fos:& aliorum  circitcr.lx.oppidorum  memoria  exeat. Montes  cadifchus:ida:us:di(^lF 
ncusicrocus  . Ipfaabcflra promonterio fuo quod  uocaturenu  metopon  : ut  prodit 
Agrippa  a Cyrenarum  promontorio  pbicunte.c.xxv.p.Item  cadifto  a meleo  pelopo-' 
nefi.lxxx.Acarpato  inrula;promontorio  fammomo.lx.M.m  fauonium  uentu.Hic 
inter  eam  & rhodum  intenacet : reliqua  arca  eam  ante  peloponnefum  dux  cofica: : 
totidem  myla:  & a latere  feptentrionali  dextera  aetam  habent.Contra  cydoniadeuce 
6;  duebudroe.  Contra  matium  drya  . Contra  itanum  promontorium  onifaleuce  . 
Contra  hicrapycnam  cryfagaudos. Eodem  tra(flu  ophius  fabuto:  aramnus  arcuuec' 
tifqj  cnu  metopon. tres  acaufagores  appellatac.Hx  antefammonium  promotonum 
phocjc:plachia::fimides:naulocos:armed6:zephyre.  Aci helladeenanu  i egeo lycades 
fcarphiaicorefa  :phocafia . complurefque  alix  ex  aduerfo  attica:  fine  oppidis  dc  ideo 

ignobiles.Sed  contra  eleufina  clara  falanus  ante  eam  pf)  talia,  A fumo  uero  helenc 

-v.M.paffuum  diftans.Deincoeosab  ea  totidem:quam  noftn  quidem  dixere  ceam. 
Graea  & hydrufam  auulfam  eubocae.  Quingentis  longa  ftadiis  luit  quondam  : mox 
quattuor  fere  partibus  quae  ad  boetiam  uergebant : eodem  man  deuoratis  . Oppida 
habet  reliqua  iulida:carthea.Interadcre  cerertaiphoeceffa-Ex  hac  ^fedta  deledtation 
fccminis  ueftem  aucftor  e Varro.  EutTcea  dc  ipfa  auulfa  boetis  6c  a modico  iterfluete 
euripo  ut  ponte  iungatur  ad  mendiem  promotonis  duobus  gerafto  ad  attica  uergete 
SC  ad  hellefpotu  caphareo  infignis  a feptentnone  ceneo.nufq  latitudine  ultra.xl.M. 
paffuu  extedit : nufq  ffra.xx.M.cotrahit.Sedi  logitudine  uniuerfs  boetix  ab  attica 
theffalia  ufq;  prxteta  i.c.l.M. paffuu. Circuitu  uero  .ccc.lxv.  abeft  ab  hellefpoto  pte 
capharei.cc.xxv.urbibus  clara  quondam  pyrrharportamomefloxennchororco:  dio  : 
cdepro;acha'ia:  nuncchalade;cuius  ex  aduerfo  in  contmeti  aulis  eftgeraft:o:cretria: 
caryflos.-oroftanciontanoiarthemifia:  cum  lonte  arechufa  flumine  lelanco : aquifqj 
calidis  : qux  elopis  uocantur.Caryfbusnobilismotiorq;  tame  marmore  caryftio  ance 
uoacatacft  chalcodotisjautmactis  : ut Dionyfius;6c  Ephorus  tradunt : ut  Ariftides 
macra:ut  Challidemuschalcis.sre  ibi  pnmum  reperto  ut  Mencchmus  abancias  :ut 
poces  uulgo  afopis, Extra  eam  in  myrtoo  mults  fed  maxims  illuftres  glauconnefos: 
a begilia:  QC  a promontono  gerefto  arca  delum  in  orbem  fics:unde  &c  nome  traxere 
cyclades. Pnma  carum  andruscum  oppido: abeft  a gerefto.x.M.paffuuiaceo  .xxxix. 
miLlpfam  Myrfilus  cauron:  deinde  ancandron cognominatam  tradit. Callimachus 
Uffiam,  Aliinonagriam:hydrufa:epagrin.  Patet arcuicu.xc.iii.M.p.  Abeadeandro 
paffus  mille:&:  adelo.xvii.  mil.  Tenos  cum  oppido  in  quindecim  milti  paffuu  por^ 
rcdra.Quampropteraquarumabundanam  Anftoteles  hydrufam  appellatam  ait. 
aliqui  ophiufa.Cstersmycone  cum  monte  dimafto  a delo  .xvii.mii. paffuu.  Scyros 
fiphnus  are  eropia  dc  acis  .ippellatatarcuitu  uigmtiodfo  milia  paffuum:fenphus.xii. 
pnpcfmthus  acanos.Ipfaqj  longe  clanffima  cycladum  media  a templo  Apollinis 
mercatu  celebrata  dclos:qus  diu  fluc^tuata(utprodltur)fola  motu  terrsno  fenficad 
.M.Varrois  sratem . Mutianus  prodidit  bis  cocuffam.Hac  Anrtoreles  ita  appellati 
^didit:quonii  repente  apparucntenata.Eglofthenes  cynthia:  aliiorcygii : aftena: 
lagia:ccrha:mydia:cynethu:pyrpilcn;igne  ibipnmu  repto. Cfgit  qufqj  .M.  paffuu. 
affurgitcmtho  monte. Proxima  ei  rhercne:qua  Anticlides  celadufa  uocat.  Item  at' 
thcmiccn  Hclladius.  Syros:  qua  arcuitu  patere. xx.M.  paffuu  ^didere  ueteres.Mu^ 
tianus  .clx.  Olearus  paros  cum  oppido  ab  delo  trigintaorto  mil.  marmore  nobilis 
quam  primo  plateam  poftea  minoida  uocarunt.  Ab  ea  fepties  quingenta  naxusa 


dclo.wm.M.  cum  oppido:qua  ^rongylcn : deinde  diantmoxdionyfiada  a uincani 
fertilitace:alii  ficiliam  minorem  aut  callipolin  appellarunt.Patet  arcuitu  feptuaain. 
taqumqj  milia  paiTuumidimidioq!  maior  eft  q paros.  Et  hadenus  quidem  cycladas 
fcruant-Ca^teras:  qu^fcquut;  fparodes.Siitauc  hellenc:phocufa:hecaria:rchinufa- 
polcgrados.Et  a naxo  decem  & feptem  milia  pa^uum  icarosrqu^  nome  mari  dedic 
tantundem  ipfa  m longitudinem  patens : cum  oppidis  duobus : tertio  amifTo  ante 
uocatadohche:&  mans:&:ichthirura.Sita  eft  ab  exortu  folftitiali  delo  qumquaginca 
milia  paftuum.Eadcmqj  afamo  tngintaquinq;  milia:mcer  eubceam  & andru  decem 

miliapafluumfreto.Abeagereftum.c.xii.M.qumquagintapaftuum . Nec  deinde 

feruan  poceft  ordo.  Aceruatim  ergo  ponentur  reliqux.Scjros  a naxo  quattuordeam 
milia  pailuum  Homeri  fepulchro  ueneranda . Longitudinis  uigmtiqufqj  mil.antea 
phoenice  appellata.Odua  leca‘dro  gyaros  cum  oppido  arcuitu  duodecim  .M.  palTuii 
^pc.Abeft  ab  andro  fexagintaduo^  miLpaftua.  Ab  ea  fymos  o(ftuagi'tamil.panruu. 
Cynethus  acelos;  ugueto  nobilis  a Callimacho  agathufa  appellata.Donyfa  pathmos 

a’rcuituttigiramil.pinruum.Carura:iebithus:gyrus;cynara:rycmus:qu^areacEnos. 

cheratia  qux  onus-cafos  qux  aftragale  . amolus  qua:  echinufa  . Melos  cum  oppido 
quam  Anftides  mimblida  appellat; Anftoteles  zephyriamiailimachus  mimallida: 
Heraclides  fiphnum  & acitiam.H^c infularum  rotadifTima  eft.Poft  machia  hypere 
quondam  patage:6c  ut  alii  platagemuncamorgcs  poIyegas.Phileteracum  primum 
cmerfit  califte  dicta. Ex  ea  auulfa  poftea  therafia  atque  inter  duas  enata ; mox  auto-^ 
mate.  Eadem  hiera  enata . Oiftatios  a thera  uigitiquinque  miLpaftuum.Sequucur 
lea:afcania:canaphe:hippurus:hippurtura  : altiphalea  libene  ciuitatis  circuitu  ocfto^ 
gitaoifto.M.pa/T.  Abeftacadiftocretecetuuigftiqnqjmil.abeaplaceafexagintamil. 
undecaminiatrigmtaodto  milia.Azihinta:lanife:  atragia  : pharmacufa  : techedia  : 
chalaaicalymna.f  qua  oppidum  co.corefia:oIymnos  , A qua  carpatum;qu;E  nomen 
carpatio  man dedit uigintiquinquemil.paffuum  . Inderhodum  africo  uento  .1,M. 
paftiium.  Acirpato  ad  calTon.vii.mil.Acafro  fammoniumcretsepromontonu.xxx. 
•M.Ineutipo  aut  euboico  primo  fete  introitu  petalix.iui.infula:  6C  in  exitu  athlanre 
cyclades:^  fporades:  abonente  littoribus  icanis  afia: ; abocadente  myrtois  attira' : 
a feptentrione  xgeo  man:  a meridie  accico  carpatio  inclufs.cc.M  .pafTuum  f Ion'* 
gitudinemi&:  per.cc.  M.in  latitudinem  iaccnt . Pagaftcus  finus  ante  habet  eutycii 
6C  cynetumjfyrum  ftipradidlam.  Sed  cycladum  & fporadum  extimam  gerontiiiTca-^ 
diram:  thenneufimtirhefiamrfolymniamieudemiamrncam  qusc  Mmerua:facraeft . 
Athos  ante  fe  quattuor  parethu  meum  oppido  quondam  euonumdidtam  noucm 
mil.paftuumrfcyathum.xv.mil.imbrum  cum  oppido. Ixxxviii.M.paffuum.  Eadem 
abefta  maftufu  cheronefi.lxxv.M.paftuum.ipradrcuitu.lxii.M.p.  Perfudit"  amne 
illiTo.Abealenos.xxii.M.  quse  abatho.lxxxvii.mil.  Circuitu  patet. xxii.mil. d.paff. 
Oppida  habet  epheftiamSi  myrinam:in  cuius  forum  folftitio  athos  eiacular" umbra. 
Ab  ea  thafos  libera  .vi,mil.paftuu:olim  eria  uel  etria  diifta.Inde  abdera  a continenti 
.xxii.M.pa{Tuum:ad  athos.lxii.mil.  tantundem  ad  infulam  famothracc:qua:  libera 
ante  hebrum  ab  imbro.xxxii.mil, a lemno.xxii.  mil.d. attollitur  monte  faoce  .x.mil. 
pafTuum  portuofiffima  omnium  . Callimachus  eam  antiquo  nomine  dardaniam 
nommat:intercheronnefum& famothracen:utrinq?  fere.xv.mil.  Haloncfos  ultra 
gcthonc;lamponia:alopcconncrus  haud  procul  a carlo  . Cheronnefi  portu  6C  quarda 
ignobiIes:defertis  quoqj  redduntur  in  hoc  finu  quarum.  M.inueniripotuerutnoia. 
Defticosr  farnos:  cy(Tiros:carbrufa:caIathufa:fcyIla:diaIeondi(fta  melantia:  dracha^ 
non:atToncfus:diethufa:fcapos:capheris:mefatea:eantiron:phareronncfos:paccria: 
calethe:neriphus;poIendos , Quartus  e magnis  curopx  fmus:ab  hellefponto  icipi^ 
niarotis  oftio  finitur.  Sed  totius  ponti  forma  breuiterampleiftendadutfaciliusptcs 
nofcant".  Vaftu  mare  prjriaccns  afia:6i  ab  europa  porreifto  cheronnefi litcorc  expulfu 


angufto  meatu  irrumpit  in  terras  feptem  ftad.  ut  ditium  cft  : interuallo  europam 
auferens afix.Pnas  anguftias  hellcfpdtu  uocant.Hac Xerxes  perfaru  rexcoflrato  in 
nauibus  ponte  duxit  exercitii. Pomgituride  tenuis  euripus  .Ixxxvi.M.paf.fpatioad 
urbem  priapum  afiaeiqua  Magnus  Alexander  tranfeendit . Inde  expatiatur  squor : 
rurfufqj  in  artHrum  coit  laxitas. Propontis  appellat^.  Anguftii  thraaus  bofphorus  la^ 
titudine.d.pafruum:qua  Darius  pater  Xerxis  copias  ponte  tranfuexit . Tota  ab  heP 
lefponto  logicudo.cc.M.xxxix.M.pafruum.Demuaftummare.Pontuscuxinusqiii 
quonda  axenus  longe  refugietes  occupat  terrasrmagnoqj  littoru  flexu  retro  cutuatus 
in  cornua  ab  iis  utrinque  porrigiturtutfitplanearcus  fcychici  forma  . medio  flexu 
iungic  oflio  msoticilacusamerius  bofphoros;idos  uocat.ii.M.d.paiTuii  latitudine. 
At  Iter  duos  bofphoros  thracium  fii  cimmerium  dire(fto  curfumt  audior  efl  Polybius 
,d.  paflus  interfunt  . Circuitu  uero  totius  ponti  uicies  femel  milia  ut  audlot  efl 
V^arro:  & fere  ueteres. Nepos  Cornelius. ccc.M.l.  adticit  . Artemidorus  uicies  nouies 
decem nouem milia  facit . Agrippa. xxiii.lx.M.  Murianus.xxviii.ixv.M.  Simili  mo 
europa;  latere  menfuram  alii  qttuordeaes.lxxviii.M.paf.determinauere.alii  udecies 
.Ixx.M.M.Varro  ad  hunc  modum  metitur.  Abhoflao  ponti  apollomam.clxxxvrii. 
.M.d.paf.Calatin  rantundem.Ad  ofliu  iftri.cxxv.  boryflenen.cclM.Cherdnefu 
heraclidarum  oppidum  .ccclxxv.  M .paf.Ad  panticapeum:  quod  aliqui  bofphorum 
uocantrextremum  in  europ^  ora.cc.M.xxii.d.qua:  fumma  efliat.xiii.mil.  xxxvi.M. 
;d.  Agrippa  a bizantio  ad  flumen  iflrum.dlx.  Inde  panticapeum  .dcxxx.  Inde  lacus 
ipfe  mxotis  tanain  amnem  ex  rhipheis  monnbus  defluentem  accipiens  nouilTimu 
inter  europam  afiamqj  finem. xiiii.M.  vi.  M.  circuitu  patere  traditur.  Ab  aliis  .xi.M. 
, XXV,  Ab  oflio  eius  ad  tanais  ortu  diredlo  curfu. ccclxxv.  M.pafTus  effe  conflat.  Accolx 
finus  cius  in  mentione  thracix  didli  funt  iflropoliniindeoflia  iflri.  Ortus  hic  in  ger-' 
manix  lugis  montis  amobxiexaduerfo  rauna  gallixoppidiimultis  ultra  alpes  milv 
busiac  per  innumeras  lapfus  gentes  danubii  nomine  immenfo  aquarum  audhi : 5c 
unde  primum  illyricumalluififler  appellatur  r fexagintaamnibus  receptis : medio 
ferme  numero  eorum  nauigabili  in  pontum  uafHs  fex  fluminibus  euoluitur.  Primii 
oftium  peuces.  Mox  ipfa  peuce  infula:  in  qua  proximus  alueus  appellatus. xix  paff. 
magna  palude  forbetur . Ex  eodealueo  &:  fuper  iflropolm  lacus  gignit.lviii.M.paf. 
abiru:halmirin  uocat.  Secudii  ofliu  naracufloma  appellat''.  Tertiu  calofloma  iuxta 
ifuU  farmacica.  Quartu  pfeudofloma  6C  infula  conopodiabafis:  poflea  boryofloma 
6c  fpireofloma. Singula  autem  ora  tanta  funt:utprodr  tur  in. x\M.paf.  longitudfs 
uincimare:du]cemqj  mtelligi  hauflum.Ab  eo  in  plenum  quidem  omnes  fcytharum 
funt  gentes  uarie  tamen  litronappofira  tenuere  alias  gethx : daaa  romanis  didli : 
alias  farmatx:a  grxeis  fauromacx:eoruqj  bamoxobii  aut  corfiralias  fqahx  degeneres 
aferuis  orciraut  troglodytximox  alam  8c  toxalani.  Superiora  autem  iter  daniibiii 
6c  hyrcinum  falcum  ufqj  ad  pannonica  hybema  camuntigermanorumqj  ibi  cofiniu. 
Campos  dC  plana  iagyges:farmacx  uero  motes  &faltus.  pulfi  ab  his  daci  .id  pathiflu 
amnem  amoros  fiue  duna  efl  a fueuis:regnoq;  uanniano  dirimens  eos . Ex  aduerfo 
abflemxtenent:haliqj.  Inde  germani.  Agrippa  totum  eum  tradhim  ab  iflro  ad  ocea-' 
num  bis  ad  deaes  centum  milia  paflus:in  longitudme  quattuor  milibus  qdnngriis. 
In  latitudine  ad  flumen  uifchiam  a defertis  farmatix  prodidit . Scyrharum  nomen 
ufqjquaqj  tranfit  in  farmatas  atq?  germanos.  Nec  aliis  pnfca  illa  durauit appellatio: 
q qui  extremi  gentium  harum  ignoti  prope  exteris  mortalibus  degunt.  Veru  ab  iflro 
) oppida  crennefcepolium.Montes  macrocrennius  clarus. Amnis  tyra  oppido  nomen 
imponens:ubi  antea  ophiufa  dicebatur  . In  eodem  infulam  fpatiofam  incolunt  ty^ 
ragetx.Abeflab  pfeudoflomo  iflri  oflio. cxxx.mil. Mox  aflaex cognomines  flumini: 
ultra  quos  erobizirflumen  rhode:  finus  faggaricusrportus  ordcfus.Eca  tyra.cxx.mil. 
pafTuum  flumen  boryflenes:lacufqj  fic  gens  eode  nomine  dc  oppidum  a mari  recede 


„^.m.l.par01biopolis  &mjetopolis antiquis  nominibus.  Rurfus  f I.ttom  portus 
.ch«omm.  Infula  achdlis  tumulo  cius  um  clara . Et  ab  ea  centum  uigmtiqumm  e 
mJiapairuum  : penmfula  ad  fo^am  gladu  m ttanfuerfum  potrecfla  «erlapone 

eiufi^  cognommata  dromos  achillcos.Cums  logitudinem  oLgmta  milia  pafTra 
tradidit  Agnppa.Totum enim  tradum fard.fcythai&  fcpraa  tenent.  Inde f/ueS-.s 

regio:hyleummare:quoalluiturcognommant.En<^dloaiuocantur.ncolai  Vltm 

panticapes  amnu:  qui  nomadas  & georgos  difterminat:mox  acefinus.Q  uidipen  ” 

capcm confluere innaolbiam  boiyftene  tradunt . Diligentiores  h^aninLm 

errore  eorum:quiiUumiaf»parteprod,dere,Marefubituaftoreceirudoneccm-a! 

^ibus  paiTuum  int^allo  abfit  a mieotide.-uafla  ambiens  fpatia  multafm  aentes^ 

Smusgaranitesappellatur:flumenpla<yris.Oppidanauarum:gorcine.Atlr?ola^; 

buges  foITa  miiTus  in  marc.Ipfe  buges  a coreto  m*otis  lacu  fmu  petrofo  difduditu 

dorfo.  Reapitamnesbugemgerrhum  hypanmexdiuerfo uenientes tradlu  , Nam 
genhus  bafiltdas  & nomadas  feparat  • Hypanis  per  nom.idas  & hyleos  fluit  manu 
faflo  alueo  in  bugem.-natura  i m coretum . Regio  fcythix  fendica  nominatur  Sed  a 
mrcinte  taurica  mc^it  quondam  man  arcufufa  & ipfa:  quaque  nunc  lacenr  campi. 
Demde  uaftis  attollitur  mg«.Trigfta  funt  eorum  populi.  Ex  iis  mediterranei.xmi 

Sexoppida:orgocym:carafeniiairyrani.-tra<aari:arcifralutecali:cal.oidi.Iugum,pf.i 

fc/thotaun  tenenc.Oauduntur  ab  ocddenrecheronnefo : ab  ortu  fq/cifTa  tauds  In 
orna carcmite oppida  tagr^ in  ipfis anguftiis  penmfuk . Mox heraiea cbero-nefus  : 

hbmate  a romanis  donatum.  Meganceuocabaturanteapracipui  nitoris  in  toto  eo 

tra(!N  cuftodicis  grxciac  monbus:  qumque  milibus  palTuum  ambiente  muro . Inde 
parthemumpromotonum  taurorum  duitas  plaria.Symbolum  portus. Promdtoriu 
cnu metopon  aduerfum car^bico  afixpromontorioiper medium euxinum percura 
rens  centum feptuagmtamilia  pafluuminterualloiqua: maximeratio  fcythid  arcus 
formam  efliat  Ab  eo  taurorum  portus  multu& lacus  . Oppidum  theodofia  a criu 

metopo.otxii.M  paf.Achetonnefo.cxlv.M.  Vitra  fuere  oppida  cyte:2ephinu-aae- 

nympheumidia.Reflat  longe  ualidilTimum  m ipfo  bofphoti  introitu  panticapeum 
milefmruma  theodofu  mille  tngmtaquinque  pafTuura  : a cimmero  uero  oppido 
Mns  fretum  fitomille  .d.  ut  diximus  fpatium  . Hxc  ibi  lantudo  afiam  ab  eurora 
feparar.eaq!  ipfa  pedibus  plerunq;  peruiaglaciato  freto  bofphori  dmmeni.Liritudo 
duodecim.d.pafluum. Oppida  habet  hermifiumiminnetium.-ai:  intus  ifula  alopece. 
Per  mzotin  autem  ab  extremo  iflhmoiqui  locus  tapline  uocatur:ab  ore  bofphori  du/ 
cenu  fexaginta  milia  palTuum  longitudo  colligitur.  A taphns  per  cdrinete  mtrorfus 
tenent  .auchetxiapud  quos  hypants  onmr.Neuroxiapud  quos  boryflhenes  geloni : 
mgafe«;budini:bafiltdx:&cetuleo  capillo  agathytfi.Supereos  nomades  . Deinde 
anthropophagi.  A bute  fup  mxotin  fauromatx:&  helTedoncs.  At  p oram  ad  tanam 
ufqj  mxotx  a quibus  lacus  nomen  accepit.  Vltimiq!  a teigo  eorum  anmafpi  . Mox 
thiphei  montes, Et  afliduo  niuis  cafu  pinnarum  fimilitudine  pterophoros  appellata 
tcgio.pars  mundi  danataa  natura  rerumiit  denfa  merfa  caliginemeq;  f alio  ^ rigoris 
opere  gelidifqj  aquilonis  conceptaculis. Pone  eos  montes  ulttaque  aquilonem  gens 
focIix(ficTedius  quos  Hyperboreos  appellauete'annofodegicauo;(abulofis celebrata 
miraculis, Ibi  creduntur  efle  cardmes  mundi;  extremiq:  fyderum  ambitus  : femeftri 
mce  & una  die  folis  auerfitnon  ut  imperiti  dixere  abxquinodlio  uemo  in  autumnu, 
Senicl  in  anno  folftitio  oriunt' lis  foles.brumaqj  femel  ocddunt.Regio  apricaifoelid 
temperie:omni  afflatu  noxio  cirens.  Domus  iis  nemora  ludqj  & deoru  cultus.  ViricT 
ignota  & sgritudo  omnis. Mors  non  nifi  farietate  uitx  epulans  : 
elibutifque  fenibus  luxu  ex  quadam  rupe  in  mare  falienriu . hoc  genus  fepulmt* 
atiuimum. Quidam  eos  in  prima  pteafiac  littorum  pofuere non  in  europa:q  funt 
1 * finailitudine  & fitu  attacori  nomine.  Alii  medios  fecere  eos  mtetutrumijfolein 


antipodum  occafum  exorientcmqj  noflrum;  quod  fieri  nullo  mo  poteft  cofVare  tam 
uaflo  nianiterucniente.  Qut  alibi  q in  femcfln  lute  coftituerc  eos»fcrere  matutinis, 
meridie  metereioccidente  fole  foetus  arborum  decerpemodabus  in  fpecus  codi  tradv 
dcrunt.Nec  libet  dubitari  de  gente  ea:cum  tot  audores  ^datifrugu  primitias  folitos 
delon  mittere  Apolliniiquem  prarcipue  colunt.  Virgmcs  ferebant  eas  hofpitiis  getiii 
p annos  aliquot uenerabilesjdonec  uiolata fidei  proximis  accolarum  finibus  depo^ 
nere  facra  ea  iflituere  .Hiqj  ad  conterminos  deferreratqj  ita  delum  ufqj.  Mox  dC  hoc 
ipfum  exoleuit.Sarmacix:fcythia::taurica::oifqi  a boryftencamne  tradas  longitudo 
.d.cccc.lxxx.M.Latitudo.d.cc.xvii.M.a.M.Agnppa  traditae.Egofcertaihacterra^i 
pte  mefura  arbitror.  Ve^  iftituto  ordie  reliqua  huius  finus  dicant. Et  mana  qde  eius 
nucupabimus.  Infula:  ponti.  Cap.xiii. 

bEllefpontus  infulas  non  habet  f europa  dicedas.In  ponto  dux  ,M.d.  pafTibus 
ab  europa. xiiii. milia  ab  hoftio  (yanex;abaliisfymplegades  appellatx:tradicx/ 
qj  tabulis  interfeconcumlTeiquoniaparuo  difcretx  interualloex  aduerfo  itratibus 
geminx  cernebantur:  paulumqj  deflexa  aciccoeutium  fpecicmprxbebant.Citraiflru 
apollomatarum  unaodoginta  milia  a bofphoro  thracio.  Ex  qua. M. Lucullus  Capi^ 
tolinum  Apollinem  aduexit.  Inter  odia  iftri  qux  cfTent  diximus.  Ante  boryfthenem 
achillea  ed  fupradida. Eadem  leucc  6C  macaron  appellata.  Hanc  temporum  horum 
demondratio a borydenc centum  quadragmta  milia  ponit:  atyra.cxx.  M .a peuce 
infula  quinquaginta  .M.  Cingiturardter.x.  milia.paff.  Rcliquxincarcinitis  finu 
cephaJlones:rhofphodus:amacra.  Nded  omittenda  multorum  opinio  priufquam 
digrediamur  a ponto;qui  mana  omnia  intenora  illo  capite  nafa  non  gaditano  freto 
exidimauereihaud  improbabili  argumentoiqtioniam  xdus  femper  e ponto  ^fluens 
nunquam  reaprocetur  ad  eundem . Dcmdc  ed  ut  extera  europx  dicitur:  trifgredifqj 
in  rhipheos  montes  littus  oceani  fcptentrionalis  in  leua  donec  perueniatur  gades  le-' 
gcndum.Infulx  complures  fine  nominibus  eo  fitu  traduntur . ex  quibus  ite  fcythia 
qux  appellatur  bannonia : unam  abefle  a fcythia  diei  curfuiin  quam  ueris  tempene 
fludibus  clednim  enaatur  Timxus  prodidit.  Reliqua  littora  incerta  fignata  fama . 
Septetnonalts  oceanus  amalchium  cum  Vecatxus  appellat  a paropamfo  amne  qua 
fcythiam  alluit . quod  nomen  eius  gentis  linguaifignificat  congelatum  . Philemon 
morimarufam  a cimbns  uocan.hoc  ed  mortuum  mare. Inde  ufqj  ad  promontorium 
rubeas  . Vitra  deinde  crenium  . Xenophon  lampfacenus  a lictore  fcytharum  tndui 
nauigatione  infulam  effe  immenfx  magnitudinis  baltiam  tradit . Eandem  Pythias 
bafiliam  nominat.Feruntur  & oonx:in  quibus  ouis  auium  6C  auenis  incolx  uiuanc . 
Aliiiin  quibus  equinis  pedibus  homines  nafcantur:hippopodcs  appellati. Fanefiorii 
alix  in  quibus  nuda  alioqum  corpora  prxgrandes  ipforum  aures  tora  itegit.  Incipit 
inde  clarior  apenri  fama  ab  genteingeuonumrqux  ed  prima  . Indegermanix  feuo 
mons  ibi  immenfus:nec  rhipheis  iugis  minor  immanem  adeimbrorum  ufqj  promo'' 
torium  cffiac  finum:qui  codanus  uocacur  refettus  ifulis.  qua^  clanffia  fcandinauia 
cd:mcompertxmagnitudmis. portionem  tantum  eius  quod  fit  notum  : hilleuionii 
gente  quingentis  incolente  pagisiqux  alterum  orbem  terrarum  eam  appellat.  Nec  c 
minor  opinione  cningia.Quidamhxc  habitari  ad  uifulam  ufqj  fluuiumafarmacis 
bencdis:fcyris;hyrris  tradunt.Sinum  clylipenum  uocan:8^  in  odio  eius  ifula  latnn  . 
Mox  alterum  fmum  lagnum  conterminum  cimbns.Promontorium  dbro^  excurrw 
in  maria  longe  pcninfulam  efhcitiqux  haudifus  appellatur  : uigintitna  railia  paff. 
Inde  infulx  romanis  armis  cognitx.  Earum  nobilidimx  burcana  fabaria  a nfis  dida 
a frugis  fimilitudine  fponte  prouenientis  . Item  gleffana  a fucino  militix  appellau 
a barbaris  auderania.prxterq?  adania . Toto  autem  hoc  mari  ad  fcaldin  ufq?  fluuiu 
germanix  aaolunt  gentes  haud  explicabili  menfura  j tam  immodica  prudentium 
difeordia  ed.  Crxci  & qda  nodri  uigitiquiqj  milia  pafTuu  ora  germanix  tradiderut . 


1 


Agrippa  cum  rhctiafld  norico  longitudinem. dc.  milia  odogintafex  mdu  paffuum . 
Laritudmeducentaquadragitaodlo.M.  Germaniz.  Cap.xiiii; 

-O  Hetix  prope  unius  maiore  ktitudie : fane  circa  excefTu  cius  fubatihs  i Nam 
JPXjermania  multis  poftea  annis  nec  tota  percognita  eft . Si  conicaarc  pmittitur 
haudiriultum  ora  dccntgrzco^i  opinioni;&  longitudiniab  Agrippa  traditx.Gencra 
getmanoru  qumqj.  Vmdili:quorum  pars  burgundiones:uattnn®:charini:guttones. 
Alterum  genus  igeuonesiquorum  pars  cimbn:tcutoniacauchorumgente.  Proximi 
autem  rheno  ifteuones:  quotum  pars  cimbri  mediterranei:  hermionesquorufucui 
hermuduri:chatci:chcrufi.  Quftapars  pcucinirbaftcmxfupradidiscoterminidacis. 
Amnes  clari  f oceanu  defluuc;gutaUus:uifttllus  fiueiuftilia:aluus:uirurgis:  ammif^ 
fuis:rhenus  : mofa.lntrorfus  ucro  nulla  ifcrius  nobilitate  hcrcyniu  iugu  praEtcndit'*, 
Infulx  f gallico  occanoi  Cap.xyv 

N rheno  aute  ipfo  prope  centu  milia  pafTuu  i longitudine  nobdiiTiabatauoru 

ifula6icannenefatu:&alixfrifioru;cauco^:fTiriabonum:fturioiii:morfatio^: 

qux  fternuntur  inter  helmum : ac  fleuum  , ita  appellantur  oftia  in  qux  effufus 
ibenus  ab  feptentnone  in  lacus  ab  occidente  in  amnem  mofam  fe  fpargit:  medio 
inter  hxc  chore  modicum  nomini  fuo  cuftodiens  alueum. 

Britannia  Hibernia.  Cap.xvi. 

EX  aduerfo  huius  ficus  britannia  ifula  clara  grarcis  noftnfq?  monumentis.  Inter 
reptencrionem&;occidentemiacet:germaniar  gallix  hifpaniat  multo  maximis 
curopx  partibus  magno  interuallo  aduerfa.  Albion  ipfi  nomen  fuit  r cum  britannia 
uocarentur  omnes  dc  quibus  mox  paulo  dicemus. Hac  abeft  a geforiaco  morinorum 
gentis  littorc  proximo  traiecflo  quinquaginta  milia  milium  . Circuitu  ucro  patere 
trigincaodlo  milia palTus. Ixxv.M. Pythias  fidlfidorus  tradunt:trigincapropcia  anis 
nocidam  cius  romanis  armis  non  ultra  uidnicacem  filux  calidonia  propagantibus  . 
Agrippa  longitudinem  o(flingentorum  milium  pafTuum  credit  effe . Latitudi^ 
nem  tricentorum  milium  credit . Et  eandem  hibemia  latitudinem  , Sed  longi^ 
tudinem  ducentorum  .M.p.minorem.Supercamhacfitaabeftbreuifrimo  tranfitu 
afilurum  gente  .xx.M  . pafTuum  . Reliquarum  mella  .cxxv.M,  circuitu  amplior 
proditur.Suntautem  hinc  .xl.M.paf.  orcadesrmodicis  iter  fedifcrctafpariis. Septe 
acmodx:&:  triginta  hebudes.Et  inter  hiberniam  6C  britannia  mona:manapia;ricnca: 
uc(ftis:filimnus:andros.Infrauero  fiambis:&axantos  . Et  ab  aduerfo  in  germanicu 
marcfparfx  glciTanx  quas  ele(fhidas  grxei  recenciores  appellaucre  : q>  ibi  elecJlrum 
nafeeretur. Vlrima  ommumrqux  memorancur:tyIe.i  qua  folfticio  nullas  efTe  no(fles 
indicauimus  cancri  fignum  fole  tranfeunte  . Nullofque  contra  per  brumam  dies  ,• 
Hacc  quidam  fenis  menfibus  continuis  fieri  arbitratur. Tim i us  hiftoricus  a bricania 
introrfus  fex  dierun  nauigatione  abeffe  dicir  infulam  mitterin:  in  qua  cadidii  pliibu 
proueniat.  Ad  eam  britannos  uitilibus  naui^iis  corio  dreunfutis  nauigarc.  Sunt  dC  q 
alias  prodat  fcandiam:  dumnam:bergos:maximamque  omni  nm  uengon;cx  qua  in 
tylcn  nauigetur.  A tylc  unius  dici  nauigatione  mare  conaetum  a nonnullis  croniura 
appellatur.  GaJlia.  Cap.xvii. 

Allia  omnis  comata  uno  nomine  appellata  in  tria  populorum  genera  diuidilT 
amnibus  maxime  diffini.  A fcaldc  ad  fcquanam:belgica.  Ab  eo  ad  garunams 
Celtica  . Eademqj  lugdunenfis.Indc  ad  pyrenei  montis  excurfu:aquicania  aremoric* 
ante  di{fla.  Agrippa  uniuerfarum  galliarum  iter  rhenum  6C  pyreneum  atqj  oceanum 
ac  montes  cebennam  6C  iuramtquibus  narbonefem  gallia  exciudit:longicudinc  .cccc: 
.xx.M.  pafTuum. Latitudinem.ccc.xiii.computauit.  Afcaldiicolunt:exemi:  texadri 
pluribus  noibus.deide  menapiirmoriniioromafad  iucfti  pagoiquicerfiacus  uocatut» 
Britani:ambiani:bellouaci:baffi.Inttorfus  cacoflogi : attrebates:  neruii  liberi : ucro-^ 
madui:fueuconi:fueirides:uerum  liberi rulmanctes  Iibcri;tugri;rinuci:  fnfijauoncfi: 


bctafirleud  liberi:trcucii  liberi  ajitca:6d  Itngones  faederatiirheni  foedcratrimcdioma^ 
trici:fcquam:raurad:heluctu.Colonia  equeftris&  rauriaca.  Rhenum  aute  accoletes 
gcrmanixgeriumi  eademprouicia:nemetes:tnbod:  uangiones:icubi:coldiaagrippi/ 
nefis  : guberni : butani : & quosinifulis  diximus  rheni. 

Lugdunefis  gallia.  Capitulu.xviii. 

LVgdunefis  gallia  habet  lexouios:uellocafres;galletos:uenetos:abricatuos:ofri' 
finos:  flumc  clarum  ligeri  . Scdpemrulafpe<flirioremexcurretem  foceanua 
fieonifino^idrcuitu.dc.xxv.M.paf.ldgitudfe.In  lacitudiececu.xxv.M.  Vitra  ea  ua^ 
netes. Intus  autheduifaederati:carautenifoederati;boii:fenones.  Aulerci  q cognofaf 
eburones:&quicenomani:meldiliberi:parifii;trecaflres:andegaui;iducanes:bodicaC' 

fes:uenelh:carioruelices:diablfditrhedones:turones:iterui:fecufu:albii  libeririquo^ 
agro  colonia  lugdunum.  Aquitania.  Cap.xix: 

AQuitanica: fut:abuIatri;anagnutes:pi(^tonesi fantones  liberi: bituriges  liben: 
fcxignani  cognomine  ubifciraquitani  unde  nomen  proumax  ; fediboniatcs  . 
Mox  in  oppidum  contributi  conuenxrbegerbi:  tarbclli  quattuor  jfignani:  cocofates  : 
fcxfignani:uenami:enobrifates:belendi : faltus  pyreneus:infraqj  meneofi:ofqdates: 
montani;rybillates:camponi:bercorcates:pimp^imui:fa{rumini:ueUatesJtornates: 
conroranni:aufci:elufates:rotciates:ofridates:campeftres:fuccaffes:  latufates  ; bafa^ 
bocates:uafrei:fennates:camboIedlri:agefTinates  pidtonibus  lunciti.  Hinc  bituriges 
liberi  qui  cubi  appellatur. Dein  Iemouices:aruemiliberi:gabales.  Rurfus  narbonefis 
prouinax contermmi ruceni:cadurd:antobroges.Tamxqj  amne difcreti a tolofanis 
petrogon.Maria  circa  oram  ac  rhenumfeptentnonalis  oceanus:  inter  rhenu  6C  feqna 
britannicusiinter  rhenum6i  pyreneum  gallicus.Infulx  complures  uenetorum&qux 
uenctica:  appellantur  : etinteraquitanicum  fmum  » 

Citerior  hifpania.  Capitulum.xx. 

A Pyrenei  promontorio  hifpania  indpit  anguftior  non  gallia  modo:  uerum  etia 
femecipfa:utdiximus:immenfum  quantum  hincoceano:illmchiberico  mari 
comprimentibus  . Ipfapyreneiiugaab  exortu  a:quinod:iali  inoccafum  brumalem 
breuiores  latere  feptentnonali  q meridiano  hifpanias  faciunt.  Proxima  ora  dterioris 
eftciufdemtarraconenfisfitusapyreneo  per  oceanum  baflonum  faltus  , Aolarfo: 
uafdulorum  oppida : morofgi:menort:a:  uefperies:amanum  portus  j ubi  nuc  obrica 
flaui  colonia  auitatumnouem.  Regio  cantabrorumrflumen  fanga:  portus  uidloriz 
iuliobricenfium.  Ab  eo  loco  fotes  hibcri  quadragita  milia  palTuii. Portus  biendium: 
origeni mixti cantabris.Portus eorum uefei:ueca. Regio  afturum:noega  oppidum 
in  peninfula  pifid.Et  deinde  conuentus  lucenfis  a flumine  nauia.  Albiones:  dbard: 
cgouarn  cognomie  namarini:iadoni:arrotebx:  promontorium celticum. Amnes  flo' 
nus:nelo:celtici  cognomine  nerix:  fuperqj  tamatd  : quorum  in  peninfula  trefarx  : 
feftianx  Augufto  dicatx:6d  Toporio  oppidu  noela.Celtid  cognomine  prxftamartiu 
cileni.Ex  ifulis  nominandx:corticata:&  aunios:acilenfis:conuentus  bracharum : he^ 
leni:groni:caflellum  ride:  grxcorumfobolisomnia.lnfulxcycx  . Infignc  oppidum 
abobnca . Minius  anis  quattuor. M.paf.orefpatiofus.leuni:feurbi:bracharu oppidu 
augufta  quos  fuper  galleda.Rume  limia.  Dunus  amnis  e maximis  hifpanix  ortus  i 
pelondonibus:&  iuxta  numatiam . Lapfus  dein  per  areuacos  uacceofq?  diftermiatis 
ab  aftuna  ue(flonibus:a  lufitania  galleds , Ibi  quoqj  turdulos  a bracharis  arcestoifq^ 
di(ila  regio  a pyrenco  metallis  referta  auriargdi  ferri  plubi  nigri albiqj. 

Lufitania.  Capitulum.xxi. 

A Durio  lufitania  incipit. Turduli  uetcres : pefuri : flumen  uagia  : oppidu  tala^ 
brica : oppidum  6C  flumen  cumenium ; oppida  conimbnca:colippo  : euburo: 
bririum.Excurrit  deinde  in  aliud  uafto  cornu  promdtorium:quod  alii  artabrum  ap^ 
pellauere:alii  magnuimulri  ulyfipponefc  ab  oppido:  terras  maru  cxlu  diftermini*. 


UIo  finit  hifpani*  latus.  Et  a circuitu  cius  icipit  fros  feptctrionis. 

Infulae  1 occano  Cap . xxii. 

X— ^ Incoccanus  q&g^llicus occafusiiUincoceanusatlanticuspromdtoriicxcurfu 
J[  / -xl.M.prodiciere.Alii.xc.M.paf.adpyrcneum.Indcnonpaucicluodecim qnq/ 

gmtanulia.&  ibi  getem  artabru  quxnuqfuit;manifefl:o  errore.  Arrotebras  emquos 
ante  ccleicum  diximus  promotonum  hoc  i loco  pofuerc  litteris  permutatis.  Erratum 
amnibus  iclytis  ab  minio:quem  fupradiximus.cc.M.paffuum  utaudtor  e Varro: 
abeft  emimus:  quem  alibi  quidam  itelligut;&  lineam  uocat:  obliuidis  atiqs  didhis  : 
multumqj  fabulofus.Ab  duno  cagus.cc.miliumpaiTuumiterucnietcmuda.  Tagus 
auriferis  harenis  celebratur.  Ab  eo  cetum  fexagi ta  mil . pafTuu  promotonum  factum 
e media  prope  hifpa'ix  frdtc  profilic  quattuorded  mili.paffuum.  Inde  & pyreneum 
medium  coUigic  ut  Varro  tradit.  Ab  ana  uero:quo  lufitaniam  abeticadifcreuimus: 
cetum  uigitifex.  M.paiTumta  gadibus  cetum  duo.  M.paf.  additis  getes  cclcice  tduli: 
et  arca  cagu  uerones.  Ab  ana  ad  faaum  lufitani . Oppida  memorabilia  a tago  in  ora; 
olyfippo  equaru  e fauonio  uento  conceptu  nobile:faIatia  cognominata  . Vrbs  impe^ 
ratoria:mcrobrica  promotonum  facrum:  et  alterum  ceneus.Oppida  olTonobia  balfa 
myrtili.  Vniuerfa  prouinciadiuiditurin  conuentus  tres:emericenfem:pacenfem;fca^ 
labitanum.Tota  populorum. xlyi, in  quibus  coloniae  funt  quinq?  munidpiu  auium 
ro manorum  latii  antiqui  quattuor.  Stipendiaria  trigintafex  * Colonix  augufta  emc^ 
nca  anx  fluuio  appofita:  mertallincnfis:paccnfis  ; norbenfis  exfariana  cognomine  ♦ 
Gincnbuta  funt  in  eam  caftra  luliarcaftra  ccnlia.Quinca  cfl  fcalabis  : qux  prxfidiu 
iuliumuocatur.MuiCTpiumciuium  romaorum  ol)Tippo:foelicitas  iuliacognoiacu  . 
Oppida  uercris  latii  cbora:quod  idem  liberalitas  iulia  6C  myrtilis  6C  falatia  qux  dixi^ 
mus  fi:ipcndianorum:quos  nominare  non  pigcat.Prxteriam  di(ftos  mbecicacogno^ 
mmibus:auguftobrigenfcs:emien{es;3.randitani:caxabritcnfes:  blaxcnfes:cxfarobn^ 
ccnfcs:caperenfcs:caurciifes:colamici:biiitani;concordicnfes;&lbocon:  interaufefes; 
laticfesimirobrigcnfesrquiceltiacognominanturrmedubrigefesquiplumbani;  oce-' 
Icnfes:laciefes  : turduli  quibarduliS:  tapori.  Lufitaniam  cu  afturiai  galleaa  patere 
longitudine.d.xl.paf,  latitudic.d.trigftafexmil.  Agrippa  prodidit . Omnes  autem 
hifpanix  a duobus  pyrenci  promotoriispermariatotiusorxarcuitutngfcanouem 
• M. duodecim  colligere  exifHmanmr:  ab  aliis  uigintifex  mili . Exaduerfo  celcibenx 
cdplures  fut  iTulx  caffitendes  di(flx  a grxeis  a fertilitate  pliibi  6C  c regidc  anotrebaru 
promontorio  deoi^  fex:quas  aliqui  fortunatas  appellauere.  In  ipfo  ucro  capiteimox 
bcticx  aboftio  freti  paffus  feptuagitaquiqj  mil.  gadis  longa:&(ut  Polybius  fcripfit) 
duodecim  mii . lata  .iii.mil . paffuum  abefl  a continente . Proxfa  parte  mmus  pede5 
dcc.Rcliqua plus  Teptem mil,  ipfius  fpacium quindcam.M.palT.cft.Habccoppidu 
nuium  romaorum  quod  appellatur  auguftana  urbs  lulia . Gaditani  ab  eo  latere  quo 
hifpanum  fpciilatjpalTibus  fere  centum , Altera  ifula  eft  I longum  ducentoni  miliu 
p.iflfuum  quadragita.  M.lata.In  qua  prius  oppidum  gadium  ^it.  Vocat  ab  Ephoro 
& Phyllide  erithea;  a Timxo  6c  Sylxo  aphrodifias:  ab  indi<^enis  lunonis  . Maiorem 
Timxus  poeinufam  a puteis  uocicitam  ait . nofhri  tarceron  appellant : quam  pceni 
appellarunt  gadintam.Pxonicadinitapunica  lingua  feptem  fignificance . Erythea 
di(ftacfl;quoniamtyriiaborigineeotum  orti  ab  crythreo  man  ferebantur . In  hac 
Geriones  habitaffe  a qbufdam  exiftiantunquorumarmeta  Hercules  abduxent.Sut 
q alii  eiTc  ei;6d  cdtra  lufitania  arbitreniftcodeq;  noic  quonda  ibi  appellant. 

Vniuerfxcuropxmenrura.  Cap.xxiii. 

PEraclo  ambitu  europxireddcdacdfunrano  en:;ncqdf  expedito  nd  fit  nofccre 
uolencibus, Longitudinem  cius  Artemidorus  atqj  Ifidorus  a tanai  ufquc  gades 
odlogftaq  ctuor  mil.qttuordecf  palTuu  ^dideriit. Polybius  lacitudic  europx  ab  italia 
adoceanum  fcribit.xi.M.quiquagita^eetiam  tumicompertamagmtudic  huiu£< 


Eftautem  tpfius  itilii:utdmmus;(iuoded.M.uigmti  ad  alpes.  Vndelugdunum  ad 
portu  monno9ibntanmcu:qua  uidecurmenfuram  agere  Polybius.xiii.M.xviu.  Sed 
certiormefuraacldgioradoccafufolisxfHui  oftiiiqj  rhempcaftralegionugermai» 
abnfdemdingituralpibus  duodecim  mil.qdragintamu  paiTuu.  Hincdemdeafrica 
at^afu  dicentur. 

CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  .V. 

Africas  deferiptio. 

IFRICAM  GRAECI  LIBYAM  APPELLA- 

Juere:qua  mare  ante  eam  libycum  icipi&xgypto 
'finitur.Necalia  pars  terrarum  pauciores  recipit 
'finusdonge  ab  ocadente  littoru  obliquo  fpatio. 
Populorum  eius  oppidorumq;  noia  ucl  maxfe 
funt  ieffabilia:  ptarterq  ipforum  linguis : & alia» 
caftella  fetme  mhabitant. 

Mauritania.  Cap.primu. 
r»  7 Rindpio  terrarum  mauritani»  appellant' 
ufqi  ad  Caium  Csfare  Germanici  filium 
regna . Sasuitia  eius  f duas  diuifa  eft  prouicias  . 
J*romontonum  oceani  extimu  apelufia  noiatur 
agnrds.  Oppida  fit  cre:  m.  •coSSS^ulcra  columnas  Herculis.  Nunc  eft  tingi  quonda 
ab  Anteo  conditum:  poftea  aQaudio  Oefarecu  colonia  faaretiappellacutradud^a 
iuIia.Abeft  a bclonc oppido  bctics  proximo  traieiihirrigintamil.palTuu. ab  eo  uigiti^ 
quinqj  mil.  in  ora  occani  colonia  Auguftitiulia  conftantiaizubil  regu  dittoni  exepta 
et  iura  i beticam  petere iufTatet  ab  eo.xxxii.M.palTuu  colonia  a Qaudio  Cajfare  facfta 
lixosruei  fabulofifTime  ab  antiquis  narra ta.Ibi  rcgia  Antei  certamenq^  cii  Herai!c:cc 
hefpcridumhorti.AiTunditurautcmhuicsftuariumeman  flexuofo  meatuiinquo 
draconis  cuflodiseinftarfuiflenuncintcrprctantur.Ampleinicur  intra  fe  infula:  qua 
folam  e uicino  traiftu  aliquato  excelfiores  non  tamen  ^ftus  maris  inundant.  Exeat  in 
ea  et  ara  Herailismec  prarter  oleaftros  aliud  ex  narrato  illo  aurifero  nemore.  Minus 
profecto  mirentur  portentofagrxciaj  mendacia  de  iis  et  amne  lixo  prodica:qui  cogitet 
noftros  nup  paulominus  monftrifica  qusdam  de  iifde  tradidiffc.  Prsualidam  hanc 
urbem  maioremqj  magna  carchaginc.PnEtcrea  ex  aduerfo  eius  fita  et  prope  immefo 
traiibj.  Ab  tingi  quoqi  alia  G>melius  Nepos  audaciffic  credit  ab  lixo  quadragfta  mil. 
paffuum.In  mediterraneo  altera  AuguHi colonia  cfl  babbatiulia cipeftris  appellata» 
Et  tertia banafa.lxxv.mil.ualentia cognominata . Ab  ea  trigintaquinqj  mil.paffuuj 
uolubile oppidum: cantundem  amari  utroqjdiflans:etmoraa  lixo  quinquaginta 
mil.  amnis  fububus:pneccrbanafam  colonia  deflucns:et  magnificus  etnauigabilis 
Ab  ea  totidcmilibus  pafTuum  oppidum  fala  ciufde  nominis  Huuio  impofitumna 
folitudinibus  uicinum  elephantorumqj  gregibus  infeftum. Multo  tame  magis:  au^ 
tololum  gentem  per  qua  iter  cft  ad  montem  afries  uel  fabulofiffimum  atlantem. 
E mediis  hunc  arenis  i cslum  attolli  prodiderunt:  afperum:fqualentem:qua  uergat 
ad  littora  oceani:  cui  cognomen  impofuit.Eunde  opacum  nemorofumqj  et  fcatebrii 
fontium  riguu  qua  fpcfftat  africam  fruifhbus  omniii  generu  fpdte  ita  rubnafcctibus 
ut  nunqfatietas  uoluptatibus  defit.  Incolarum  nemmem  fterdiu  cemi:filere  omnia 
haud  alio  q folitudinum  horrore  fubirc  tacitam  religionem  animos  propiuyac^ 
cedcncium:pt$terqj  horrorem  elati  fuper  nubila  atqj  in  uiania  lunaris  circuli.Eundc 
nodhbiu  micare  aebtis  ignibus  zgypanum  fatyrorumc^  lafciuia.  impleri  tibiaru  ac 


fyiuI*canwt)Tn^notumq,«c)^balommronimfe^  cclebmti  auftorcs 

prod.derya«t«  Hrrcuh  ct  Perfeo  kborau  ib.-.fpariu  ad  eum  immenfum  fcertuq, 
Fuere  et  Hannonis  carthagmenfium  ducis  commentarii punicis  tebus  florenriffinJri 
explorare  ambitum  afnca:  luffiique  fecuti  plenq,  e grscis  noftnfq, . Et  alia  quadam 

fabulofa  & urbes  multas  abeo  conditas  rb.  prodidere : quarum  nec  memoria  ulk 

necueftigiumexatSapioneAemilunoresiafricagerentePolybiusannaliuco-ditor 

ab  eo  accepta  clalTe  fcmtandi  illius  orbis  gratia  arcunuedus  prodidit  a monte  eo  ad 
occafu  uetfus  falms  plenos  fensiquas  generat africa;  ad  flume  anarin.cccc.  odoefta 

qumqi  mil  p^  Abeolixu.ccv.M.paf.Agrippalixua  gaditanofretocemm.xiiid, 

paf.abe(re.Indefmurnqu.  uocetur  faguti . Oppidum  m promontorio  mulelacha. 

Flummafububametklat.Portumrutubisalixo.cccxiii.mil.paf.Indeptomontoriu 

folisiportumnlardir.GatulosiautotelesifiumencofenumigentemfelaLsietmafa^ 

tos.Humen  mafathat; flumen  datarim  quo  crocodilos  gigni.Deinde  finum  .dc.xvi. 
mil.pal.  Includi  montes  barce  promontorio  excurrente  in  occafumiquod  appellatur 
furrentium  .Poftea  flumen  palfum  : ultra  quod  athiopas  petorosi  quorum  a tergo 
porufios.  lis  iungi  mediterraneo  gstulos  daras.at  in  ora  xthiopas  daratitas . Humen 
bambothum  crocodilis  & hippopotamis  refertum  . Ab  eo  montes  perpetuos  ufque 
ad  eumiquerneonochema  dicemus.  Inde  ad  promontorium  hefpemm  nauigatione 
dierum  ac  notflium  decem, In  medio  eo  fpatio  atlantem  locauit:  a ceteris  omnibus  i 
extremis  mauntania:  proditum.  Romana  arma  pnmii  Qaudio  priape  i mauritania 
bellauere  Pcolemsu  regem  a Caio  Cafare  interemptumiularcenteliberto  Aedemo-ei 
retugientibufq,  barbatis  uentum  conflat  ad  montem  atlantem.Nec  folum  coTulatu 
perfuntflis  atqj  e feriatu  duabus  qui  tum  tesgelTereifed  equitibus  quoque  romams 
qui  ex  eo  prafuereiibi  atlatem  penetraffe  glona  fliit.Quinq;  fut  utdiximus  romana 
colonia  m ea  prouicia.peruiumq:  famauideri  poteft . Sedidplemnque  fallacilTimo 
experimento  deprehenditutiquia  dignitate  indagareuera  pigeat : ignoraria  pudore 
■mentin  no  piget.haud  alio  fidei  proniore  lapfuiq  ubi  falfx  rei  grauis  auiftor  exiftit. 
fct  equidem  minus  miror  incomperta  quadam  elfeequeftris  ordinis  uitis . lam  uero 
& e fenatu  non  aliunde  mtrantibus  q caufa  luxuria:  cuius  efficaciflima  uis  fentitur 
atq;  maxima  cum  eboriicadroq;  filua  exquiiantur:  omnes  fcopuligatulimuriabus 
ac purpuns. Indigena  tamen  traduntmoraabfala centum quiquagfta.M.paflfuum 
flumen  afanam  marino  hauftuifed  portu  fpedtabileimox amnem  quem  uocatfiiut. 
Ab  eo  ad  dirin  hoc  enim  atlanti  nomen  efle  eorum  lingua  conuenit  .cc.M.  pafltium 
interueniente  flumine  : cui  nomen  eft  uior . Ibi  fama  exiftere  circa  ueftigia  habitari 
quondam  foli  uinearum  palmetorumqj  reliquias.Suetonius  Paulinusique  cdfulem 
Uidimus.-primus  romanorum  ducum  tranfgrelTus  quoqj  atlantem  aliquot  milium 
fpatio  prodidit  de  exceifitate  quidem  eius  qua  cateri  . Imas  radices  denfis  altifque 
Kpletas  filuisiincogniro  genere  arborum  : proceritatem  fpedlabilem  enodi  nitore : 

fimilesiprater  grauitatem  odoris  tenui  eas  obduci  lanugine  : qbus 
addita  arte  pofle  quales  bombiceueftes  confici.  Verticem  altis  etiam  artate  operiri 
niuibus, Decumis  fe  eo  peruenifle  caftris:8c  ultra  ad  fluuium  qui  niger  uocatur  i per 
(olitudmes  nigri  pulueris  eminentibus  interdum  uelut  exuitis  cautibus  loca  ihabita^ 
biliafemore.  quanq  hybemo  tempore  expertos  . Qui  proximos  inhabitent  ei  faltus 
^fertos  elephantorum  ferarumque  & ferpentium  omni  genere  canarios  appellari , 
sjiippe  uidlum  eius  animalis  promifcuum  iis  efle : & diuidua  ferarum  uifcera  . 
untflam  achiopu  gente  quos  perorros  uocant  faris  conflat. lubaPtolemai  pateriqui 
pnmiis  utriqj  mauntania  imperauitiftudiorum  claritate  memorabilior  eria  q regno 
imiha  prodidit  de  atlante  i praterq;  gigni  ibi  herbam  euphorbia  nofe  ab  inuentore 
•nedico  fuo  appellata  . Cuius  lacfleu  fuccu  miris  laudidus  celebrat  in  claritate  uifus 
cottaqj  ferpetes  &uenena  ofa:priuati  diiflato  uolunue.Et  fatis  fuperqj  de  arlante. 


. . J^ScFxxM.paiTuum^eftj&gensmeaquond^ 

^ Ingitani*  proumc«  proumL:quos  plenqj  maurufios  dwerunt. 

I prarapua  mauroru:undenom  ,P  „ ^^]^ij^a(refylorumfuerat:fedaii 

Attenuata  bellis  ac^au^  r « am  .bamurximultofq?  ualidiffii  autololes. 
modo  extindla  eft.Getula  nunc  ten  g _ gentem  uerfrnd  athiopas. 

Et  hori  pars  quondam  elephanLs.In  abill  quoque  monte  & quos 

Ipfa  ptoumcia  ab  onente  montofa  mft.  abilx.ab  iis  ora  ftem, 

f^ptemftattes  a fimilj  altitudie  appellant  feto  ™ 

mL-Humentarnudanauigabdequondam^^^^^ 

gioru capax.Rufaddir oppidu  et  po^  c regiaialtenus lam mauntanix.  Naqj 

ex  aduetfo  raaluanx  m hifpama  fitu.  yf  exnma.Itemquc  bocchi  qux 

diutegdnommaoptmueremtbogudi^pll^^^^^^^^.^^ 

nuc  cifanffes.  Ab  ea  portus  mapiu  Qmzacenitana  pecegrmotu  oppidum. 

amnis  mulucha  Bocchi  mairefylorug!  ■ Auguftidegio  fecdda. 

Arfennatia  “'f  nrstona  gunugii.Promontond  Apollinis  . 

Item  colonia  eiufdem  deduilU  co  p . ® ^ ^ Jiuo  Qaudio  colo' 

Oppiddq! teranis.Oppidi  noud  Klano  dati  ripafa  . 
nix  lure  donata  eiufde  luffu  donara  icofio.  Colonia  Augufti  rufgu 

Itemqj  a Vefpafiano  iny  eratoree  , d ^2afus  colonia  Augufti.Salde  colonia 

no™.i.e  ; mmgoram  bb»  J gB=. 
mofto.M.paffuum in mediterraneo  “1°™ ““  p;  | 3 . Humen 

mtusficca.Liberumq,oppidumbullaregia.EtinoramcamahiF^p^^^^^^^^ 

armua.  Oppidum  rachabracha  auium  romanorum . 1 uca  Humus  .nu 
Nec  ptxter  marmoris  numidici  ferarumq:  ptouentum  aliud  infigne. 

^ Afnca.  Cap.iiii. 

Stultum  fetHlitatis  eximix  cum  centefima  fruge  agricohs 

Hic  oppida  libera  lepris  adrumetum  rufpina  thapfus.Inde  thena  auenna 

Sapeifabrata  contmgens  fyrtm  minorem.ad  quam  numidix  « 

longitudo.dlxxx.M.pa(ruum.Lantudo  qua  cognitum  eft.cc.M.Ea  ^ 

aopellauimus  diuiditur  in  duas  proumaasmeterem  et  nouam  difcretas  fofl  . 
aHcanum  fequetem  et  reges  thenas  ufqi  perduflaiquod  oppidum  a <:ha«^ 

.cc.xvii.M,paRus.Tertius  fmus  dimditurmgemmosduammlVrtium 

aprocomari.Difrhoos:ad proximam qux  minor  eftacarthagine .ccc.M.pallu 


Polybius  tradit.Ipfam  centum.  M.palT.aditu.ccc.M.ambitu.Et  terra  hax  aut  fyde^i 
obferuarione  nobilis.  Ad  eam  per  deferta  harenis  pqj  ferpetes  iter  eft.  Excipiut  faltus 
repleti  feraru  mulcitudine:6c  mtrorfus  elephatorum  folirudines:  mox  deferta  uafta. 
utrinc|j  garamates  ab  augylis  dierum  duodecim  itinere  difbntes  . Super  illos  fuere 
gens  pfyili : fup  quos  lacus  Lycomedis  defertis  circundatus , Augyle  ipfi  medio  fere 
fpatio  locantur  ab  sthiopia:quae  ad  occidentem  uergit:  dC  a regione  quie  duas  fyrces 
interiacet:  pari  utrinque  mterualloj  fed  littorc  inter  duas  fyrtes  ducento^d  qnqgmta 
milia  pafTuu.Ibi  ciuicas  oenfis.Cyniphos  fluuius  ac  regio.  Oppida  neapolis:  taphra 
habrothonum.Leptis  altera:qus  cognominatur  magna.Syrtis  maior  arcuitu  cetum 
uiginriqufqj.M.pafTuu.aditu  auc.ccc.xm.M.Inde  accohtgens  cifipadum.In  ftimo 
finu  fuit  ora  lotophagoniquos  qdam  alachroas  dixere:  ad  philenorum  aras.ex  arena 

futex.Ab  iis  non  ,pcul  a contmente  palus  uafta  ad  amnem  tntonem.Nomenq;  ab 
eoaccepitrpalitias  appelIataaCallimacho:etatra  minore  fyrtm  effe  didlata  multis 
uero  inter  duas  f)'n:es.Promontonum  quod  maiorem  includit  bunon  appellatiulcra 
Cyrenaica  prouincia.  Ad  hunc  fmem  afnca  a fluuio  Ampfaga  populos  uigmtifex  ha< 
betiquiromano  parent  imperio. In  iis  coloniasfexprxterum  fupradidlas  uthinam 
tuburbin.  Oppida  ciuium  romanorum  quindecim  ex  quibus  i mediterraneo  dicenda 
abfuritanum:abutucenfe:aborientecanophicum:chimancnfe:rhimicuenfe:thunufi' 
dicnfe:tuburbienfe;tybidrumenfe;tibigenfe.  Vcicanaduo  maius  etmmus.  uagenfe. 
oppidum  latinum  unum  uzzalicanum.  Oppidum  ftipendiarium  unum.  Caftns 
comeliis  oppida  libera  triginta  ex  quidus  dicenda  incus  acolitanumracharitanum: 
auinenfejabziricanum:canopitanum:melzicanum:  mararenfe:  falaphitanu  :tufdri' 
tanum:diricenfe:rhiphicefc:tunifefe:fchocdenfc:tagafenfe2f!genfe.ulufuburicanu: 
uagienfe  aliud:  figenfc:zianiefe.Ex  reliquo  numero  non  ciuitates  tantu:fed  plerxqj 
ctia  nationes  iure  dici polTut:ucnattabudes:capritani:mufulani;fabarbares:maffyL 
Imiciues  uamacures:ethini:  muffiniimarchubf.et  tota  gxtulu  ad  flumen  nigrumiq 
africam  ab  xthiopia  dinmit.  Cyrene.  Cap.v. 

CYrenaica  eadem  pentapolirana  regio  di  uftratur  Hamonis  oraculorquod  a cyre^' 
nis  abeft.cccc.M.paffuum  fonte folis:pcntapolis  urbibus  maxime qumq?  be' 
renice:arfinoe:ptolemaide:apollonia:ipfaqjcyrene.  Berenice in  fyrtis  exnmo  cornu  e 
quondam  uocata  hefperidum  fupradidlarum  uagantibus  gracix  fabulis. Nec  procul 
anteoppidumfluuias  lethon:  lucus  facer;  ubi  hefperidum  horti  memorantur.Abeft 
ablepti.ccc.Ixxxv.md.paf.abeaarfinoe  theutyra  uoatata.xliii.M.paf.Etdeidepto^ 
lemais  antiquo  nomine  barce.xxii.M.paf.Mox.ccl.M.  promontorium  phycus  per 
creticummarecxcurritdiftans.cccl.md.paf.ataEnaro  laconice  promontono:a  creta 
uero  ipfa.cxxv.mil.Poftid  cyrene  amari.xi.md.paf.AphicunteappolIoniam.xxiiii. 
md.paf.ad  cherronnefum.lxxxviii.md.paftuum.Vnde  catabathmum  .ccxii.M.paf. 
accolunt  marmandx  a pharedoni  ferme  regione  ad  fyrtin  ufqj  maiore  porreclh.Poft 
cos  acraucx  lefariani.In  ora  fyrtis  nafammones:  quos  antea  mefammones  grxa  ap' 
pellaucrc  ab  argumento  loci;medios  inter  arenas  fitos. Cyrenaicus  ager  quinded.M. 
paffuum  latitudine  a littorearbonbus  fertdis  habetur.  Intus  eodem  fpatio  frugibus 
tantu.mox.xxx.M.paftuum larirudine:et.ccl.M.paf. longitudine lafen modo.  Poft 
nafammonas  hafbyta  etmaex  uiuunt.Vlcracos  Hammanientes.xi.  dierum  irinere 
a fyrtibus  maionbus  ad  occidentem:et  ipfi  quaquauerfus  arenis  rircudati:  puteos  tn 
haud  difficiles  binum  ferecubitoru  fueniuc  altitudine.-ibi  reftagnanbus  mauntania: 
aquis. Domos  fale  e montibus  fuisexafo  ceu  lapide  conftruunc.  Ab  iis  ad  troglody'' 
tas  hybemi  occafus  plaga  dierum  quattuor  iterreum  quibus  commemum  gemmx 
tantumrquam  carbunculum  uocamustexxthiopiauecfte.Iureruenit  ad  fohcudincs 
africx  fuper minorem  fyrrindicftas  uerphazaniarubigentem  phazaniorum  urbefqj 
alelen  et  cdlabamfubegimus.Itemadamum  e regione  fabrate.Ab  his  mons  longo 


fpa:xo  m occaffi  ab 

repfrcufTu  acccnCo.  VI  ra  ^em  aauis  ftruetinbusttotidl  hons  ad  mediu 

SnLTdanfeumq!  oppidum  garad.amanthum:  ofa 

Ent;n.;?™XJ,;r.pp,J. 

nathabur : tapfagum "^b^  aK ^^b  ^i^naa. 

=iEEi5Si=^^;E 

,nloncnmdinempatet.Inlacitud,nequacogmwmeft.d.ccc.palluum. 

^ Libya  mareotis^  Cap.yi*  ^ 

Ea  au*  feamtur  regio  mareotis  libya  appellatur  xgyfto  cotermirra.  Tenet  mar/ 
manSrrmachrd*  :demdemLeot*  . Mefura  a Catabathmo  ad  paretomu 

Tx«vr4Xurirreotra«urrrtusaprsrntereftnob,l.rel^r^^^^^ 

" ‘ - 1 ■■  N/I  t^-if  Tn(^palexandnam.C-.M.parruum.laritvido.clxix.eIt.bra 

toCura^e^Li  rtmere.d-xL.M  prodrdrt.  Agnppa  torrus 

rfnLamaLlanncocuminfenoreargyptodxxxv.M.pafruumlougrtudmepofurt. 

ahic*a  , dJigennlTime  exiftrmati  ab  oceano  ad  Carthagine  magna 

olfidorus.  Itrful*  circa  afiacatetaduerfa^rafncar.  Cap.ut. 

^ Nfulas  non  ita  multas  complerftunturhrecmana.ClaniTuna  eft  menix I og,m- 

I dL  xxxv  paf.latitudme.xxv.ab  Eratofthene  lotophagites  appellata.  Oppida 
bfSet  duo  meningen  ab  africelatere : et  altero  thoiar.Ipfa  adexTO  fyrns  minons  ^ 

,(T.Knc  rr  fira  abea.c.p.contraleumcercinacumurbeeiufdem nominis 

Xm°lon|a.xxv.M.pairuum:latadimidiumeiusubiplunmum.Atmextremonon 

plus  v.MLlTus.hinc  perparua  Carthaginem  uerfus  ceramtis  ponte 

M.fere p^aiTuum lipadufalonga.vi.M.p.Mox gauleegalataicuius  terra  fco^io^ 

dird  animal  africx  necat . Dicuntur  et  in  clupea  emon.cuius  ex  aduerfo  coff)  na  cum 
oppido.accontracarthaginis  fmd dux egremio xrexarx.Reuera  aute 
/infulximter  fialiam  maxime  et  fardmii.  Audlores  funt  et  has  quondam  habitatas 
{LbfediiTe.Interiori  aure  ambitu  africx  ad  mendie  uetfusifupq!  gxtulos  iteruen  c 
bus  defertis  primi  ommu  libyi  xgyptiii  demde  leucx  xthiopes  habitant. 

Aethiopes.  Cap.viii.  r'  - 

O Vpereosxthiopdgftesmgntxaquodiaueftflumine.Gymnet,^pharuriet.a 

b ccLnumattmgaeliquosmmauritanixfinedixinius:perorri.Ab..o^^^^^^^^ 

folitudines  onenrem  uerfusiufq,  garamates  i augilafq,  et  ";oglodytasmer,fha 

opinione  eoyquidefertisafncxduasxthiopiasfuperponuntietateomnesHo^^^^^^ 

qmbiptitosreaditxthiopasadorienteoccafumqiuerros  N.gn fliiuio  eadem  natura 

qux  ndo  1 calamum  et  papyrum  et  eafdem  gignit  animantes:  ludemq;  temponbu 


Augcfcic.Oncur  iter  cateleos  sthiopastSC  oecalicas.  Horum  oppidum mauiii quidam 
folitudimbus  mterpofuerunt.  Adatas  luxta  eosixgipanas  femiferos:&  blcmmias ; & 
gamphafancastSi  TatyrosiA:  himantopodas.Adanres  degeneres  funt  humani  ritus  fi 
credimus.  Nam  neqj  nominum  ullorum  inter  eos  appellatio  eft : 6C  folem  orientem 
ocadentemqi  dira  imprecatione  concuenturiut  exitialem  ipfis  agnfqj.neqj  ifomnta 
uifut  qlia  reliq  mortales.Troglodytx  fpecus  cxcauat.hxillis  domus.  uiAus  ferpetiu 
carnes. ftndorqj  non  uoxtadeo  fermonis  cdmerao  carent.Garamantes  matrimonio^: 
exorccsipalTim  cum  foeminis  degunt. Augilx  tantum  inferos  colunt.Gamphafantcs 
nudi:  prxliorumqj  expertes  nulh  externo  congregantur. Blemmiis  traduntur  capita 
abeifeiorc  &C  oculis  pedionaffixis.Satyns  prxter  hguram  nihil  mons  humani.  Acgi^ 
panis  qualis  uulgo  pmgitur  forma.Himantopodcs  lonpedes  quidam:qbus  ferpedo 
ingredi  natura  ell.  Pharufi  quondam  perfx  comites  fuilTe  dicuntur  Herculis  ad  heP 
pendas  tendetis. Nec  de  afnca  plura:qux  memorcntur:occurrunt. 

DE  Afia.  Gap, villi. 

a A Dhxret  afiarquam  patere  a canopico  ollio  ad  pdn  oftium  Timofthenes  -.xxvi. 
^A\__.xxxviii.M.pairuum  tradidit . Ab  ore  autem  ponti  ad  os  mxotis  Eratofthenes 
^xv.xlv.M.pairuum.Vniuerfamucrocu  argypto  ad  canam  Artemidorus  Ifidorus 
.Ixxxviii.d.ccLM.paffus.Manaeius  cdpluriaab  accolis  traxere nomina:quarc  fimul 
iniieabuncur.Proxima  afncx  mcolitur  xgyptus  introrfus  ad  meridiem  recedes:  ddec 
a tergo  prxtcndacur  xthiopes  . Infenorem  eius  partem  nilus  dextra  leuaque  diuifus 
amplexu  fuo  determinat  canopico  oftio  ab  africa;ab  afu  pelufiaco.clxx.M.pafTuum 
mteruallo.Quam  ob  caufam  mter  ifulas  quidam  xgypeum  rectuleterita  fe  findente 
nilo:uttriquecramcerrx  figuram  effiaac.Ideo  mulngrxcx  litterxuocabulodcltam 
appcllaucrexgyptum.Menfura  ab  unitate  aluei:  unde  fe  primum  findit  in  latera:  ad 
Canopicum  oihum.cxlvi.M.adpelufiaciim.cclvi.  M . eft.  Summa  pars  contermina 
jEchiopix  thebais  uocatur.Diuiditur  in  prxfecituras  oppidommrquas  nomos  uocac : 
ombiccn:phanturitcn:apoUopolicen  : hermotiCen : tiniten:phancuriten:  copiriten : 
tencinten:diopoliten:anCeopolicen:aphrodipolitcn:lycopolicen.Quxiuxta  pelufiu 
cfl  regio  nomos  habet  barbeciten:bubafhtcn:  chyetroiccn:tanitcn. Reliq  auce  arabicu 
hammoniacum  tedentemad  Hammonis  louis  oraculum  orirmtiten:ledtopoliten  : 
atnbitcn : fynopohcen:hermopolicen:xoicen:  mcndefium : febcnnicen  : fabaftiten  x 
lecapoliccn:heliopolitcn:profobiten:cynopoliten:chermopoliccn:brufophiten : om' 
phiccn:faicen:ptenethum:pchcmphu : naucraciten:  ucratitcn:meleticcn:gymnopo/ 
Iicen:menclaicen. Alexandnac  regione. Item  libyx  mareoris;heracleopolites  e f infula 
mli:longa  palTus.l.M.f  qua  dc  oppidum  Herculis  appellatum. Arfmoicc  duo  funt. 
hi  & mcmphiccs  ufqj  ad  fummum  delta  pucniunt . Cui  funt  contermmi  cx  africa 
duo  oeafitx. Quidam  ex  lis  aliquanomina  pmutant:6d  fubfticuunt  alios  nomos : uc 
heroopoiicenrcrocodilopolitcn.  Inter  arfinoicen  auce  ac  mephiten  lacus  fuit  circuitu 
.ccl.M.p.autucMutianus  tradit. ccccl.M.fiC  alcitudinis.l.p.manufedhis  a rege  qui 
fecerat  Moendis  appellatus. Inde.lxxii.M.p.q^pe  abefimemphis  quondaarxxgypti 
regum.  Inde  ad  Hammonis  oraculum. xii.dicrum  itcr  eft.  Ad  fcifTuram  autem  nilt 
quod  appcllauimus  delta. xv.M.p.  Nilus  icercis  ortus  fdcibus:ucp  defecta  6c  ardetii 
& immenfo  longitudinis  fpario  ambulans  famaqj  cantum  inermi  quxfiru  cognitus 
fmcbellis:qus  exteras  omnes  terras  muencrc:onginem(ut  luba  rex  potuit  exquirere) 
m monte  inferioris  mauritanix  non  ^cul  oceano  habet:  lacu  prinus  flagnante  : que 
uocac  hilide.  Ibi  pifces  repiut  alabcCx:coracini:filuri:crocodilus  quoqi.Inde  obargu^ 
metu  hoc  exfarex  ortus  crcdicurrf  his  qux  nili  alueo  fpcc^lantur;hocq}  lacu  educant, 
inhefeo  dicatus  ab  eo  fpccllat  hodie.Prxtcreaobferuatu  eft::^utin  mauntanianiucs 
hymbrcfuc  Caciauerintiita  mlum  increfccrcex  hoc  lacu. Rurfus  indignatur  flucte  p 
arenofa  Qc  fqualenria.Condit<j  fc  aliquot  dierum  itinere  * Mox  alio  lacu  maiore  in 


cafanenfis  maunrani®  gente  mafefylum  erumpit. & hominum  coetus  ueluti  citcum 
fpiat  lifdem  animalium  aigumentis.Iteru  arenis  receptus  conditur  rurfus.xx.  dieru 
defertis  ad  .pxfos  xthiopas.  Atq,-  ubi  ite^i  fenferit  homine  qifilit  fonte(ut  uerifimile  e) 
illo  que  mgru  uocauere.ide  afnca  ab  xthiopia  difpefces  etia  fi  no  jtinus  populis  feris 
tamen  & belluis  frequens:filuarumqueopifex;medios  arhiopas  lecat  cognominatus 
afbpussquod  illarum  gentium  Imgua  fignificat  aquam  e tenebris  jifluente.Infulas 
ita  mnumeras  fpatgit:  quafdamque  tam  uaftx  magnitudinis  quaq  rapda  celeritate 
ut  tamen  dierum  qumqjcurfu  non  breuiore  tranfuolet:  circa  clariflimi  ea^  meroen 
allabores  leuo  alueo  didlusihoc  eft  ramus  aqua:  uenientis  e tenebris  . Dextera  uero 
aftufapes  : quod  latentis  fignificationem  adiiat . Nec  ante  nilus  q fe  totum  aquis 
concordibus  rurfus  lunxit . Sic  quoqj  etiamnum  gyrifances  nommatus  per  aliquot 
miliaiSC  in  totum  Homero  xgyptus.-aliifqj  tnton . Subinde  infulis  impacltus:  tonde 
inatatus iritamentis.Poftremo  inclufus  monnbus:  nec alibi  torrentior  ueiilus  aquis 
properantibus  ad  locum  xthiopum:  qui  catadupi  uocaturrnouilTimo  cataralle  inter 
occurfantes  fcopulos  non  fluere  immdfo  fragore  credit  fed  ruere.  Poftea  lenis  A;  coiv 
fraclis  aquis;domicaq!  uioletiaialioqum  & fpano  feflus  multis  quamuis  fauabus  in 
*gyptiura  mate  fe  euomit.  Certis  tamen  diebus  auiltu  magno  per  totam  fpatiatus 
^Egyptu  foecundus  innatat  terrx.  Caufas  huius  mcremeti  uanas  prodidere:fed  maxfe 
probabiles  etefiarum  eo  tempore  ex  aduerfo  flatium  repcuflli  ultro  in  ora  aiflo  raan. 
Aut  hymbres  xthiopix  acfliuos  iifdem  etefiis  nubila  illo  fcrennbus  e reliquo  orbe. 
Tunxus  mathemancus  occultam  protulit  rationem. Phialam  ippcllan  fontem  eiusj 
mergiq;  in  cuniculos  ipfum  amnem  uapote  anhelatem  fumibus  cauribus  ubi  codit . 
Verum  fole  per  eos  dies  commmus  fa(!to  extrahi  ardoris  ui  & fufpenfum  abundare : 
ac  ne  deuoretut  abfcondi.  Idq;  euenire  a canis  ortu  per  introitum  folis  f leone : cotra 
perpendiculum  fontis  fydere  llanteicum  in  eo  ttadhi  abfumantur  umbrx.  Plerifque 
e diuerfo  opinatis  largiorem  fluere  ad  feptentrionem  fole  difcedenteiquod  in  cancro 
& leone  euenit.Ideoqj  tunc  minus  liccan.  Rurfus  m Capricornum  & auftrinu  polum 
uerfo  forbeni&ob  id  parcius  fluere.Sed  Tumeo  fiqs  extrahi  poffecredatiubra^i  defc' 
«Sus  iis  diebus  & loas  fine  fie  abeil. Inapit  crefeere  luna  noua  quaccuij  poft  folflitiu 
efl  fenfim  modiceqi  cancrum  fole  tranfeunte  : abundantiffime  autem  leonem  . Et 
refidet  in  uirgine  iifdem  quibus  accteuit  modis.  In  totum  autem  reuocatur  ftra  npas 
-in  libraiut  tradit  Herodotus  centefimo  die.Cum  crefeie  reges  aut  prxfedlos  nauigare 
c 1 nefas  ludicatum  eft.  Audais  eius  per  puteos  menfutx  notis  deprehendunt . luftu 
a-iCTementum  eft  cubitorum  fedecim.  Minores  aquz  non  omnia  ngant . Ampliores 
Jetinent:tardius  recedendo. Hx  ferendi  tempora abfumunt  folo  madente . Illx  non 
dant  furente.  Vtrunq!  reputat  prouincia.In  duodecim  cubitis  famem  fentit.  In.xiii. 
etiamnum  efurit.Xiiii.cubitahilantateaffenmt.xv.fecuntate.xvi.deliaas.  Maximu 
incrementum  ad  hoc  xui  fuit  cubitorii. xviii.  Qaudio  prinape.  Mmimuq!  pharfalico 
belloiueluti  necem  Magni  prodigio  quodam  flumine  auerfante . Cum  ftetere  aqux 
aptis  molibus  admittunt.  Vt  quxq>  liberata  eft  terraiferit'.  Idem  amnis  unus  omniu 
nullas  expilat  auras. Ditionis  xgypnefleincipit  a finexthiopix  fyenenta  uocatifula 
ic.M.paJTuum  ambitu  . In  qua  ceraftx  funt  latere  arabix : & ex  aduerfo  infulx.iiii; 
pile.dc.M.pa(r.&  a nili  fifliirarunde  appellari  diximus  dei  tam.  Hoc  fpatium  edidit 
_Artemidorus;&:  in  eo. cc.l. oppida  fuiffe.Iuba.cccc.M.paflus.  Ariftocreon  abelephi' 
tide  ad  mare. d.ccl.M.pafluum. Elephantis  infula  infra  nouiffimum  cataracfte  .cccc. 
.M.paflusi&fupra  fyenem.xvi.M.habitat.Nauigationis  xgyptix  finis  ab  alexadria 
.dlxxxv.M.paffuumiintantum  errauere  fuprafcripti.Ibi  xthiopicx  coueniut  naues . 
Nanq;  eas  plicatiles  humeris  tranfferunt  quoties  ad  cataracftas  uentu  eft  . Aegyptus 
fu  per  exteram  antiquitatis  gloriam.xx.  urbium  ibi  Amafe  regnate  habitata  prsfert. 
Nunc  quocj  multis  etiam  fi  ignobilibus  freques  celebratur  tamen  Apollinis  : mox 


[eucodioeiKdiofpolismagna , Eadethebe.-portaru.c.  nobilisj  fama  copiofa  rdicaru 
arabicarumqj  mercium  nilo  proximum  emporiu . Mox  Venetis  oppidum-&  iterum 
louis  adtentinsnnfraquodabydus  Memnonis  regia&Ofiris  replo fclytum.yii  dieru 
Itinere  i lybiam  ternorum  a flumme.Deide  pcolemaii : & panopolis  ac  Veneris  itcie 
ai  m libyco  lycon  ubi  montes  finiunt  thebaide' . Ab  iis  oppida  Mercurii : alabaftrum 
canumiSi  fupradidum  Herculis.Deinde  arfinoesiai  lamdicOa  m&his : mterquam 
aiafmoitennemeon.In  libyco  turres  qu^ pyramides uocatur.Labyrmthus  f rnindis 
lacu  nullo  addito  ligno  exadificatus:&  oppidu  crialon , Vnu  pneterea  intus&arabue 
cdcermmu  claricans  magni  folis  oppidu.  Alexandria.  Cap  x 

SEd  lure  laudetur  i littore  igyptu  maris  alexandna:  a magno  Alexidro  condita 

mafncsparte  aboftiocanopico.xii.miliumpalTuumriuxtamareotimlacum- 

quilacus  antea  arapotes  nominabatur.  Metatus elT:  eam  Dinocrathes archre'lor 
plunbus  modis  memorabili  ingenioiquindecim  milium  pafTuum  laxitate  mferta  id 
effigiem  macedomci  chlamydis  orbe  gyrato  laaniofam  dextra  leuaque  angulofo 
procurfuiiam  tum  tamen  qumta  fitus  parte  regidicata.Mareotis  lacus  admendiani- 
urbis  partem  eunpo  e canopico  oftio  mittitur  ex  mediterraneo  commerao . Infulas 
quoqi  plures  amplexus.xxx.M.palT.traieiau.cd.ambitu : ut  tradit  Qaudius  Carfar  . 
Alii  fchoenos  in  laritudmem  patere.xl.faciuntifchcenumq!  ftadia  .xxx.  Ita  ficn  logV 
tudiuis.cl.M.paffiiumitantundemailaritudmis.  Suntin  honore  & intra  decurffis 
mli  mulca  oppi(la:pra:dpuequs  nomma  dedere  oftiis  no  ommbus.xi.n.repenutur: 
fupCTq;  quactuorqux  ipfifalfa  ora  appellant.Sed  celeberrimi  feptcm:proximo  ale^ 
xandrix  canopico: deinde  bolbn:mo:rc[^nitico:phanitico:mendcrico:tanico:  ultfoqj 
pelufiaco.Prxterca  burhos  pharba:cos:leoncopolis:  atnbisilfidis  oppidum : bufinl- 
cynopolis:  aphroditosifaismaucratismnde  oftiii  quida  naucraticu  nofant;'quod  alii 
heracIcocicum:canopico:  cui.vi.M-pafTus  proximum  en::praEferences, 

Y Arabia.  Capitulu.xi. 

Ltra  pelufiacum  arabiaefl  ad  rubrum  mare  perringens  &odoriferam  illam  ac 
diuitem  &:  bcatx  cognomine  inclytam.Hecatabanum  & efbomta^i  & fcenica^ 
acabumiiocaturfl:enlis:prxterqubifyrixconfmiaattfgit:necnificario  mote  nobilis. 
His  arabes  iunguntur:ab  oriente  canchleis:a  meridie  cedreis  quidem:dem  ibo  naba- 
theis.  Heroopoloricus  uocaturialterqj  lelaniricus  finus  rubri  mans  i xgyptu  uergeris 
.cl.M.pafTuumintcruallo.Interduooppida  lxana:6d  in  noftro  mari  gaza.  Agrippa 
a pelufio  arfinoen  rubri  maris  oppidum  per  deferta  centum  uiginriquiqj.M.paiTuu 
tradic.Tam  paruo  diftac  ibi  tanta  recum  naturx  diuerfitas, 

I Syria  palcflina  phoenicis.  Cap.xii. 

Vxta  fyna  littus  occupat  quondam  terrarum  maxima  & plunbus  diftmcfla 
nominibus- Nanqj  paleftina  uocabatur  qua  contmgit  arabas.  & iudxa  8i  coele; 
dcin  phoenice  8C  qua  recedir  intus  damafeena:  ac  magis  etiam  nunc  meridiana  baby^ 
Ionia. Ec  cade  mefopotamia  inter  euphraten  6C  tigriniquaqj  tranfit  taurii:  rophoene. 
Citra  uero  etiam  comagene . Et  ultra  armeniam  adiabenc  : aflyria  ante  didta.fic  ubi 
cilinam  attmgit  antiochia. Longitudo  eius  inter  ciliciam  & arabiam  .ccccIxx.M.paf. 
eft. Latitudo  a feleuciaepieria  ad  oppidum  in  euphratezeugmam  .dxxv.  M .p.  Qiii 
Tubcilms  diuidunt;rircum  euphraten  fyriam  phoenicem  uolunc;6i  efle  ora  maritima 
fynarreuius  pars  fit  idumxa  dc  i jdxa:dcinde  phoenice: defde  fyriam.Id  quod  prxiacet 
mare  tonimrphoenicum  appellatur  . Ipfa  gens  phoenicum  in  glona  magna  Iicteraru 
inuentionist&fvderum  naualiumq^rac  bellicarum  artium . A pelufio  capnx  caflra : 
cafius  mons:  delubrum  louis  cafiirtumulus  magni  Pompeii  tracine  . Arabia  finitur 
a pelufio  Ixv.M. pafTuum. 

Mldumra  fyriarpalefHnarramarifafcaluiazotusrcxfarea.  Ca.xiii. 

Ox  idumxa  inapit  6C  paleftina  ab  cmerfu  firbonis  lacus:quem  quidam. cl.M. 


paff.ciraiitu  tradidere  . Herodotus  cafio  monti  applicuit . Nunc  eft  palus  modica . 
Oppida  rhinoicolura.K  intus  raphace:gaza:8d  intus  anthedonimons  angaris. Regio 
per  oram  famariaioppidum  afcalo  liberumi  azotusifamnes  dux.  Altera  intus  ioppe 
phcemcum  antiquior  terrarum  inundatione  ut  ferunt.  Infidet  colli  prxiacente  faxo; 
m quo  uinculorum  Andromedx  uefligia  oftendunt.Colitur  illic  fabulofa  ceto.  Inde 
apollonia  : ftratonis  turris : eadem  cxfarea  ab  Herode  rege  condita , Nunc  colonia 
pnma  flauia  a Vefpafiano  ipetatore  dedudia.Fmis  palxftmes.c  Ixiotix.  M.  palTuum  a 
confinio  arabix.Dcinde  phoenices.Intus  autem  famana.Oppidaneapolis  quodatca 
mamortha  diccbamr.Sebaftx  in  monte  altiore  gamala.Supra  idumxa  & famariain. 

ludxaigalilxa:  hierichoiemmausdyddaiioppe.  Cap.xiiii. 
iT  Vd-ea  longe  lateqj  funditur.Pars  enim  fyrix  lumfta  galilxa  uocatur . Arabi.-c 
I uero  & xgypto  proxima  parea  afperis  difperfa  montibus  : et  a exteris  iud,i;is 
iorSane  amne  difcreta. Reliqua  ludxa  diuidifi  toparchias deceiquo  dicemus  ordine. 
Hicnchontcm  palmetis  confitam  fotibus  irnguaiemmau : lyddamriopicamiaCTaba/ 
thcnam:etzophaniricam:thamiticam:bethole:ettephene:nonnem  qua  fuere  hieto' 
folyma  longe  clanlTima  urbium  onentismomen  iudxximodo  herodiu  cum  oppido 
illuRriciurdem  nominis.  Iordanis.  Cap.xv. 

i~l^  Otdanis  amnis  oritur  e fonte  paneade:  quicognome  dedit  exfarex  de  quadri 
I cemus;amnis  amoenusifiC  qtinus  loco^fitus  pant : abitiolus:  accolifqj  ie prx^ 
bens  uelutiuitusiafphaltiten  lacii  diru  natura  peritia  quo  poftremo  ebibit:  aquafqi 
laudatas  perdit  peftilentibus  mixtas. Ergo  ubi  pnma  couallium  fuit  occafio:  in  lacti 
fe  funditiquem  plures  genefaram  uocant.xvi.M.  pafTuum  longitudinis. vi.M. lati' 
tudinisiamoenis  circunfeptus  oppidisiab  oriente  luliadefiC  hippoia  meridie  tharicie: 
quo  et  nomme  aliqui  etia  lacii  appellit  lab  occidere  tibenade  aquis  calidis  falubri. 

Afphaltides.  Cap.xvi. 

ASphaltides  mhil  prxter bitumc  gignitiunde  et  nome.Nullii  corpus  afaliu  reci' 
pit:  taun  cameliqj  fluitant. Inde  fama  nihil  i eo  mergi.  Logitudme  excedit  cctii 
milia  pairuumdatitudane  maxima  uigintiqumqj  impletiminmia  fex.Profpicit  eum 
ab  oriente  arabia  nomadum:  a meridie  acharon:fecunda  quonda  arx  iudxx  ab  hie' 
rofolymis. Eodem  latere  eft  calidus  fons  medicx  falubritatisicallithoe  aquarii  gloria 
ipfo  nomine  prxferens.  Gens  heftenotu.  Cap.xvii. 

4B  occidentali  littore  hefteniiquos  fugitant  ufqjqqj  nocentes.  Ges  fola  et  f toto 
orbe  prxter  exteras  mira:  fine  ulla  foemina  oi  uenere  abdicata  fine  pecuia  foria 
am.In  diem  ex  xquo  conuenarum  turba  tenafeitut. longe  frequetantibus:  quos 
uita  feftos  ad  mores  eoru  fortunx  fluiftibus  agitat.lta  per  fxculoru  milia  incredibile 
dicriiigens  xterna  eft.in  qua  nemo  nafamr.Ta  fcecunda  dlis  alioru  uitx  poinitentia 
eft.Infta  hos  engadda  oppidum  fuit  fecundum  ab  hierofolymis  fertilitate  palmeto' 
rumq;  nemoribusmunc  al teru  buftum.Inde  mafada  caftellum  in  rupe:&  ipfu  haud 
proailabafohaltite.Ethaiftenusiudxaeft.  Decapolis.  Cap.xviii. 

iT  Vngitur  e latere  fynxdecapolitana  regio  a numero  oppidopi:  inquand  omnes 
i eade  obferuant. Plurimi  tamen  damafeum  et  opoton  nguas  amne  chtyforhoa. 
fertilem  phdadelphiamtraphanamipmnia  f arabiam recedentia. Scythopolin antea 
nifa  a Libero  pfe  fepulta  nutrice  ibi  fcythis  dedudlis  . Gaddara  hieramiace  ptxfluete 
et  iim  dicftumhippodion. Pellam  aquis  diuitem:  galafa  eanata.Intercurrutcigutq! 
has  urbes  tetrarchixiregnoruminftarfingulxi&in  regna  contnbuuntur : traconitis 
paneas.In  quacxfareacumfupradiiftofonteabila:arca:ampela;fra : gabe. 

Tyrus  fle  fidon.  Ca.xviiii. 

T~v  Inc  redeiidum  eft  ad  oram  atqj  phoenicem.  Fuit  oppidum  crocodfo.  eft  flume 
1 / nemptoria  urbi  undofum  . Sigaminum  promontonum  : carmelumqj.Etin 
monte  oppidum  eodem  nomme : quondam  egabatana  diiftum.Iuxta  getta  gebba. 


Riuus  pagida  fiuc  bclusmitri  fertiles  arenas  paruo  littori  mifees.  Ipfe  e palude  cede^ 
uia  a radicibus  carmcli  ^fluit.Iuxta  colonia  Claudii  Czfaris  ptolemais.-quse  c^uondi 
acce, Oppidum  ccdippa:  promontorium  album.  Tyrus  quonda  infula  prxalto  mari 
feptingentis  paffibus  diuifa.Nunc  ucro  Alcxadri  oppugnatis  opibus  continens  : oli 
partu  dara  urbibus  genitis  lepti  :utica;3C  illa  romai  imperii  aemula  terrarum  orbis 
auida  Carthagine  etiam  gadibus  extra  orbem  conditis  . Nunc  omnis  cius  nobilius 
conchylioatqueputpuraconftat.  Circuitusdecemnouemmil.  pafTuum  eft  . Intra 
palctyro  inclufa.  Oppidum  ipfum  uigintiduo  ftadia  optinet . Inde  ide  ac  farepta : 5c 
ornithon  oppida. Et  fidon  attifex  uirriithcbaruqj  boctiarum  parens. 

Mons  libanus.  Cap.xx, 

A Tergo  cius  mons  libanus  orfus  centum  qumquaginta  ftadiis  zymiram  ufque 
porrigicur;qu$  ccelefyria  cognominatur.  Huic  par  interiaccnte  ualle  mons  ad^ 
uerfus  antelibanus  obtenditur  quondam  muro  coniundlus . Poft  eum  introrfus  dty 
capolitana  regio  eft,  Pr^dicftsqj  cum  ea  tetrarchia;  6c  palseftincs  tota  laxitas . At  in  ora 
nunc  fubieifla  libano  fluuius  nagoras : beritus  colonia  ; qusfcelixiuliaappellatur  . 
Lcontos  oppidum;flumcn  lycosipalsbiblosrflumen  adonis.Oppidabiblos : botns: 
fycarda:tneris:calamos  : tripolis  quondam  . Tyriietfidoniictararadiioptinentor' 
thoelcutheros  flumen:  oppida  zymira:  marathos:contraqj  ararados  feptem  ftadioru 
oppidum.  Et  infula  ducentis  paffibus  a continente  diflans . Regio  in  qua  fupradicli 
definunt  montes. Et  intenacentibus  campis  bargilus  mons  incipit.Hinc  rurfiis  fyna: 
definente  phccnice.  Oppida  camebala:neapaltos.Gabala  promotonil  f quo  laodicca 
libera  : dipolis:  heradea  : caradrus  : pofidium  . 

Syna  antiochia.  Capitulum. xxi. 

DEindc  promontorium  fyria:  antiochenx. Intus  ipfa  antiochia  libera ; epidaph'' 
nxis  cognoiata  oronte amne  diuidif.  In  ^motorio  autem  feleucia libera  pieria 
appellata.  Cafiusmons.  Ca.xxii. 

f^'  Vpercam  mons  eodem  quo  alius  nominecafius. cuius  excelfa  altitudo  quarta 
7^  uigilia  orientem  p tenebras  folemafpicit  breui  arcumadii  corporisdieno<fteqi 
piter  offendens.  Ambitus  ad  cacumen. xix.M, p. efl.altirudo  p diredu.ini.  At  in  ora 
amnis  orontes  natus  itcr  libanum  5c  antclibanum  iuxta  heliopolin.Oppidu  rhofos: 
6c  a tergo  pottx  qu*  fyrix  appellantur  inceruallo  rhofiorum  mdtium  dc  tauri.In  ora 
oppidum  myriandros.Mons  amanus:in  quo  oppidum  bomite.Ipfe  ab  fyris  cilidam 
feparat.  ' Ccelefyria.  Ca.xxiii. 

NVnc  interiora  dicatur.  Coele  habet  apameam  marfya  amne  diuifa.  Anazerino^ 
tetrarchia  bambicenfqua;  alio  nomie  hierapolis  uocacur. Syris  ueto  magog  ibi 
^digiofa  . Atargatis  grscishoc  deaeto  dicfla  colitur  chalcidcn  cognominata  adira 
bellum:unde  regio  chalcidene  fcrtiliffia  fyriar.Et  idc  cyrreftica:imeazates:gidarenos: 
gabenos:  tetrarchias  duas  quargraniicomatitz  uocat.Hermifenos:  hylatas . Itureo^ 
gentcm:6(i  qui  ex  lis  betemi  uocantur.Mariaminitanos  . Tetrarchiam  qux  mamifea 
appellatur.  Paradifum:pagnas:penelcnitas:fclcuciam  '•  prxter  iamdicflas  duas:  qus 
ad  euphracen:6C  qua;  ad  amellum  uocantur.Tardicenfcs.Rcliquaauccm  fyria  habet: 
exceptis  quae  cum  euphrate dicentur  arbcthufios:beroenefos:epiphanenfcs.  Ad  oriete 
Iaodicenos:qui  ad  libanum  cognominantur:leucadios;  lariffsos  : prarter  tetrarchias 
in  regna  deferiptas  barbans  nominibus  decem  6c  feptem, 

Euphrates . Cap . xxiiii. 

ET  dc  euphrate  hoc  i loco  dixiffe  aptiffimu  fiicnt.  Oritur  i praefecflura  armenix 
maioris  caranitidc.  Vt  prodidere  ex  iis  q proxime  uiderunt  Domitius  Corbulo 
in  monte  aga. Licinius  Mutianus  fub  radicibus  m6tis:qucm  capoten  appellit: fupra 
zimara  duodecim  milia  paffuu  initio  pyxirates  nominatus. Huitderzenen  primum: 
niox  anetii:armenix  regiones  acappadocia  excludens.  Dafcufa  abeffazimara.lxxxv. 


mil.p.Inde  nauigacur  paftonam  qumqgmca  mil.pafTus,  Melitenen  eappadoci®  uy 
gftifcpKm  mil.paffus.Elegeam  arraems.x.mil.p.  acceptis  fluminibus  Iyco:arfania; 
irfano.  Apud  cHgea  occumt  ei  taurus  mons. Nec  refiftit;  quaq  duodecim  mil.pafT, 
latitudine  pforata  praualens.  ommam  uocat  itrumpentem.Mox  ubi  cornu  pftegit; 
euphraten.ultra  quoque  faxofum  ac  uiolentum  arabia . Inde  leua  merotum  didlam 
regione  tricena  menfura:  dextraqj  commagcnem  difterminat.Pontis  tamcn;etiam 
ubi  taurum  expugnat: patiens . Apud  claudiopolin  cappadoci®  curfum  ad  occafum 
f olis  agit. Primo  hunc  illi  impugnatus  curfum  taurus  aufert : ui(n:ufque  abfcifl  us 
fibimet  alio  modo  uincit;ac  fradum  expellit  in  metidiem.  Ita  natura:  dimicatio  illa 
iquatunhoceunte  quo  uultiillo^hibeteirequauelit.  A cataradis  iterum  naiiigar’’ 
qdraginta  md.paflus  inde  Commagenes  apud  famofata . Arabia  poeter  fupradida 
habet  oppida  edertam:  qux  quondam  antiochia  dicebatur. Callirhoen  a fote  noisra 
Carrhas  clade  Craffi  nobdes.Iungitur  prxfedura  mefopotamix  origine  a fpris  trahes 
i qua  ante  mufia;&  nicephoriuni  oppida.  Mox  arabes  q thetaui  uocatiir.  Hoip  caput 
fyngara.  A faniofatis  autem  latere  fyriximarfyas  amnis  influit.  Gingla  comagenem 
linit.  Merorum  ciuitas  icipit.Oppidaalluut:epiphania:8i  atiochiaiqua:  ad  euphrate 
uocantiir.Item  neugma.lxxii.mil.palTus  a famofatis  tranfiru  euphratis  nobilis.Ex 
aduerfo  apamcam  feleucus.  Idem  uttiufqi  cdditor  ponte  iunxetat.Qui  cohxrent  me' 
foporamizirhoali  uocantur. At  m fytia  oppida  europum: tapfacum  quondaminunc 
amphipolis.  Arabes  fcheenita:  ita  ferutur  ufq;  uram  locumnn  quo  conuerfus  ad  ori' 
entem  relmquitfyrixpalmirenasfolitudmes.-quaufqjad  petram  urbem  & regione 
ar.ibi,xfcelinsappellat.x  pertinent.  Palmiras.  Cap.xxv. 

PAlmira  urbs  nobilis  fitu  diuitiis  foliet  aquis  amoenisiuafto  undiq;  ambitu 
arenis  includit  agrosiac  uelut  terns  exempta  a rerum  natura  priuata  forte  inter 
duo  imperia  fummairoraanotumiparthorumqj.Et  prima  in  d ifcordiaiaiius  fempet 
utrinq:  cura  abctl:  a felcucia  parthorum;  qux  uocatur  ad  tigriniqufgetis  trigitafepte 
mil.paflibus. A proximo  uero  fyna:  littore  ducentis  quinquagintaduobus  mij.eta 
damafeo  uigintifeptem  md.paf.  Hietapolis  Cap.xxvi. 

PRropius  infra  palmirx  folitudines  ftellendena  regio  eflididaq;  iain  Hierapo' 
lis  ac  bcroea  & chalcis.  Vitta  palmira  quoQ)  ex  folitudinibus  iis  aliquid  optinct 
hemefatem  clatium  : dimidio  propior  petrxqdamafcus.Arura  huic  proxima  e.Phi' 
lifcu  oppidu  parthoru  ad  euphrateniab  eo  feleuaam  dierum  dece  nauigatio  totideqj 
fere  bab)’lonc.Scinditur  euphrates  a zeugmate. Ixxxiiii. mil.paflibus  circa  uicu  mafli' 
cen.Et  parte  leua  in  mefopotamia  uadit  per  ipfam  feleuciamicircaqj  ea  prxflueti  ifu' 
fus  tigri.Dextcrioreautemalueo  babylonequondamchaldarccaput  pctitimediamqi 
permeans. Item  quas  otrim  uocantidiftrahitur  in  paludes. Increfat  autem  et  ipfe  ni' 
li  modo  flatis  diebus  paulum  differensiac  mefopotamiam  inundat  fole  optinente 
uicefimim  partem  cacri.  Minui  incipit  in  uirgine  et  leone  tranfgreflo.  In  totu  uero 
reme.itin  iiicefima  nona  parte  uirginis. 

Ciliaa;  et  acliudls  gentes;pamphilia:ifauna:homanadu:pifidia;lycaonia:taunis 
monsilycia.  Cap.xxvii. 

SEd  redeamus  ad  oram  fyrixicui  proxima  efl  cilicia.  Flumen  diaphanes:mds  cro' 
todilus.pteamani  mdtis.Fluminaandraciis:pynarus:lycus:fynus  ifliais.  Op' 
pidiim  iflos:  ide  alexandriaiflumechlorusioopidu  aege  liberuiamnis  pyramus:  por' 
txcilicix:oppidamallos:mag!rfo5:et  incus tharfos. Campi  alei: oppida  cafliponis. 
Mopfos  liberu  pytamo  impofitum.thynosizephyriumifancile.Amnes  farostcydnus 
tharfum  liletam  urbe  ^cul  a mari  fecans. Regio  celendiritis  cum  oppido.Locus  nym' 
pheum  foloe  ciliciaeinuc  pompeiopolis.  Adata:cybira;pynare:pedalie;halcs:arfinoe; 
tabeidorion.Iuxtaqj  mate  corifos:eodem  nomine  oppidum  & portus  dcfpecus.Mox 
flumen  callicadnus. Promontorium  fatpedon:hortidahormc.Mili,pmontorium:ct 


oppiJiirn  Vencris:i  quo  ^ximecypms  infuk.  Sed 5d in corttitience  oppida myancln 
anemunum;coracefium;fmifqj  antiquus  cilicistmclas  amnis.  Intus  autem  dicendi 
anasaibeni : qui  nunc  csfarauguftani : caftabala : epiphania : qux  antea  eniandos: 

cleufanconium. Seleuciafupi-a  amnem  callicadnutraceotiscognomfeia  mari  relata: 

ubi  uocabaruT  hormia.  Prxtetea  intus  flumina  lippans : bombos;  paradifus . Mons 
imbarus.Gliaa:  pamphylia  omnes  iunxete;negle<a:a  gente  rfaurica.  Oppida  eius  itus 
ilauna  :clybanus:lalafis  fluuius.decurnt  hic  autd  ad  mare  a nemuris  regione  fupra- 
dida.Simili  modo  ommbus:qui  eadem  cdpofuere:  ignorara  eftconrermina  tlli  gens 

homanadum.quoruinrus  oppidum  homana.Cxteracaftella.xliiu.inter  afperas  c6' 

nallcs  lacent.Infident  uerticem  pifidx  quondam  folymi  appellati;  quord  colonia  cax 

farca;eadem antiochia.Oppidaoronda:agalefos.Hos  includit  lycaonia in  afiaticam 

iunfdidtionem  uerfa:  cu  qua  cducniur  phiIomelifeTes:tymbriani:leucolithi:pelteni: 
tyrienfes.Darur  8C  tetrarchia  ex  lycaonia;qua  parte  gatatix  contermina  eft:ciuitatum 
quattuordecim  urbe  celeberrima  iconio.  Ipfius  lycaonix  celebratur  thebafa  in  tauro: 
laxa  in  confinio  galatix  arq;  cappadocix.  A latere  autem  eius  fuper  pamphylia  u^iic 
thracum  foboles  nylix.C^oru  aricanda  oppidum:pamphilia  ante  mofopia  appella^ 
ta.  Mare  pamphilium  cilicio  iungitut. Oppida  cius  fydxiet  in  monte  afpendum  plac 

tanifl:um;perga,PromontoriumleucolIa;monsfatdemifus.Amniseurymedoniuxta 

afpedura  flues  carataes.-iuxta  que  lymefus  H olbia.  Vltimaq;  eius  orx  phafelis ; iuclu 
ci  mare  lycium  eftigenfq;  lycia:  unde  uaflus  finus, Taurus  mos  ab  eois  ucniens  liccoc 
ribus  chelidonio  promontorio  diftcrminatut.immenfusipfe:et  innumerarum  oem 
tiumatbiter;dfxcro  latere  feprenttionalis:ubiprimum-ab  indico  mati  exurgit:leuo 
meridianus  ct  ad  occafum  tendensimediamcp  diftrahens  afiam;  nifi  oppnmcti  ter^ 
ras  occurreret  maria.  Refilit  ergo  ad  feptentriones.Rexufq;  imenfum  iter  quxritiue^ 
lut  de  induftria  rerum  natura  fubinde  xquora  opponente:hinc  phoenicumihic  poti-' 
cum:illinc  cafpium  ethyrcaniuraiconcraqj  mxotium  lacum  torquetur-Itaq,'  collifus 
inter  hxc  clauftra:K  tamen  uidtor  flexuofus  euadir  ufq;  ad  cogriata  riphxorum  moc 
tiumiuga  numerofis  nominibus:etnouisquocunqj  incedit  infignis.  Imaus  prima 
predidtus;moxedigis;parop3ra'fus;circius:cambades:phatphariades:  choatras:  orc^ 
ges;oroades:nypetes:taurus.Atqjubtfequoqj  exuperatcaucafus:ubibrachiaemittit 
fubinde  tentanti  maria  fimilis  farpedon:coracefius;gargus;iterumq;  taurus  etia  ubi 
dehifcit:feq;  populis  aperit;porraiu  tam£  nomine  unitatem  fibi  uedicausiqux  alibi 
armeniciialibi  cafpis:alibi  cilicix  uocantur.Quin  etiam  conftadfus  effugiens  quoqj 
mana  plurimis  fe  gentium  nommibus  hinc  6£  illinc  implet,  et  a dextra  h^tcanius  cak 
pius:a  leua  pariedtus  mofchicus:amozonicus:cotaxicas;fcythicus  appellatus. In  unP 
uerfum  uero  grxee  ceraunius.  In  lycia  igitur  a promontorio  eius  oppidum  femena: 
mos  cbimxra  noctibus  flagrans, Hepheftium  ciuitas:et  ipfa  fxpe  flagrantibus  iugis. 
Oppidum  Olympus  ibifuitmunc  funt  montana  gage  corydalla:  thodropolis.  luxta 
mare  limira  cura  amne:in  quem  aricandus  influit:et  mons  maficitus:andria  ciuitas 
mira:oppidaaperie3i  antipellosiqux  quondam  habeflus.atq;  i recelTu  ^ellus.Deide 
phyrra.Itemq;  xanthus  a mari  quindecim  mil.pafluum.-flumenqj  eode  nomine.De^ 
inde  pataraiqux  prius  pataros.etin  monte  fydinia.Promdtorium  gragus.  Vitra  par 
finus  prionbus. Ibi  pytama:etin  qux  lycinia  finit  Telmefus.Lyciaquddafeptuagfta 
oppida  habuit : nunc  trigintafex  habet . Ex  iis  celeberrima  ptxter  fupradidli  canas: 
cadima;  ubi  laudatur  oeniii  nemus.  Pedalia  coma  prxfluete  . Edefa  cyane:afcadialis: 
amclas;nofcopium:troa;celendus.Comprehendit&  in  mediterraneis  caballia:  cuius 
nes  urbes;oemanda;bllbura:bubona:Telfmcfo.  Afiaricum  mare  fiue  carpatium;& 
qux  ,pprie  uocatur  afia:  in  duas  eam  ptes  Agrippa  diuifit.  Vnam  inclufit  ab  oriente 
pbrygiaSi  lycaonia : ab  ocridence  xgxo  mari:  a meridie  xgyptio:a  feptentrione  pa' 
phlagonia. Huius  longitudinem. cccc.lxx.M.p.lacitudinem.ccc. XX.  M. ferit.  Alteram 


detecminauit  ab  oriente  armenia  minore : ab  occidente  phtygia  lycaonia  paphylia  ; 
a feptentrione  ptouincia  ponticai  a meridie  mari  paraphylio  . Longa  .d.lxxv.  M.p. 
lata  trfoetotum  uigintiquinqj  mil.In  proxima  ora  caria  e:mox  ionia.  Vitra  ei  xolis; 
media  doride . Citcunfuditur  mari  utroqj  laterre  ambiete.In  ea  promdtoriu  pedalui. 
Amnis  glaucus  deferes  temedurtl.  Oppidum  daedala  cyriafugitiuorum.flume  axon: 
oppidu  calinda.  Indus  fluuius,  Cap.xxviii. 

a X Mnis  indus  in  cybiratarum  lugis  ortus  recipit  fexaginta  perennes  fluuios : tor' 
/^rentesuero  amplius  centum.  Oppidum  caunos  liberumidem  pymos  . Portus 
creffaiaquo  rhodus  ifula  palTuu.xx.mil.Lacus  lonma.Oppida  thyfanufaipandion; 
latymna.Sinus  tymnias.Promontoriumaphrodifiasioppidumhydas.  Sinus  fchee' 
nus.Regio  bubaffus. Oppidum  fuit  acanatus:alio  noraie  dulopolis.  Efti  ^motorio 
gnidos  libera:  tnopia:deide  pegufa  efl:  ftadia  appellata.  Ab  ea  dons  incipit:  fed  prius 
tefga.  Et  mediterraneas  lutjdidaones  mdicaiTe  conueniat.  Vna  appellatur  cybitaa 
tica.Ipfum  oppidum  phrygiaeeft.  Cdueniunteo.xxv.ciuitates. 

Laodicea:apamea:ionia.  Cap.xxix. 

CElebetnma  urbs  laodicea  impofitaeft  lyco  flumini  latera  alluentibus  afopo 
& c3pro:appellataprimodiofpolis:deinrhoas.Reliquiineoconuentu  : quos 
nominare  non  pigeat  ihydrelitae:  timifionesihieropolitx.  Alter  conuentus  afinnjdc 
accipit  nomen.  Cdueniut  lycaones:appiani:corpeni:dorilei:mudei:iulienfes:&  reliq 
ignobiles  populi.xv.Tercius  apameam  uadit:  ante  appellatam  celenasideinaboton. 
Sita  efl:  m radice  montis  fignix:citcufufamarfya:obrima:orbaflumimbus  f maadrij 
cadentibus. Matfyas  ibi  redditur  ortus:ac  paulo  mox  conditus:ubi  certauit  tibiarum 
cantu cii  Apollme.  Auloctenes iu uocaturconuallis.x.M.palTus  phrygia ab apamea 
petentibus.Ex  hoc  conuetu  deceat  nominare  metropolitasidionyfiopolitas;  euphor^ 
benos:ac  monefos;peltenos:filuianos:reliqui  ignobiles. ix.  Dondis  fmu  leucopolis: 
amaxitos.-eleufis:  dC  eutene.Deinde  cariai  oppida  piacium:eutane;halycarnafus.  Sex 
oppida  contributa  ei  funt  a magno  Alexandro  thagele:afideni;  ednafTamraniu  .-pe' 
dafum.-tehnertura.Habitatur  inter  duos  finus  ceraunicum:&  lafium . Inde  mindos: 
& ubi  fuit  palemindus:nariandus:neapolis:arianda;termeta  libcra:bargilia:  6C  a quo 
finus  iafuis:  oppidum  iafus.Caria  interiorum  nommum  fama  pnenitet.Quippeubi 
funt  oppida  mylafa  libera  anriochia:  ubi  fuere  feminechos  & chranaos  oppida,  nunc 
eamcitcunfluuntmsandet&  moffinus.  Fuit  in  eo  tiaiflu  & maandropolis  . Efl  eu- 
menia  cludto  flumini  appofita.Glaucus  amnisilyfias  oppidum:&  othrufa : berecyn 
thius  traeflusmifa  trallis. Eadem  euantia  5C  feleucia  & anriochia  di<!la.  Alluif  eudone 
amne. Perfunditur  thebaide. Quidam  ibi  pigmaos  habitaflc  tradunt . Praterea  funt 
thydonos  pyrrha;eutome:heraclea:m)'fon:alabandahbera;quaconuennim  eumco- 
gnominauit.Stratonice:alibralibeta;hynidos:ceramus:throcene:phorontis.  Longi 
quiotes  eodem  difceptant  foro  otthronienfes:halydienfes  feu  hippini:xiftrani:hydi 
enfesiapolloniata:  trapezopolita:  aphrodienfes  liberi . Ptater  hac  cofinus : harpifa 
appofita  fluuio  harpafo  quo  8i  ttallicon  cum  fuit  alluebatur  . Lydia  autem  peifufa 
flexuofi  amnis  maandri  recutfibus  fuper  loniam  procedit : phtygi.a  ab  exortu  folis 
uicina  :ad  feptentrione  myfia : mendiana  parte  carian  ampleiflens : meonia  ante  ap- 
pellata.Celebratur  maxime  fardibus  m latere  tmoli  monris:qui  ante  tymolus  appel 
iabatutuitibusconfitus:exquo  ^fluente paiflolo  : eodemq;  chtyforhoaacfdte  tarne 
a meoniis  ciuitas  ipfa  lyde  myde  uoritata  eft:clara  ftagno  gygeo . Sardiana  appellatur 
nunc  ea  iurifdidho.Conuertiuntq;  in  ea  extra  praediflos  macedones  cadueni:  loreni  • 
philadelpheni:&  ipfi  in  radice  tmoli  cogamo  flumini  appofiti.  Meoniiitripolitani . 
Iidem  & antoniopolitse  nueadro  alluutur. Apolloniherita;:  myfotmolita:  & alii  igno 
biles.  Ionia  ab  iafio  finu  inripiens:numerofo  abitu  littorum  fledhtur . In  ea  primus 
finus  bafilicus . PolTideum  promontorium  Si  oppidum  : oraculum  brancidarum 


spprlktummunc  didymei  Apollinis  a littore  ftadiis.xx.M.&ide  .cIxxx.M  mjetus 
.oniaecaput.Lclegeisantea&phytiufa  « anafloria  nominata.fuper.lxxx.  urbium  p 
niniila  mana  genmw:  ncc  fraudanda  ciue  Cadmo.-qui  primus  profaicam  orationem 
condere  mftituir . Amnis  raaandet  ortus  eft  lacu  in  monte  auloaene : plurimifque 
affufus  oppidislS:  repletus  fluminibus  crebris  ita  fmuofus  flexibus:  ut  fepe  aedatur 
teuerti.  Apamenam  primum  peruagat'  tegionem:mox  eumeneticam.-ac  dein  hircallee 
ticoscampostpofttemo  canam  placidusiomnefq,  eos  agros  fernliffimo  rieanslimo 
Ad  decimu  a mileto  ftadiu  lenis  illabitur  man.Inde  mons  latinus.  Oppidi  Heraclea 
Montis  eius  cognominis  carix  minusrquod  primo  co'didi(re  iones  narrantur  athenn 
profedli.naulocum:pnenne.In  ora  quxtrogela  appellatungelTus  amnis.Regio  dibus 
lombus  facra:&  ideo  panionia  appellata.Iuxta  fugitiuis  conditum(uti  nome-indicio 
«%hygela  fiiit:&marathefium  oppidum.Supra  hac  magnefia  mxandri  cognomie 
itignis  a dieflalica  magnefia  orta.  Abeft  ab  ephefo  .xv.M.pafTus.Trallibus  eo  aplius 
■ccc.M.antea  theifaloce  & andtolytia  nominata  & littoti  appofita.Derafidas  infulas 
fecum  abftulit  mare.  Intus  & tyana  alluitur : & lyco  pelopea:  aliquando  & euhippia 
cognominata. In  ora  autem  matium : ephefus  amazonum  opus  multis  ate  expSu 
nominibus;  Alopes  cum  pugnatum  apud  troiam  eft;mox  ortygiaii:  morges : uocata 
ec  fmyma  eft:cognomie  thracia:&  hemonion:6£  ptele.  Attollitur  monte  pione.alluit' 
caftro  in  cylbianis liugis  orto:  multofqj  amnes  deferente  & ftagnum  pegafeum  quod 
phyrites  arnnis  expellit.  Ab  iis  multitudo  limi  efl::qua  tertas  propagat.  Mediifq;  iam 
campis  fynen  'mfulam  adiecit.Fons  in  urbe  callippia  templum  Diana  complexa  . e 
diuctfis  regionibus  duo  felinuntes.  Ab  ephefo  mathid  aliud  colophonioru.  Et  intus 
ipfa  Colophon  halefo  affluente . Inde  Apollinis  darii  phanum  lebedos  fuiti&  notiu 

oppidum.Pi-omontonumcyreneum:mons  mimas. ccl.M.paflusexcurrensiatquein 

continentibus  campis  tefidens.Quo  in  loco  Magnus  Alexander  intercidi  planiae  ea 
luiferat.vii.M.d.paflruum longitudine;ut duos finusiugeret : erythrafqj cu mimate 
arcunfuderet.Iuxta  eos  fuerut  oppida  pteleon:hel6s;dorydn:nunc  eft  alcon.fluuius 
corincon,  Mimantis  promontoriu:clazomene.‘parthenie:&epiothophoriaappellaca: 
cum  infula  eflent.  Alexander  idem  per  duo  fladia  continenti  adnexuit.  Interiere  itus 
daphnus  hermefia:  & fyphilum  quod  ante  tanealis  uocabatur  caput  mconix : ubi 
nunc  efl'  fbagnum  falocobite  & tharceopolis  fublbituta  fyphilo:&  inde  illicolpe  A'  hic 
libade  regrcdientibus.Inde  abeft, xii.M.  ab  amazone  condita:rcftituta  ab  Alexandro. 
In  ora  fniyrna  amne  melete  gaudens  non  ^cul  orto . Montes  afiz  nobiliflimi  in  hoc 
tratftu  fere  explicat  fe:  maftufiaa  tergo  fmyma:  & thermetis  olympiradiobus  iutftus. 
Is  in  dracone  definit:draco  in  tmoloitmolus  f cadmoiille  in  tauro.  A fmyme  hetmus 
amnis  ca:iipos  facit:&  nomini  fuo  adoptat . Oritur  iuxta  adorilau  phtygia:  ciuitate: 
multof^  colligit  fluuios  : inter  quos  phrygem  : qui  nomine  geti  dato:  a caria  eam 
diftcrmmatihyllum  & cryon:&  ipfos  phrygia::mcfix:Iydia:  amnibus  repletos . Fuit  i 
oia  eius  oppidum  temnos  :nunc  in  extremo  finu  fmyme  ceffeopoli  oppidum.  Leuce 
dnn^mororium  quod  infula  fuit:frnifqj  ionia.Smymeumconuentum  magna ps 
a:olia::qua:  mox  dicet': frequetat:prxtcrqjmacedoncs  hyrcanicognoiatiiet  magnetes. 
A fyphilo  uero  ephefum  alterum  lumen  afix:remoriores  cdueniut  ca:faricfcs:mctroe 
politaicilbiani iferiores  et  fupiores  myfii maceddes:  metaurefes:  btuilitanhibepeni  : 
diofierita:.  Ephefus:arolis:troas;pergamus.  Ca.xxx. 

Eolis  ,pxima  eft  quodam  myfia  appellata:et  qux  hellefpdto  adiacet  troas.  Ab 
^ \_ea  phoecea:  afeanius  portus. dein  fuerat  larifla  et  cymemirina:qua:fabaftopoh' 
le  uocat.et  intus  sgea  italiae  pofidea;  neanticos:  temnos.  In  ora  autem  titanus  amnis: 
et  ciuitas  ab  eo  cognomiata.Fuit  et  griniamuc  tantum  portus  folis  ffula  apprehefa . 
Oppidfi  eleaiet  ex  myfia  ueies  caicus  amnis:oppida  pythane:  canaius  am. Intercidere 
e.tnelyfi;macea:atamea:carene:ciftene:cylla:cocyIle:thtbi:aftytc:chtyfa:  paLecepf 


eerettha:nomdt05.Nucen:p«p«.neriuitas.HeracIeote.tra(Sus.Coriph«o^idu. 
Anmis  ^liofolius.Regioaphrodifias.-quxante  politiccorgas.Rcgio  fccpfis.  Humi 
ruenumicuius  in  ripis  mtemdere  lyrneilos  et  miletos.  In  hoc  tradluida  mons.  Et  in 
ora  q ua:  fmum  cognominauit  et  cduentum  adramiteos  olim  pedafus  dicaa-Humina 

aftron:cormalos;ctyanos:alabaatos;hietos;exida.lntusmonsgargaraieodiq;nomfc 

oppidum.Rurfus  m littore  antandros  edonis  prius  uocata  : demde  cymerillos:  eade 
apollonia.Fuit  & palamedium  oppidum. Promontorium  lec'lumdifterminas  zolida 
Si  troada.Fuit  et  polymcdiaciuitas  : et  chtyiTa  et  larilTa  alia : zmintium  templum 
durat. Intus  colonia  mtercidit  deportans  adramiteum  negocia  apolloniats  arhidaco 
amne  etefimilepolitxpemanetii:  macedones  afcylacx  polycneiipionit^cilicesimam 
dagandennmyfanuabretemiK  hellefpontii  appellati;&  alii  ignobiles  .Troadis  prius 
locus  amaxicusidein  crebema . Ipfaqj  troas  antigonia  duSamunc  alexandna  colonia 
romana. Oppidum  nee.Scamandet  amnis  nauigabilisiac  m promontorio  quondam 
flexum  oppidum.Dein  portus  achxorum:  m quem  lauit  xanthus  fimoenti  lunilus 
ftaenuqj  prius  faciens.Palxfcamider.Cxten Homero  celebrati rhefusihepmphoms: 
carcfus:rhodius  ueftigu  non  habec. Granicus  diuerfo  tractu  in  propontidanuit . Eft: 
tamen  Bi  nuc  fcamandna  auitas  parua.  Ac  mille  qumgentis  paflfibus  remotu  a portu 
ilium  immunemnde  omnis  rerum  claritas.  Extra  fmum  funt  thetea  littorameteo  & 
dardanio  acanfbe  oppidis  habitata.  FuitdC  achilleon  oppidu  luxta  tumulu  Achillis 
conditum  a mitylenxisiSC  mox  athenienfibusiubi  clafTis  eius  Reterat.  In  figxo  fuit  6C 
(Eontion  a rhodiis  conditumun  altero  cornu  Aiace  ibi  fepulto.xxx.ftadio^i  mteruallo 
a fiexo  S:  ipfo  m Ratione  claRis  fux.Supra  xohda  & partc.Troadis  in  mediterraneo 
eR:qux  uocatur  teutrania:quam  myfi  antiquitus  tenuere.  Ibi  caicus  amnis  la  dicRus 
oritur  .G£s  ampla  per  feietiam  cum  totum  myfia  appellaretur.  In  ea  epionieianderaj 
idaleiRabulum:  conifium  : tegium  : balcetiare:  teutrame;famaca;hal)Temc.Lyade 
parthenium:cambre:oxyopum:lygdanum  : apollonia.  Longeque  clanRimum  afiz 
pergamumiquod  intermeat  filenus:  prxfluit  tinus  ptofufus  pindafo  monte  . AbeR 
haud  procul  eleaiqua  in  littore  diximus.Pergamena  uocatur  eius  traiRus  iunfdiiRio. 
Ad  eam  conueniut  thiatereni:  mygdonesimortiniibregmiteniihieroconitxippereni; 

t,arcni:hiropolienfes:hermacopohtx:attalenfes;pant.ienfes:appollodoniefes;ahxq) 

lii  honore  ciuitates.  A rheteo  dardanium  oppidum  paruum  abeR  Radia.lxx.M.  Inde 
ixeiii.M.  ptomontonum  trapeze  . Vnde  primum  concitat  fehcllefpontus  . Exafia 
mtenlTe  gentes  tradit  EtatoRhenesifolymorum:  lelegumibebricumicolycantiorum  ; 
trepfedorum.Ifidorus  anenos  Si  capteus:  ubi  fit  apamea  condita  a Seleuco  rege  icet 
Ciliciam  : Cappadociam:  cataoniam : armeniam  . Et  quoniam  ferociRimas  gentes 

domuifferiinitio  dameam  uocatam. 

Iiifulxanteafiamipamphilium  mare:rhodus:famus:chius.  Ca.xxxi. 
i f Hfulatum  ate  afiam  pruna  cR  i canopico  oRio  nili  a Canopo  Menelai  gubcr/ 
J.  natore(ut  ferunt)di<Ra.  Altera  iuifta  pote  alexandrix  colonia  Caifaris  didatons 
pharus:quondidieinauigatione  diRans  abxgypto:  nuncecum  nodumis ignibus 
curium  nauium  tegens. Nanqi  fallaabus  uadis  alexandria  tnbus  omnmo  adit  alueis 
maris. Tegamoipofidonio: tauro. In  phoeniceo  demde  mane  ante  ioppe  paria  .Tota 
oppidum  in  qua  obiedam  belux  Andromedam  fetut : Si  iam  dida  arados:inter  qua 
Si  continentem.L.cubita  alto  mari:  ut  audor  eR  Mutianus:e  fonte  dulcis  aqua  tuba 
coriis  fada  ufqj  ad  uadu  trahitur.  Paphyliu  mare  ignobiles  ifulas  habet.Cilicium  ex 
quinqj  maximis  cyprum  ad  ortum  occafumq;  alicix  ac  fyrix  obiedam : qudda  noue 
tegnorumfedem.  Huius  circuitum  TiraoRhenes  .cccc.xxix.M.d. prodidit.  Ifidorus 
icccl.xxv.M.  Longitudinem  inter  duo  promontoria  dinareta  flCacamanta  quodeR 
ad  occafum.  Artemidorus.c  Ixii.d.TimoRhenes.cc.uocatam  antea  acamantidaThn 
lonides  cetaRin.Xenagoras  et  afpeliam:  et  amathufa  et  inacara.  ARynomus  cripton 


c£colinwm.Oppkla.fca.xv.paphos:paIxpaphos:cuiia5jathtum:corinzu:raIamm^: 

imathu,n:Iamphctosjroloc;aniafos:cpidarum  cicri:arfinoc:carphafium:colcc . Fuere 
et  ibi  q-nidiaimalcumiidalium  . Abcft  ab  cmurio  calide  .L.p,  Mare  quod  prxtendic 
uocanc  aulona  cilicium.In  eodem  fjcu  elcufa  infula  quattuor  ate  ,pmontoria  . 

ExaducrrofyrL-cclydcs.Rurfufqj  ab  altero  capite  ftiria.  Contra  neamphaum  hicnc 
^cephia-Contrafalaminam  falaminc.  Infigxo  autem  mari  illyris  : tclendos:attx  ; 
lebofa.Cyprix  tres  fl:cnlcs:&  dionyfia  prius  carctha  didta.  Deinde  contra  tauri  ^md^ 
torium  pcftifcrx  nauigantibus  chdidonix  totidem.  Ab  iis  cu  oppido  Icucollaipatf^ia: 
elifiamymphalisimcrisimcgiila  cuius  duitas  intcriit.Multx  deinde  ignobiles . Sed 

contraciiicmerardolichiftxichirogyliumicrambisiarogxienagora.viii.M.palTusdx/ 

dalcon  dux  cypron  tres  {Irogilxific  contra  fidimaantiochia  claueumqj  uerfus  amnem 
lacufa  maais  didymc:  hclbos  copc:afpis;&:  f qua  oppidum  intetiit  tcUdria.^ximaq; 
cunorodofa.  Sed  pulcherrima  & libera  rhodos  drcuicu  .c.xxv.M.  palTuum.  Aut  Ii 
potius  Ifidoro  crcdimus.c.iii.habitata  urbibus:lyndo:camyro:  zalyfo : nunc  rhodo  . 
Diftacab  aIcxadriaxgypti,d.Ixxvm,M.uc  Ifidorus  tradit.  VcEratofthcncs.cccc.Ixix. 
,M. Vc  Mutianus.d.a  cypro. c.lxvi.  Vodcau  cft  atea  ophiura:art:ena:ediia:trinacria 
combira:pctocira:acabiria  ab  rcge.Deindc  macria&:  oloelTa.  Rhodio^  ifuixrcarpatus 
quxmari  nomen  dedit.  Caros  ac  ncclimnia  fcyros  diftans  ab  gnido  .xii.M.d.  Por-' 
phyris  antea  didta.  Et  eodem  tradhi  media  inter  rhodum  gnidumqjfime  . Cingitur 
.xxxvii.M.d. Portus  benigne  prxbct  odo.Prxterhas  dtra  rhodum  cyclops  tergamo: 
cordylus:adiabcthx.iiii.Hymos:calche  cum  oppido  feutlufa:narchccufa:dymaftos : 
Progne  a gnido  dferufa;thcrion:archia:gaiigne:cum  tnbus  oppidis  nououiflyro  ; 
mendetero:  dc  marconnefo  . Oppidum  ceranyus  * Incarixoraqux  uocantur  argix 
numero. xx.ethecufa  : Icpfia:  hicros  . Nobiliffima  uero  in  eo  finu  co  ab  halycarnafo 
.xv.palTuum  diftans  circuitu.c.M.utplures  exiflimat  merope  uocata  . Chea  urSta^ 
phylusrmcropis  ut  Dionyfius:  dein  nymphea.Mons  ibi  prion  et  nyfiron.Abrupcam 
illi  putant  qux  porphyris  antea  dic^la  eft.hinc  carianda  cum  oppido  . Nec  procul  ab 
halicamafo  pidofus.In  ceramico  autem  finu  priaponefos:  hipponnefos:pfcre  :mya: 
lampfa:cmindus:pan"ala:crufa:pyn'he;fephiufa:mclanum:  palumqucacontincntc 
diftans:qux  uocata  cR  dnxdopolisrprobrofis  ibi  rclicflis  a rege  Alexandro.  lonix  ora 
egeas  cteorfeas  habet:6i  icaron  dequadidhimcft.Ladcm  : qux  prius  late  uocabat: 
acqj  inter  ignobiles  aliquot.Difcumelitas:mileros:lucinas : mycalcm  : trogiliasrtreR 
pylion:argcnnon;fcandalion:famon  liberam  circuitu  .Ixxxvii.M.d.  Aut  ut  Ifidorus 
;c.  Parthemiam  primum  appellatam  : ut  AnRoccles  tradit  : poftea  adriifam  : dein 
anthemufam.  Ariftocritus  adiicit  mclamphylum  : dein  cypanfiam.  Ab  parthenio 
atufam:ftephanc.  Amnes  in  ea  imbrafus;chcfiu£:ibctthcs. Fontes  cucartodcutothca. 
Mons  gergedus.  Adiacce  infulx  rhipara:  nymphea . Achillea  par  claricate  ab  ea  diftac 
.xcm.M.pafTu*  cu  oppido. Chios  libera  qua  echaliam  Ephorus  prifeo  noic  appellat. 
Metrodorus  &Cleobolus  Chia  a Chioe  nympha:aliqui  a niue.fiC  maain:&  pythiufa. 
Montem  habet  pillincum. Marmor  chium  drcuicu. c.xxv.M.palTus  colligit.-ucucce^ 
res  tradiderc.Ifidorus.ix.M.adiidt . Pofica  cft  inter  farnum  silcUjum . Ex  aduerfo 
maxime  crydirarum.Finititimx  funt  thcllufa:quam  alii  dapnufam  feribut:  oenus : 
elaphiccs:euruna(ra:arginufa:cum  oppido. lam  hx  drea  ephefum : & qux  Pififtraci 
uocac  atinx.mydncfos:clareufa.rnutraqj  oppida  incerddcrc.  Porofclenccu  oppido. 
cercic;halcnc:commonc;illctia:lepria:&  rhcfpcria:^cufc:bolbulc:  pheate : priapos  : 

fyce.’mclanc:cnarcfidus:apclc:dremufa:anhydro.s:ftopclos;ficufa:marathufa:phylc 

perhireaufa:  multxq?  ignobiles. Clara  uero  in  alto  theos  cum  oppido  a chio  .IxTd.M* 

•d.Tatundem  aberytbris.Iuxtafmymeafuntpcrifteridcs.Caccria:alopccc:elcufa  : 

bachinaipyftira:  comyonnefosimcgale.  Ante  troada  arw-i^i3s:platex  tres.  Dein  lamio: 
plitanixdux;  piatae;  rcopclos:gctone;axchcidoncelac:Iagufx;didymc.  Claxiffima  aut 


lefbos  a chio.lw.M.p.Hcrmctc;«i  lafiarpcIargiarcgiVa  xtUiopix  macaria  appellata , 
Fuit  noucm  oppidis  inclyta . Ex  iis  pyrrha  haufta  cft  mari . Arifbc  terrarum  motu 
fubuerfa.Antirrammcchymna  traxit  infeipri  o(5lo  urbibus  afia:  .xxxvii.M.  pafTuu 
uicina.  Et  agamede  obiit;  SC  hiera.  Reftant  erefon.:  py  rcha:6i  libera  mitylenx  amnibus 
d.potens.Tota infula circuitur:  utlfidorus  .clxviii.M,  paffibus , Vt  uetercs.cxcv. 
.M.  Montes  habet  lcpethymnum:ordimum:macyftum:creonem;olympum.  A ^xia 
concmeceabefl-yii.M.d.pafTus.Infulx  appofitxfcandalion.Leucx.v.ExcisCTdonea 
cum  foce  calido.  Atgcmmifx.iiii.paffusdiftat.Dein  phelufa  pcdna.Extra  hellefpdtu 
aduerfa  figxo  littoriadiacettcncdusdcucophris  di(5ta&  phoenice  & lymcfTos.Abeft  a 
lcrpo.lvi.M.pafTus:a  figxo.xii.M.d. 

Mellcfponcus:myfia:phrygia:galacia:nicea:bithynia:bofphorus.  Ca.xxxii. 

i T Mpetum  deinde  fumit  hellerpontus;&  mare  icumbic  uorticibus.-limite  fodies 
donecafiamabrumpatcuropx.  Promdtorium  id  quod  appcllauimus  trapeza 
ab  eo.x-  M.pafTuum  ad  abydum  oppidumrubi  anguftta:  feptem  ftadiorum . Deinde 
pereo  te  oppidum  6^  lampfacumaceapyttiuffadidtum.Paruum  colonia  qua  Moerus 
adraftiam  appellauit.  Oppidum  priapos:amnis  abfepusizeliai^pontisrita  appellat" 
ubi  fe  dilatae  mare.Flumen  granicum  atcagc:portus  ubi  oppidum  fuicultra  iTulam: 
quam  contineri  iunxit  Alexander. In  qua  oppidum milefiorum  cyzicuacea  uocicatu 
archonnefusiai  dolionis  6C  didymisicuius  a uerricc  mos  didymis.  Mox  oppida  placia 
ariacos  cylacc:quoru  a tergo  mons  olympus  myfus  dicftus.Ciuitas  olympena.  Amnes 
horifius:<3i  rhyndacus:ante  lycus  uocatus. Oritur  in  ftagno  arrinia  luxta  miletopoli. 
Recipit  magefton  6c  plcrofq?  alios.  Afiam  bichyniamqj  difterminans . Ea  appellata  c 
cronia:dein  thcfTalisideindemalianda:  6C  ftrymonis.Hos  Homerus  halizonas  dixit; 
quando  prxcingitur gens  mari. Vrbs  fuit  immenfa  attufa  nomine. nunc fut.xv.ciup 
taces :inter  quas  gordioconcquxiuliopolis  uocatur:6i  in  ora  daflylos. Deinde  flume 
gebcs;dd  intus  elgas  oppidumtqux  gctmanicopolisralio  nomine  boofccece.ficutapa/ 
mea  qux  nunc  myria.Colophoniorum  flumen  cthelccanticus  troadis  finis  r et  myfix 
initium.  Poflca  finis  in  quo  flumen afeanium;  oppidum  brialion  : amnes  hylas:  QC 
rfiios  cum  oppido  eiufdem  nominisrquod  fuit  emporium  nd  ^cul  accoletis  phrygix 
a milcfiis  quidem  conditu. In  loco  tamen  qui  afeanix  phrygix  uocabat.Quaproptec 
non  alibi  aptius  de  ea  dicitur. Phrygia  troadi  fuperiedbi  populifqj  a ^montorio  ledo 
ad  flumen  celeum  prxdidis  fcptencrionali  fui  parte  galatiac  contermina  . meridiana 
lycaonix:pyfidx;mygdonix.ab  oriente  cappadociam  atringit . Oppida  ibi  cclcbcrria 
prxtcr  li  dida;mangyra:andria:celene:colofre:carina:cotton;cctane;iconiu:mydiu. 
Sunt  audores  tcanfifle  ex  curopa  myfas  6C  brygos  Sc  thynosia  quibus  appellat  myfi 
phryges  bithyni.  Dicendum  fimul  uidetur  & de  galacia  qux  fuppofita  agros  maiori 
ex  parte  phrygix  renet.  Capueqj  quodam  eius  gordmm.Qui  ptem  ea  ifcdere  gallo^ 
foloftobagi  Sc  uoturi  & ambiati  uocanmr : qui  meonix  6C  paphlagonix  regionem . 
Troginx  prxtcnditur  cappadocia  a fcptcntrione:&  folis  ortu . Cuius  ubemma  ptem 
occupauere  tcdofagcsiac  tcutobodiaci.  Et  gentes  quidem  hx . Populi  uero  ac  tetrar^ 
chixomnes  numero  .cxcv.  Oppida  tedogafum : anquira : troginorum:  tauinum : 
to'oflobagoru:pirimius.Prxtcr  hos  celebres  attalenfesialafenfesicomefesididyenfes; 
hieronenfesilyflrenemcapolitaniiceandenresjfeleucenfcsifebaflcni:  timoniaccnfes ; 
thebifeni. Attingit galatiam &pambyliam  gabaliam6dmylias;qui circa  barinfunti 
fic  cyllantiaim  SC  oronticum  pyfidix  tradum.Item  lycaonix  ptem  obigenen.  Flumia 
funttn  eiprxtcriamdida  fangarium:6c  gallus  a quo  nomen  traxere  macris  deum 
facerdotcs.Nunc  reliqua  in  ora  ario  intus  ctbithynu  bmfa  ab  Annibale  fub  olympo 
condita. Inde  nicea.xxv.M.paffus  interuenicnteafcanio  lacu.  Deinde  nicea  i ultimo 
af-anio  finu:qux  prius  oluia  etprufias.Item  altera  fub  hippio  monte  .Fuere  pytho^ 
polis:  parthcnopolisjgariphanta.Sunt  in  ora  amnes  eluis;bryazon;platancus:  areus; 


ifiros!gendos  qui  SC  chryforboas.Promontorium  in  quo  megarice  oppidu  fuit.  Inde 

crufpeditesfmusuocabatur:quoniam  id  oppidum  uelutilaciniaerat.Fuit&aftacu: 

unde  at  ex  eo  aftacenus  idem  finus.Fuit  6i  libyfTa  oppidummbi  nunc  Annibalis  mtd 
tumulus:ac  i intimo  fmu  mcomedia  bithynur  praxlara.Leucatas  promo'totium:quo 
includitur  aibacenus  fmus  a nycomedia.xlii.M.qumgentis  paffibus.  Rurfus  coeQn^ 
bus  tertis  angufti*  pertinentes  ufqj  ad  bofphorum  thracium.In  iis  galeadon  libera  a 
nycomedia.lxxii.quingentorumptocetaftis  ante  diiSaideinde  compufa.  Pofteaora^' 
eorum  oppidum  quod  locum  eligere  nefcilTent : feptem  ftadiis  diflans  a byzeantio 
unto  foeliciote  omnibus  modis  fede . De  extero  intus  m birhyma  colonia  apamena: 
agrippenfes:  iuliopolittibithyniots.  Flumina  fytiudapfiasiphatmicasialces.crynis! 
lyleus:fcopius:hiera5quibithynumatgalathudiftemiiat.  Vitra calchadona:defde 

chryfopolis  fuit.-defde  nicopolis;a  qua  nomen  etiamnii  finus  retmet.  In  quo  portus 
amyci.demdenaulociumipromontorium  efti*:templum  Neptunni.Bofphorus  qn 
gentorum  pafTuum  mteruallo  afiameurop*  iterum  auferens.abefla  calchadone.xii. 

■ M.d.pafTuum.  Inde  fauces  prima!.viii.M.cc.I.pafruu;ubifpitopholis  oppidu  fmt. 

Tenent  ora'  dem  thyni:intetiora  bithyni.Finis  afix  e.-populo^iqj.cc  Ixxxii.M.qad  eu 
locum  a fme  lycix  numerantur . Spanum  hellefponti SC  propontidis  ad  bofphorum 

thracium.clxxxviii.M.p.diximus.Acalchadonefigxum.Ifidorus.ccc.xii.M.d.paff. 

Infuix  m propontide  ante  cyzicum  elaphonefus : unde  cizicenum  marmor  : eadem 
neuris  at  proconnefus  didla. Sequuntur  ophiufa : caniai  plebe;  zeopelos : porphyri' 
one.'halonc  cum  oppido  dephaceipolydora:  utarceon  cum  oppido.  Eft  at  contra  ni' 
comediam  demonnefos  . Item  ultra  Heracleam  aduerfa  bithynix  ethymas : quam 
barbari  bithymauocent.  Eftatantiochix  at  cdtra  fauces  thyndaci  befbicos  .xi  ui.lVI. 
paf.drcuitu . Eft  ac  eleaidcdux  rhodix:  afroe:ctebintos:mag3le:chalcitis:pythiodcs. 

CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  .VI. 

PRAEFATIO. 


ONTVS  EVXINVS  ANTEA  AB  IN' 

hofpitali  feritate  axenos  appellatus  eft;peculiaii 
fuidia  natutx  fine  ullo  fine  mdulgentis  auiditaci 
maris. Et  ipfe  in  eutopa  afiamqj  funditur.  Non 
fuerat  fatis  occano  ambiffe  terras : et  ptem  earii 
auifta  inanitate  abftuliffe.  Non  imipiffe  frartis 
montibus  calpeque  africE  auulfa  multo  maiora 
abforbuiffeq  reliquerit  fpatia.  Ndp  hellerpotii 
^pontida  infudiffe : iterum  tems  deuotatis  .A 
bofphoro  quoque  in  alia  uaftitatem  padit  nulla 
fatietate:donec  expatiati  lacus  a maoti  rapinam 
fibi  iungant . Inultis  hoc  acadifle  certis  indiao 
fut  tot aguftiae:  atqj  ta  pania  rutura;  repugnatis  interualla : adhellefpdtu  odKgcto^ 
.xxv.M.p.  ad  bofphoros  duostuel  bubus  meabili  ttanfitu . Vnde  nomen  ambobus : 
& tanquam  in  diffotiatione  germanitas  concors.  Alitum  quippe  cantus : canumque 
latratus  inuicem  audiuntur . Vocis  etiam  humanx  commercia  inter  duos  orbes  ma- 
nente colloquiomifi  cum  id  ipfum  auferunt  uenti.  Menfuram  ponti  a bofphoro  ad 
mxotium  lacum  quidam  fecere.xiiii.xxxviii.M.d.palfuum  .Eratofthenes  .c.  mino- 
rem. Agrippaacalchadone  ad  phafin.x.M.  Inde  bofphorum  cimetium  .ccc.lx.  M . 
Nos  interualla  gencratim  ponimus  comperta  in  noftro  xuo  : quando  etiam  in  ipfo 
otecimmerio  pugnatum  eft.Etgo  a faucibus  bofphoti  eft  .amnis  rhebas : quem  aliq 


rhefum  dixerunt:  dcindcfyris.Portuscalpas.SangarisflumuscxincI^.  Oritur  in 
phrygu.accipit  uaftos  amnes:mtcr  quos  tcmbrogium  & gallum  ; Et  idem  fangarius 
a plcnfqj  didtus  coraIius:a  quo  indpiuntmariandinifinus.-oppidumqj  hcraclca  lyco 
fiumim  appofirum.  Abcft  a poti  orc  milianis  ducentis  portus  aconae  ueneno  aconito 
dirus.Specus  achcrufia.Flumina  pcdopilcs:callichorum  fonautcs.Oppidum  titium 
ab  hcraclca.xxxytii  .M.palTuum.  Fluuius  billis. 

Gens  paphlagonum:6d cappadocum.  Gip.ii. 

YLtra  quem  gens  cft  paphlagonia:quam  philcmcniam  aliqui  dixerunt:  indura 
a tergo  galatia. Oppidum  maftyamilcfiorumidcide  cromna.quoloco  hcnctos 
adiicit  Nepos  Comcliusia  quibus  in  italia  ortos  cognomines  eorum  ucnctos  credi 
p.^ftulat.Seramum  oppidum  quod  nunc  amaftns.  Mons  fcytorus  acio.lxiii.M.paf. 
Oppida  chimolis  ftebanc. Amnis  parthcnius.Promotorium carambis  uaflo  cxcurfu 
abeftapotiofho.ccc.xv.M.  pafTusiuelutaliisplacuit.ccc.l.M.Tatudcmacimcrio: 
aut  ut  aliqui  maluere  .ccc.xii.M.d.  Fuitfiioppidum  eodem  nomine : ctaliud  inde 
armine:  nunceft  colonia  finopecytcros  . Aquitoro.clxiiii.  flumen  uarctum  . Gens 
cappadocum. Oppidum  catuna  iacclum- Amnis  halys  a radicibus  tauri  per  catoniam 
cappadociiqj  dccurrens.Oppidagangc:carufa:de.Amyfum  liberum  a finope.c.xxx. 
^M.pafliium.Eiufdemq?  nominis  finus  tanti  recelTus  ut  afiam  pene  infulam  faciat: 
ducentis  milibus  paffuum  autampliusjper  continentem  ad  iflicum  alicia:  finu.quo 
m omni  rra(fhi  proditur  tres  tantum  gentes  graccas  iure  dici  doricam : ionica:a:oIica  . 
Geteras  barb.irorum  efle.  Amyfo  iundum  fuit  oppidum  eupatoria  a Mithridate  cd' 
ditum,  Viiflo  eo  pompciopolis  utrunqj  appellatum  eft. 

Cappadocia.  Capitulii.iii; 

CAppadoda  intus  habet  coloniam  Claudii  Csfaris  archelaidcm:quam  pnefluit 
hylas. Oppido  camana:quod  falius’:  neoceflareamquod  lycusiamaiiam  quod 
iris.  In  regide  haccazaccna  in  colopcna  a uero  fabaftiam  &fabaftopolin.  parua: 

fed  pana  fupradidtis. Reliqua  fui  parte  habet  melitam  a Semiramide  condita  haud 
procul  cuphrate.Dioc2faneam:ciaram:caftaliam:magnopolin;zelam,Ecfub  monte 
atarga  onyzacam  qua:  temifcyra  nunc  cxfarca  nominatur . Cappadociae  ps  pnetenta 
armcniT  maiori  melitcne  uocatur:commagenxcataonia:phrygiEgauphauntis:  far/ 
gaurafenc  cammaneneigaladx  monmeni.ubi  diftcrmiat  eos  cappadox  amnis  a quo 
nomen  traxereiantea  leucofyri  di(fli . A neoc?  farea  fupiadidta  miqorem  aimcniam 
lycus  amnis  diflcrminat.Eft  et  ceranus intus  clarus. In  ora  aut^  abfamyfo  oppidum 
& flume fcadifialycaflumta quo  themifyrena  regio.Tris flunie deferens  lycii.  Ciuicas 
iela  intus  nobilis  clade Triani  Si  uidtona.C.Cacfaris.In  ora  amriis  thermodoon  ortus 
ad  caftellum:  quod  uocant  phanoriamtprxterqj  radices  amazonii  moris  lapfus.Fuit 
oppidum  eodem  nomie:8i  aha  qnqj  amazonicus:themyfira:focira:amafia:  comara . 
Themiflidx  regionis  gentes.  Cap.iiii, 

NVnc  marium.  Gentes  cenarum  chalybum. Oppidum  corylorum . Gentes  ty^ 
barenitmafmi  notis  fignantes  corpora. gens  mactocephali : oppidum  cerafus : 
portus  corduIx.Gctcs  bechyresbuxeri : flume  melas.  Gens  macrones  fydoni  flumeqj 
fydcnum:quoa’luituroppidum  balemonium  ab  amyfo. c.xx.M.paffus . Indefluia 
Iafonium:mclanthiumSiab  amyfo  .Ixxx.M.pafl".  Pharnace  oppidum  : tripolis  ca' 
ftcUum  Si  fluuius. Item  philocalia:  et  finefluuio  liuiopolis.Etapharnace  .c.M.paf. 
Trapezus  liberum  uafto  monte  claufum.  Vitra  quod  gens  armenocalybes: Si  maior 
atmcnia.xxx.M.pafluumdiftans.Inora  ante  trapezunta flumen  eftpyfites  . Vitra 
uero  ges  annorumenicorum. Flumen  abfarum  cum  caftello  cognomine  in  fauabus: 
a trapezunte  .c.xl.  M .p.  eius  lod  a tergo  montium  hiberia  cfl:.  In  ora  uero  eniochis 
ampfeutclazi  ♦ Flumina  acampfeonyfis  : nogrus  ; bathis  . Gentes  colchorum . 
Oppidum  marium. Flumen  heracleumiSi  ptomdtorium  eodem  nofe,  Qariflamufqi 


ponnphafis:onmE{mofchis.  Nauigatur quanlibet  magnis nauigiis.xxxvin.M.d 
palTus.Indemioribuslogo  fpatio  pdtibus.c.xx.  puius.  Oppidairipis  habuit  cdplu. 
ra,  Celeberrima  tynda  aceum  cygnuiKi  fauabus  phafin.Maxime  autem  inclaruit  ea 

ixv.M.p.amarimbihippos&cyanosuafti  amnes  ediuerfoineumconfluunt.Nunc 

habet  fyrium  tantu:&ipfum  ab  amne  influente  ibi  cognominatumfqj  quo  magnam 
nauiu  capace  elTe  diximus.Etalios  accipit  fluuios  magnitudine  numeroq;  mirabiles: 
inter  quos  glaucum.In  ora  eius  iTuk  fine  nomine.  Abeft  a farro  .Ixxv.M.  Inde  aliud 
flumen  garicn.Gens  falti*  in  antiquis  phthitophagi  diifli  & alafanni.flumen  cobii  e 
caucafo  p fuanos  fluensidein  rhoan . Regio  agrititeiamnes  figania : terfosiatelpos  : 
chtyforboasigens  abfylx:  caftellum  febaftopolis.Aphafide.c.M.p.gens  fanigatum  : 
oppidum  tygnusiflumen  dc  oppidupenius.Deinde  multis  noibus  eniocho^fgentes. 
Regio  cholchica  anchxi  8i;ca:tcri  eode  ttaiflu.  Cap.v. 

SVbiicitur  ponti  regio  colchicaiin  qua  iuga  caucafi  ad  rhipheos  motes  torquet": 

utdi(flue;alterolaterei'euxinu  & mxotindeuexa:altero  incafpiu  & hptmniu 
mare.Reliq  littora  fere  nationes  tenent  melacleni  cotaxi  urbe  colchotum  diofeuriade 
iuxta  fluuium  antemunta.Nuc  deferta;quonda‘  adeo  clara:  ut  Timoflhenes  in  eam 
.ccc.nationes:qux  diflimilibus  lineis  uterentur : defeendere  prodiderit . Et  poftea 
a noftris.c.xxx.interpretibus  negocia  ibi  gefta.  Sunt  qui  conditam  eam  ab  Amphito 
Telchio:Caftoris  ac  Pollucis  aurigis  putatia  quibus  ortam  eniochotu  getem feram 
conflat.  A diofeuriade  oppidum  heracleumdiflat  a febaflopoli.  Odluaginta  milia 
pafluumancheimardicetcete.Pofleos  ferri  cxphalotomi.  In  intimo  eo  tradlu  phytis 
oppidum  opulentiflimu  ab  eniochis  direptum  cfl.  A tergo  eius  epagerrite  farmataru 
populus  in  caucafi  iugis:poflq  faromatac . Ad  hos  confugerat  Mythridates  Claudio 
prmeipe.narrauitqj  thalos  iis  effc  cdfines  qui  ab  oriente  cafpii  matis  fauces  attigeret, 
ficcari  eas  xflu  recedente.  In  ora  autem  iuxta  cercetas  flume  icarufa  cu  oppido  hiero: 
& flumine  ab  heracleo.c.xxxvi.M.  Inde  promontorium  ctoneaquo  fupciliu  arduum 
tentotete.Ciuitas  findica  ab  hiero. Ixvii.M.d.p. flumen  fceaceriges. 

Bofphotus  cimmericus:mxotis.  Cap.vi. 
i T Ndeadbofphoricimmeriiitroitu.lxxxviii.M.d.p.  Sedipfius  peninfulx inter 
JL  pontum  Scmoetium  lacum  excurrentis  nonamplior.lxxxvii.M.d.p. longitudo 
efl.  Latitudo  nufquam  intra  duo  iugera:eonemuocant . Ora  ipfa  bofphori  utrinqj 
ex  afia  atqj  europa  curuatur  in  moetin.  Oppida  in  aditu  bofphori  primo  hermonafa. 
Dem  cepe  mdefiorum.  Mox  fttatoclia:8i  phanagoria:&  pene  defectu  apatos:  ulrioqj 
in  oflio  cimeriu:quod  antea  cetberion  uocabatur. 

I Gentes  circa  mxotim.  Cap.vii. 

Ndemxotis  lacus  in  europa  dicflus.Acimmerioaccoluntmeotici:h.ili:  femi : 
ferrei;  fcizi:gypfi.Dein  tanain  amnem  gemino  ore  influentem  incolut  fatmata: 
medorum(ut  ferunt ) foboles . Et  ipfi  in  multa  genera  diuifim.  Primo  fautomatx . 
gynei:gratumenx:undeamazonumconnubia.Deineuazx:cotta::cy2imeni:mefrenp 
am;chotobocci:choata::cy2a::tindari:thu{ragetx:thuraca::ufque  ad  folitudies  faxofis 
conuallibus  afperas:  ultra  quas  arymphei  qui  ad  harrifeos  pertinent  motes.  Tanain 
ipfum  fcythx  filin  uocant,  Mxotin  temerinda  quod  fignificat  matrem  maris,  Op^ 
pidum  in  tanais  quoq;  oflio  fuit.Tenuere  finitima  primi  cares.  Deinde  cluzomeni : 
6imacones.  Poftea  panticapenfes.Sunt  qui  circa  maotin  ad  ceraunios  motes  altiores 
has  tradunt  gentes:a  littore  napras:fupraqj  efledonas:  colchis  iuniflos : ac  montium 
cacuminibus. Dcincarmacas:oranos;nautagas:mazacas:afcantios:acapeatas;agaga^ 
matas;phycet5:rhimofolos:aafcomarcos.Et  ad  iuga  caucafi:icatalas:imaduchos : ra-' 
nos:anclacas:tydios;caraflafcos:autiandas  . Lagou  amnem  ex  montibus  catheis  : in 
que  defluit  ophatus.Ibi  gentes  caucadas:opharitas.  Amnem  menotha^  imituenis  ex 
montibus  fciflu,Intetagdeos:carnapas:gardeos;accifos:gabros:  gregatos  , Circaque 


fonte  imittifi:irattuos:&apirthen05.  Alii  influxiffe  eos  euitas : anheetas:ratameos ! 
afapatas. Abis  tanaitasiK  napheonitas  uiritira  deletos.  Aliqui  flumen  ochariu  labip 
cantecos;&rapeos  tradunt.Tanaimuero  tranfiflefatareos;herticeos  : fpondolycos  i 
fynhictas:ama(ros:iiros:catacetos:tagoros:catonos:neripos:  agadeos  : madateos  fa^ 

thurcheos:  fpaleos.  Armenisdu*.  Cap.vin. 

P Era  (fla  eft  interior  oraromnefqj  accola:.  Nunc  reddatur  ingens  i mediterraneo 
fmu . In  quo  multo  aliter  ac  ueteres  prodituri  me  no  eo  mfictas  anxia  perqfita 
cura  rebus  nuper  in  eo  fitu  geftis  a Domitio  Corbulonenegibufqj  mde  miffis  fuppli- 
cibusraut  regum  liberis  obfidibus. Ordiemur  autem  a cappadocum  gente.LtSgiflime 
hac  ponticarum  omnium  mtrorfus  recedens  minorem  armeniam  maioreqj  6c  comar 
genem  leuo  fuo  latere  tranfit.Dextta  ueto  omnes  in  afia  dicflas  gentes  plurimis  fupr 
fufa  popultsimagnoq;  impetu  fcandens  ad  ortum  folis  & tauri  luga  trafit  lycaonia : 
pyridiam:ciliciam.  Vait  fuper  atiochixtratflumiac  ufqj  ad  c^reilncam  cius  region(:: 
pte  fua  qua  uocat  cataonia.Cotcdit  itaq;  ibi  liSgitudo  afia.xii.l.M.p.cfliat . Latitur 
do.d.c.M.xl.M.  Armenia  maior.  Cap.ix. 

ARmeniaaurem  maiorinnpit  a panedris  montibus.  Euphrate  amne  ut  dicfluin 
eft:aufeitiir  cippadocix;  & qua  difcedit  euphrates  melopotamia;  haud  muius 
dara  amne  rigri.  Vtrunqj  fundit  ipfa.Et  initium  mefopotamii  faat  mter  duos  a'nes 
iture. Quod  interefl:  ibi  tenent  aribcs  orei.Sic  finem  ufqj  i'  adubenem  perfert.  Ab  ea 
trifuerfis  iugts  inclufa.  Latitudinem  in  leua  pandit  ad  cyrum  amnem  tranfuerfa  in 
araxem.  Longitudinem  uero  ad  minorem  ufqj  armeniam  abfaro  amne  in  pontum 
defluente  &:  panedns  montibus:qui  fundut  abfarumidifcreta  ab  illaconis.  Ontut  in 
eiiiochis  montibus  quos  aliico  taxicos  uocauere.  Araxes  eodem  monte  euphrates  quo 
.VI.  M . pafluum  interuallo  auiflufqj  amne  mufi  & ipfe  (ut  plurt»  exiftimauete)a  cyto 
defertur  in  cafpium  mare. Oppida  celebrantur!  mmore:ca:farea:zanicopolis.  ]n  ma^ 
iore  arfamote  euphrati  proximum  . Tigri  argathiocerta.  In  exceli  is  aut  tigranocerta. 
Etin  campis  iuxta  araxem  artaxata.  Vniuerfle  magmtudmemiAufidus  quinquagies 
centena  milia  prodidit. Claudius  Cifar  1 ongitudinem  a dafcufa  ad  confmium  cafpii 
mans.xm.M.  pafluum,  Latitudinem  dimidium  eius.  A tigranocerta  ad  hibenamdir 
uiditur  quod  certum  eft:  m pta:fe(fluras:quas.ii.ftrategias  uocant . Quafdam  ex  lis 
uel  finoula  regna  quondam  b,rrbaris  nominibus. c.xx. Claudii  t eam  ab  onete  motes: 
fcd  non  ftatim  cerauniimec  adiabene  regio.  Quod  intereft  fpatiis  cepreheni  tenent . 
Ab  lis  lUga  ceraunia  . Vitra  adiabeni  tenent . Per  conualles  autem  proximi  armenia: 
fiintmenobardi : &:mofcheni . Adiabene  tigris  fle  montium  finus  munii  cingunt . 
Ab  leua  eius  regio  medorum  eft:  &profpecflus  cafpii  maris.  Exoceanohoc  ut  fuo 
loco  diccusifudititottiq!  caucafi  his  monbus  dgit.  H091  icolx  p cofiniu  armenia:  nuc 
dicent.  Albaniaihiberia.  Cap.x. 

PLaniciem  omnem  a cyro  ufqjialbanorum  gens  tenet.Mox  hiberum  difcrcta  ab 
lis  amne  oeazane  incyco:ecaucafiis  montibus  defluente.  Prarualent  oppida 
a'banijc  cabalaca. Hiberia:  pharmafus  iuxta  flume'  neoris.  Regio  thafre;6c  triare  ufqj 
ad  partedoros  montes.  Vitra  funt  colchicz  folitudines:quarum  a latere  ad  ceraunios 
uerfo  armenochalybes  habitat : & mofeorum  ttaiflus  ad  hiberum  amnem  in  cyrum 
defluentem:&  infta  eos  fucafani.flt  deinde  macherones  ad  flnmen  abfaru . Sic  plana 
ac  deuexa  optinentur . Rurfus  ab  albania;  confinio  tota  montium  fronte  gentes  fiP 
uorum  fere:6t  infra  lupeniorum:mox  diduri:  & fodii. 

Porta:  caucafia:.  Cap.xi. 

Ab  his  funt  porre  caucafiae  magno  errore  a multis  cafpia:  diifla: : ingens  nature 
opus  & montibus  interruptis  tepente  ubi  fores  obdire  ferratis  trabibus  fubter 
medias  amnedyriodori  fluente.  Citraqj  in  rupe  caftelloquoduocaturcumania  : c6' 
munito  ad  arcendas  tranfitu  gentes  innumeras. ubi  loci  tetrarii  orbe  portis  difclufo  : 


ex  adue  rfo  maxime  armaftis  oppidi  hibemm  a portis  cauafiis  per  montes  gurduuos 
ualli.Siiani  indomit*  gentes  auri  tatum  meulla  fodiunt . Ab  iis  ad  ponrum  ufque 

eniochoru plurima genera:moxacheorum.Itarehabet  terrarum finus  eclariffimis  . 

Aliqui  ii  Iter  pontum  & cafpium  mate.ccc.bcxv.M.  pafTus  non  amplius  intetelTe  tra^ 
didetunt  . Cornelius  Nepos. c.l.M.  tatis  interim  aguftiis  infeftatur  afia . Claudius 
Cifara  a mmerio  bofphoro  ad  cafpium  mare.c.l.M.prodidit.eaqj  perfodere  excooi/ 
taffe  NicanotemSeleucumquo  tepore  ab  Ptolemao  Ceraunio  fititerfeiSus.A  pottis 
caucafiis  a.d  pontum  .cc.  M .palfuselTe  conftat  fete. 

Infui*  in  ponto,  Cap.xii, 

iT  Nfeil*  in  ponto  planite*  fiue  cyane* : fiuefymplegades.  Deinde  apollonia 
_JL  tynniniasdid:a:utdiftinguereCurabea:qu*eftineuropa.Diftat  a continente 
paffibus  m ille.Cingitur.iii.  M.8C  contra  piiatnacea  calcheritisiqua  gtatci  atia  dixett . 
facriq!  Mairti-flC  in  ea  uolucres  cum  aduenis  pugnaffe  pennati  idhii 
Gentes  in  fcythico  oceano.  Cap.xiii. 

NVncomnibus:qu*  funt  interiora  afisrdidis : thiphaos  montes  tranfcendat 
animuiS.dextraq!  littora  oceani  incedat.  Ttibus  hic  e partibus  c*li  allues  afiam 
fcythicus  a feiotentrione:ab  oriente  eousra  meridie  indicus  uocatut.  Vaneq;  per  finus 
& incolas  in  complura  nomina  diuiditut.  Verum  afi*  h*c  quoq;  magna  portio  ap^ 
pofiu  fepteni  rioni  iniutia  fyderis  rigetis  uaftas  folitudies  habet.  Ab  extremo  aquilde 
ad  initium  onientis  sftiui  fcy  th*  extra  eos  funt . Vitta  aquilonis  initia  hypetboreos 
aliqui  pofuerciplunbus  in  europa  diftos.  Primum  inde  nofeitur  jimontonfi  celtice 
lytarmis.  Flut  lius  carambucis  ubi  lalfata  cum  fydeji  ui  rhipheorum  raontiu  deficiut 
iuga.  Ibiqj  ai  impheos  quofdam  aaepimus  haud  diifimilem  hyperboteis  gentem  . 
Sedes  illis  ner  nota.  Alimctabacc*.  Capillus  iuxta  foeminis  uinfqj  in  probro  exiftiat. 
Ritus  cl*men  ites . itaq;  facros  haberi  natrantiinuiolatofqj  effe  etiam  fetis  accolarum 
populis.  Nec  ipfos  modoifedillos  etiam  qui  ad  eos  perfugerint.  Vitra  eos  plane  iam 
fcyth*  cimmcriiicifianthiigeotgii&araazonumgens.Hscufij  adcafpiu  &hyrcaniu 
mare.  Nanqj  id  erumpit  fythico  oceano  in  aduetfa  afi*  pluribus  nominibus  accola^s 
appellatumi,  celeberrimis  duobus  cafpio  Schyrcano.Non  minus  hoc  effe  q pontum 
euxinum  Clytarchus  putat.Eratofthenes  ponit  Si  menfuram  ab  exortu  ad  meridiem 
per  cadufiar&albani*  ora  quinquies  qdraginta  ffadia. Inde  per  aratiaticosiamarbos; 
hyrcanos  a.d  oftium  zoni  fluminis  quater  odlingenta  ftadia.  Ab  eo  & oftiu  laxatifum 
mille  quadragintaiqu*  fumma  efficit  quindecies. Ixxv.M.paffus.  Artemidorus  hinc 
detrahit.jixv.M.paf.  Agrippa  cafpium  mare  getefqj : qu*  circa  funt  & cii  iis  armenia 
difterminatas  ab  oriente  oceano  ferico:6e  ab  occidente  caucafi  iugisia  meridie  tauri : 
a feptentiione  oceano  fcythico  patere  qua  cognitum  eft.ccccxc.M.paffus  i Idgitudie, 
.ccxc.  M.  1 n latitudinem  ptodidit.Non  defunt  uero  qui  eius  matis  uniuetfu  circuitu 
afteto.xxu.M.paffuum  tradunt . Irrumpit  autem  ariffis  faucibus  in  longitudinem 
fpatiofis.  At  ubi  coepit  in  latitudmem  pandi : lunatis  obliquatur  comibus  uelut  ad 
miotium  lacum  ab  ore  difcedens  fcythici  arcusiut  auifforeft.M.  Varro  fimilitudine. 
Primus  finus  appellatur  fcythicusiutruncp  enim  accolunt  fcyth*.&:  peraguftias  iter 
fe  commcat.Hmc  nomades  Bc  fauromat*  multis  nonainibus:  illinc  abzo*  non  pau^ 
cioribus.  Ab  introitu  dextra  mucronem  ipfum  faucium  tenet  udini  fcytha^ipopulus. 
Deide  p ora  albani(uc  ferunt)  ab  lafone  o!ti:ante  quos  mare  quod  crt;albanu  noiar* 
Hxc  ges  fuperfufa  motibus  caucafiis  ad  cy^i  amne  armenix  cofiniu  atqj  Hiberiae  de^ 
fccdicjut  didhim  cHi.Super  maritima  eius  udinorumq;  gente  farmata::  utidorfiiaro^ 

teres  pfiCtenduntur.Quorumatcrgofdicatxiamamazoncsifldrauromatidcs.  Flufa 
per  albania  decurrunt  in  mate  cafos  6c  albaneos.  Deinde  cambyfes:in  caucafiis  ortus 
montibus : mox  cy  rus  in  coraxitu  ut  diximus , Oram  omne  a caucafo  prxaltis  rupibus 
inacceffo  patere  .cccc.xxy.palTuum  auiHoc  eft  Agrippa . A cyro  cafpium  mare  uocari 


mdpit.iccoluntcirpii.Comgendus  eft  error  in  hoc  loco  multorum:  & eorum  ena;g 
in  armenia  res  proxime  cum  Corbulone  gelTere  . Nanq;  ii  cafpias  appellaueie  portas 
hiberi®:quas  caucafus  diximus  uocari.Situfq;  depidli  &L  fde  milTi  hoc  nome  iTcriptu 
habent . Ht  Neronis  prinapis  comminatio  ad  cafpias  portas  tendere  dicebatur:cuni 
peteret  illas:qua:  per  hibena  in  farmatas  tendunt:uix  ullo  propter  appofitos  montes 
aditu.  Ad  cafpmm  mare  funt  alix  cafpiis  gentibus  luncils.quod  dignofci  no  poteft : 
nifi  f comitatu  rerum  Alexandri  Magni. Nanque  petfa^i  rcgna:qux  nuncparthoruin 
r tellieimus ; iter  duo  maria  perficu  8i  hyrcanum  caucafiis  iugis  attolluntur  uttiq;  per 
deuexalaterum.Armenia;maioriafrontis  pte:qua:uergitmcommagenem:cephcnia 
ut  diximus  copulatur:eiqj  adiabene  alTyrioruminitium.Cuius  parseftarbclitis:  ubi 
Dariu  Alexaderdebellauit:proxiafyriz.Totaeamacedonesmygdoniacognofauetut 
a fimilitudine . Oppida  alexandria  item  antiochia  quam  nyfibin  uocan  t . Abeft  ab 
artaxatis.dcc.l.M.p.  Fuit 8c ninus impofita tigri ad folis occafum  fpeiftans  quodam 
clatiiiima . Reliqua  uero  fronte  qua  tendit  ad  cafpium  mate  attapatcnae:ab  airiienu 
erene  regione  difcreta  araxe. Oppidum  eius  gazx  ab  attaxatis  qdrigenta,  qnquagmta 
.M.p.Totide ab  ecbathanis  medo^nquo^ parsfut attapateni. 

Media:cafpirporCa::caucafis.  Cap.xiiii. 

E Chathana  caput  medix  eft.  Seleucus  rex  condidit.Afeleucia  magna. dcc.l.M, 
palTibus : a portis  uero  'cafpiis. xx.M. Reliqua  medorum  oppida  phifagazagat 
apamea  thaphane  cognominata.  Caufa  portarum  nominis  eadem  quae  fupra;intcr-' 
tuptis  angufto  tranfitu  iugis:ita  ut  uix  fingula  meent  plauftrarlongitudine  .vm.M. 
pafTuum  toto  opere  manuladio. Dextra  leuaq;  ambuftis  fimiles  impendent  fcopuli 
fitiente  tradlu  per.xxxviii.M.  paffus . Anguftias  impedit  cotriuatus  falis  e caul  ibus 
liquoriatcj  eade  emifTus.Prxtetea  ferpetiu  multitudo  nifi  hyeme  trafitum  no  fmit. 
Gentes  circa  hyrcanu  mare.  Cap.xv. 

ADiabenis  conneifluntur  carduci  quondam  difti : nunc  corduemi : pra-fluente 
tigri.  Iis  ptatita:paredoniappeUati:q  tenent  cafpias  portas.  Iis  a latere  occutrut 
altero  deferta  parthiae  Si  cythenis  iuga.  Mox  eiufdem  parthix  amoenidimus  fitus;  q 
uocarurchoara.  Dux  urbes  ibiparthotum  appofitr  quodam  medis : cauliope  & aha 
in  rupe  iiTatis  quondam.  Ipfius  uero  parthix  caput  hecatompylos  abeft  a portis  .c. 
.xxxiii.M. pafTuum. Itaparthorumquoq!  regna fonbus  difcludiitur.  Egreffos  portis 
excipit  protinus  gens  cafpica  ad  Iittora  ufq; : qux  nomen  portis  &:  man  dedit . Leua 
montofa . Ab  ea  gente  rctrorfus  ad  cyrum  amnem  produntur  .cc.xx.  M .pafTuum  . 
Ab  eodem  amnefi  fubeatur  ad  portas  .dcc.M.p. Hunc  enim  deide  cardine  Alcx.idri 
Magni  itinera  facere.  Ab  lis  portis  ad  indi®  principium  ftadia  . xv.de. lx.xxx.M. pro/ 
cedendo  ad  baiftcaoppidumtquod  appellant  zariaftatmilies  triamilia  .dcc.M.  Inde 
ad  attaxaten  amnem.  v.M.  Itegentes.  Cap.xvi. 

A Cafpiis  ad  orientem  uerftis  regio  eft  apauottene  did:a.&  in  ea  fertilitatis  iclyt® 
locus.Clareium mos:  getes  papyri:nariaci;ftauci:hytcani:a  quorum  littonbus 
idem  mare  hyrcanium  uocari  incipit  a flumine  fideri. Citra  id  amnes  mazitisiftraor: 
omnia  ex  caucafo. Sequit  regio  margiane  apricitatis  inclyc.e:fo!a  f eo  traiftu  uirifera . 
Vndiqjinclufa  montibus  amoenis:  ambitu  ftadiorum  mille  quingentorii  : difficilis 
aditu  propter arenofasfolitudinesper.c.xx.M. paffus. dCipfacontra  parthiu  traffu 
fitaiin  qua  Alexander  alexandtiam  condiderat. qua  diruta  a barbaris  Antiochus  Se' 
leuci  filius  eodem  loco  reftituit  feleuciam.  Nam  interfluente  amatgo  qui  corriuamr 
in  zotale.Is  maluerat  diam  antiochiam  appellare  . Vrbis  amplitudo  circuitum  .Ixx. 
ftadiis.In  hanc  Orodes  romanos  ctaffana  clade  captos  deduxit.  Ab  huius  excelfis  per 
iuga  caucafi  protenditur  ad  baiftros  ufq;  gens  mardorum  fera  fui  iuns.  Ab  eo  traiflu 
gentes  oceanicommoritberdrigei:harmattopi:cemati;commani:mirthafi:aremadri: 
ianei.Flumina  madrum:  cridinum.  Vltraij  cotafmi:gaudati:arafmitpatcani:arag.r: 


panInfm..-m«a^m.-nifot.am:arrdeg,:quos  gr*d  cadufios  appelIautrc:maricom . 
Oppidum  heracl«  ab  Aiexadro  conditum  : quod  dcmdefubuerfum  ac  «ft. tutum 
Aunochus  achaida  appellauit.Dtibncesiquo^tmedioa  fmcs  fecat  oaxus  amn«  ottus 

nacuoaxo:fytmattiox,t:tagcn,oci:batem:fatapatai:badlt.quotumopp.du2ariaft« 

quod  poftca  badltum  a flumme  appellatu  eft . Gens  hic  optmet  aduetfa  montis 
patopanyriiacaduetfus fontes mdi.  Includitutflufeocho. Vitta  fogdiani:  oppidum 
pa-da  & 1 ultima  eotum  finibus  alexadtia  ab  Alexadto  Magno  conditum  oppidum 

Ata  ibi  funt  ab  Hetcule  ac  Libeto  patte  cdftitut^iiK  Cyto  ac  Semitamide  atqj  Alexa^ 

dto.Fims  ommum  eotum  dudus  ab  dia  patte  tettatum;  mcludente  flumme  laxete- 
quod  fi^tha  fylm  uocant.Alexandet  mditefq,  eius  tanain  putaueteelTe  .Ttafcendit 
eu  ane  Dxmonas  Seleua  ac  Antiochi  tegd  duxique  maxfe  feqmut  i iis.atafqj  Apob 
Imi^dimao  (latuit.  Scytha9i  gentes.  Cap.xvii. 

-S  r Ltta  funt  fcytharum  populi.  Petfa:  dios  fagas  uniuetfos  appellauete  a nxima 
y gente.  Annqui  atameos  . Scytha  ipfi  petfas  chotfatos : ac  caucafum  mbntem 
gnucafum  : hoc  elt  mue  candidnm . Multitudo  populorum  innumera-S:  qux  cum 
p^irthis  cx^quo  degat.Celebernmi  eorum  facx:mairagecx:dahx : elTedones^ftac.^  . 

thumniaipetftithomototiihiftiiedones.-cam^icamacaieuchatsicotieti : antatiam  i 

pnci:atima(pt  antea  caciditi : aflaiioetei . IbinapeiintetdTedicuntutaCappellai 
Nobiha  apud  eos  flumina  mandtagteum;  ac  cafpafum  . Nec  in  alia  patte  maiotem 
audlorum  inconflantiam  credo  propter  mnumetas  uagafqj  gentes . Hauflum  ipfius 
mans  dulcem  eflfe  ac  Alexander  Magnus  ptodidinac.  M.  Varto  talem  petlatd  Po-peio 
luxta  res  gerenti  mithndatico  belloimagnitudme  haud  dubie  mfluentium  amnium 
uido  fale . Adiiat  idem  Pompeii  duilu  exploratum  in  baflros  .vii.diebus  ex  india 
perueninadicarumflumen.-quodinoxummfluat.  Et  ex  eo  percafpiumm  cyrum 

fuUieftos  .Et  quinq;  non  amplius  diebus  terreno  itinere  ad  phafm  m pontu  indicas 
pofle  deuehi  merces. Infui*  toto  eo  raan  mult*.  Vulgata  una  maxime  tuzaga  a caf- 
pio  miri  rcythicoq;  oceano.  In  eam  cu  rfus  mflecflitur  ad  onentem  conuetfa  littorum 
ftonte.Inhabitabilis  eius  pnma  pars  a fcythico  promontono  ob  niues.Proxiamculta 
Ccuitu  gentium  antropophagi  [cythx.  iniidenc  humanis  corporibus  uefcetes.  Ideoq; 
luxta  uaft*  folitudmesiferatumq;  mulntudo  haud  diflamdem  hominu  imanitatem 
obfidens.Iterum  demde  fcythauitejiqj  deferta  cum  belluis  ufq;  ad  lugum  incumbens 
maniquod  uocant  tabin.nec  ate  dimidiam  ferme  logitudmem  eius  ot*:  qu*  fpeiflac 
illiuum  onentem  inhabitatur  illa  regio  .Primi  funt  hommum  qui  nofcantur : feres 

lamtiofduarumnobJesiperfufamaquadepecflentesfrondiumcaniciem . Vndege^ 

minus  foemtms  noftns  labor  redordiendi  fila : turfumqj  texendi  ta  multiplia  opere 
tim  longinquo  orbe  petitur;  ut  in  publico  matrona  ttanfluceat. Seres  mites  quidem: 
fed  3c  ipfis  feris  perfimiles.Coetum  reliquorum  mortalium  fugiunticum  commeraa 
expetant.Primum  eorum nofatur  flumen  pfitarasiptoximum  carabi : tertiu  lanos  : 
a quo  promontonumichiyfe  fmus:  cyrnaba  flumeniattanos  fmus.Et  ges  hominum 
attacoru  apnas  ab  omni  noxio  afflatu  feclufa  collibus:  eadem  qua  hiperborei  degut 
temperie.De  iis  priuanm  codidit  uolumen  Amometusificut  Ecatheus  de  hypboreis. 
Ab  attacoris  gentes  thynni  & phocati  8C  lam  mdorum  cafyri  itrotfus  ad  fcythas  uerfi 
humanis  corponbus  uefcuntur.Nomades  quoqj  mdi*  uagantur.Sunt  q ab  aquilde 
connngi  ab  ipfis  3c  cyconas  dixereidc  bryfanos.Sed  fde(ut  plane  confennunt  omnes) 
emodi  montes  alfurgunt.  Indorumqj  gens  incipit  non  eo  tantum  mari  adiaccs:ue^ 

& a meridiano  quod  mdicum  appellauimus:qu*qi  pars  onenti  aduetfa  redlo  prxte^ 
itutfpatio  ad  flexum  & mitium  mdici  maris. xviii.lxxv.M.p.  colligit . Deinde  qua 
mtridie.xxiiii.lxxv.M.paflustut  Eratofthenes  tradit  ufq;  ad  idu:qui  eft  ab 
occidente  finis  indi*.Coplutes  aute  tota  ipfius  longitudinem.xl.dieru  nobliumque 
uehfico  nauiu  curlu  determinauere.Et  a feptentrionead  mendie.xxvm.l.M.palTus. 


Asrippalongitudmis.!o™ri,M.laritu<linu.>am.M.prodidit.Pofidoniusab  sftiuo 

rol,soLaclhyb«na«ortameutuscft:caaduerfagall«ftatucstquamabocadete 

*(Huoadocc.dcnt.mhybcmum  metabatur  tota  a fauonio.ta^obuerfa  e, us  u.nt, 
afflatu  iuuari  Idia.falubreq!  fieri  haud  dubia  ratioe  docuit.  Aha  illius  cali  faaes.  Alii 
fydetum  ortus.Bma  melTes  in  anno.Binx  xftatesimedia  inter  illas  hyemeetefiamin 
flatu  Noftta  uero  brumali.  Lenes  ibi  aur*.  Mare  nauigabile.Gentes  “tbes  inueta.- 
biles.Siquis  omnes  perfeq  uelit.Eteni  patefafla  eft  non  mo'  Alexadn  Magni^armn  i 
reoumqi  qui  ei  fucceffereicircunuedis  etiam  in  hytcamum  mate  & cafpium  beleuco 
& AntiocLiprxfedloqi  dalTrs  eorum  Patroclem.  Verum  8C  alus  auifloribus  gnecis;q 
ch  regibus  idicis  morat,  funtificut  Megafthenes  8C  Dionyfius  a Philadelpho  miffus 
cx  ea  caufa  uires  quoque  gentium  prodidere.  Non  tamen  dccft  dilipntix  locus:adw 
diuerfa  5C  icredibilia  tradat".  Alexadn  Magni  comites  i eo  traiifc  idia  que  fubegetat; 
fctipferut.xv.M.oppido^-fuilTe.  nullu  cominus  getiu.ix.Indiamqj  tertiam  partem 

efl'etertara  omniu.-mulritudmemgetiu  innumera  probabili  faneratione.lndi  enim 

prope  gentium  folununquam  emigrauere  finibus  fuis  . Colli^nmr  a Libero  patre 
ad  Alexandrum  Magnum  reges  eorum. cliii.annis.vi.  M.cccc.ii.  adiiaunt 
tres.  Amnium  mira  uaftitas.Proditur  Alexandrum  magnum  nullo  dic  minus  Itadia 
fe.xcenta  nauigaffem  indomec  potuiffe  ante  menfes  quiqi  enauigare  adiedis  pucis 
diebus;  di  tamen  minorem  gange  effe  conflat.  Seneca  etiam  apud  nos  . Megaftenes 

tenta ta  indue commentatione.lx. amnes  eius  prodidit.Gentesduodeuiginticentuq;. 

Par  labotfit  montes  enumerare.Iungunturinter  fehymaus;hemodus;paropanyrusi 

eaucafus.p.a.R.a.quibus  tota  decurrit  in  planiciem  immenfam  8c  agypto  fimilem. 
Vetumut  terrena  demonftratio  mtelligatut:  Alexandri  Magni  ueftigiis  infillamus. 
Diognccus  8i  Betonis  itinerum  eius  mefotes  fcripfere  a portis  cafpiis  hecatompylon 
parchorum  quot  diximus  milia  efle.Inde  alexandriam  ation:  quam  urbem  k rex  co- 

didit.d.lxxy.M.Indeadprophitafiamdrangarum.cxax.M.  ad cncafiorum  oppida 

.d.d.lxv.Inde orthofpanum.clxxv.M.  Inde  Alexa'dri  oppidum.l.M.ln  quibufdam 
exemplanbus  diuerfi  numeri  reperiuntur.Hanc  urbem  fub  ipfo  caucafo  elle  pofita. 
Ab  ea  ad  flumen  chepta:&  oppidum  idorum  peucodatim.cc.xxvii.M.Inde  ad  flume 
indumfic oppidum  taxilla.lx.M.adhydafpenfluuium  clarum  .c.xx.M.adhyfpafin 
non  ignobiliorem  .Ixix.cccxc.  M . qui  fuit  Alexandri  itinerum  terminustexuperato 
tamen  amne  anfq;  i aduetfa  ripa  dicatis.  Epiflolx  quoq;  regis  ipfius  cofentiunt  his. 
Reliqua  ide  Seleuco  Nicanori  peragrata  funtiad  hefidrum.c.lxix.M.  lomatie  amne 
tantundem  . Exemplaria  aliqua adiiciunt  .v.M.paflus  . Indeadgagem.cxii.M.  ad 

thodaphi,clxix.M.alii.ccc.M.xxv.M.Irihocfpatioptoduntadcallinipaxaoppidu 

■clxvii.d.alii.cclxv.M.  Inde  ad  confluentem  iomanis  amnis  &gangis  .dc.xxv.M, 

Pleriqiadiiciunt.xiii.M.  ad  oppidumque  polypodra.cccc. xxv. Ad  oftiumgagis  .dc. 

•xxxviii.M.d.getes  quas  memorate  non  pigeatia moribus  hemodistquo^  ^mdtoriu 
himaus  uocatur : incolarum  lingua  niuofum  fignificante:  ifaritcofytiiizgi  & p iuga 
chifotofagumulta^iq!  getiu  cognomen  bracmanx  quoru  macco  calmgx  fluia  pumas 
& canas.  qiiod  in  'gange  influit  abo  nauigabilia  . Gentes  calmgx  ^xix  mari  Si  fupta 
mandai;  malli;  quo^i  mons  mallus  tradufqt  eius  finis  ganges . 

Fluuius  ganges.  Cap.xviii. 

Vnc  alii  icertis  fontibus  ut  nilum riganteq;  uicina  eodem  modo.  Alii  i fcythins 
X / motibus  nafcidixetunt.Influereineu.xix.amnes.  Ex lis nauigabdes  prster  i.i 
dnflos  crenaca:uama:rhumuoba;cafphagu  fonu  . Alii  cu  magno  fragore  ipfius  flatf 
fontis  etupeteideieifluq;  p fcopulofa  Si  abrupta  ubi  ptimu  molles  planicies  cdtfgat  i 
quoda  lacu  hofpitari.Inde  lene  fluere:  ubi  minimum  .viii.M.paffuu  latitudine;  ubi 
modicutftadiopi  cetu.  Altitudine  nufq  minore  palTuu.xx.M. 

Ganges  indix.  Cap.xix. 


^ TOuifTix  getcs  gang3ridu:calignaru.Regio  pcrtalis  uocat^.Regi.lxx.M.peditu: 
1^^  equites  mille:  elephanti  .dcc.m  procinctu  belloru  excubant.  Nanqj  uita  mku 
-^ribus  populis  idorumulriparnta  degitur.  Alii  tellure  exercent.MiliciaaliicapeflTut, 
Merces  alixruascuehunt.  Res  externas  muehunt,  Refpublicas  optimi  dinffuniquc 
temperat. ludi.-ia  reddunt.Regibus  affidcnt,  Quintu  genus  celebrata:  lilic  6i  prope  i 
religione  uerfx  fapicntix  dediniiuolutana  feper  morte  uita  acccnfo  prius  rogo  finit, 
Vnii  l'up  hoc  eft  femiferum ; ac  plenum  labons  imefi:a  quo  fupradufta  continentur 
uenandi  elephantes  domandiqj.lis  arant. Iis  mehunt.Hxc  maxime  nouere  pccuana. 
His  dimicantimilicantqj  pro  hnibus.  Dcleritu  i bellua  uires  fic  xtasiatqj  magnitudo 
faciunt.  Infula  m g^nge  e magnx  amplitudmis  gente  concinens  unam  modogalinca 
noie.  Vitra  fitifunt  modubx  molmdx  . Vberecum  oppido  eiufde  nois  magnifico 
modroeri:preci:califrx:rafun;fa(rulx:colubx:orcula::abali:talu(li.Rex  horii  peditti 
,l.milia:cqcu  qttuormil;a:clcphacoru.cccc.f  armis  habet.  Validior  deide  gw  andarx 
pluhs  uicis.xxx.oppidis:qua:muns  tribufq;  muniuf.Regi  prabet  peditii  cetu  milia: 
eqtu  duo  milia telephatos  miHe.FertilifTulutaundardxifetxueroargenci.  Sedoiii 
in  india  propemon  modom  hoc  tracftu  potentum  clantacemqj  antecedunt  prafi 
amplidima  urbe  ditilTunaq;  palybotra:  unde  quidam  ipfam  gente  palybotros  uocac: 
un.no  ucro  cracftum  umuerLum  a gange.  Rege  eorum  peditum  fexcenta  milia>cqtu 
.xxx.milia:elephantorum  nouem  milia  per  omnes  dies  ftipendiat.  Vnde  conieiflatio 
ingens  opum  eft.  Ab  iis  in  interiore  fitu  monedes  Qc  fuari:quorum  mons  malleus:  in 
quo  umbrx  ad  feptcntnonem  cadunt  hyeme:  acftate  in  auftrumiper  fenos  menfes  , 
Septentriones  eo  m craiflu  femel  in  anno  appareremec  mfi.xv.diebus:  Beton  audior 
cil.  Hoc  idem  plunbus  locis  indis  fieri:  Megallhenes.Auftrinum  polum  idi  dramafa 
uocanc . Amnis  lomanes  per  gangem  6c  palybothros  dccurnttinter  oppida  mechora 
cynfoborca.  A gange  uerfa  ad  meridiem  plaga  tinguntur  fole  populi  lam  quidem 
infedtunondum  tamen  sthiopum  modo  cxufli.  quantum  ad  indum  accedutitancu 
colore  prsferuntfydus,  Indus  flarim  a prafiorum  gente:quoru  in  montanis  pygmsi 
tradiit.  Artemidorus  meer  duos  amnes.xxi.milia  paffuuimtercffe  tradit. 

Indus  fluuius.  Cap.xx; 

jT  Ndus  fandus  ab  incolis  appellatus  in  iugo  caucafi  montis:quod  uocat  paro^ 
I panyfus  aduerfus  folis  ortum  effufus:3C  ipfe  undeuigmti  reapit  amnes  . Sed 
clanffimos  hydafpen  quattuor  alios  afferentem :cantabram  tres.  Per  fe  uero  nauiga- 
biles  acefmum  &C  hypafin.quadam  tamen  aquarum  modeftia  nufquam  latior  qum/ 
quaginta  ftadiisrautaltior.xv.pafTus:  ampliffimam  infulam  effiaens:qus  ptafiane 
nommatur:&  aliam  minorem  qus  pacale.  Ipfe  per.xii.xl.paffuum  pauafTimis  auc-' 
toribus  nauigatus  : quodam  folis  comitatu  inoccafumuerfusoceano  (funditur. 
Menfuram  in  ora  ad  eum  ponam  ut  inuenio  generarim  : quanquam  inter  fe  nulls 
congfuanr.  Ab  oflio  gangis  ad  promontoriu  galingon  Sc  oppidu  dandagula  .dccxxv. 
milia  paffuum.  Ad  rropma.xii.M.xxv,  Ad  perimuis  promontoriu:ubi  ecelebemmu 
indis  emporui.dccl. ad  oppidum  in  infula  quam  fupradiximus  patalam.dcxx.milia 
palTuu.Gentesmontans  inter  eum  8iiomanem  : cefi : cetnbom  filueftres.  Deinde 
niegallx:quorum  regi  quingenti  elephanti:  peditu  & eqtu  numerus  iccrtus.Cliryfci 

p3r3fangs:afangi: tigriferas  fcatercs.Armant peditu, xxx,milia:elephatos.ccc,eqtes 

*dccc.  Hos  includit  indus  montium  corona  circundatos : & folitudinibus^cxxv. 

milia.Infra  folitudmes  dan;furs,Itcruquefolitudmes:per,clxxxvii.milia  palluuny 

plerunqj  harenis  ambientibus  haud  alio  modo  q infulas  mari. Infra  deferta  hxc  ma  ' 

tecoi'x:rmgs;marohs:rarungsj  moruntes:&mafux:pangungs:ulii.  Hi  montium 

qui  perpetuo  tradlu  oceani  oram  tenentjmcols  liberi  6C  regum  exptes  multis  urbibus 
montanos  optinent  colles  . Nares  deinde  quos  claudit  mons  altilTimus  mdicorum 
capicalu. Huius  incols  alio  latere  late  auri  argeri  metalla  fodiunt.  Ab  iis  oraturx. 


Quom  rcgi  elephanti  quidcm.x.milia.  Sed  ipix  uires  peditum , Varctatas  qui  fub 
rege  clcphatos  no  alut  fiducia  equitu  peditiique.  Oddboerx:filabanTx:horatx  urbe 
pulchra  folfis  paluftnbus  munita:p  quas  crocodilihumanicorpons  auidilTimi  aduu 
nifi  pote  no  dit.Et  aliud  apud  illos  laudatur  oppidum  automela  impofitum  lictori 
qumqi  amnium  m unum  cdfluece  cdcurTu:  emporio  nobili.  Regi  eorum  elephantos 
mille,  dc.  pedicum-cl.cquitum.v.  Pauperior charmani  rcx:eIephatos.U.paruarquc 
reliquas  uires  habet. Ab  iis  ges  pande  fola  ido^i  regnata  foemmis.  Vna  Herculi  fexus 
eius  genita  ferunc;ob  idqj  gratiorem:regno  donatam  prxapuo . Ab  ea  deducetes  ori^ 
gincipcritat.ccc.oppidis:pcditu,cl.milia:elephanCis  qumgcntis.  Poft  hanctreceto^i 
urbium  fyneni:derangx:pofingx:buzx:  gogiarei:umbrx:nerex:brancori;nobundx: 
cocondx:  nerxi:pedacrica::falobnafa: : oloftrx  patalam  infulam  arrigentes  : a cuius 
extremo  littore  ad  cafpias  portas. xviii.xxv.miliaproduntur.  Hinc  demde  accolunt 
indumaduerfus  eos  euidenti  demonftratione  amatx:bohnga::  g:dlicalutar:dimuri: 
megari:ordabx:merx:abhifuri:ryleni.Moxderetrai.ccl.milia  palluii.  Quibus  exu 

perans  organagx;abaorcx;fibarx:  fuercx  . & ab  lis  folitudines  pnonbus  pares, Dem 
forophagcs;fargx:baragomatx.Vmbnctxqj : quorum, xii.nandesifmgulifque binx 
urbes.  Afeni  trium  urbium  incolx. Caput  eorum  bucephala  Alexandri  regis  equo:cui 
fuerat  hoc  nomen,  ibi  fepulto  codicum.  Mutani  fuper  hos  caucafo  fubiecli.Solcadx: 
fondrxitranfgreflifqj  mdum:&  cum  eo  decurrentibus  famarabnx:rambraceni;brita' 
bricxmrfiandi : xenicaxilx  cum  urbe  celebri. lami  plana  dem  lITo  crad.u  cui  uniuerio 
nomen  amandrx.Populiquattuorpeucolirxmrfagalitx:  gerecxiaLoi. Etenim  plencp 
ab  occidente  non  indo  ane  determinant: fed  aduaunt  quatcuor:fattapias;gedrofos : 
archaocas:arios : paropanyfdasdafdas. 

Acn  5C  lundtx  gentes . Cap . xxi. 

YLcimo  fine  cophetx  fluuioiqux  omnia  ariorum  effe  aliis  placct.Nccnd  Sc  nyfa 
urbem  pleriqj  indix  adfcribunt:montemqj  merum  Libero  pacn  factum. Vnde 
origo  fabulx  louis  foemine  editum.  Item  afpagonas  gentem  uins  & laun  Sc  bux; : 
pomorumqj  omnium  in  grxeia  nafcentium  fertilem. Qux  memoranda  SC  ,ppe  fabu- 
lofa  de  fertilitate  terrx  ac  genere  frugum  arboruqj  aut  ferarum  ac  uolucrii  dC  aliorum 
animalium  traduntur  ; fuis  quxq?  locis  in  reliqua  parte  operis  commemorabuntur . 
Quattuor  uero  fatrapix  mox  paulo  ad  taprobanam  infulam  feffinate  animo  . Sed 
ante  funtalix  petalx  qua  fignificauimus  in  ipfis  faucibus  indi  triquetra  figura. ccxx. 
.M.paffuum  laritudie.  Extra oftium  indi  chryfxdiargyrx  fertiles  metallis  ut  credo. 
Nam  quod  aliqui  tradidere  aureum  argereumqj  lis  folum  ciTe:  haud  facile  credideri. 
Ab  lis.xx.M.pafTuumcrocale.Ab  ea.xii. M.paRuu  bibaga  ofireis6dc6ch^liisreferca. 
Defde  toralliba.ix.M.paffuu  afupradida:multxqj  ignobiles. 

Taprobanx  infula.  Cap.xxii. 

XAprobanem  alterum  orbem  terrarum  clTe  diu  cxiffimacum  cfl  antichthonum 
appellatione.  Vc  liqueret  infulam  effe  Alexandri  Magni  xtas  rcfqj  pra’n:itcrc . 
icntus  claffis  eius  prxfediis  elephatos  ibi  maiores  bellicofiorefqj  q i indu  gigni 
fcnpfit.  Megaflhenes  flumine  diuidi . Incolafqj  palxogoncs  appellari  aun  margarri 
tarumqj  grandium  fertiliores  qindos.Eratoflhenes  & mefuram  prodidit  Idgitudinis 
.vii.milia  fladiorumrlatitudinis.v.milu.nec  urbes  eflc:red  uicos  feptmgccos.  Incipit 
ab  eoo  mari  inter  ortum  occafumq?  folis  indix  prxtenta:64  quodam  credita.xx.dieru 
nauigatioe  a prafiana  gente  diftarctmox  quia  papyraceis  nauibus  armamctifque  nili 
peteretur  ad  noftrarum  nauium  curfus  ,vii.  dierum  interuallo  taxato.  Mare  intereft 
uadofum : fenis  non  amplius  altitudinis  paflibus  : fed  certis  canalibus  adeo  ,pfudu 
ut  nullx  anchorx  fidant . ob  id  nauibus  utrinqj  prorx  ne  per  anguftias  aluei  arcuagi 
fit  nccefle.Syderum  in  nauigando  nulla  obferuano  . Septentrio  nen  cernitur.  Sed 
uoluctes  fecum  uehuntemitentes  fxpius.meatumq;  earum  terras  petenriu  comitat. 


Nec  pfcfl  «mis  menfibus  in  anno  nauigant.Cauent  a folflitio  maxime.c.dies  tunc 
ilo  mari  hybemo.Haileus  a prifds  memorata.  Nobis  ddigerior  notiria  Qaudii  pri' 
dpatu  co'tigit.Legatis  etiam  ex  infula  aduedtis.Id  aoidit  hocmodo.  Annii  Plocamii 
qui  maris  rubri  uedligal  a fifco  redemerat.'  libertus  circa  arabiam  nauigans  aqloibus 
raptus  praeter  carmaniam.  quintodecimo  die  hippuros  portum  eius  sueiilus  hofpitali 
tegis  clametia  fex  mefiu  tepore  imbutus  alloqo  pconuri  poftea  enartauit  romanos 
6C  Gefare  mipt  i modii  inauditos  iufticia  ille  fufpexit : j pares  pondere  denarii  effet 
in  captiua  pecunia:cum  diuerfe  imagines  indicaret  a pluribus  fados.Er  hoc  maxime 
follicitarus  ad  amidtiiilegatos  quattuor  mifit  pcidpe  eotu  Rhachia . Ex  iis  cognitu 
.d.eflfe  oppida.  Portum  contra  meridie  appofitum  oppido  palefimundo  omniu  ibi 
clariffio  ac  regia.cc.p.Lebis  ftagnu  intus  megifba  .ccclxxv.M.  paffuu  abitu  infulas 
pabuli  tantu  fertiles  cdplexu . Et  ex  eo  duo  anes  erupe  palefimundu  luxta  oppidum 
eiufdem  nois  influente  in  portu  tribus  alueis.v.fladiotu  aiciffimo.xv.apliffio.  Alteri 
ad  fepten trione  indiaqj  uerfus  cydara  noic.  Proximu  effeindia  proraontoriuiquod 
uocaturcolaicum  quatridui  nauigationesmedio  incurfufolis  infula  incurtete.  Mare 
td  colore  putriditprwetea  fmticofum  arboribus  iubaseay  gubernaculis  detetetibus. 
Septentriones  ueigiliafqj  apud  nos  uelutiin  nouo  celo  mirabantur.Lunam  quidem 
apud  ipfos  non  nifi  ab  odaua.ad.xv.fupra  terram  afpici  fatentes.  Canopum  lucere 
nodibus  fydus  ingens  6c  clarum. Sed  maxime  raimm  iis  erat  umbras  fuas  in  noftru 
calurti  cadere  non  in  fuumifoleqj  a leua  otin  6C  in  dextra  oeddere  potiuiq  ediuerfo. 
Iidem  narrauere  latus  infuls  quod  pratendecetut  indne.x.M.  ftadiorum  effe  ab  on' 
ente  hybetno  ultra  montes  emodos, Saetas  quoqp  ab  ipfis  afpidmotos  etia  comerdo 
patria  mabad*  commeaffe  eo  adueis  ibi  feras  occurfare.Ipfos  uero  excedere  hommu 
magnitudmem.' rutilis  comisiceiuleis  oculisiotis  fono  truci  nulli  commetdo  lingus. 
Cetera  eade  qua  noftrinegodatores, Ruminis  ulteriore  ripa  merces  pofitasiuxta  ue- 
nalia  tolli  ab  iis  fi  placeat  permuutio.non  aliter  odio  triftiore  luxuti*  q fi  petduda 
mens  illuc  ufqj  cogitet  quid  Si  quod  petatut:&  quare.  Sed  ne  taprobane  quide  quis 
extra  orbem  a natura  relegata  noftris  uitiis  caret.  Aurum  argentumcy  SC  ibi  in  precio. 
Marmor  teftudinis  firaie.Gemx  margaritxque  in  honore  multo  pti-flantiores  . Et 
totus  luxutixnoftrx  cumulus  ipfomm  opes  maiores  effe  dicebant : fed  apud  nos 
opulentis  maiorem  ufum.Seruum  memini : non  in  diem  aut  interdiu  fdnu'.  Editi 
cia  modice  ab  humo  extantia.  Annonam,  nunquam  augeri.  Nd  fora  iitefue  effe.  Coli 
HercuIeni.Eligi  regem  a populo  fenetfla  clxmetiaqj  liberos  non  habentem.  Et  fi  po^ 
ftea  gign,ac  abdicari : ne  fiat  hsreditarium  regnum . Reitoies  ei  a populo  .xxx.tkri. 
nec  nifi  plurium  fententia  quenquam  capite  damnari.Sic  quoq;  appellationem  effe 
ad  populum.Lxx.iudices  datiifi  liberent  ii  teuraiamplius.xxx.iis  nulla  effe  dignati^ 
onem:grauiffimo  probro.Regi  cultum  Liberi  pattisicetetisaiabuin.  Regem  fiquid 
delinquattmortemuldlarinuTlo  interimentejfed  auerfantibus  cundlisi&commetda 
etiam  fermonis  negantibus. Fefta  ucnatione  abfumi.  Gratiffimam  eam  tignbus  ele^ 
phantifq!  conftare . Agros  diligenter  coli.Pomis  abundate.Effe  & in  pifcatu  uolup/ 
tatemiteftudinum  maxime,  quarum  fuperfide  familias  habitantium  contegutanta 
repin  magnitudine.  Vitam  hominum  centum  annis  modicam.Idxc  comperta  de  ta-' 
probane.  Quattuor  fatrapixiquas  f huc  Iodi  diftulimus  ia  fe  habet. 

Capiffenxidantiicamania.  Cap.xxiii. 

A Proximis  indo  gentibus  monrana  capiffenx  habent  capiffam  urbe  qui  diruit 
jL  V,  Cyrus.  Aracofia  cum  oppido  & flumfe  eiufdem  nomimai  quod  quidam  curim 
dixere  a Semiamide  conditum.  Amnis  hetmandus  perfluens  perabeftenrhacofio' 
tum. Proximos  iis  meridie  ad  patrem  atodbaarum  Rciunt  dexendrufosia  feptetrioe 
patopanyfidas.Carana  oppidum  fub  caucafoiquod  poffea  cecrogonis  didlum.Hxc 
tcgioeft  exaduerfo  bac^lr^noru.  Deinde  eius  oppidum  alexandriaacoditorediiilui 


Syndraa:cIaugal*:parapianK:cataces:magi.A£lcaucafucacIrufioppiduabAlexadro 
ciditum.  Infra  hxc  omnia  ora  arabindo . Ariana  regio  ambufta  feruonbus  defettifqj 
circundata.Multatameninterfufaopacicate  cultores  congregat  circa  duos  maxime 
fluuios  co'deron  &:arofapen.  Oppidu  attaco  anarius  amms  profluit  alexandria'  ab 
Alexandro  condicam.Patet  oppidum  ftadia.xxx.multoqj  pulchriusificut  Adacmius 
tradit artacabene. Item  ab  Antiocho  munitum  ftadia.L. deinde  donfci  gens . Amnes 
pharnacOtis:oppradus:prothafia. Oppidum  2arafpa^:drang2:argetx:zaranga: : ge/ 
drufi.Oppida  pcucolis  lymphorta:mechoricum:dererta.Amnis  manam . Auguttiri 
gens. Flumen  boru . Genfurbi  flumen  nauigabile  ponamus  pando^i  fmibus  , Item 
cabyrus  fuaro^oftioportuofus. Oppidum  condigramma.Flumencophes.  Influunt 
m eum  nauigabilia  faddarus:parofpus:fcdinus, Arianx  pte  elTe  daracim  aliq  uolut, 
menfuramqj  ^pdunt  utriufqj  longitudine. xviiii.l.miliumpafTuu*.  latitudie  dimidio 
minorem  qindia:.  Alii  gedrufosScfyros  pofuerc  per.c.xxxiiii.M.p.mox  ichthiopha/ 
gos. Oritas  propria  non indorum lingua loquentes  per  .cc.M.  paffus.Indepofuere 
arbiorum  gentem  pcr.cc.M.pafTus.Ichthiophagos  omnes  Alexander  uctuitpifabus 
iiiucre.  Vitra  defeita.Deide  carmaniaiac  perfis  atqj  arabia.  Sed  pnufq  generati 
perfcquamuriindicare  conucnit  qua:  prodit  Oneficntus  claiTe  Alexandri  circuuedlus 
in  mediterranea  perfidis  & indix  narrata  proxime  a luba.  Deinde  eam  naiiigatione 
qux  his  annis  comperta  feruatur  hodie . Oneficriti  Nearchi  nauigatiomee  nomia 
habet  manfionum  nec  fpatia . Primumq;  xylenopolis  ab  Alexandro  condita  : unde 
coeperunt  exordium.  luxta  quod  flumen  aut  ubi  fueritmon  fatis  explanatur.  Hxc 
tamen  diona  memoratu  produntur.  Ab  iis  oppidum  a Nearcho  coditu  innauigatioe 
ca. Flumen  nabrum  nauium  capax  contra  infulam  diflans  .Ixx.  ftadiis  ♦ Alexandna 
condita  a Leonato  iuffu  Alexandri  in  finibus  gentis.  Argenuus  portu  falubris.Flume 
tumberum  nauigabile. Circa  quod  parinc. Deinde  ichthiophagi  tam  longo  trat^lu:  ut 
, XX. dierum  fpatio  prxnauigauerint  infulam  qua:  folis  appellatur  : eadem  cubile 
r.y.npharum  rubensiin  qua  nullum  non  animal  abfumitur  incertis  caufis.Ongensi 
Flumen  carmanix  hytanis  portuofum  8C  auro  fertile  . Ab  eo  pnmum  feptentriones 
apparuilTe  adnotauerc.  Arcfbirumnec  omnibus  cerni  nodlibus  : nec  totis  unquam. 
Achememdes  ufq;  illo  tenuiffe.  Aeris  & ferri  metalla  dC  arfema  ac  mmii  cxercen.Indc 
promontorium  carmanix  cft.  Exquoinaduerfo  ora  ad  gcnrcm  arabix  macas  na'' 
iec'lus  diftat.L.M.p.Infulx  tres  quarum  orada  tantum  habitatur  a cofa  a connnenri 
.xxv.M.p.  Infulx  quattuor  intimo  ifinu  ante  perida.  Circa  has  hidri  marini  uicenu 
cubitorum adnatantes terruere  claffem  . Infula  acrocadus. Item gauratxrin quibus 
chiana  gens. Flumen  hyperis  in  medio  finu  perficoonerariaru  nauium  capax. Flumc 
ficiogagus  quo  fpafargadas  feptimo  die  nauigatur.Flumcn  nauigabile  phirflimus . 
Infula  fine  nofe, Flumen  granius  modica^  nauiu  capax  p fufiane  fluit.  Dextera  eius 
accolutdeximdtanitqbitume  pficiut. Flumc  zarotis  oftio  difficilinifi  peritis.  Infulx 
dux  parux.Inde  uadofa  nauigatio  paluflri  fimilis.  Per  euripos  tamen  quofda  pagit. 
Oftium  euphratis. Lacus  quem  faaunt  euleus  & tigris  iuxta  cariacen.  Inde  cigifufa . 
Feflos  dies  ibi  agentem  Alexandru  inuenerunt  feptimo  menfe  poflq  digrelTus  ab  iis 
fuerat  patalis  tertio  nauigationis  die.  Sic  Alexadn  clafTis  nauigauit.  Poflea  ab  fyagro 
arabix  promontorio  patalen  fauonio  quem  hypalu  ibi  uocant:  peti  certiffimu  uide^ 
bacur.xui.M.xxxii.paffuu  xftiationc. Secuta  uero  xtas  ^piorem  curfii  tutioremque 
indicauit:fi  ab  eodem  ^montorio  zigerum  amne  portu  fdix  peterct.Diuq?  ita  naui 
gatum  efljdoncc  compendia  inuenitmercatorducroque  india  admota  efl . Quippe 
omnibus  annis  nauigatur  fagittariorum  cohortibus  impofitis.etem  pyratx  maxime 
infcflabat.  Nec  pigebit  totum  curfii  ab  «cgypto  exponere  nunc  primum  certa  noticia 
patefeente, Digna  res  nullo  anno  minus  hic  quingentefimis  iperii  noftri  exhauriente 
india  3d merces  remittente:qux  apud  nos  centuplicato  ueniant.  Millemilibus  paffuu 


ab  alexidiia.  abeft  oppiduiuliopolis.Inde  nauigitnilo  ajptu.ccdii.M.paffuum.qui 
eurfus  etefiis  flatibus  pmgimr.w.diebus.  A copto  camelis  itur  aquationum  ratione 
manfiombusdifpofitis.Primaappellaturhydreum.joocii.  Secunda  in  monte  diei 
mere.Tertia  i altero  hydremate  acapto.xcv.  Deide  i mote. Mox  ad  hydreu  Apollinis 
acopto.c.lxxxiiii.M.paffus . Rurfus  imonte  .Moxadnouumhydreumacopto.cc. 
.xxxiii.p.Bftacaliudhytlreu  uetus  . Troglodyticum noiat"': ubi prxfidium  excubat 
diuerticulo  duu  mdiu.Diftat  a nono  hydremate  quattuor.M.  paffuu.Inde  berenice 
oppidummbi  portus  rubri  maris  acopto.cc.lviii.p.Sed  qa  maior  pars  itineris  cdfici^ 
tutnodtbus  propter  sftus  i & ftatim  dieabfumuntur  totum  a copto  berenicen  itet 
duodeamo  conflatur  die.  Nauigare  incipiut  leftate  media  ante  canis  ortu  laut  ab  ex' 
ortu  ptinusi Veniutqj  circiter.xxx.die  ocelin  arabiiejaut  canen thurifeix  regiois.  Eft 
6C  tertius  portusiqui  uocaturmuajquem  mdica  nausgatio  non  petitmecmfi  thuris 
odoruqj  arabicommqjmercatores, Intus  oppida  regia  eiusiunu  appellatur  faphar: 
aliudque  fabe.  Indos  autem  petentibus  utiliffimum  eft  ab  oceli  egrcdi.Inde  uenco 
hipalo  nauigant  diebus.xl.ad  primum  emporium  indi*.  Muzimm  nd expetendum 
propter  uicinos  pyratas  : qui  optinent  locum  nomine  hydras  : neque  efl;  abundans 
mercibus.  Prsterea  longe  a terra  abeft  nauiam  ftario.Iintribufq;  efferutur  onera  quie 
geruntur.Regnabat  ibiicum  proderem  haiciCelebothtas.  Alius  utilior  portus  gentis 
necanidon:  qui  uocatur  becare.  Ibi  regnat  Paridionilonge  ab  emporio  mediterraneo 
diftite  oppido  quod  uocatur  modufa.  Regio  autem  ex  qua  piper  monoxylis  Ifttibus 
becaren  conuehunt:  uocatur  cdtionaraiqucE  omnia  getium  portuuinuc  aut  oppido^ 
nomina  apud  neminem  priorum  inueniuntur.quo  apparet  mutari  locorum  flatus. 
Ex  india  renauigant  mcnfe  xgyptio  tybiindpiete  noftro  decembriiaut  utiqj  mechiris 
agypti  intta  diem  fextumiquod  fit  intra  idus  ian.noftras.Ita  euenit  ut  eodem  anno 
remeent.NTauigantautemexindiaueto  uultumo  : 8icum  inttauere  rubrum  mare 
aftico  uel  auftro.  Niic  reuertemur  ad  propofitum.Carmani^  oram  patereduodecies 
•L.M.paffuu  Nearchus  fcripfit.Abiitio  eius  ad  flumefabin.c.M.p.Inde  uineas  coli 
5:  arua.flume  ianatiin.xxv.M.fpatio.  Regio  uocat'  amixia.Oppida  carmanisizethis 
alexandria  . Irrumpit  deinde  SC  in  hac  parte  geminum  mare  in  tertas  quod  rubrum 
dixere  noftriigrtecia  erythteum  a rege  Etythra.Aut  ut  alii  folis  tepercuffu  talem  reddi 
colore  exiftimantes . Alii  ab  arena  terra qi . Alii  tali  aquae  ipfius  natura. 

Sinus  perficas  SC  arabicus.  Cap.xxiiii. 

Q Ed  in  duos  diuiditur  finus.  Is  qui  ab  oriente  ed : perficus  appeOatur.xxv.  M. 

paffuum  circuitu  : utEratofthenestradic.Exaduerfoeflarabiatcuius  .xii.M. 
pafTuum  longitudo. Rurfus  altero  ambitur  finu  arabico  nominato  oceanum  q ffluit 
azanium  appellat. Perficum  introitu. v.M.  pafTuu  latitudinisjalii  quattuor  fecerut. 
Ab  eo  ad  intimum  finu  redto  curfu.xi.M.xxv.propemodum  conflat  effej&fitu  eius 
humani  capitis  effigie.  Oneficritus  BC  Nearchus  ab  indo  amne  in  finum  perficu  atqj 
illinc  babylonem  ab  Euphratis  paludibus  fcripferut.xxv.M.pafTuum  efTe.In  carma' 
nix  agulo  futchelonophagi  tefludinu  fuperficie  cafas  tegetes:cam.e  uefceCes. A fluie 
arabi  ^mdtoriu  ipfu  fhabi£ac:prst€r  capita  toto  corpore  hirti  coriifq?  pifeiu  ueffati. 

Cafeandrus  infulasparchorii  regna.  Cap.xxv. 

Ab  horum  tradlu  indiam  uerfus  cafeandrus  deferta  infula  in  oceano  .M.paJTus 
traditur. luxta  eam  freto  influente ftoidis  quseftuofa  margaritis  a promdtorio. 
t-armanis  iilgut''  armozei.  Quidam  interponut  arbios.cccc.xii.pafTus  toto  littore.Ibi 
portus  macedonum  6C  ar^  Alexandri. In  ^montorio  amnes  ficcanasidein  dratinusfid 
falfus.Abco  ^montorium.  themifleas , Infula  aphrodifias  habitatur . Inde  perfidis 
mitium  ad  flumen  oratimtquo  diuiditur  ab  elimaide.Contra  perfidem  infuli  philos 
cafandra  aracha  cum  monte  pneaito  Neptunno  facra . Ipfa  perfis  aduerfus  occafum 
fita  optinet  littora.d.l.  M.  pafTus  etiam  i luxum  diucs  in  partho^i  iam  pride  trafkta 


nomen.  Horu de  imperio  nuc paucis.  Regnapartho^iduodeui^tifutomnia.ita 
enim  diuidiit  ^uincias  circa  duoiut  diximusimatia  rubp:  a meridie:  hytcami  a fepte- 
trioe.Ex  iis.xii.quasfupioradicuntiincipiut  a confinio  armenias  cafpiifq!  littonbus. 
Perrinent  ad  fcythas:cu  qbus  ex  squo  degunt:  Reliqua. vii. regna  inferioraa  ppcllaY, 
Quod  ad  parthos  attinet  femp  firit  patthia  in  radicibus  montium  fepius  didlorum: 
q omnes  eas  gentes  prastexut.  Habet  ab  ortu  ariossa  meridie  carmaniam  & arianos: 
ab  occafu  panhitas  medos:a  feptentride  Hyrcanos.  Vndiq:  defertis  cindta.  Vlteriores 
parthi  nomades  appellatur. Citra deferta.  Ab  occafu  urbes  eo^rsquas  diximus ;iiraris 
8C  calliopeiab  oriente  aiftiuo  pyropum : ab  hybemo  mania.In  medio  necatonpylos. 
Arface  regio  nifea  parthiena:  nobdes:  ubi  alexandropolis  a cdditote. 

Media:mefopotamia:babylon:  fcleucia.  Cap.xxvi. 

NEceffariiieftinhoc  loco  fignare&medo9!fitu:terra9iqj  faciem  circuagete  ad 
pficu  mare:quo  fadlius  deinde  reliqua  nofcand.  Nanqj  media  ab  occafu  trif/ 
ucila  oblique  partilis  occurtensjutraqj  regna  mcludit.  Habet  ipfaab  ortucafpios 
SC  parthos:  a meridie  fithacenemdc  fufianen  & perfida : ab  occafu  adiabenen  : a fep/ 
tentrione  armeniam.  Perfa  rubrum  mare  femp  accoluereipropter  quod  is  finus  pfP 
cusuocatur.  Regio  ibi  maritima  cyribolus.  (^ia  uero  ipfa  fubit  ad  medos  elymas 
mcg.ili  appellatur  locus  arduo  montis  afcenfu  per  gradus  introitu  anguftoadpcr^ 
fopolin  caput  tegni  diruti  ab  Alexandto.Pra:cetea  habet  m extremis  finibus  laodicei 
ab  Antiocho  conditi.  Inde  ad  orientem  magi  optinent  frafargida  caftellura:  in  quo 
Cyri  fepulchrum  eft.  Et  horum  egbathana  oppidum : tranflatum  ab  Dario  rege  ad 
montes.  Inter  patthos  & arianos  excurtunt  parathaceni.  His  gentibus  6C  euphnte 
inferiora  regna  includtitut.  Reliqua  dicemus  a mefopotamia  excepto  mucrone  eius 
arabumq:  populis  in  priore  ditllis  uolumine.  Mefopotamia  tota  alTyrio^  fuit  uicari 
difpetfa:  prattet  babylona  & ninum.  Macedones  eam  in  urbes  congregauere  propter 
ubertatem  foli.Oppida  prster  iamdidta  habet  feleuaam:iaodiceam:arthemiti  . Ite 
in  arabum  gente  quiarroei  uocantur  & mardaniiantiochiaiqux  a pnefeillo  mefopo/ 
tamis  Nicanore  conditatnicanoria  uel  arabes  uocatur.Iungutur  iis  arabes.Introtfus 
cldamarii. Super  quos  ad  pcllaconti  dume  bura  oppidum:  falmani&mafei  arabes. 
Gordiacis  uero  iundtialoni : perquos  Zetbis  fluuius in  tignn  cadit : azones:filices: 
montani:8iorontes.Quorumadoccidetemoppidumgauecamela.  Ite  fuef  rupibus. 
Supra  fiaclaffi.iii.M.p.  per  quos  lycus  ex  armenia  fetf.  Abfitris  ad  hybemu  exortti. 
Azochis  oppidum.Mox  in  campeftribus  oppida  diofpage:polyteba:ftratonigea:  an^ 
diemus.Inuiciniaeuphratisnicephorion:  quod  ut  diximus  Alexander  iuffit  condi 
propter  loci  opportunitatem. Didia  eft  & in  zeumate  apamia:ex  qua  orietem  peretes 
excipit  oppidum  apprime  munitum  quondam  ftadiorum.lxx. amplitudine  & fatra^ 
parum  regia  appellatum:quo  tributa conferebant.Nuncin arcem  redadhim. Durant 
ut  fuerant  hebata.  & dudlu  Pompeii  Magni  terminus  romani  impetit  oniros,  A zeu^ 
mate.ee. l.M.p.  Sunt  qui  tradunt  euphtatemCobarisptaifedli  opere  dedudlumiubi 
eum  diximus  fidi : ne  praxnpiti  curfu  babyloniam  ifeftaret.  Ab  aftyriis  uero  uniuerfis 
appellatum  armalchariquod  figmficat  regium  flumen.  Qua  dermaf  oppidum  fuit 
agrini  e maximis:quod  diruere  perfac.  Babylon  chaldaica^t  getiu  caput  diu  fumma 
claritatem  optinuit  in  toto  orbe  : .ppter  quam  reliqua  pars  mefopotamia::  aflyriaq! 
babylonia  appellata  eft.lx.M.  paffus  aplexa  muris  ducenos  pedes  altis:qnquagenos 
latis. In  figulos  pedes  ternis  digitis  mefuraaplioreqnfa:interfluo  euphrate  mirabili 
opere  utroqi. Durat  adhuc  ibi  Ionis  beli  templum. Inuentor  hic  fuit  fyderalis  fcictix. 
Caiteto  a rircuitu  folitudine  reddit  exhaufta  uicinitate  feleucite  ob  id  condit*  a Nica^ 
note  intra  nonagefimum  lapidem  in  confluentem  euphratis  fofta  pdudli  atq;  tigris: 
qua:  tamen  babylonia  cognominatur  libera;  hodie  ac  fui  iuris  macedonumqi  moris, 
Ferunf  ei  plebes  urban*  fexcent*  efle:  Situm  ueto  manium  aquil*  pandentis  alas. 


agrum  tonus  onencis  fertilffimum.  Inukem  ad  hanc  exhauriendam  Sc  thefiphonte 
luxta  ternumab  ca  lapidem  m calloninde  co'didere  patthi:quod  eft  nunc  caput  resm 
Bt  pofl:|  nihil  jificicbatur  nup  Vologefus  rex  aliud  oppidum  uelogefocerta  f ui^o 
condidit.  S unt  etiam  nunc  i mefopo  tamia  oppida  hippatenum  chaldaorQ  doanna 
claiii-Bi  hoc  ficut  bab/lon  luxta  flumen  natragam  qm  deditciuitati  nomen.  Muros 
hipparenotumperfx  diruere.  Orchani  quoqj  tertia  chaldsorum  doftrma  in  eodem 
fitu  locanturiad  meridiem  uetfi.  Ab  iis  notitx  & orthophanita:  & greciochantx.  Eu^ 
phrate  nauigari  babylonem  ac  perfico  mari.cccc.xxii.M.p.tradut  Nearchus  6i  One 

ficritus.Quiueropofleafcripfere:afeleucia.ccccxc.M.Iubaababyl6ecatacen.c.lxxv. 

.M.d.  Fuere  aliqui  ultra  babylonem  continuo  alueo  priufquam  diftrahitur  i itrigu.a 
.Ixxxvii.M.  Ymuerfo  autemcurfu.xi.M.paffuum.  Inconflantiimafunediucrfitas 
auftorum  faat.-cu  perfx  quoq;  fchenos  6C  parafangas  alia  menfura  determinent.  Vbi 
definit  alueo  munire  ad  confinium  catacis  accedei>te  tradlu  flarim  mfeftat  attali  Ia- 
tronesiarabum  ges.  Vitta  quos  fenitx.  Ambitu  ueto  euphratis  nomades  arabis  ufq- 
ad  defeta  fyria:: unde  in  meridiem  fletSi  eum  dmmus  folitudmes  palmirenas  rehnx 

quete.Seleuciaabeflacapitemefopotamiseuphratennauiga'tibus  undeaes.xxv.M. 
pafT.  A mari  rubro  fi  tign  nauigeF.ccc.xx.  M.  A.z^Umace.d.M.xxvii.  Zeunia  a feleu^ 
oa  fytix  ad  noflrum  littus.c.xxxii.M.p.  Ha:c  e ibi  Jaritudo  terrarum  iter  duo  mana. 
Parthici  ueto  regni.d.cccc.M.xliui.p.Eft  etianii  oppidum  mefopotamia:  i ripa  rions 
arca  confluentes : quod  uocant  digbani.  Flumetigris.  Ca.xxvii. 

SEd  & de  tign  ipfo  dixiflc  couneniat.  Oritur  in  regione  armeniac  maioris  ifonte 
cdfpicLio  111  planicie.  Loco  nome  clogofmecfl.Ipfius  qua  tardiorfluitidiglito. 
Vnde  concitatur  acelentate  tigns  inapit  uocariiiu  appellant  medi  fagittam.  Influit 
m lacum  arethiflam  omnia  illata  pondera  fuftinentem  6C  nitrum  nebulis  exhalantri 
Vnum  genus  ei  pifcium  efl.Sc  hic  aqux  tranfcurrenris  non  mifcetur  alueo : ficut  nec 
e tigti  pifcesin  Licum  tranfnatant.  Fertur  autepi  8c  cutfu  & colote  diflimilis.  Ttanf- 
ueftufqj  occurrente  tauro  mote  i fpecu  mergitur.  Subterqj  lapfus  a latere  altero  eius 
erumpit.  Locus  uocatur  zoroanda.  Eudem  efle  manifeflu  efl  quod  demerfa  perfert. 
Alterum demdetranutlacumquithefbicis,appeflatuc:rurfufqjmcuniculos  mergit. 
&poft.xxv.M.p.circanympheum  redditur  tam  uianumarfanix.  Fluere  euiregione 

arheni;Claudius  Gefar  aueflor  eftiut  & cum  mtumuere  confluantmec  tame  milcead. 
Leuiorqjarfanias  innatat.iiii.M.ferme  fpatio.  Mox  diuifus  in  euphtaten  mergitur. 
Tigns  autem  ex  armenia  acceptis  fluminibus  claris  partheni  agnice  phanone:  arabas 
oreos  adubenofqj  difl:erminans;&  quam  diximus  mefopotamiam  faciens  luflratis 
montibus  choridiorum  arca  apanaeam  niefenes  oppidum  citra  feleuaam  babyloma 
.c.xxv.M.paffuum  diuifus  i alueos  duos.  AI  tero  meridieac  feleuciam  petit  mefenen 
perfudens.  Altero  ad  feptentrionem  flexus  eiufdem  gentis  tergocapos  cauchas  fecat. 
Vbi  remiauete  aquz  pafingtis  appellatur . Poflea  recipit  ex  media  hydafpeniatq;  ut 
diximus  inter  feleuaam  & thefifphontem  uetflusiin  lacus  chaldaicos  fc  fundit.eofq; 
.Ixxv.M.pafliium  amplitudine  implet.  Mox  uqfto  alueo  profufus  dextra  catacis  op^ 
pidi  infert  mari  perfico  decimo  ore.  Inter  duqrqqi  amnium  oflia.xxvi.M.  pafluum 
fuere.  Aut  ut  alii  tradunt  feptem.M.utroq;.na,u^bili.Sed  logo  tempore  euphtaten 
prsclufere  orcheni&accol»  agros  riganfKin^cqif^poft  tigrin  defertur  i mari.  Proxfa 
tigri  regio  paropotamia  appellat'.  In  ea  dudHpJ  d?  iiiefepe.C5.ppidu  eius  dibiuch. 
Iungunturcalloniriscumthefiphonte;npfip^(ijiefi5  mqdo:  u^tum&pjea  pomifq!: 
aliifqj  arbuflis  nobilis.  Ad  eam  puemf  iagtq;  qipfl?  fxarqiepia  intet  medos  adiabe^ 
nofqjutniensfupraechatenenflCperfidfqi.  Callonipfi abeft a perfijle.cccc,  Ixxx.M. 
pafluum. Tantum  a cafpio  mari  SC  aflTyria  abelfe  compedio  ifinerum  aliqui  tradunt. 
Inter  has  getes  atqj  meflenen  fytacene  eftieadeatbelitis  SC  paleftmx  ditfla. Oppidum 
eius  fytacegrecorum  ab  ortu  efl  SC  fabdata.Ab  opeafu  aupeannochia  itet  duo  fluniia 


rierin  & tornadotum . Ite  apamex  cui  nome  Annochusmatns  fux  impofutMtgns 
a^nfunditut.  Hxc  dmid.tur  archoo.  Infta  e fufianen  qua  uerus  regu  petfarmn, 
s“a  a Dano  H.ftapts  ftl.o  codita.  Abeft  a feleuaa  babylonu.cca.l  M.p.Tatude 
abtbatanu  medorL  p mon«  charbantumffeptetnonah.  Ttgnsalueo  opp.dum 
e baAethace.  Abeft  a fufu.c.xxxv.M.p.  Ibi  morcalm  foli  aurum  in  odio  cotrahut. 
d defodiunt  ne  quo  cui  fit  in  ufu.  Sufianis  ad  onentem  uen  us 

tr5e5acmizeotu.xI.populil.berxfentatis.  Supra  eos  parent  parthuh  matdiS:  faitx 

hyi  qui  prxtenduntur  fupra  helimaidarquam  petftdi  m ora  lunximus.Sufa  a peifico 

mQabLt.cc.l.M.pairibus:qfubiitad  eam  clafTis  A exandnpafitigtiitusad  lacu 

Chaldaicum uocaturaphle.undefufanauigatione.lxv.M.d.p.abfunt.  Sufiamsab 

oriente  funt  chofiei.fupta  chofieos  ad  fcptentnonem  mefabenx  fub  monte  mbalido 
qui  eft  caucafi  tamus.  Inde  molliffimo  tranfitu  in  ba<ftros.  Suftanen  ab  helemaj^de 
diftetmmat  amnis  euteus  ortus  m medis:  medioqj  fp«:o  cuniculo  coditus . ^”“tfus 
exortus  p mefobatenen  lapfus  arcuit  arcem  fufa^iac  Dianx  templutn  auguftilirmiu: 
cum  illis  gentibus  & ipfe  in  magna  cerimonia  fit.  Siquidem  reges  no  ex  alio  bibunt: 
8iob  id  in  longinqua  portant.  Reapitamnes  edippum  prxter  afilum  a montibus 
perfarum  uenritem  ad  unum  ex  fufianis  oppidum.  luxta  eum  magoga  a catace. 

palTuum.  Quidam  hoc  in  excrema  fufiane  ponunt  folitudmibus  proximutm  Inna 

Lleum  elymas  eft  in  ora  mela  petfidi.a  flumie  oratiad  caracen.cc.xl.M  .p._  Oppida 
eius  feleuaa  & fofirate  appofita  monti  cafyro.  Oram  qux  ptxiacet  mmoru  fyttium 
uice  diximus  inacceffam  ceno  plutimum  limi  deferentibus  bruta  & orta«,a  amnibus 
m.adente;&  ipfa  elymaide  in  tantum  ut  nullus  fit  nifi  arcuitu  eius  a perfide  aditus. 
Infeftatur  a ferpentibus  quos  flumina  deportant : pars  eius  mMime  inuia  characene 
uocat  ab  oppidoarabix  claudente  regnatde  quo  dicemus  expolita  pnus.M.  Agrippx 
fententia.  Nanq,  is  media  BC  patthia  Si  perfidemiab  onente  indoiab  occidente  t|n; 
a feptentrione  tauro  caucafoia  meridie  rubro  man  terminatas  patere  m longitudine 

terdeaes.xx.M.p.mlatitudine.d.ccc.xl.prodidit.  Prxtetea  per  mefopommiam  ab 

oriente  tioriiab  occafu  euphrate:a  feptentrione  tauroia  mendie  man  perlira  mcmla 
longitudine  o(ftingentorum.M.p.ktitudine.ccc.lx.  Charax  oppidum  perfici  finus 

mtmiumia  quo  arabia  eudemon  cognomiata  excurrit ; habitatur  in  colle  manutado 
inter  confluentes  dextra  rignn  leua  euleum.iii.M.p.  laxitate  conditum  eft.pnmum 
ab  Alexa'dro  Magno  colonis  ex  urbe  regia  dunne:  qux  cum  iterat:  dedudis  miutuq! 
inutilibus  ibi  relidis  alexandnam  appellan  luiferatipagumquepelleneum  a patria 
fua  que  propnemacedonum  fecerat.  Hummaid  oppidum  expugnaueie.  Poftea 
Antiochus  reftituit  quintus  regum:8C  fuo  nomme  appellauit.  Iccrumq;  infeftatum 
PalTiones  Sogdonaci  filius  rex  fmitimorum  atabum:quem  luba  fattapen  Antiochi 
fuifle  falfo  traditioppofiris  molibus  reftituit:  nomen  fuu  dedit  emunito  fitu  luxca 
in  longitudinem.vi.M.p.  latitudine  paulominus.  Pnmo  fuit  a litcore  ftadiis  .x.  Si 
maritimum  eriam  ipfanda  porticus  habet.  luba  uero  ptodente.L.M.paffus.  Nunc 
abeffe  a littore.c.xx.M.Legatiarabu  noftriq!  negociatores : qui  ide  uenereiaffitmar. 
Nec  1 ulla  parte  plus  aut  celerius  profecere  terrx  fluminibus  muedx.  Magis  id  miru 
eft  xftu  longe  ultra  id  accedente  non  repercufla.  Hoc  in  loco  genitum  effe  Dionyfiu 
terrarum  orbis  fitus  recentiffimum  audorem  conflatiquem  ad  comraentada  omnia 
in  orientem  prsmifit  diuus  Auguftus  ituro  in  armeniam  ad  parthicas"  arabic^que 
res  maiore  filio . Non  me  peeterit:  uec  fum  oblitus  fui  quencp  fitus  diligentiffimu 
audorem  uifum  nobis  in  introitu  huius  operis.  In  hac  tamen  parte  arma  romani 
fequi  placet  nobis.  lubamqi  regem  ad  eudem  Claudium  Csfarem  feriptis  uo luibus 
de  eadem  atabica  expeditione. 

AArabia:nomades:nabatxi:omani:tilos;&ogyrisinfulx.  Cap.xxviii. 

Rabia  genciu  nullis  poftferenda  a'plitudine  longiflia  a monte  amano  a regibe 


dicii  comagenifquedefcedit  uc  diximus  multis  getibus  eo^i  deduiftis  illo  a Tigrane 
magnoTponte  uero  ad  mare  noftru  littufque  argyptiacu  ut  docuimus.nec  non  & in 
media  Cynx  ad  libanti  monte  penetrantibus  nubeis  quibus  iunguntur  ramifi.deinde 
teranei.deinde  patami.  Ipfa  uero  peninfula  arabia  iter  duo  mana  rubru  petficumq. 
ptuttis  quoda  natura:  artificio  ad  fimilitudine  atque  magnitudine  italt  maris  etiam 
circufufa.  In  eand^  etia  caili  partem  nulla  differentia  fpedrat.  Ha;c  quoqj  i illo  fitu. 
Foelixeius  populus. A noftro  mati  ufq,  ad  palmircnx  folitudies  diximus.  Reliq  niic 
indepetagemus.  Nomades  {feftatorefq!  chaldaroru  fcenits  ut  diximus:claudunt.& 
ipfi  uagiifed  a tabernaculis  cognominati:  qux  ciliciis  metat  ubi  libuit.  Defde  naba^ 
thei  oppidd  incolunt  petram  nomine  f conualle  paulominus.ii.M.p.amplitudims 
circundatu  montibus  inacceffis:  amne  interfluente.  Abeft  a gaza  oppido  littotis  nri 
.dc.M.a  finu  petfico.c.xxii.M.  Huc  conuenitutrunqj  biuium  eoruiqfyria:  palmira 
petiere:  Si  eorum  qui  ab  gaza  uenerunt.  A p'ecta  incoluerunt  omani  ad  chatacen  op/ 
pidis  quondam  claris  ab  Semiramide  conditis  abefamide  & foroadtia.  Nuncfunt 
folitudies.  Deide  e oppidu  quod  characeno^i  tegi  paret  i pafitigris  npa  foratli  noie. 
In  quo  a petra  cdueniut  characeni.Inde.xii.M.paf.  fccudo  aiftu  nauigat.  E parthico 
enim  regno  nauigantibus  uicus  theredon.  Infra  confluentem  euphratis  & tigris  leiia 
fluminis  chaldau  optine't:dextra  nomades  fcenitt.  Quidam  &:  alia  duo  oppida  lo'gis 

intetuallistignspernauigari  tradunt  barbathiamimoxtumathamquodabeftapetra 

decem  dierum  nauigacione.  Noftri  negotiatores  dicunt  characenorum  regi  patere  ac 
apameam  fitam  ubi  reftagnario  euphratis  cum  tigti  confluat.  Itaq;  molientes  incur^ 
fionem  patchos:operibus  abieiflis  inundatione  arceri.  Nunca  charace  dicemus  oram 
Epiphanio  primum  exquifitam:  locus  ubi  euphratis  oftiufuitflumefalfu.  Promo- 
tocium  chaldoneiuoragini  fimiliusiq  man  per.L.paffus  oreiflumen  achanu:defetta 
.c.M.  paffus  ufc]j  adifulam  barum.  Sinus  capeusquemaccolutgaulopes  Sichacei. 
Sinus  gertaicus.  Oppidum  gerra  .v.M.  paffuumamplitudme:turres  habet  ex  falis 
quadratis  molibus.  Alittore.L.M.p.  regio  attens.  Ex  aduetfo  tilos  infula  totidem 
milibus  a littore.  Plurima  margaritis  & celeberrima  cum  oppido  eiufdem  nominis, 
luxuq;  alteram  ora  promontoria  eius  .xxii.d.  paffuum.  Vitra  magnas  afpici  ifulas 
ttadunc:ad  quas  non  fit  peruentum.  Fluuius  ambicum.c.xii.M.d. paffuum  a pfide 
longius  abeffc.adiriuno  alueo  angufto.  Infula  afgilia.  Gentes  nocheti:zurachi:bor^ 
godi:cathatrei : nomades.  Flumen  cynos . Vitta  nauigationem  incompertam  ab  ep 
latere  propter  fcopulos  tradit  luba.  Pnetetmiffa  mentione  oppidi  omano^i  batrafa' 
aues  & tomamem  ; quod  priores  celebrem  portum  catmani*  fecere.  Item  omen  6C 
athane : qua:  nunc  oppida  maxime  celebrari  a perfico  mari  noftri  negotiatores  didit 
a flumine  canis:ut  luba  tradit  itions  adufto  fimilis.  Gentes  epimaranita:.  Moxich^ 
thiophagi . Infula  deferta  : gentes  bathymi . Eblithei  montes . Infula  omoemus 
portus  machorbe.  Infula  etaxalos.Onchobrice  gens  cadei.  Infula:  fine  nominibus 
multa.  Celebres  ueto  ifuta  rhinnea  fit  proxima  i qua  fcripta:  funt  ftella;  lapidea  Ifis 
incognitis.  Goboeaportusibragx  infula  deferta.  Gens  caludeiidabanegoris  regio. 
Mons  otfa  cum  portu.  Sinus  duatus.  Infula  multa.  Mons  tticotiphos.  Regio 
tardalena.  Infula  folanida : capina.  Item  ichthiophagorum . deinde  glari,  Littus 
hamaeu  ubi  auri  metalla.  Regio  canauna.  Gentes  apitamiigafani.  Infula  deuua^ 
P°ns  gotalus  gatpheti.  Infulaalaea  fit  amnamethus.  Gens  clare.  Infula chelo-' 
nicis : ichtiophagon:  multhe.  Eodanda  deferta  bafag.  Multa  fabaorum.  Flumina 
tharnar  amnii.  Infula  dolica.  Fontes  daulotes  dora.  Infula  epteros:  labanisicobo^ 
nsifabrachate : et  oppidu  eode  nomine  incdtinenti.  Ameridieinfulamultaimaxia 
tamariiflumenmyfectos : portus  leupas.  Scenita  fabai.  Infula  multa.  Emporium 
«oru  acila:  ex  quo  in  india  nauigatur.  Regio  amithofcuta:damnia.  Mizi  maiores  fit 
'ninotes:drimati:naumacha.  Horum  promotoriu  contra  carmaniam  eft.  diftat.L. 


.M.p.  Mira  res  ibi  tradit''.  Numeniu  ab  Antiocho  rege  mifenar  przpofitu  ibi  uicilTe, 
Eodem  die  clafTe  aiftuq;  reuerfoiite^r  eijtatu  cdtta  petfas  dimicate  Sc  gemina  trophia 
eode  1 loco  loui  ac  Neptiino  ftatuilTe.  Infula  f alto  ob  id  iacer  ogyrisiclara  Rutha  te' 
geibifepulto.  Diftatacdtinete.c.xxv.M.palTuum.  Circuitu.c.xii.M.d.  Necminus 
altera  clara  in  azanio  mari  diofcyrida  diftans  a fyagro  extimo  promontorio. cc.lxxx. 
.M.p.  Reliq  f continete  a noto  etianu  autaride:  in  motes  odio  dicru  tranfitus.  Getes 
laredani:gathaphani:cebranita:pluribus  oppidisifed  maxfi  nagia  & thorana  teploru 
.Lw.  Hac  eft  amplitudinis  fignificatio  hoc  promontoriuia  quo  ad  continete  troglo' 
dytarum.L.M.palTuu  thoani:  adlhei:catamodiitaitonabei;antid.alei;lexian!c;agrei; 
cetbaniifabei  arabu  propter  thura clarilTimi : ad  utraqj  maria  porredlis  getibus.  Op/ 
pida  eoru  i rubro  littore  maetine;  matmarcotoliaifabatra.  Intus  oppida  nafcusicar' 
dauaicarnus . & quo  merces  odotu  deferut  tomala.  Pars  eo^i  aferamita:  quoy  caput 
fabotale.lx.M.tepla  muris  icludens.  Regia  taraeeomniuimare  libata.  Sinu  optinct 
.xciiii.M.pairuuirefettu  ifulis  odoriferis.  Atramitis  i mediterraneo  iugiitur.  Minei 
mareaccolunti&elamita;.  Oppidu  eiufdenominis.Iuiuguntut  cagulatac.  Oppidu 
fibiiquod  graci  appoten  uocant  atficodani.  Vadei  oppido  magno:  barafei.dechieni: 
fygaros  infula,  quam  canes  non  intrantiexpofitiqi  circa  littova  errando  moriuntur. 
Sinus  intimus  in  quo  leanira  q nomen  ei  dedere.  Regia  eorum  agra:6C  i finu  leanar: 
ucl  ut  alii  elana.nam  Si  ipfum  finura  noftri  elaniticum  fcripfereialii  alaniticu:  Arte' 
midorus  alanaticum:  luba  lenimticu.  Circuitus  arabiae  a caraceleana  colligere  ^dit 
quadragies  odlies.lxvipalfuu.  luba  paulominus  .xl.M. putat.  Latiffla  eafeptetrioe 
mtet  oppida  horoeum  caracen.  Nunc  Si  reliqua  mediterranea  eius  dicanf.  Naba' 
theis  thimaneos  iunxeruntuetetes.  nucfuttaueni;fuelleniiatraceni:atreni.  Oppidu 
i quo  omnis  negociatio  cdueft.  Hemuata::analitae.  'Oppida  domada:egrata:mudei. 
Oppidum  badanatha:charei.'Oppidumchariati  achoali.  Oppidu  phoda:ac  minei  a 
rege  crecar  Minoe  (ut  exiftimat)originem  trahentes. quorum  cfiarmei  oppidum.xiiii. 

. M .palTuum  maribba  baranialacumifii  ipfum  non  fpemendum.  Item  carnon  rham' 
mei.Si  ho^i  origo  Rliadamanthus  putatur  frater  Minois.  Hemerite  malfala.  Oppida: 
hamirei:farmei:chantacebadlias:harma:  Oppidu  gedranite;amprc:ilifanite:bachili' 
te:fammei:amathei.  Cum  oppidis  nelTa  Si  cennclferi.  Zamareni  cu  oppidis  faiace 
fcantate : bacafehami.  Rhiphearma  oppidu  quo  uocabulo  appellant  hordeu.  Aurei 
Si  rhaui  gyrei  Si  mathatei.  Helmodenes  cum  oppido  ebode.  Agadluri  in  montibus 
oppido. X.XV. M.p;  In  quo  fons  emifchabalcs:quodfignificatcamelorumoppidum. 
Amyelomeicoloniamilefiorum.  Aiflrida  oppidum  calingii.quorummanba  oppidu 
fignificat  dominos  omnium.  Oppida  pallon  muramiimal.  iuxta  flumen  per  quod 
euphraten  emergere  putant.  Gentes  agrei  hammoni.  Oppidum  athenecauranani; 
quod  fignificat  ditiflimos  atmento.Coranitaricefaniichoani.  Fuerut  Sigrteca  oppida 
arethufatlarifla:  chalcis  deleta  uariis  bellis.  Romana  arma  folus  f eam  terram  adhuc 
intulit  Aelius  Gallus  ex  equefttiordinc;  Nam  Caius  Cafar  Augufti  filius  profpezit 
tantum  arabiam.  Gallus  oppida  dimit  nd  nominata  ab  audoribus  q ante  fcripfeit: 
negrananneflum:nefcam:magufum:tammacum;labeciam:&fuptadidlammanba: 
circuitu. vi.M.p.  Itera  catipeta:quo  longiflime  proceflVt.  Catera  explorata  rettulit. 
Nomades  latfle  Si  ferina  came  uefei.  Reliquos  uinu  ut  idos  palmis  exprimere.  Oku 
fefama.  Numerofiffimas  elfehomeritas  minoas:ferriles  agros  palmetis  atbuftis.  In 
pecore  diuites  cembanos  Si  areosiarmis  praftare  maxime  chatamonitas.  Carreis  latif' 
fimos  Si  fertiliffimos  agros.  Sabeos  ditiflimos  filuatu  fertilitate  odorifera : auri  me' 
tallis  agroru  ri^is  mellis  cztaqj  prouentu.  Deide  de  odoribus  fuo  dicemus  uoluie. 
Arabes  mitrati  deguttaut  intonfo  crineibarba  abtaditurtptaterq  in  fuperiore  labro; 
Aliis  & hac  intonfa.mirumqj  diiflu  ex  innumeris  populis  pars  coaqua  i commerciis 
aut  latrociniis  degit,  In  uniuerfu  gentes  ditiflimaiut  apud  quas  maxie  opes  romao^ 


parthorumq,  fubfiftant : uendetiribus  qusemariautfiluis  capiantmAilq,  muicem 
redimentibus.  Nunc  reliquam  oram  arabis  contrariam  perfequemur,  Timofthenes 
totum  fmum  quatndui  nauigatione  in  longitudinem  taxauitibidui  latitudinem 
Anguftus.im.M.d.  pafTus.  Eratofthenes  ab  oftio.xiii.M.  m quanm  partem.  Arte^ 
midorusarabixlatcre.xiui.l.M. 

Sinus  maris  rubri  troglodytid  & sthiopid.  Cap.xxix. 

TRoglodyrico  uero  udecies.lxxxm,M.d.pairus  ptolemaida  ufm.  Agrippa. aiii 

pafrus.«xii.fme  differentia  latemm,  pleriqj  latitudinem  .ccd.lai,.  prodideft 
faucis  qus  hybetno  orienti  obuerfa  alii  quattuor.M.alii.vii.  M.alii.xii  M paiTuum 
patete.  Situs  autem  ita  fe  habet.  A fmu  leanrico  aliter  finusique  arabes  aeant  uoca-f 
m quo  oroon  oppidu  eft.Fuit  &;  cambyfo  inter  nelos  & marchadas:  dedudis  eo  sgris 
exeratus.Gens  tyra.  Daneon  portusiex  quo  nauigabilem  alueum  perducere  i mlum 
quaparteaddelcadia:umdecurrit.Lxii.d.p.  interuallo;  quod  inter  flumen &mbRi 
mare  itereftipnmus  omnium  Sefoftris  sgypti  rex  cogitauit : mox  Darius  perfarura- 
deinde Ptolemsus  fequesi  qui  &duxitfoflam latitudine  pedum.c.  alritudme.xxx. 
inlongicudme.xxxvU.cl.paUuumufqj  ad  fontes  amaros.  Vitra  deterruit  lundatiois 
metus  excelfiore  tribus  cubitis  rubro  tturi  comperto  q terta  sgypti.  Aliqui  eam  non 
afferunt  caufamifed  ne  imiffb  mari  corrumperetur  aqua  nili  qua:  fola  potus  prsbet. 
Nihilominus  iter  totum  terendo  frequentatur  a man  aigyptio  quod  e triplex . Vnu 
a pelufio  per  arenas  in  quo  nifi  calami  defixi  regant  uia  non  repetitur:  fubinde  aura 
ueftigia  operiente. Alterum  uero  duobus  milibus  paffuum  ultra  cafpium  montem: 
quoda.lx.M.p.  redit  in  pelufiacam  uiam.  Accoluntarabesautei.  Tertium  a gerro 
quod  adipfum  uocant.  Per  eofdem  arabes, Ix.p.ptopius  afperum  montibus  & mops 
aquatum.  Es  uis  omnes  arfinoen  ducunt  condium  fororis  nomine  i finu  charadra 
a Ptolemso  Philadelpho : qui  primus  ttoglodyricen  excuffit  amnem : qui  arfinoen 
ptsfluit:ac  ptolemsum  appellauit.  Mox  oppidum  paruum  eft  aenum  pro  quo  alii 
phileterias  feribunt,  Deinde  funt  azatei.ex  ttoglodyurum  connubiis  arabes  feri.  W 
fuls  fapitene  fcitala  mox  deferta  admyos  herino.ubi  fons  tadnos:  mons  eos  : infula 
lambe.  Portus  multi.  Berenice  oppidum  t matris  Philadelphi  nomine.ad  quod  iter 
acopto  diximus. Arabes  autei  SJ  gnebadei  troglodyricequam  prifei  michoen  alii mi^ 
doen  dixere.Mons  pentedadylos.Infuls  ftenetyrs  aliquothalonnefes  nd  pauciores: 
ardainin.  Topazos  qusgems  nomen  dedit, Sinus  infulis  refertus  exiistqusmaren 
uocatur:aquofa  qus  eratanos  : finentes.  Regum  li  prsfecli  fuere.  Introrfus  candei 
quos  ophiophagos  uocant:fetpentibus  uefei  affueri : neq;  alia  regio  fertilior  earum, 
luba  qui  uidemr  diligentilTime  profecutus  hsc:omifit  in  hoc  ttadhi  nifi  fi  exeplatiii 
uitiu  eff:berenicen  altera  qus  panchryfos  cognofata  eft.  Tertiam  qus  epidires  ifigne 
loco.  Eft  enimfita  in  cetuice  longe procurtente:ubi  fauces  rubri  mans  quattuor.M. 
.d.paffus  ab  arabia  diftant.  Infuls  ibi  cyris  topazium  ferens  &i  ipfa  ultra  fduas  ubi 
ptolemais  aPhiladelpho  condita  ad  uenatus  elephantoru:ob  id  epitherias  cognofata 
luxta  lacum  monoleum.  Hsc  eft  regio  fecundo  uolumine  a nobis  fignificata.In  qua 
•xl.diebus  ante  folftirium  totidemque  poftea  hora  fexta  confumuntur  umbts:6c  in 
meridiem  reliquis  horis  cadunt.  Geteris  diebus  in  feptentrionemteu  in  berenice  qua 
primam  pofuimus:ipfo  die  folftirii  fexta  horaumbrsin  totum  abfumat.  Nihilque 
adnotafaliud  noui.  D.c.ii.M.p. interuallo  a ptolemaide  res  ingentis  exepliilocufq; 
_u  tihtatis  immenfs  mundo  ibi  deprehenfo  cum  indubitata  ratione  umbratum, 
t-tatofthenefq;  menfuram  terrs  prodere  inde  coeperit.  Hinc  afaniu  mare.  Promom 
tonum  quod  aliqui  hyfpalum  fcripfere.  Lacus  mandalum.  Infula  cafirisiS:  in  alto 
mults : in  quibus  teftudo  plurima.  Oppidum  face.  Infula  dephindis.  Oppidum 
* uiiton.  Aegyptiorum  hoc  ferui  a dominis  profugi  codidere.  Maximu  hic  emporiu 
ttoglodytarum  etiam  sthiopum.  Abeft a ptolemiade.y.dieru  nauigatione.  Defetiit 


plurimu  ebur.  Rhinocerotu  cornua.  Hippopotamoru  coriasceltiu:  teftudinu  fpigia; 
macipia.Supta  sthiopes  atroteras  ifuls  qus  alieti  uocat.Ite  bacchiasi&atibacchias; 
Sc  ftratioton.  Hic  f ora  aithiopix  finus  icognitusiquod  admiremur  cii  ulteriora  mer- 
catores fcrutentur.  Promotonu  in  quo  eft  fons  cutius  expetitus  nauigantibus.  Vitra 
ifidis  pottus.x.dietutn  remigio  ab  oppido  adulitarum  diftans.  In  eum  a troglodytis 
myrrha  confertur.  Infuk  ante  portum  dus  pfeudopyl*'  uocantur.interiores  totide 
pylie.in  altera  ftellilapidex  litteris  incognitis.  Vitta  finus  abalitus.  Infula  diodori 
6i  alix  defertx.  Oppidum  gaza.  Proraototiu  &i  portus  molTilicusiquo  cynnamomu 
deuehitur.  Hucufqj  Sefoftris  exercitum  duxit.  Aliqui  unum  xthiopia:  oppidu  ultra 
ponunt  in  littore  baragaza.  Amofelite  promdtono  atlanticum  mare  incipere  uult 
lubaiptxtetmauritaniasfuas  : gadisufqjnauigandum  choro.  Cuius  tota  fententia 
hoc  in  loco  fubtrahenda  non  eft.  A promontorio  indorum  quod  uocatur  leptecata: 
ab  aliis  drepanum:  proponit  rctffo  curfu  prxter  exulfa  fit  malacho  infulam. xv.M.p. 
elTc.  Inde  ad  locum  quem  uocant  fceneos.cc.xxv.M.  Inde  ad  infulam  fadanum.c.l. 
.M.p.  Sic  fieri  adapertu  marc.xviii.lxxxv.M.  Reliqui  omnes  propter  folis  atdorem 
nauigarepolTenonputauetunt.  Quin  & commetaa  ipfa  inftftant  ex  infulis  atabes 
aftytxappellatiiquoniam  bubulos  utres  binos  ftetnentes  ponte  pyraticam  exercent 
fagittis  uenenatis.  Gentes  troglodytarum  luba  tradit  Hetotoas  a uenatu  ditSas  mite 
utlocitatis  ficutichthiophagos  natates  ceu  maris  afalia.  Bargenosizagerasichalybas; 
faxinas  : fytecas  : daremas  : domazenes  . Quin  Sc  accolas  nili  a fyene  non  sthio' 
pum  populos  : fed  atabum  effe  dicit  ufqj  mcroen.  Solis  quoq;  oppidum  quod  non 
procul  memphi  in  xgypti  fitu  diximus  arabas  conditores  habere;  Sunt  Sc  q ulteriore 
ripam  xthiopix  auferant  adnedlantqj  africx.  Ripas  autem  incolere  propter  aquam. 
Nos  relidlocuiqj  arbitrio  intelligendi  oppida  quo  traduntur  ordieiutriqi  ponemus; 
A fyene  Si  prius  arabis  latere  gens  cataduppi.  Deinde  fcyenits.  Oppida  tacompfon 
quam  quidam  appellarunt  thathicen:ataman:fefamon:fanduta : nafaudumianau^ 
doma;cumara:beta;&;  bochiana:leuphicorga:tantarene:mecchindita : noa:gophoai 
gyftate:megeda:lea:rhenia:nupfia:direa:pataga:  bagadaidumana  : thadata.in  quo 
felis  aurea  pro  deo  colebatur.  Boron  in  mediterraneo  mallo  : proximum  meroe.Sic 
prodidit  Bioniluba  aliter;  Oppidum  limum  in  monte  megaticos  inter  xgyptum  & 
sthiopiamiquod  arabes  myrfon  uocauere.  Deinde  tacompfoniaranium:  fefanium: 
pidneimamudaicorambin.  luxta ea  bituminis  fontemihammodataiprofda:  pareta: 
mama:teirata:gallas;zoton:gaucomenc:meumpidi:botas:  endbnda : cameras.  No' 
raadas  in  tabernaculis  uiucntesicyfa  pemaniigadagalenitparoi:  ptimi:  nupfiiidefe^ 
leni;patini;grambtcues:magafne;fegafmala:crada;denna:  cadeumna:thena;batha: 
alanaimacuaifcamosigoram.  In  infula  ab  iis  ab  Alexandro  callim  : feren  : mallos; 
agocen.  Ex  africa:  latere  tradita  fut  eodem  nomine  tacompfos  altera  fiuc  pars  prioris 
mogora;fea;edofa:pelenaria:epyndis:magufa:bauma;linit!ma:fpyntuma:fydopta: 
genfoa:pindicitota:cugoa:orfima:fuafa:mauma:rhuma:'utbuma:  mulona  i quod 
oppidum  graeci  hypatiton  uocarunt.  Pagoargas:zamnes:  unde  elephanti  incipiant. 
Mamblia : berrefari  cetuma.  Fuit  quondam  Si  epis  oppidum  contra  meroen  anteq 
Bion  fcnberet  deletum.  Hxc  fut  prodita  ufq;  meroen  ex  quibus  hoc  tempore  nullu 
qipe  utroque  latete  extat.  Cxteraifolitudines.  Nuper  renunciauete  principi  Neroni 
miffi  ab  eo  milites  prxtoriani  cu  tribuno  ad  exploradu:  inter  reliqua  bella  xthiopicu 
cogitanti.  Intrauere  aute  Si  eo  arma  romana  diui  Augufti  temporibus  duce. P. Petro' 
nio  & ipfo  equeftris  ordinis  prxfeflo.  Aegyptus  oppida  eoru  expugnauit  qua:  fola 
inuenetat  quo  dicemus  ordine:fplegin:ptimin;boccm;furumin:  cambufintattenan: 
itadifiniubi  ndus  prscipitans  fe  fragore  auditum  accolis  aufert.  Diripuit&  nepata. 
I.ogiffimi  aute  a fyene  progrefTus.dccc.lxx.M.p.  nectame  arma  romana  folitudine 
ibi  fecerunt.  Aegyptiorum  bellis  attrita  eft  sethiopia  uiciffira  imperitando  fctuicdoqi 


aari  SC  potens  etiam  ufqj  ad  ttoiana  bella  Menone  regna-te.Et  fyrie  imperitalTe  eam 
nofttoqi  littore  state  regis  Cephei  patet  Andromed*  fabulis.Simili  modo  Si  de  me- 
fu»  eius  uaria  ^didere.  Primus  Dalion  ultra  meroenlo'gefubueaus.  MoxArifto- 
cteon  6i  Bion  & Bafil^  Simomdes  minor  etia  quinquennio  m meroe  moratus  cum 
de  sthiopia  fctiberet.  Nam  Si  Timofthenes  claffium  Philadelphi  praifeiSus  fme  me- 
futadieru.lx.afyene  meroen  iterprodidit.Eratofthenes.dc.M.xxv.Artemidorus  d 
.c.M.  Sebofus  absgypti  extremis  fexdecies.lxxv.M.p.  unde  ^xime  diai.lxv.  Veni 

omnis  hschnita  nuper  difputatioeft:  quoniam-  a ryene.dcccc.lxii.M.  Neronis  ex- 
ploratores renunciauerehis modis.  Afyene  hieranificamenon.liiii.M.paffuu.  Inde 
tania.lxxy.M.p.tegioneenominiton.  Aethiopumprimi.c.xx.M,  Acinam.lxiiii  M 
Pitaram.xxv.  Tetgedum.c.vi.M.  Infulam  gagauden  effein medio  eo  tradhi.  Inde 
primii,uifas  aues  pficacos:8t  altera.qus  uocatur  attigula:  animal  fpingion  a tetge'do 

cpocephalos.  Indenabatha.lxxx.M.  Oppidum  id  patuum  inter  ptadidla  folii  Ab 

eo  ad  mfula'  meroen  .ccc.lx.M.  Herbas  arca  meroen  demu  uiridiores  filuasiqj  aliod 
apparuilTei  rhynocerotum  elephantorumque  ueftigia.  Ipfum  oppidum  meroen 
ab  introitu  mful*  abeffe.lxx.M.p.Iuxtaqj  aliam  mfulara  tradu  dextro  fubeuntibus 
alueo  qus  portum  faceretisdifiaa  oppidi  pauca.  Regnare  foemina  Candacemiquod 
multis  iam  annis  nomen  ad  reginas  tranfit.  Delubrum  hammonis  e ibi  religiofum 
& toto  tradu  facella  . Cattetum  cum  potirentur  rerum  zthiopes : infula  ea  magna: 

claritatis  fuit.  Tradunt  armatotu.cc.l.M.datefolicamiartificum.iiii.M.alere.Reges 

sthiopum.xlv.ac  hodie  traduntur.  ° 

Multiformes  6t  mirs  hominum  effigies.  Cap.xxx. 
iXT  Niuerfa  ueto  gens  etheria  appellata  eft : deinde  atlantia.  mox  a Vulcani  filio 
y Aethiope  aithiopia.  Animalium  hominumqj  effigies  monflnferas  circa  extre- 
mitates eius  gigni  minime  raitumtartifici  ad  formanda  corporareffigiefque  celandas 
mobilitate  ignea.  Ferunt  certe  ab  orientis  parte  mtima  gentes  effe  fine  nanbus  sqli 
toaus  corporis  planicie.  Alias  fuperiore  labro  otbasralias  fine  linguis.  Pars  etia  ore 
concreto  6i  naribus  carens : uno  tantum  foramine  fpirat.  Potumque  calamis  auena: 
trahit  di  grana  eiufdem  auenx  fponte  proucnientis  ad  ucfccndum.  Quibufdam  pro 
fermone  nutus  motufque  membrorum  effe.  Quibufdam  ante  Ptolemxum  laticum 
regem  xgypti  ignotus  fuit  ufus  ignium.  Quidam  6Cpigma:orum  gentem ^diderut 
ante  paludes.-ex  quibus  nilus  oriretur.  In  ora  enim  ubi  defiimus  conrinui  montes  ar- 
dentibus fimiles  tubent.Troglodytis  & rubro  mari  a meroe  tradus  omnis  q fuppoif 
a napata  tridui  ioere  ad  rubrum  littus  aqua  pluuia  ad  ufum  copluribus  locis  feruat": 
fettiliffima  regione  quxinteteft  auri.  Vlteriora  atabuli  xthiopum  gens  tenet.  Deide 
cotra  meroen  mcgabarri:quos  aliq  adiabatas  nommauere : oppidu  habet  Apollmis. 
Pars  eorum  nomades  qux  elephantis  uefatur.  Et  ex  aduerfo  i afriez  parte  maaobii. 
Rurfus  a megabarris  memnonesifi:  danelli  dierumqj  uiginti  interuallo  critefi.  Vitra 
eos  dochi.  Deinde  gymnites  fep  nudi.  Mox  anderz : mathitoe:  mefagebes  hiporeas 
atri  coloris  tota  corpora  rubrica  illinut.  At  ex  afriez  pte  medimni.  Deinde  nomades 
cynocephalorum  lade  uiuences;olabi;forbotz:  qui  odonum  cubito^  effe  dicuntur. 
Arifloaeon  libyz  latere  a meroe  oppidum  tolen  dierum  quinqj  itinere  tradit.  Inde 
dierum. xii.  efar  zgyptiorum  oppidum. quo  pfammeti  cum  fugerent  in  eo  .pduntur 
annis. ccc.habitaffe.  Contra  in  arabico  latere  diaron  oppidum  effe  eoru.  Bion  autem 
•apen  uocat  quod  ille  efar:  Si  ipfo  nomine  aduenas  ait  fignificari.  Caput  eorum  in 
infula  fembobitin  : Si  tertium  in  atabia  fai.  Inter  montes  autem  St  nilum  fymbarri 
unt  phaliges.  In  ipfis  uero  montibus  afehae  multis  nationibus. 'Abelfe  a mari  dicut' 
dierum  quinqj  itinere  . Viuunt  elephantorum  uenatu.  Infula  in  dio  fambritarum 
tegioni  paret.  Ab  ea  nubei  zthiop  es  dieiumoiflo  Itinere.  Oppidu  eorum  nilo  impO' 
icutn  tenupfx  fambri:  apud  quos  quadrupedes  omnes  fmc  auribus  etiam  elephanti. 


At  ex  attics  parte  ptoembari  tonemphosiqui  canem  pro  rege  habetimotueius  iperii 
augutates.  Arufbi  oppido  loge  a nilo  fito.  Poftea  achifarim  phaliges  marigerricafa^ 
matri.  Bion  flC  alia  oppida  in  infulis  tradit.  Afembobiti  meroen  uerfus  diemm  toto 
itinete.xx.  Proxima:  infulae  oppidum  febarritaru  fub  regina.  Et  aliud  afara.  Alterius 
oppidum  danden.Terriam  medoen  uocantiin  qua  oppidum  afel.  Quartam  eodem 
quo  oppidum  nomine  garoden.Inde  paropas  oppidu.Nauosimodundaeimadatinn 
fecanduni:colligati:fecanda::nauedlab®:cumi:agropfi!a:gyptani:candtagoriarabum 
fummorum.  Regio  fupra  fitbitumiubi  defmut  montesitraditur  a quibufda  habere 
maritimos  athiopas  nificaftesmifitas  quod  figmficat  ternum  fiC  quatemii  oculorum 
uirosmonquiaficfint:  fed quia fagittis  pracipua  conteplacione ututur.  Abeauero 
parte  nili  qua:  fupra  fyrtes  maiores  oceanuqj  meridianum  protedituridalion  uocatos 
elTe  dicit  pluuia  cantum  aqua  utetesi  cifotos  Idgoporos.  Ab  eocaliabus  dierii  qumqj 
itinere  ufibalcos:ifuclos;perufios:ualios:cifpios.  Reliqua  deferta.  Deinde  fabulofa 
ad  occidete  uerfus  nigroa: ; quorum  rex  unum  oculum  habeat  in  frdte,  Agriophagi; 
pantheriru  Sc  leonii  carnibus  maxime  uiuetes.  Pamphagi  oia  madetes,  Anthropo^ 
phagihuana  carne  uefcetes.  Cynamolgi  caninis  capitibus.  Arthabathitx  qdtupedu 
fetarum  modo  uagi.  Deinde  hefperiae  fperorgiiquos  in  mauritani.e  confinio  dixius. 
Pars  quxdam  xthiopum  locuftis  tantum  uiuit  fumo  SC  fale  duratis  f anua  alimenta. 
Ii  quadtagefimum  uitat  annum  non  excedunt.  Aethiopum  terram  uniuerfam  cum 
mari  rubro  patere  in  longitudinem  fcmel  SC  uicies.lxx.M.  paffus.  In  latitudinem  cii 
fupiore  zgypto  duodecies . xevii.  M . Agrippa  exifHauit . Quida  Idgitudinc  ita  diuife^ 
rut.  Ameroe  fitbitu  .xv.  die^inauigarione.  Ab  ea.xii.addabellos.  Ab  iis  ad  oceanu 
a:thiopicu.vi.dic9! iter.  In  totu  eni  ab oceano  ad  meroen  .dcc.M.xxv.M.p.effe inter 
audores  fere  conuenit.  Inde  fyenem  quantum  diximus.  Sica  eft  arthiopia  ab  oriente 
hybemo  ad  occidentem  hybernum.  Meridiano  cardine  fdux  hebeno  maxime  uitent 
meridiana  eius  parte  imminens  mari  mons  excelfus  xtemis  atdet  ignibus  xonocau' 
ma  dictus  a grxeis  : a quo  nauigatio  quatridui  ad  promontorium  quod  hefperion 
ceras  uocatur  confine  africx  : iuxta  xthiopas  SC  hefpcrios  . Quidam  SC  in  eo  traCtu 
modicos  colles  amoena  opacitate  ueftitos  xgipanuifatyroruq!  produnt. 

Infulxzthiopici  maris.  Cap.xxxi. 

iT  Nfulas  toto  eo  mari  Sc  Ephorus  cdplutes  eife  tradit  6C  Eudoxus  SC  Timofthe^ 
I nes.  Qytarchus  uero  Alexandro  regi  renuciatam  adeo  diuitem:  ut  equos  icoU 
talentis  auri  permuurent.  Alteram  ubi  facet  mons  opacus  filua  reptus  effet  diftiUa^ 
tibus  arboribus  odore  mirat  fuauitatis.  Contra  finum  perficum  cemen  nofaf  infula 
aduerfa  athiopiz.  Cuius  neq;  magnitudo  neq;  interuallum  a continente  cdftat.  Ae^ 
thiopas  tatum  populos  habere  traditur.  Ephorus  auClor  eft:  a rubro  mari  nauigates 
in  eam  non  pofte  propter  ardores  ultra  quafdam  columnas(ita  appellantur  paruz 
ffulz)prouehi.  Polybius  in  extrema  mauricania  contra  monte  adante  a terra  ftadia 
oClo  abeffe  prodidit  cemen.  Nepos  Cornelius  ex  aduerfo  maxime  Carthaginis  a coti' 
nente.p.miiletnon  ampliore  circuitu  .ii.M.  Traditur  8C  alia  infula  contra  montem 
atlantem  SC  ipfa  adantis  appellata.  Ab  ea  quinq;  dierum  nauigatione  folitudines  ad 
zthiopas  hefperiostSC  promontorium  quod  uocamus  hefperionceras : inde  primum 
circunagente  fe  tertarum  fronte  in  occafum  ac  mate  atlanticum.  Contra  hoc  quoque 
promontorium  gorgones  infulz  narrantur.  Gorgonum  quondam  domus  bidui  na' 
u^atione  diftantes  a continente  ut  tradit  Xenophon  lampfacenus.  Penetrauit  i eas 
Hanno  pocnomm  imperator.Prodiditq;  hirta  foeminarum  corpora  uiros  pernicitate 
euafifte.duammq!  gorgadum  cutes  argumeri  SC  miraculi  gratia  in  lunonis  templo 
pofuitifpedlatas  ufqj  ad  Carthaginem  captam.  Vitra  has  etiamnum  duz  hefpetides 
ifulz  natrantur.  Adeoq!  omnia  circa  hzc  incerta  funtiut  Statius  Sebofus  a gorgonii 
infulis  prznauigatione  atlantis  dierum.xl.ad  hefperidum  mfulas  curfu  prodiderit. 


ab  iis  ad  hefperionceras  unius.  Nec  mauritanix  infularum  certior  fama  cft.  Paucas 
niodo  coftat  eife  ex  aduerfo  autologu  a luba  reptas:  i qbus  g®tulica  purpura  tiguere 
ifticuerat.  DE  Fortunaris  iTulis.  Cap.xxxii. 

SVnt  qui  ultra  eas  fortunatas  putat  effeiquafdamqj  alias:quarum  numero  idc 
Sebofus  etiam  fpatia  coplexus.  lunoniam  abeffe  a gadibus  .dcc.LM.p.tiadit. 
Ab  ea  tantundem  ad  occafum  uetfus  pluuialiam  caprariamqj.  In  plumalia  non  elFe 
aquam  nifiexhymbnbus, ab  lis. cc.l.M,p,  Fortunatas  cotra  leuammauritania.vm. 
.M.p.  Oramfolis  uocari  in conualle  aconuexitate&planafiamafpecieconuallis: 
circuitu.ccc.M.pafTuum.  Arborum  ibi  proceritatem  ad  centum  quadragintaqttuoc 
pedes  adolefcere.  luba  de  fortunatis  ita  inquifiuit:  ut  fub  mendiem  pofitas  elle  ^pe 
ocafum  a purpurariis  .dcc.xxv.M,  palTuum:  ficut.cc.l.fupra  occafum  nauigecur. 
Deinde  per  .ccc.lxxv.M.p.  ortus  petatur.  Pnmam  uocari  ombnon  nullis  sediticioru 
ueftigiis.habere  in  montibus  ftagnum.atbores  fimiles  ferulx.ex  qbus  aq  exprimatur 
ex  nigris  amaraiex  candidioribus  potui  iucunda.  Alteram  ifulam  lunoma  appellari. 
In  ea  aediculam  effe  tatum  lapide  extrudam.  Ab  ea  in  uicino  eodem  noie  mmorem. 
Deinde  caprariamdacercis  grandibus  refertam.  In  cdfpedu  earum  etleninguanam: 
qus  hoc  nomen  accepit  a perpetua  niue  nebulofa.  Proximam  ei  canariam  uocari  a 
multitudine  canum  ingentis  magnitudinis.ex  quibils  perdudi  fuca  luba  duo : qui 
caperent  ibi  faftigia  xdifidorum.  Cum  autem  copia  omnes  pomorum  &C  auium  ofs 
generis  abundent ; hanc  Qc  palmetis  cariotas  ferentibus  ac  nuce  pinea  abundare.  ElTe 
copiam  quoc^  mellis,  Papycumquoqj  SC  filuros  i amnibus  gigni.  Infeftari  eas  Uluis 
qux  expellantur  affidue  putrefcetibus.  At  abunde  orbe  terrarum  extra  intra  idicato 
colleda  in  arcum  menfura  a;quior  uidecur* 

Terrae  per  menfutas  computatae  digeftio.  Cap.xxxiii; 

Olybius  a gaditano  freto  logitudine  diredo  curfu  ad  os  mxoris.xxxiiii.xxxvii. 
J . M.d.palTuum  prodidit.  Ab  eode  initio  ad  oride  redo  curfu  ficilia:duodecies 
dx.M.d.p.  Cretam. ccc.lxxv.p,  Rhodu.c.lxxxvii.d.p.  Cheledonias  tantudd  Cyptu 
.cc.xxv.p.  Inde  Cyrix  feleuciam  pieriam  .c.xv.  palT.  Qux  computatio  efficit  uicies 
ter.xl.M.paffus.  Agrippahoc  ide  interuallum  a freto  gaditano  ad  fmu  perficum  per 
longitudinem  diredam  .xxxiiii.xl.M.  paffuum  taxat.  In  quo  haud  fao  an  fic  error 
numeri:quonia  ide  a ficulo  freto  alexandriam  curfus.xiid.M.p.  tradidit.  Vniuerfus 
aute  circuitus  p finus  didos  ab  eode  exordio  colligit  intra  mxotin  lacum. c.lvi.M.o; 
Artemidorus  adiicic.dcc.lvi.M,  Idecum mxotide.c.lxxiii.xc.paiTus  elTe tradit.  Hxc 
efl  menfura  inermium  SC  pacata  audacia  fortunam  prouocacium  hominum.  Nunc 
ipfarum  partium  magnitudo  compatabicur:utcunqj  difficultatem  afferet  audorum 
amerficas.Aptiffime  tame  fpedabitur  ad  longitudine  lacitudineaddita.  Eftergoad 
hocprxfcriptum  europx  magnitudo.lxxxi.xlvrii.M.p.  Afriae  ut  media  ex  omniua^ 
rietace  prodetium  fumatur  computatio:  efficit  longicudo.xxxvii.xlviii.M.  Latitudo 
qua  colitur  nufqm.cc.l.M.p.excedit,  Sed  quonia  acyrenaicaeiusparte.d.cccc.x.M. 
.p.ea  feat  Agrippa : deferta  eius’  ad  garamantas  ufq?  qua  nofcebantur : compled^; 
uniuerfa  mefuram  qux  ueit  i computationem  .xlvi.vm.M.p, effiat.  Afis  Idgicudo 
inconfelToeft  .Ixiii.M.dccc.l.M.p.  Latitudo fane  computetur  abxthiopico  mari 
alexandriam  iuxta  nilum  fitam:  ut  per  meroen  fyenem  menfura  currat.xviii.lxxv. 
'M.pafTuum.  Apparet  ergo  europam  paulominus  dimidia  afix  parte  maiorem  effe 
qafiam»  Eandem  altero  tanto  ficfexta  parte  africx  ampliorem  qafricam.  Quod  fi 
mifceant'' omnes  fumx:liquido  patebit  europam  totius  terrx  tertiam  effe  partem  Si 
odauam  paulo  amplius.  Afiam  uero  quartam  8C  quartamdecimam,  Afncamaute 
qntamdiinCuperfexagefimam,  His  addemus  eriamnum  unam  gracx  inuentionis 
fententiamuelexquificiffimx  fubcilicatis  ut  nihil  defit  in  fpedando  terrarum  fitu 
indicatifqi  regionibus  nofcat''  fiiquaccui;^  eanifocietas  fit  fiue  cognatio  dierum  ac 


noftiu.qbufqjitef  fe  pares  ubix  SC  scqua  mundi  conuexitas.  Ergo  teddefhdc  etiam; 
tertaqjuniuerfam  membra  cxli  digeret".  Plura  funt  aut  ha:c  fegmenta  mundi': 
noftri  circulos  appellauereigraMa  paralellos. 

Digeftio  terraru  in  paralellos  Si  umbras  pares . Cap . xxxiiii. 

PRindpiu  habet  indis  pars  uerfa  ad  auftru.  Patet  ufq;  atabiam  Si  rubri  nyris 
accolas.  Cdtinent  gedrofi:perfs:carmani:elimsi:parthiensiaria:  fufianeime^ 
fopotamia  feleucia  cognominata . Babylonia  arabia  ad  pettas  ufq;.  Syria  cele:  pe/ 
lufiu  sgypti.  Inferiorqj  ora  qus  uocat" alexadris  afries maritima.  Cyreiuica  oppida 
omnia.Tapfus:hadrumentu;clupea:carthago.  Vtica  utraq;  hippo.  Numidiaimau/ 
litania  utraq; : atlaticum  mare:  coluns  Herculis.  In  hoc  csli  circumplexu  sqnoAi 
die  media  umbilicus:quem  gnomonem  uocatifeptem  pedes  logus:  umbra  no  aplius 
quattuor  pedes  longam  reddit . Nodis  uero  dicique  longilTima  fpatia  horas. xiiii. 
squinodiales  habet. breuiilia  econtrario.x.  Seques  circulus  incipit  ab  india  uergete 
ad  occafum.  Vadit  per  medos:parthos:perfepolm:citima  perfidis:arabia  citeriorem: 
iudsa:  libani  motis  accolas.  Ample<ftiturbabylone:hydumsa;famaria:hierofolyma: 
afcalonem;ioppa;csfarcam:phoenicem:ptolemaidem:fidonem;tyru:beritu:boccint 
tripolin;byblum:antiochiara;laodiceara:feleucia : cilids  maritima:cypru;auftrina: 
cretamililybsum  in  fidliaifeptetrionalia  afries : Si  numidis.  Vmbilicus  squinoclio 
. XXXV. pedumiumbram.xxiiii. pedes  longam  fadt.  Dies  autem  noxqj  maxima  .xiiii, 
horarum  squinodialium  eft.-accedente  iis  quinta  parte  unius  hors.  Tertius  dtculus 
ab  indis  timauo  proximis  oritur.  Tendit  per  calpias  portas  :medis  proximas:  catao/ 
niam:cappadociam:taurum:amanum:i(rum:ciIidas  portas:folos:thatfu : cyprum: 
pifidiam:pamphyliam:fyden:lycaonia;lydam;patharam.'xanthum:  caunu:  thodu: 
coum:halycamafura:gnidum:dotiadum:delum:cycladas  medias:  cithium:mal.ean: 
argos:laconiam:elin:olympiam:meircniam:peloponnefum:fyracufas:catina:  fialia 
mediam; fardinis  auftrina:  carteiam:gades.  Gnomonis  cunds  umbram.  Ixxvii.un/ 
darum  fadunt.  LongilTimus  dies  eft  squinodialium  horarum, xiiii. atq;  dimidis  cu 
.xxx.parte  unius  hors.  Quarto  fubiacent  drculo  qus  funt  ab  altero  latere  timaui. 
Cappadocis  auftrinaTgalatia:myfia:gatdus : zmyrna : fypolusitmolus  monsilydia: 
cana.-ionia : tralis:colophon:ephefus:miletos  ; faraosichios;  icarium  mareicyclades 
feptentrionalesiathens:  megataicorinthus ; ficyon  : achaia:patare:ifthmus:epirus: 
feptentrionalia  ficilis;  natbonenfis  gallis  exorciua:hifpanis  maritima  a Carthagine 
noua  Si  inde  ad  occafum.  Gnomoni.xxi.peduirefpondent  umbrs.xvii.  pedum.  Lo/ 
giffimus  dies  habet  squinodiales  horas  quattuordecim  & duas  tertias  unius  hois, 
Quinto  continentur  fegmento  ab  introitu  cafpii  matis  badria  : hyberia:  armenia: 
myfia;phrygia;hellefpontus:ttoas:tenedus;abidos;fcepfis  : iliuiida monstcyzicum: 
lampfacu;finope:araifu:heraclea  in  ponto  ; paphlagonia:  lemnus:imbrus;thalfus: 
cafadria:thefraiia:macedonia:lari(ra:amphipolis:  theifaloniceipella:  edefusiberoea: 
pharfalia:catiftu:eubaea:boeotu;chalcis:delphi;acarnania:stolia:apollonia:  brudu' 
fiu:tatetu:thutii;locri;regiu:lucani;neapolis:puteoli:thurcumate:corrica;baleares: 
hifpania  media.  Gnomonis  fepte  pedes : umbris  fex.  Magnitudo  diei  fuma  horatu 
squinodialium  quindecim:  Sexta  cdprehenfio  qua  continetur  urbs  roma  apledit" 
cafpias,gcntes:caucafum:fcptentrionalia  armenis:  apolloniam  fupra  rhyndacum: 
nicomedia;nicea:chalcedone:byzantiu:Iyfimachia:cheronnefu.melanefinu:abdeti: 
famothraciam:maronea:oenu:befrica:thraciam:medica:psonia:illyrios:  dyrrachiu: 
canufiu:apulisextima:campaniam:&  etruriam:pifas;lunam:lucam:genua:liguna: 
ancipolin:mairiliam:narbone:tarracone:hifpaniam  terraconenfc  mediam:  Si  inde  p 
lufitaniam.  Gnomoni  pedes  noue : iimbrs  odo.  Longiffima  diei  fpatia  horarum 
squinodialiu  quinded  addita  nona  patteuniushors.Aut(ut  Nigidio  placuit)qnta. 
Septima  diuifio  ab  altera  cafpii,maris  ora  incipit.  Cadirq;  fupra  callatinibofporum: 


boryfthenemiftomos!  thradsaucrfa  s triballos:  ilyrid teliqua ! hadriaticum  mare: 

aquileiam:aItinum:uenetiamimncentiam!patauiummeronam:cremonam:rauena: 

anconam!ptcenumimarfos:pelt^os!fai>mos!umbria:ariminum:boiionia;p!acetia: 

mediolanu.  Ommaqj  ab  apennino*  Tranfqj  alpes  galliam:aqmtania:mennam:pi^ 
rcneumiceltiberiam.  Vmbilico.xxxv.pedumiumbKK.xxxvi.  Vt  tamen  in  pte  uenetne 
exsqiietur  umbra  gnomoni.  AmplifTima  dies  horarii  aquino<ftialiu.xv.&  quitarum 
partium  horarum  trium.  Hadenus  antiquorum  exadta  celebrauimus.  Sequetium 
diligentiffimi  quod  fupereft  terraru  tribus  afTignauete  fegmetis.  A tanai  per  m*o tin 
lacum  8C  farmatas  ufqj  boiyfthenemtatq;  ita  per  dacos  partemque  germani»  gallias 
oceani  littora  amplexiiquod  clTet  horarum.xvi.  Alterum  per  hyperboreos  & britania 
horarum.xvii.  Poftremum  fcythicu  a rhiphxis  iugis  f thilemtin  quo  dies  cdtinuaret' 
ut  diximusmoiftefq!  peruices.  lidcm  6C  ante  principia  qu»  fecimus  pofuere  circulos 
duos.  Primum  per  infulam  meroen  Si  ptolemaidem  in  rubro  mari  ad  elephantoru 
uenatus  cdditambi  longiffimus  dies.xii.hota^telTetidimidia  hora  amplior.  Secudu 
per  (yene  sgypti eunte  qui  elfet  horaei  .xiii.  Ide<j  figulis  dimidia  hotapt  fpatia  ufq^ 
ad  ultimum  adieccre  circulis.  Et  hadenus  de  terris. 


CAIIPLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  .\ai. 
PROOEMIVM, 


DVS  ET  IN  EO  TERRAE  GENTES 
jmaria.infulas  infignes  urbes  ad  hunc  modum fe 
'habent.  Animantiu  in  eode  natura  nullius  ^pe 
.partis  contcplatione  minor  eft.  Siquide  cu  oia 
exequi  huanus  nequeatanimus.  Principiu  iure' 
'tribuetur  homini : cuius  caufauidefcundla alia 
igenuiffe  natura . magna  & fsua  mercede  contra 
tanta  fua  munerajut  non  fit  fatis  arftfatejparens 
'melior  homini.an  triftiornouerca  fuerit.  Ante 
'oia  unu  ahimatium  cudoru  aliena  alienis  uelat 
.opibus.  Cstetisuarie  tegumenta  tribuititeftas: 
^==5=;^^—  ‘^t^otticesrcoriarfpinasiuillosifetas!  pilos:  pluma: 

” periMsifquamastueltefai  Tru”ncos'eHa  atborefqj  cortice  iterdu  gemino  a frigonbus 
& calore  tutata  eft.  Homine  tatu  nudu  & i nuda  humo  natali  die  abiicit  ad  uagitus 
ftati  a:  ploratu.nulluqj  tot  afaliu  aliud  ad  lachrymas:  Si  has  protinus  uit*  pricipio. 
Athetcule  rifus  prscox  illi  & celerrimus  ante  quadragefimum  diem  nulli  datur.  Ab 
hoc  lucis  tadimento:quod  ne  feras  quidem  inter  nos  genitas  : mncula  excipiunt . & 
omnium  membrosi  nexus  atqj  infeliciter  natum  iacet  manibus  pedibufqj  deuindis 
flenstanimal  cateris  fperatu^.  Si  a fuppliciis  uitam  aufpicamrtunam  tantu  ob  culpa 
quia  natum  eft.  Heu  dementia  ab  lis  initiis  exiftimantium  ad  fupetbiam  fe  genitos. 
Prima  roboris  fpes:  primumqj  teporis  munus  quadrupedi  fimtle  facit.  Quado  hofs 
inceffus  fquando.  uoxfquando  firmum  cibis  os  fqdiu  palpitans  uertex.'' Summa  iter 
eunda  aialia  fbecillitatis  indicium.  lam  morbi  tot  atque  medicina  tot  contra  mala 
excogitare:&ha:  quoque  fubindenouitatibus  uida.  Catera  fenrire  naturam  fuami 
Alia  pernicitate  ufurpare:  aliapfapetes  uolatusialiauires  : alia  nare.  Homine  fcire 
nihil  fine  dodrina:non  fari:non  ingredi : non  uefci:breuiterqj  non  aliud  nata  fpdte 
q flere. Itaqj  multi  extitere:quinon  nafei  optimum  cenferent:ut  q ociffime  aboleri. 
Vni  animantium  ludus  eft  datus.  Vni  luxutia : SC  quide  iimumerabilibus  modis  ac 


perfingula  mebra  uni  ambitioiVni  auarida.Vni  imenfa  uiucndi  cupido , Vnifup/ 
ftitio.  Vni  fepultura:  cura.  At(^  etiam  poft  fe  defutura.Nulli  uita  fragilior.Nuili  re^ 
omniu  libido  maior.Nulli  pauor  cdfufior.NuUi  rabies  acrior.Deniq?  cetera  aiantia 
in  fuo  genere  probe  degunt.  Congregari  uidemus  dc  ftare  contra  difTimilia.  Ldmuin 
feritas  meer  fe  non  dimicat.  Serpentium  morfus  non  petit  ferpentes.  Ne  maris  qde 
belu*  ac  pifces  nifi  in  diucrfa  genera  facuiuc.  At  Hercule  hdi  pluria  ex  hoie  fut  m^a, 
Gentium  mirabiles  figuKE.  Cap. primum. 

Et  de  uniuerfitate  quidem  generis  humani  magna  ex  parte  in  relatione  gentiu 
diximus.  Neqj  eni  ritus  morefq?  nunc  tradtamus.  Innumeri  funt : totidem 
pene  quot  funt  hominum  coetus.  Qusedam  tamen  non  omittenda  duco:  maxieque 
longius  a mari  degcntium.in  quibus  prodigiofa  aliqua  dC  incredibilia  multis  uifum 
iri  haud  dubito.  Quis  eni  ^thiopas  anteq  cerneret  crediditf' aut  cui  non  miraculo  eft 
cum  primum  in  notitia  ueniti^C^amulta  fieri  non  poire:priufq  fine  faciat  iudicaf. 
Natura:  ucro  rc^:  uis  atqj  maieflas  in  dibus  momentis  fide  caret:  fiquri  modo  partes 
eius  ac  non  tota  cdpledatut  animo.  Ne  pauones  ac  rigriu  panthera^que  maculas  Si 
tot  animalium  pidiuras  cdmemorc : paruu  di<5lu:fed  imenfu  seftimatione  tot  gentiu 
fcrmones:totlingux : tanta  loquendi  uarietas  ut  externus  alieno  pene  non  fit  hofs 
uice.  Ia  in  facie  uultuquenoftro  cum  fint  dece  aut  paulo  plura  mebra  nullas  duas  in 
tot  milibus  hominum  indiferetas  effigies  exiftere  * quod  ars  nulla  in  paucis  numero 
pracftet  affe<flido.  Nec  tame  ego  in  plerifqj  eo^  obftrfga  fide  mea.potiufi^  ad  audlo^' 
res  relegaborqui  de  dubiis  rogentur  omnibus.  Modo  ne  fit  faftidio  gr^os  feqjtanto 
maiore  eorum  diligentia  uel  cura  uetuftiore. 

DE  Scythis:8i  aliarum  diuerfitate gentium.  Cap, ii. 

HSfe  fcytharum  genera  & quidem  plura:quac  corporibus  humanis  uefccrcntur: 
indicauimus.  Id  ipfum  incredibile  fortaffeim  cogitemus  in  medio  orbe  terra^ 
ac  heilia  & italia  fuifTe  gentes  huius  monftri  cyclbpas  dC  leftrigonas;&  nuperrie  trans 
alp  es  hominem  immolari  gentium  earum  more  folitum  : quod  paulo  a mandendo 
abefi.  Sed  6i  iuxta  eos  qui  funt  ad  feptentrionem  uerfithaud  procul  ab  ipfo  aqlonis 
exortu  fpecuq?  eius  dido:  que  locum gefglithron  appellant:produnt  arimafpi  quos 
diximus  uno  oculo  in  fronte  media  iTignes:  quibus  affidue  bellum  effe  circa  metalla 
cum  gryphis  ferarum  uolucri  genere  quale  uulgo  traditur:cruentc  ex  cuniculis  au^i 
mira  cupiditate  & feris  cuftodientibus  &arimafpis  rapientibus  : multi  fed  maxime 
illufircs  Herodotus  dcArificas  proconnefius  feribunt.  Super  alios  aut  anchropo^ 
phagosfcythasinquadamconuallemagna  timaui  montis  regio  eft  : qux  uocatue 
abarimon, in  qua  filucftrcs  uiuunt  homines  auerfis  poft  crura  plantis  eximi»  ueloci'' 
tatis  ;palTim  cum  feris  uagates.Hos  in  alio  nd  fpirare  caslo.Ideoqj  ad  finitimos  reges 
ndpertrahi.Necp  ad  Alexandrum  Magnum  pertrados  Beton  itinerum  eius  menfoc 
prodidit.  Priores  anthropophagos  quos  ad  feptentrionem  effe  diximus  dece  dierum 
ictnerc  fupra  boryfthcnem  amnem:ofTibus  humanorum  capitum  bibere.  Cutibufqj 
cum  capillo  pro  baltelibus  ante  pedora  uri  Ifigonus  nicecnfis.Idcm  in  albania  gigni 
quofdam  glauca  oculorum  acie  a puericia  ftatim  canos  : qui  nodu  plufq  interdiu 
cernant.  Idem  itinere  dierum. x.fupraboryfthencmfauromatas  tertio  diecibucape 
femper.  Crates  pergamenus  in  hcllefpontum  circa  parium  genus  hominum  fuiuc 
tradit:quodophiogenes  uocat:  ferpenriumidus  contadu  Icuare  folitos.  Simanu 
impofica  uenena  extrahere  corpori.  Varro  etiam  nunc  effe  paucos  ibi:quorumfaliu» 
contra  idus  ferpetium  medeantur.  Similis  dC  in  africa  ges  pfyllorum  fuit  ut  Aga^ 
tharchides  feribit  a Pfyllo  rege  dida:  cuius  fepulchtum  in  parte  fyrrium  maiorum 
cft. Horum  corpori  ingenitum  fuit  uirus  exitiale  ferpcntibus;ex  cuius  odore  fopirent 
eas.  Mos  uero  liberos  genitos  protinus  obiiciendi  faeuilTimis  earum.  Eoque  genere 
pudicitia  coniugu  experidlimd  profugientibus  adulterino  faguine  natos  ferpdibus/ 


Hax  g&  ipfa  quidem  prope  intemetione  fublata  eft  a nafamonibus:  qui  nunc  tenet 
eas  (edes.  Genus  tamen  hominum  ex  iis  qui  profugerant : aut  cum  pugnatum  efl 
abfucrantihodicqj  remanet  i paucis.  Simile  6C  in  iulia  marfotum  gente  durat:  quos 
a Cycccs  filio  ortos  ferunt,  dc  ideo  ineffe  iis  uim  naturalem  eam.  Et  tamen  omnibus 
hominibus  contra  ferpentes  inefl:  uenenum.  Feruntqj  idas  faliua  ut  feruentis  aqua: 
concaiibi  fiigere.  Quod  fi  in  fauces  penetrauerit  etiam  mon . Idqi  maxime  hunLii 
ieiuni  oris.  Supra  nafamonas  confmefqj  illis  madias  androgynas  effe  urriufqj  natx 
inter  fe  uicibus  coeutes  Calliphanes  tradit.  Aaftoteles  adiiat  dextram  mammam  iis 
mrilcm:  leuam  muliebrem  effe.  In  eadem  africa  familias  quafdam  effafcinantium 
Ifigonus  & Memphodotus  tradut:quarum  laudatione  intereant  probata;  arefeat  ar 
bores;emoriant'infantes.  EfTeeiufdem  gmetis  in  tnballis  & iliyriis  adiicit  Ifigonus 
qui  uifu  quoqj  effafeinent.  interimantqj  quos  diutius  itueaf:iratis  precipux  oculis: 
quodcorumalu facilius fentirc puberes.  Notabilius elTe : ^ pupillas bm^moculis 
fmgulis  habeant.  Huius  genensfoeminas  in  fcychu  qux  uocant  uitia::prodic  ApoF 
lomdes,  Philarchus  6c  m ponto  tibioni  genus:mulcolqj  alios  eiufdcm  nata: : quo^i 
notas  tcadit  in  oculo  altero  gemmam  pupillam;in  altero  equi  effigiem.  Eofde  pra:- 
terea  nd  pofTe  mergi  nec  uerte  qde  degrauatos.  Haud  diffimile  his  genus  pharma^ 
cuiniaichiopia^didicDamon:  quorum  fudor  tabem  contadis  corporibus  afferat. 
Foeminas  quidem  des  ubiqj  uifu  nocere  qua,  duplices  pupillas  habeant  Cicero  quocj 
apud  nos  amftoreft.  Adeo  natursicum  feracum  more  uefcendi  humanis  corporibus 
m homme  rabiem  gcnuiffct ; gignere  in  toto  corpore  dC  quorundam  oculis  quoque 
uenenaplacuitme  quid  ufquammali  efrec;quodin  homine  noneffet.  Haudprocul 
urbe  roma  m falifeorum  agro  familia:  fune  pauca: : qua:  uocantur  hirpia  ; quK 
facrificio  annuoiquod  fit  ad  montem  foradtemApolliniifup  ambuftam  ligni  flrue 
ambulantes  non  adurunt.  6Cob  id  perpetuo  fenatufconfulco  militue  omniumque 
aliopi  muneri  uacatione  habet.  Quoriidam  corpori  partes  nafeut^ad  aliq  mirabiles; 
ficut  Pyrrho  regi  pollex  in  dextro  pede : cuius  tadhi  lyenofis  medebat.  Huc  cremari 
cum  reliquo  corpore  nd  potuiffe  tradut.  Codituqj  loculo  m templo.  Prscipue  icha 
athiopumqj  tradtus  miraculis  fcatent.  Maxima  intndiagignut''animalia.  Indicio 
funt  canes  grandiores  caeceris.  Arbores  quidem  taex  proceritatis  tradutur;ut  fagittis 
fuperarinequeat,  Hxc facit  ubertas  foli;  temperies  cxluaqua^  abundantia;  fi  libeat 
credere:ut  fub  una  ficu  turmx  condant  equitii.  Ariidines  uero  tanta  proceritatis;  uc 
fingula  internodia  alueo  nauigabili  ternos  interdum  hommes  ferant . Multos  ibi 
qna  cubita  conflat  longitudine  excedere.  Non  expuere:  non  capicis:non  denciu  aut 
oculo^  ullo  dolore  affici.  Raro  alia^  corporis  parnum:  cam  moderato  folis  uapote 
durari.  Philofophos  eo^iquos  gymnofophiftas  uocant:ab  exortu  ad  occafu  perllare 
contuentes  folem  immobilibus  oculis.  Feruentd?us  arenis  toto  die  alternis  pedibus 
infidere.  In  mdte  cui  nomen  efl  miIo;homines  effe  auerfis  plantisiodlonos  digitos 
in  fmgulis  pedibus  haberes  audior  ed  Megaflhenes.  In  multis  autem  monnbus  ge^ 
nus  homm  capitibus  caninisifera^i  pellibus  uelariipro  uoce  latratum  ederemguibus 
armatum  ucnatu  di  aucupio  uefei.  Ho^;  fupra.cxx.M.fuilTe  produt.  Ctefias  fcnbit 
in  qda  gente  india:  fcemmas  femel  in  uita  parere:genitofqj  confedim  canefeere.  Ite 
hoai  genus  q monofceli  uocaretifingulis  cruribus  mira  pnicicatis  ad  faltu . Eofdeq; 
fciopidas  uocari;q  i maiore  xflu  humi  iace  tes  refupini  libra  fe  pedti  ^tegac.  Nd  loge 
eos  a troglodytis  abelTe.  Rurfufque  ab  iis  oeddentem  uerfus  quofdam  fine  ceruice; 

humetis  habetes.  'Sunt&fatyrifubfolanis  indo^^  montibus:  catarduloru 
uicit  regiotpnialTimu  animal  tanq  quadrupedes  tam  redle  curreces:humana  effigie 
uc  propter  uelocitatcm  nififenesaucxgri  noncapianf.  Choromandarum  gentem 
nocac  Tauron  filuedre  fine  uoce  flridoris  horrendi  hircis  corponbus:oculis  glauas: 
dotibus  caninis.  Eudoxus  in  meridianis  mdix  uiris  plancas  effe  cubitales.  Foemmas 


adeoparuas  utftmthopodcs  appelletur.  Megafthenes  gentem. inter  nomadasindos 
nariu  loco  foramina  tancuhabetem  anguium  modo  loripedemt  uocari  fcyritasi  Ad 
extremos  fines  indix  ab  oriente  circa  fontem  gangis  aftomorum  gentem  fine  ore: 
corpore  toto  hirtam  uefliri  frodium  lanugine:  halitu  tantu  uiuentcm6C  odore  quem 
nanbus  trahat.Nullii  illis  cibu:nulluqj  pocum.Tatum  radicu  floruqj  uarios  odores 
filueftrium  malorurqus  fecum  porrantlongiore itincremedefitolfainais.  Grauiorc 
paulo  odore  haud  difficulter  exanimari.  Super  hos  extrema  in  parte  mdriu  fpicha^ 
mai  pygmxiqj  narranturrternas  fpithamas  longitudine  hoc  eft  ternos  dodrates  non 
excedentes.  Salubri  crloifemperqj  uetnante:montibus  ab  aquilone  oppofttis:  quos 
a gruibus  mfeftari  Homerus  quoq?  prodidit.  Fama  eft  infidentes  arietum  capraruqj 
dorfis  armatos  fagittis  ueris  tempore  uniuerfo  agmine  admare  dercendere:&oua 
pullofqj  earum  alitum  conrumere:ccmis  eam  expeditionem  menfibus  cofici : aliter 
futuris  gregibus  non  refifti.  Cafas  eorum  luto  pennifque  6douorum  putaminibus 
conftrui.Ariftoteles  i cauernis  uiuere  pygmsos  tradit.  Csteradehis  utreliq.  C:rnos 
indorum  genus  Ifigonus  tradit  annis  centenis  quadragenis  uiuere  ♦ Item  acthiopas 
macrobios  & feras  exiftimarit;&  qui  athon  montem  incolant.  Hos  qde  quia  uipinis 
carnibus  alantur:  itaqj  nec  capiti  nec  ueftibus  eorum  noxia  corpori  inefte  animalia, 
Oneficritusquibusinlocisindiaiumbra:  non  fint:  corpora  hominum  cubito^  qnu 
&:  binorum  palmorum  cxiftcre.&  uiuere  annos.cxxx.necfcncfcereifedut  medio  xuo 
mori.  Crates  pergamenus  indos  qui  centenos  annos  excedant:  gymneftas  appellat: 
non  pauci  macrobios.  Ctefias  gentem  ex  iis  qux  appellatur  pandor2c:in  conuallibus 
ricam:annos  ducenos  uiuere:iniuuenta  candido  capillo  qui  in  fcnccftutenigrcfcat. 
Contra  alios  qdragenos  no  excedere  anos  iuncflos  macrobiis:quorum  fcemim  femcl 
pariant.  Idqj  6C  Agatharchides  tradit.  Priterea  locuftis  eos  ali:&  efte  pernices.  Man' ' 
dorum  nomen  iis  dedit  Clytarchus  & Megafthenes.tricentofqjeo^iuicos  annuerat. 
Fceminas  feptimo  artatis  anno  parere:  fcne<ftam  quadragefimo  anne  accidere.  Atte^' 
midorus  in  taprobana  infula  longiffimam  uitam  fine  ullo  corporis  langore  traduci. 
Viros  fdorum  quofda  cum  feris  coirc:mtxtofq?  & femiferos  cite  partus.  In  coliguis 
ciufdemindix  gente  quinquennes  concipere  fceminas  : otftauumuita:  annum  non 
excedere.  Et  alibi  cauda  inllofa  homies  nafa  pnicitatis  eximia,  Alios  auribus  totos 
contegi,  Soritas  ab  indis  arabis  fluuius  difterminat.  Ii  nullum  alium  cibum  nouere 
q pifcium:quos  unguibus  dilTedtos  folctorreatiatq?  ita  panem  ex  iis  faciut:  ut  refert 
Clytarchus.  Troglodytas  fuper  ithiopiam  uelociores  effe  equis  pergamenus  Crates. 
Item  arthiopas  odlona  cubita  longitudie  excedere:firbotas  uocari  getem  ea  nomadu 
zthiopum  fecundum  flumen  aftragum  ad  feptecrioneuergeeem.  Ges  menifmino^: 
appellata  abeft  ab  oceano  dierum  itinere  ,xx.  Animaliu  qux  cynocephalos  uocamus 
iacfte  uiuunt:quorum  armenta  pafat  maribus  iteremptis  prxterq  fobolis  caufa.  Iti 
africx  folitudinibus  hominum  fpedes  obuix  fubinde  fiut : momentoqj  euanefeunt. 
Hxc  atqj  talia  ex  hominum  genere  ludibna  fibi:nobis  miracula  fgeniofa  fecit  natura. 
Et  fingula  quidem  qux  faat  i dies  aut  ^pe  horas  quis  enumerare  ualeatf^Ad  detegi 
dam  eius  potetia  fatis  fic  iter  ^digia  pofuifle  getes.  Hfc  ad  confefla  i homine  paua^ 
DE  Prodigiofispartubus»  Cap.iii, 

TErgeminos  nafei  certum  eft  Orariorum  Curatiorumque  exemplo.  Supra  iter 
oftecaadducimr:prxterq  i xgypto;ubi  foetifer  potu  nilus  proxfe  fupremis  diui 
Augufti  anis  Faufta  quxda  c plebe  oftix  duos  maresrtotidcm  fceminas  enixa  famri 
qux  fecuta  eft:  portendit  haud  dubie.  Reperitur  & i pelopdnefo  binos  quater  enixa: 
maioremqj  parte  ex  omni  eius  uixifle  partu.  Et  i xgypto  feptenos  utero  fimul  gigni 
audorcftTrogus.  Gignunt''6iutriurqjfcxus:quoshermaphroditas  uocamus:ohni 
androgynos  uocatos  6C  i prodigiis  habitos:  nunc  uero  i deliciis.  Pompeius  Magnus 
in  ornametis  theatri  mirabiles  fama  pofuit  effigies:  ob  id  diligctius  magno^i  artificu 


Igeniis  elaboratas.  Inter  quas  legitur  Eutice  a.xx, liberis  rogo  illata  trallis  enixa.xxx. 
partus.  Alcippe elephantum quanq  id mteroftentaeft.  Naq; & ferpentem  pepent 
iter  initia  raarfici  belli  Ancilla.  Multiformes  plunbus  modis  iter  raonftra  partus 
eduntur.  Claudius  Grfar  fcribit  hippocentauri  i thelTalia  natum  eodem  die  itenilTe. 
Et  nos  principatu  eius  allatum  illi  ex  aigypto  m meile  uidimus.  Eft  inter  exempla  ui 
uterum  protmus  reuerfus  mfans  fagunti  quo  ano  ab  Annibale  deleta  eft. 

DH  Mutatione  fexus6c  geminis  pattubus.  Cap.im. 

TJ  X foeminis  mutari  in  maresmon  eft  fabulofu.  Inuenimus  m analibus  Licinio 
r.  Craflfo.C.Caflio  Longino  conff.  Cafini  puerum  fattum  ex  uirgine  fub  parem 
nbusiiuftuq}  arufpicum  deportatum  in  infula  defertam.  Licinius  Mutianus  ^didic 
uifum  a fe  argis  Anftontem  cui  nomen  Ateftufie  fuifte.nupfilTe  etiam. mox  barbam 
&uinlitatemproueniffe.uxoremduxilTe.  Eiufdem  fortis  & fmyrnre  pueri  afeuifii. 
Ipfe  m afnca  uidi  mutatum  i mare  nuptiari  die.L.Cofficium  aue  tifdritanu.  Edms 
ge.minis  rari  efte  aut  pucrperx  aut  puerperio  praitetqalten  uita.  Siuero  utriufque 
fexus  editi  fmt  geminiiranorem  utriqj  falute.  Foemmas  gigni  celerius  q raaresificuti 
celerius  fenefcere.  Siepius  uero  moueri  mares  m utero:6c  m dextra  fete  parcum  leua 
foeminas  coftat. 

DE  hoiegeneradoi&pariedi  tpfa p illuftria exepla a mefibus  feptead.xi.  Ca.v. 
i£  N Aetetis  aiantibus  ftatutum  & patiendi  fle  partus  egerendi  tempus  eft.  Homo 
toto  anno  fli  mcerto  gignitur  fpatio.  Alius  feptimo  menfeialius  ocftauoifle  ufq; 
adinitia decimi undedmique.  Ante feptimu menfe' haud unq  uitalis  eft.  Septimo 
non  nifi  pridie  pofteroue  plenilunii  die  autmterlunio  cdcepti  nafcuntur.  Ttalariau 
in  a’gypto  eft  Si  ofltauo  gigni.  lam  quidem  fle  in  italia  tales  partus  efte  uitales,  Cdtra 
pnfeotum  opiniones  uariant  ha;c  plunbus  modis.  Veftilia  .C.  Herdiai  ac  poftea 
Pomponii  atq;  Orfiriclatiftimori  ciuium  coniunx  ex  iis  quattuor  partus  enixa  feper 
feptimo  menfe:  genuit  Suillum  Ruffum  undecimorCorbulonc  feptimo : utrunque 
confuleiflC  poftea  Cefoniam  Caii  pnnctpis  coniuge  oiftauo.  In  quo  menfiu  numero 
genitis  intra  quadragefimum  diem  maximus  labor  grauidis . Quarto  autem  Si 
odauo  menfe  letales  in  iis  abortus.  Mafurius  auiftor  eft  .L.  Papyrium  pnetorem 
fecundo  hairede  lege  agente  bonomm  pofteftionem  contra  eum  dedifle.-cum  mater 
partum. xiiii.menfibus  diceret  tulifte:  quoniam  nullu  cercu  tpus  patiendi  ftatucum 
uidetetur. 

DE  Conceptibus  Si  figna  fexus  f grauidis  pertinentia  ante  partu.  Cap.vi. 

Vl  inceptu  decimo  die  dolores  capitis:oculo^  uerrigmes  tenebneqjifaftidiumi 
_^A^abis:  redundatio  ftomachi  indices  funt  hominis  inchoati.  Melior  color  mare 
ferenuiflcfaciliotpartus.  Motus  in  utero  quadragefimo  die.  Contraria  ofa  in  altero 
fexu.  Ingeftabile  onus.  Cmrum  Si  inguinu  leuis  tumor.  Primus  autem  nonagefimo 
die  motus.  Sed  plurimum  langons  in  utroq;  fexu  capillum  germmante  partu;  Si  in 
plenilunio. quod  tempus  editos  quoq;  infantes  pixenpue  infeftat.  Adeoque  inceffus 
atqi  de  qcqd  dici  pdtiin  grauida  refert : ut  falfionbus  abis  ufac  carentem  unguiculis 
partum  edant.Sd  fi  refpirauereidiffialius  enicatur.  Ofeitatio  quidem  in  enixu  letalis 
eftificut  ftemuilTe  a coitu  abortiuum. 

MDE  Conceptu  hominum  fli  generatione.  Cap.vii. 

Iferet  atqj  etia  pudet  leftimante  q fit  friuola  afaliu  fupbiflimi  origo;cu  plejiqj 
abortus  ca  fiat  odor  a lucernaiii  excindfu.  His  prinapiis  nafcuntur  tyranni. 
Carnifex  his  animus.  Tu  qui  corporis  uinbus  fidisiTu  qfortunxmuneraaplexaris: 
fli  te  ne  alumnum  quidem  eius  exiftimasrfed  partuiTu  cuius  femper  i uidtoria  mes: 
Tu  qui  te  deu  credis  aliquo  fucceflii  tumens:  tanti  tamen  pcnre  potuifti.  Atqui  ena 
bodie  minoris  potes  quantulo  ferpentis  idlus  dente.  Aut  etiam  ut  Anaaeon  poeta 
acino  uu®  pafT*.  ut  Fabius  fenator  prator  in  ladlis  hauftu  uno  pilo  ftrangulatus.  Is 


A demu  ^fe(5to  uita  xq  lance  penfitabittq  femp  fragili  tatis  huanxmemot  fuerit. 

] DE  Agrippis.  Gip.viii. 

N pedes  ^pcedere  nafcente  contra  natura  cft.e  quo  argumento  cos  appcllauere 
JL  agrippas  ut  xgre  parcos.qliter.M.  Agrippa  ferunt  genitu  unico  ^pe  fcclicitatis 
exemplo  in  omnibus  ad  hunc  modu  genitis. quaq  is  quoqj  aduerfa  pedii  ualirudie: 
mifera  iuucca  exercito  xuo  inter  arma  hoftefqj  6C  ad  morte  obnoxio  accefTu : mfcelici 
terris  fhrpe  omni : fed  per  utrafque  Agcippinas  maxime:  qux  Caium  & Domitium 
Neronem  principes  genuere : totidem  faces  generis  humani.  Prxeerea  breuitate  ^eui 
qumquagefimo  uno  raptus  anno:  in  tormentis  adultenorum  coniugts  focenqj  prx/ 
graui  feruirio  luilTe  prxpofteri  ortus  augurium  exiftimatur.  Nerone  quoque  paulo 
ante  principem6i  toto  principatu  fuo  hortem  genens  humani  pedibus  genitu  parens 
eius  fcnbit  Agrippina.  Ritu  naturx  capite  homine  gigni  mos  eftrpedibus  efferri. 

Monrtruofi  partus  excifi  utero.  Cap.ix. 

AVfpicatius  eneerta  parete  gignutificut  Scipio  Africanus  prior  natus:  primufqj 
GEfaraexfo  matns  utero  dicrtus.quadecaufa6i  Cefones  appellari.  Simili  mc5 
natus  6c  Mamlius:qui  Carthaginem  cum  exercitu  intrauic. 

Qui  fint  uopifei.  Cap.x. 

YOpifeu  appellabant  unii  e geminis:qui  recenti  utero  nafcereturaltero  iterepto 
abortu.  Nanqj  maxima  flcfi  rara  circa  hoc  miracula  exirtunt. 

Exempla  numcrofxfobolis.  Cap.xi. 

PRxter  mulierem  pauca  animalia  coitu  nouere  grauida.  Vnuqde  omnino  aut 
alteruni  fuperfoetat,  Extat  in  monumentis  etia medico^  dc  qbus  talia cofedlari 
curxfuit:uno  abortu  duo  puerperia  egerta.  Sed  ubi  paululum  rpfis  iter  duos  com 
cepeus  intcrcelTiciuterqj  ert  perfcdhistut  in  Hercule  6C  Iphiclo  fratre  eius  apparuit.Et 
in  ea  qux  gemino  partu  alteri  marito  fimilcmralte^i  adultero  genuit.  ItcProconefn 
annlla  qux  ciufdem  dici  coitu  alteri  domino  fimilem : alce^d  procuratori  eius.  Et  in 
alia  qux  unu  iurto  partu:qufqj  menCiu  alteri  edidit.  Rurfus  in  alia  qux  feptemefiii 
edito  puerperio  : infecuris  mcnfibus  geminos  enixa  ert.  lam  illa  uulgata  ert  uane. 
Ex  integris  ciu:os  gigni.  Ex  crucis  itegros^  Eadem  qj  parte  truncos.  Signaquxdam 
neuofquc  SC  cicatrices  etiam  reg:enerari . Quatto  partu  dacorum  originis  nota  f bra^ 
chio  redditur.  Exepla  fimilitudinu.  Cip.xii. 

N Lepido^i  gente  tres  itermiffo  ordfe  obduirto  mebrana  oculo  genitos  accepi'' 
mus.  Siles  qde  alios  auo.  Et  ex  gemmis  quoq?  alteri pri:  alce^  matri.  Annoqj 
port  genitu  maiori  fimilem  fuiffeut  geminum.  Quafdam  fibi  fimiles  femp  parere: 
quafda  uirorquafda  nulliiquafda  fcemina  pfi:  marem  fibi.  Indubitatu  exemplu  ert 
Nicci  nobilis  poctx  byzantii  geniti : qui  adulterio  xthiopis  nata  matre  nil  a exteris 
colore  differcnte:ipfc  in  auu  degenerauit  xthiopem.  Similitudinum  qdem  i mente 
reputatio  ert.  & in  qua  credatur  mulca  fortuirapollcre;uifus:auditus:memori3que, 
haurtx imagines fubipfo conceptu.  Cogitatio  etia  utciuflibccafo fubito  trafuolis 
cffmgerc  fimilitudinem  aut  mifccrc  exirtimatuc.  Idcoqj  plures  m hofe  q in  exteris 
oibus  aialibus  differentix:quonia  ueiocitas  cogitationu  animiq;  celentas  3C  ingenii 
uarietas  multiformes  notas  fprimit:cu  exteris  afantibus  immobiles  fit  animi:&  files 
dibus  fingulifqj  in  fuo  cuiqj  genere,  Antiocho  regi  fyrix  e plebe  nomine  Arceo  itacu 
fimilis  fuit:  ut  Laodice  coniunx  regia  necato  ia  Antiocho  munus  p eu  comedariois: 
regnii^  fucceffionis  peregerit.  Magno  Pompeio  Vibius  quidam  e plebe:&:  Publirius 
etia  feruicute  liberatus  mdifereta  ^pe  fperiefuere  fimiles:  illud  os  ^bu  reddentes: 
ipfuqj  honorem  eximix  frontis.  Qualis  ca  pfi  quoqjeius  Menogenis  coafuicogno' 
menimpofuit  Strabonis  a fpecie  oculo^  nomen  haberis  uiriii  imitata.  Et  Scipioni 
inferuo  Serapione uidbimarii negociatorri  uili mancipio.  Eiurdem  familix Sciptoni 
port  Cneum  cognome  Saluntommus  dedit.  Sicut  Spmter  Secundanus  Reciariufqi 


■I 


Pamphylius  collegio  Lentuli  & Metelli  confulum  * In  quo  per|mforcune  fortuitu 
hoc  quoqj  Eiitiduo^i  fimul  confulu  in  fc^na  imagines  cemi.  E diuerfo.L.  Plancus 
orator hiftrioni Rubrio  cognomen impofuit.  Rurfus  CunonipatriBurbuleius.Ite'q; 
MciTalU  cenforio  Menogenes  perinde  hiftriones.  Sura:  quidem  proconfulis  etiam 
ridum  in  loquendo  contradionemqj  lingux  & fermonis  tumultummon  imaginem 
modo  pifator  quidam  in  ficilia  reddidit.  CalTioSeuero  celebri  oratori  armentarii 
Mycmillonis  obieda  fimilitudo  cft.  Toranius  , M.  Antonio  iam  triumuiro  eximios 
forma  pueros  alterum  in  afia  genitumialte^  tranfalpes  ut  geminos  uendidic.  Tanta 
unitas  erat.  Poftq  deinde  fermonc  puero^  deteda  fraude  a furente  increpitus  Anto/ 
nio  eft  inter  alia  magnitudine  prcai  requirente  (na  ducentis  erat  mercatus  fcftcrtiis) 
rcfpondituerfutus  mgenii  mango  ob  idipfumfe  tanti  uendidifTe  : quoniam  non 
eflet  mira  fimilitudo  i ullis  eode  utero  editis.  Diucrfa^  qde'  getiii  natales  ca  edeordi 
figura  reperirufup  dem  effe  taxatione,  Adeoq?  tepeftiua  admiratione  intulit : uc  lUc 
^feriptor  animus  mero  5C  contumelia  fures  nd  aliud  m ccnfu  magis  ac  i fortuna  fua 
duceret,  Qu^  fit  generandi  ratio.  Cap.xiii. 

Stqu^eda  priuatim  diffotiatio  corpo^iidC  iter  fe  ftenlis.Atubicum  aliis  iuxere 
gignunt:  ficut  Auguflus  6C  Liuta.  Item  alii  alixq;  foeminas  rantum  generant: 
aut  mares.  Pleruqj  altcrnantificut  Gracchorum  mater  duodecies:  6C  Agrippina  Ger^ 
manicinouics.  Aliis  ftenlis  eftiuueta.  Alus  femel  in  uita  datur  gignere,  (^ixdand 
perferunt  parcus.  Quales  fiquando  medicina  di  cura  uicereifoemmam  fere  gignunt. 
Diuus  Auguflus  in  reliqua  exemplorum  raritate  neptis  fuae  nepotem  uidic  genitum 
quocxceffitanno  ,M,Syllanum  : qcumafiamoptincrecpoflconfulatum  Neronis 
pnndpisfuccefTioneueneno  eius  interemptus  cfl.  Q.MetcllusMacedonicus:cufex 
liberos  relinqueret:  undecim  nepotes  reliquit.  Nurus  ucro:gcncrofqj8Comncsquife 
parris  appellatione  falutarent.xxvii. In  adis  diui  Augufli  tpfum  luenit.xii.cdfulatu 
eius  quem, L. Sylla collegaad. ili. idus  apnlis  geffic : Cnfpinum  Hylarium  exigcnua 
plebe  fefulana  cum  liberis  noue:in  quo  numero  filia:  dux  fuerunt:  nepotibus. xxvii. 
pnepotibus  .xxix.neptibus  nouem  prxalta  pdpa  cu  dibus  his  in  capitolio  imolalTe. 

Item  de  eodem  multiplicius.  Cap.xiiii. 

MVIierpoflqumquagcfimu  annu  nongignit.maiorqj  pars  quadragefimopro^ 
fluuiu  genitale  fiflit.  Na  in  uiris  MafmiiTam  regem  pofl  odogincafex  annos  ^ 
generaffe  filiu:  que  Metymathnum  appellauerit : cla^  eft.  Catonem  cenfonu  odo-' 
geffo  exado  e filia  Saloniiclientis  fuuq  de  caufa  alio^  eius  libero^ ppago  Liciniani 
funtcognoiaci.hi  Salonianitex  quibus  Vticenfis  fuit.  Nuper  ccia.L.Volufio  Satur^ 
nino  in  urbis  prxfcdura  extfdoinotu  e Cornelia  c Scipionu  gente  Volufiii  Sacninu 
gfuiteonfui  poft.lxii.annu  genuifte.  Et  ufq?  ad.lxxv.  apud  ignobiles  uulgaris  repit 
giiatio.  DE  Mcnftruis  mulic^,  Cap.xv. 

SOIum  autem  aiai  menftruale  mulier  eft.  Inde  unius  utero  quas  appellarunt ' 
molas.  Ea  efl  caro  informis  inanima  ferri  idum  6C  aciem  refpucns  mouecur.  ’ 
Siftitqj  menfes  di  ut  partus:alias  letalis : alias  una  fencfccns:  aliquanto  aluo  citatior  ^ 
excidens.Simile  qdda  di  uiris  in  uentre  gignitur : quod  uocant  fcyron:  ficut  Oppio  I 
Capitoni  prxtorio  uiro.  Sed  nihil  facile  reperitur  mulie^  ^fluuio  magis  mdftrificu.  i 
Acefeunt  fuperuetu  mufla.  Sterilefeunt  lade  fruges.  Moriuntur  infica.  Exuruntur 
hortorum  germina.  Et  firudus  arbo^  qbus  infidere : decidunt.  Speculorum  fulgor 
afpcdu  ipfo  hebetatur.  Acies  ferri  prxftringitur:  eborifqj  nitor.  Aluei  apum  emori^ 
untur.  Aes  etiam  ac  fer^  rubigo  ^tinus  corrumpitiodorque  dirus  aera.  Etin  rabiem 
aguntur  guftato  eo  canes,  atqj  infanabili  ueneno  morfus  mfigitur.  Quin  di  bitumi' 
num  fequax  alioquin  8c  lenta  natura  i lacu  iudxx  qui  uocatur  afphaltites:  certo  tpfe 
amm  fupernatans  nequit  fibi  aueili  ad  dem  concadam  adhxrens  prxtcrq  fJo  quod 
tale  uirus  infecerit.  Ecia  formicis  animali  minimo  ineffe  fenfum  eius  fecuntiabiidq? 


gcftatas  frugestnec  poftearcpcti.  Ht  hoc  tale  tarum(^  dibus  tricenis  diebus  malutn  i 
muliere  exi{1:ic;&  crimeftri  fpatio  largius,  Quibufda  uero  fspius  mefe:  ficut  alii^bus 
nun^.fed  tales  non  gignunt.  Quando  h»:eit  generando  homini  materia  germinis 
e maribus  coaguli  modo  hoc  in  fcfe  glomerante  . quod  deinde  tpfe  ipfo  animatur; 
corporatqj.  Ergo  cii  grauidis  fluxit  inualidi  aut  no  uitales  partus  edunr' aut  faniofi; 
utaucflorefl:  Nigidius.  Item  de  rdne  partuum.  Cap.xvi. 

iT  Dem  lac  fcemin®  non  corrumpi  alenti  parcum:  fi  ex  eodem  uiro  rurfusconce^ 
I pene  arbitratur.  Incipiente  autem  hoc  flatu  atqj  definente  conceptus  facillimi 
traduntur.  Fcccundicatis  m fceminis  pra:rogariua  accepimus  inuneflis  medicamme 
oculisjfaluiam  infid.  Caste^  editis  primores  feptimo  menfe  gigni  dentes:priurqj  m 
fupera  fere  parte:haud  dubium  cft.  Septimo  ccfdem  deridere  annoialiofquefuffici, 
Quofdam  cum  dentibus  nafci : ficut, M. Curium  : qui  ob  id  Dentatus  cognoiatus 
efl:&  Cn.Papyrium  Carbonem  pncclaros  uiros.  In  fccmmis  ea  res  laufpicacifuic  ex" 
empli  regum  rpfibustcu  ita  nata  eflet  Valeria  exitio  riuitati  in  qua  delata  efletefutii 
refponfo  arufpicum  uaricinate.  SelTapiaetia  illa  tempeflate  floreciflima  deportata 
eflueridicoexitiocdfecuto.  Quafda  edereto  gemcali  gigni ifaufto  omine.  Cornelia 
Gracchorum  mater  indicio  efl.  Aliqui  uicc  dentium  cdtinuo  ofTe  uno  gignutificuci 
Prufi*  regis  byth)miorum  filius  fupema  parte  oris.  Dentes  autem  tantum  fuidi  fut 
ignibus.  Nec  cremantur  cum  reliquo  corpore.  lidem  flammis  indomiti  tabe  cauant 
picuitaue.  Candore  trahut  quoda  medicamine.  Vfu  atterunt,  Multoq?  primum  in 
aliqbus  deficiunt. Necabo  tantum alimentis neceflani. Quippe uoris  fermonifqj 
regimen  pnmores  tenent  concentu  quoda  excipientes  idii  Imguau  ferieqj  flrudurs: 
atqj  magnitudine  mutilantes  molientefueaut  hebetantes  uerba.  Et  cum  defluxere 
explanationem  omnem  adimentes.  QuinfiC  augunum  in  hac  eiTe  creditur  parte. 
Triceni  bini  uiris  attnbuunttexcepta  turdulo^i  gente.  Quibus  plures  fuere  longiora 
promitti  uic^  putant  fpatia.  Fceminis  minor  nuerus.  Quibus  in  dextra  pte gemini 
fuperne  a canibus  cognominatirfortunnje  blandimenta  pollicentur,  ficut  i'  Agnppia 
Domitii  Neronis  matre  contra  in  leua.  Hominem  priufq  genito  dente  creman  mos 
gentium  non  efl.  Sed  mox  plura  de  hoc  cum  mebrati'  hifloria  decurret.  RifilTe  eode 
die  quo  genitus  eflet  unu  accepimus  hoiem  Zoroaflren, Eidem  ccreb^  ita  palpitafle 
ut  impofitam  repelleret  manum  : futuras  pr^fagio  frientix  . In  trimatu  fuo  cuique 
dimidiam  efle  menfuram  flatura  certu  efl  . In  plenu  aut  eundo  mortalium  generi 
minorem  in  dies  fieri  ^pe  modu  obferuat.  Rarofq?  patribus  proceriores  confumrie 
ubertatem  feminu  exuftionc  in  cuius  uices  nunc  uergat  suum  . In  creta  terrsmotu 
rupto  monte  inuentum  efl  corpus  flans.xlvi.cubito^^.quod  alii  Orionisialii  Etionis 
fiiiffe  tradunt.  Oreflis  corpus  oraculi  iufliu  refoffu  fepte  cubito^  fuiflc  monimentis 
credit.  Ia  uero  ante  annos  ^pe  mille  uates  ille  Homerus  non  ccflauit  miora  corpora 
mortaliu  q prifea  conqueri.  NeuiiPollionis  aplicudinc  anales  no  ttadiit.  Sed  quia 
populi  cocurfu  pene  interemptus  eflet:^digu  uice  habitii.  Proceriflimii  hominem 
stas  noftra  diuo  Claudio  principe  Gabbaram  noie  ex  arabia  aduedu  noue  pedum  & 
totide  uncia^  uidit.  Fuere  fub  diuo  Auguflo  femipede  addico  . Quo^  corpora  eius 
miraculi  gm  in  coditorio  falufliano^i  afleruabat  horto^.  Pufioni  &:  Secudills  erant 
nofa.  Eode  prsfide  minimus  homo  duos  pedes  6^  palmum  Conopas  noie  in  deliciis 
Iulis  neptis  eius  fuic:&  mulier  Andromeda  liberta  Iulis  Augufts.  Maniu  maximu 
&.M-TuIIiu  eqtes  romanos  binum  cubito^  fuifleaudor  e Varro,  Etipfi  indimus  £ 
loailis  afleruatos.  Sefqpedales  gigni  quofdam  longiores  in  trimatu  implentes  uitx 
curfu:  haud  ignotu  efl.  Inuenimus  f monumentis  falamins  Eutimenis  filiuin  tna 
cubita  trienio  adoleuifle  iceflu  tarduifefu  hebete:  & ia  pubere  fadu  uoce  robufta  ab-' 
fumpeum  contradione membrosi  fubita  triennio  rircunado.  Ipfi  non  pride  uidfus 
eadem  ferme  oia  prsterpubertate  £ filio  Cornelii  Tarineqtis  romanibelgies  galli® 


cones ^curat^.  E(itapeIosgm:iuoca£eosJiilatinoiionKaben.tnomcn. 

Infignia  corporum.  Cap.xvii, 

Vod  fit  homini  fpanum  a ueftigio  ad  uerticemjidenfefparfis  manibus  inter 
\ / lon^ifrimos  digitos  obferuatum.  eft.  Sicuti  uircs  quibufda  dextera  parte  ma^ 
iores.  Quibufda  xquas  utraqj. Aliqbus  Icua manu  prxcipuas.Nec id  liq  i fcemmis. 
Mares  proflare  pondere.  Et  defundta  uiucntibus  corpora  dium  aialiu.  Et  dorimetia 
uigilitibus.yiro^icadauerafupinafluitarc.  Fccmina^  ^namclutpudoridcfandla^i 
parcentenata.  Exempla  uaria^Egura^.  Cap.xviii. 

C Oneretis  quofdam  ofTibus  ac  fine  meduUis  uiuere  accepimus.  Signu  eo^  effe 
nec  fitim  fentiremee  fudoreemittere.Quaq  Si  uoluncate  faamus  fitim  uidla. 
Eqteqj  romanu  Iuliu  uiatore  e uocontio^  geee  fcedcrau  in  pupilianbus  annis  aqu^ 
fubcercute  fufac  morbo  ^hibitu  humore  a medicis  matura  fcciffcconfuetudinei  acq; 
fcned:a  caruiifc  potu*  Nec  non  6C  alii  mulca  fibi  imperauerc. 

Diuerforum  morum  exempla.  Cap.xix. 
f_J  Erunt  CrafTum  auum  Craffi  in  parthis  itercmpti  nunq  rifiiTe.  Ob  id  Agelaflu 
uocatum.  Sicuri  nec  Heffe  multos.  Socratem  clarum  fapieciaeodefempmfu 
uultumec  aut  hylan  magis  aut  turbato.  Exit  hicammi  tenor  aliquando  inngorem 
quendamtoruiutemqj  natur*  duram  inflexibilem.  Affedlufqj  humanos  adimit: 
quales  apathes  grarci  uocant.  Multos  cius  generis  experti:  quodqj  mi^  fit : audlores 
maximas  fapienti*.  Diogenem  cynicutPyrrhonem:  Heraclitum:  Timone.  Hucqdc 
etiam  in  totius  odium  generis  humani  euedlum.  Sedh*cparua  natur*  infignia 
in  multis  uaria  cognofcuninut  f Antonia  Drufi  nunq  expuifle.  In  Pdponio  cdfulari 
poeta  nunq  ructalfe.  Quibus  nata  cdcrcta  fucoflaiq  fut  rari  admodiiicornei  uocacl. 
DE  Fortitudine  6d  uelocitatc.  Cap.xx. 

COrpore  uefeos  cffeifed  eximiis  uiribus  Tritanum  in  gladiatorio  ludo  fanitiu 
armatura  celebrcmTiliuqj  eius  militem  magniPompeu;&  redos  6c  trifuerfos 
cancellatim  toto  corpore  habuifle  neruos  in  brachiis  etiam  manibufqj  audore  Varro 
^digiofa  uirium  elatione.  Atqj  etiam  hoflem  ab  eo  ex  prouocatione  dimicate  lermi 
dextra  uno  digito  fuperatum:^  poftremo  correptum  in  caftra  tranflatum.  A lunius 
Valens  meruit  in  pratorio  diui  Augufti  centutio  uehicula  cum  culeis  onufta  donec 
exinanirent; fuftinere  folitus.  Carpenta  cdprehcnfa  una  manu  retinere  obnixius  cd^' 
tramtentibus  iumentis.  Et  alia  mirifica  facere:  qu*  ifculpta  monumento  eiusfpec^' 
tantur.  Ideo.M.  Varro:  Ruflicellus  inquit  Hercules  appellatus:mulufuu  tollebat. 
Fufius  Saluius  duo  centenaria  pondera  pedibus:  totidem  manibus  :&  ducenaria 
duobus  humeris  contra  fcalas  ferebat.  Nos  quoqj  uidimus  Achanatum  nofe : pro^ 
digiof*  oftentationis  quinquagenario  thorace  plumbeo  idutum.Cotnifqj  qngdoru 
pondo  calciatum  per  fcenam  ingredi.  C.  Milonem  athletam  cum  conftitilTet:  nemo 
uefligio  educebat.  Malum  tenenti  nemo  digitum  corrigebat.  CucumlTe  mdlc  centu 
•Ix.  fkdiaab  athenis  lacedemonc  biduo  philippidc  magnii  ctat:ddec  Caniflius  curfoc 
laccdcEmonius  6C  Phiionides  Alexandn  Magni  afycione  helyn  uno  die  .M.ccc.ii. 
ftadia  cucurrerunt.  Nunc  quidem  in  cyrco  quofdam.  clx.  pallus  tolerare  non  igno^ 
ramus.  Nuperqj  Fonteio  6C  Vipfano  confT.annos  .viiii.  genitum  puerum  a mendie 
ad  ucfpemm.lxxv.milia  pafTuum  cucumffe.  Cuius  rei  admiratio  ita  demum  folida 
pueniet:  fiquis  cogitet  nodlc  ac  die  Idgiflimum  iter  uehiculis  tribus  Tiberiu  Nerone 
«nenfu  feftinatem  adDrufum  fratrem  aigrotatem  in  gcrmania.In  ea  flicrucduccnta 
milia paffuum.  DE  Vifu.  Cap.xxi. 

OCulo^adcs  uel  maxime  fidem  excedentia  inuenit  exempla.  In  nuce  inclufam 
iliada  Homeri  carmen  in  membrana  fcnptum  tradidit  Cicero.  Idem  fliifle  qui 
puideret.cxxxy.  M.paffuum.  Huic  & nome.M.  Varro  reddidit:Strabonem  uocatu. 
Solitum  autem  punico  bello  a lilyba;o  ficilia;  promontorio  exeunce  clafle  carchaginis 


porm  etiam  numcji  nauium  dicete.  Callicrates  ex  ebore  formicas  8d  alia  tam  parua 
fecit  afalia:  ut  ptes  ea^i  a exteris  cerni  non  poffent.  Mermecides  quida  in  eodem  gne 
inclaruit,  a quo  quadngi  ex  eadem  materia  qua  mufea  integeret  alts  fabricatam : 6t 
nauem  quam  apicula  pennis  abfeonderet.  DE  Auditu.  Cap.xxii. 

AVditus  unum  exemplum  habet  mirabile.  Proelium  quo  fybaris  deleta  eft ; eo 
die  quo  geftum  eratiauditum  olympis.  Nam  cymbrica:  uiftorix  Caftorefque 
romam  qui  perficam  uidioria  ipfo  die  quo  cotigit  nunciauere  uifus  & auditus  & nu^ 
minii  fuere  prxfagia.  Exempla  panetia:.  Cap.xxiii. 

Atientia  corporis  ut  eft  aebra  fors  calamitatumiinnumera  documeta  peperit. 
1 Clariffimum  in  foeminis  Lexnx  meretricis  exemplumiqux  torta  non  idicauit 
Harmodium  & Ariftogitonem  tyrannicidas.  In  uiris  Anaxarchides  qui  fili  de  caufa 
cu  torqueret'' prxcifa  e dentibus  Imgua.-unaqi  fpe  indiciii  tyrannos  expuit. 
Memorix  exempla.  Cap.xxiiii. 

MEmoria  neceifarium  maximx  uitx  bonu  cui  pracipua  fueritihaud  facile  didtu 
eftitam  multis  gloriam  eius  adeptis.  Cyrus  rex  dibus  m exercitu  fuo  militibus 
noia  reddidit.  L.Sapio  populo  romao.  Cyneas  Pyrrhi  regis  legatus  fenatui  & equef/ 
tn  ordini  roras  poftero  die  qaduenerat.  Mithridates  dua^  & uiginti  gentium  rex: 
totidem  linguis  lura  dixit : pro  contione  fingulas  fine  interprete  affatus.  Carmadas 
quidam  in  grscia  qus  quis  exegerit  uoluia  in  bibliothecis  legentis  md  reprsfctauit. 
Ars  poftremo  eius  rei  faiila  Sc  inuenta  eft  a Simonide  medico.  Confumata  a Metro^ 
doro  Sceptioiut  nihil  nd iifdem  uerbis  redderetur  auditu.  Nec  aliud  eft  aque  fragile 
in  homine  morborum  SC  cafus  iniurias  atq;  etiam  metus  fentiens  alias  particulanm: 
alias  uniuerfa.  Iiftus  lapide  oblitus  eft  Ifas  tantum.  Ex  ptsalto  tecfto  lapfus:  mattis 
affinium  propinquo^iq:  cepit  obliuionem.  Alius  xgrotus;  feruo^iecia.  Suiueto 
nois  oblitus  Meffalla  Coruinus  orator.  luq;  fxpe  deficere  retat  & meditatur  uel  qeto 
corpore  6C  ualido.  Somno  quoqj  ferpente  cdputat  ut  fanis  mens  quxtat  ubi  fit  loci. 
Laus.C.IuliiCifaris.  Cap.xxv. 

ANimi  uigore  ptxftantiffimum  atbitor.C.Cxfarem  diiftatotem.  Nec  uirtutem 
ronftantiamqj  nunc  commemoro  : nec  fublimitatem  omnium  capacem  qux 
cxlo  cdtinetunfed  proprium  uigorem  celeritatemqj  quodam  igne  uolucre.  Scribere 
& legere  firaul  dicftare  & audire  folitum  accepimus.  Epiftolas  uero  tantarum  rerum 
quaternas  pariter  librariis  didrareiaut  fi  nihil  aliud  ageret:  fepteis.  Ide  fignis  collatis 
quinquagies  dimicauit.  Solus. M.  Marcellum  tranfgreffus  qui  undequadragies  di' 
micauerat.  Nam  prxterciuiles  uiiftoriis  undecies  centum  & nonagmtaduo  milia 
hominum  ocafa  proeliis  ab  eo:non  equidem  in  gloria  pofuerim. Tantam  eria  coadia 
humani  genens  miuriamiquod  ita  effe  confeffus  eft  ipfe;  bellorum  ciuilium  ftragem 
non  prodendo.  Vt  iuftius  Pompeio  Magno  tnbuatur : oflingentas  quadragintafex 
naues  piratis  ademiffe.  Cxfari  propriu  & peculiare  fuit  prxter  ia  fuptaditfta  clxmetix 
infigne:quaufqj  ad  poenitentiam  omnes  fuperauit.  Idem  magnanimitatis  phibmt 
exemplumicui  comparari  non  poffit  aliud.  Speiftacula  enim  'edita : effufafque  opes 
aut  operum  magnificentiam  in  hac  parte  enumerare:  luxurix  fauentis  eft  . Illa  ftiit 
uera fii icomparabilis  inui<ftianimifublimitas:captisapudpharfalia  Pdpeii  Magni 
fcriniis  epiftola5i:ite5:q:  apud  tapfii  Scipionis  ea  optia  ederemaffe  fide : atque  non 
legiffe.  Laus  Pompeii  Magni.  Cap.xxvi. 

YE^  ad  decus  imperii  tomani  non  folum  ad  uin  unius  pertinet  uirftoria.  Pdpeii 
Magni  titulos  omnes  ttiumphofqjhocin  loco  nuncupare:  xquato  non  modo 
Alexandri  Magni  rerum  fulgore:fed  etiam  Herculis  propeac  Liberi  patris. Igit  ficilia 
tecuperata:unde  primum  Syllanus  in  reipublicx  caufa  exoriens  aufpicatus  e.  Africa 
uero  tota  fubadlaSi  in  dicionem  reda (ftaiMagniqj  nofe  fpolium  inde  capto  eques  to' 
manus  id  quod  antea  nemo  curru  triuphali  reuedlus  eft.  Et  ftatim  od  folis  occafum 


tranfgrefTus  exdtatis  in  pyrenco  trophaeis:oppidaotfbgenta,Ixxvi.abaIpibus  ad  fines 
hifpania:  ulcerioris  i' ditione  reckda:  uidlonx  Cua  afcnpfit.  Et  maiore  ai'o  Sertorium 
domuit.  Bello9  ciuili  quod  omnia  cdcu  tiebat  externa  exrindto: iterum  triumphales 
currus  eques  romanus  induxit.Totiens  imperator  anteq miles.  Poftea  ad  tota  mana 
& deide  folis  ortus  milTus  hos  rettulit  patnae  titulos  more  facris  certamibus  ufcccifi. 
Neqj  em'  ipfi  coronant:fcd  patrias  fuas  coronant.Hos  ergo  honores  urbi  tribuit ; in 
delubro  Mineruae  quod  ex  manubiis  dicabat,  Cn.  Pompeius  Magnus  fperator  bello 
^xxx.ano^  confetilo  fufis  fugatis  ocdfis  i deditionem  acceptis  hominu  centies  uicies 
femel  odruagfta  tnbus  milibus. DeprelTis  aut  captis  nauibus  .dccc.xlvi. Oppidis  cal> 
tellis  mille  qrigentis.xxxviii.  i fidem  receptis:  terns  a maeoris  lacu  ad  rub^  mare  fub^ 
aiftisuotu  mento  Minetur,  Hoc  efl;  breuiarium  eius  ab  oriente.  Triuphi  uero  quem 
duxit  ad. iii.kalcn  loiflob.M.MefTalla.M.  Pifoneconff.prfatio  harcfuit.  Cuoram 
maritimam  a prxdonibus  hbcralTetrdi  imperiu  maris  populo  romano  reilituilTet:  ex 

afia : ponto:  armenia:paphlagonia:cappadocia:cilicu:fyna:rcychis:iudais:albanis: 
Hiberia rfula:acta:bafternis:&fuperh.:ecde regibus Michndaceatqj  Tigrane  trium^ 
phauic.  Suma  fumari  in  illo  gloria  fuit:  ut  ipfc  in  contione  dixit:  cum  de  rebus  fuis 
dilTcreret.  Afum  ultimi  ^uincia^  accepilTe;  eadeqj  media  patnx  reddidilTe.  Siquis 
c contrario  fimili  modo  uelit  pcenfcrc  Csfaris  res:q  maior  illo  apparuititotu  ^fcd:o 
tetraci  orbe  cnumereC:quod  infinitum  clTe  conucniet. 

Laus  Catonis  primi.  Cap.xxvii. 

CAeteris  uirtutu  generibus  uarie  6C  multi  fuere  prxftantes.  Cato  primus  portiz 
gentis  Cres  fumas  in  hofe  res  prxftitifTe  exiftimacus  c:optimus  orator;opcimus 
imperator:optimus  fenator,  Qux  mihi  oia  ena  fi  non  prius  attamen  clarius  fuilTc  i 
Sripione  Aemiliano  uidentur.  Depeo  prxtcrea  plurimo^:  odioiquo  Cato  laborauic» 
Itaq:  fit^prium  Catonis  quater  flC  quadragies  camdixifTc.mccquenq  fxpius  poftu^ 
Iacum:6irepabrolucu«  Ite  de  fortitudine.  Cap.xxviii. 

FOrcicudo  in  quo  maxime  extiterit:immenrx  quxftionis  eft.  Vtiqj  ffrecipiatur 
poetica  fabuloritas.Q_.Ennms.T.Cccilium  Teucru:fritremque  eius  prxeipue 
miratus  ^ptercos  fextu  anale  adicdt.  L.Sicmius  Dentatus  qui  mbunus  plebis  fuit 
.Sp.Tarpeio,  A.Thermo  conlT.haud  mulco  pofl  exadros  reges  mnumeroftflima  fuT 
fragia  habet  centies  uicies  prcclutus:odacs  ex  ^uocatione  unflor.xlv.  deatriabus  ad'' 
uerfo  corpore  infignis  nulla  in  tergo.  Item  fpolu  cepit  .xxxiiii.  Donatus  haflis  puris 
duodeuigintt.  Phaleris. xxv.  Torquibus  tribus  fid.lxxx.  Armillis. clx.  Coronis. xxxvi; 
Ciuicis.xiiii.  Aureis. viii.  Muralibus  tnbus.  Obfidionali  una.  Fifcoxris.x.  Captiuis 
.XX. milibus.  Imperatores  noucm  ipfius  maxime  opera  tnuphaces  fecucus.  Prxterea 
quod  optimum  in  openbus  cius  reor : uno  exdudbus.  T,  Romulo  cxconfulatu  ad 
populii  cduidto  male  adti  impetri  rei  militaris.  Haud  minora  forent  Manlii  Capito^' 
Imi  decora:ni  perdidiffet  illa  exitu  uitx.ante.xvii.annos  bina  ceperat  fpolu.  Prunus 
oiu  eques  coronamuralem  acceperat. vi.ciuicas.xxxvii.dona.xxxiii.dcatrices  aduerfo 
corpore  exceperat.  P.ScrutIium  magiflrum  equitu  feruauerat:ipfc  uulneracus  huc^ 
ac  femur.  Sup  omnia  capicoliii  fumaqj  rem  i eo  folus  a gallis  feruaucranfmd  regno 
fuo  feruafret.  Vc^’  funt  in  hisquide  uirtutis  opera  magna : fed  maiora  fortunae.  M* 
Sergio  ut  equide  arbitror  nemo  queq  hominu  lure  pnEtuIerit  licet  pronepos  Catilina 
gfam  nomini  derogarit.  Secundo  ftipedio  dextram  manu  pdidic.  Sripediis  duobus 
ter  di  uicies  uulneracus  efl::  ob  id  neutra  manu  neutro  pede  latis  utilis.  Vno  tantum 
feruo  plurimis  poftea  ftipendiis  debilis  miles.  Bis  ab  Annibalecaptus.Neq;  enim  cu 
quolibet  hofte  res  fuit. bis  uinculo^  eius  pro fugus.xx.mdibus  nullo  nondiei  cache^ 
nis  autcompedibus  cuftoditus.  Smiflra  manu  fola  quater  pugnauic : duobus  equri 
infidente  eo  fuffolTis.  Dextram  fibi  fecit  ferrea : eaq?  religata  prceliatus.  Cremonam 
obfidide  exemit.  Placendi  tutatus  eft.  Duodena  caflrahoftiundgallia  cepit,  Qu* 


oia  ex  ofone  eius  apparent  habita  cum  f prastorio  faais  arceretur  a collegis  ut  debilis. 
Quos  hic  cotena^i  aceruos  conftru(fturus  hofte  mutato etenim  plurimii  refert  i qua; 
cuiufqj  uirtus  tepora  incident.  Quas  trebia  ticinufqj  aut  thrafimenus  ciuicas  coro/ 
nas  dedere;'  Qua:  cannis  corona  merita  < unde  fugiffe  uirtutis  fummum  opus  fuit. 
Cxteriprofedlouidloreshorainumfuere.  Sergius  uicit  etiam  fortunam.  Ingenioru 
glorix  quis  polfit  agere  deledum  p tot  difciplma^  gna  S:  tata  re^t  opepiqj  uarietace;' 
nifi  forte  Homero  uate  graxoinullu  focliciore  extitiffe  cduenit:  fiue  opis  torruna  fiue 
materia  xftimet"'.  Diuerfe  laudes  plurimo^:.  Cap.xxix. 

i T Taqj  Alexander  Magnus:  etenim  infignibus  iudiciis  optime  titraqj  inuidiam 
ta  fupba  cenfura  paget'.  Inter  fpolia  Darii  petfa^i  regis  ungueto^i  fcrimo  capto 
quod  erat  auro;gemifq!  ac  margantis  preciofum:uarios  eius  ufus  amicis  demofttati' 
busiquando  redebat  unguenti  bellatote  & militia  fordidu:imo  hercule  inqt:  librotii 
Homeri  cuftodix  detlut  preciofiiTimum  humani  animi  opus  q maxime  diuiti  opere 
feruaretur.  Idem  Pindari  uatis  familiae  penatibufqi  iuffit  para;  cum  thebas  raperet, 
Anftotelis  philofophi  patnam  codidititantxtj  re^i  claritati  tara  benignu  teflimoiu 
mifcuit.  Archilochi  poetx  interfectores  Apollo  arguit  delphis  , Sophoclem  tragici 
cothurni  prinape  dehinCtum  fepelire  Libet  pater  luifit  obfidennbus  moenia  lacedx^ 
moiiiis  Lyfandro  eo^  rege  in  qete  fxpius  admonitoiut  pateret  human  delicias  fuas, 
Requifiuicrexquifupremum  diemathenis  obilTetincc  difficulter  cxiisquxdeus 
fignificafretiintellexit.pacemq;  funeri  dedit: 

DE  Platone:Ennio:Virgilio.M.Varrone:6C.M. Cicerone.  Cap.xxx. 

P Latoni  fapiennx  antiftiti  Dionyfius  tyrannus  alias  fsuitix  fupetbixqj  natus 
uittatam  nauem  raifit  obuiam.Ipfe  quadrigis  albis  egrediente  i littote  excepit. 
Viginti  talentis  una  ofone  Ifoctates  uendidit.  Aefehines  athenienfis  fummus  orator 
cum  accufationem  qua  fuerat  ufus:rhodi  legiffetilegit  dcfefioncm  Demoflhems; 
ob  quam  in  illud  depulfus  fuerat  exilium.  Miratibufqjitum  magis  fuiffe  miraturos 
dixitrfi  ipfu  orantem  audiuiffenticalamitati  teftis  ingens  faClus  mimici.  Thucydide 
imperatorem  athenienfes  in  exilium  egereiteji  conditorem  reuocauete:  eloquentiam 
mirati  cuius  uirtutem  damnauerat.  Magnu  fit  Menandro  in  comico  focco  teflimoiu 
regum  aigypti  Si  macedonix  contigit  claffe  & per  legatos  perito.  Maius  ex  ipfo:  tegix 
fortun®  pradata  Ifa^  confdentia.  Perhibuere  romai  proceres  etia  exteris  teflimoia. 
Cn.Pompeius  confeCto  mithridatico  bello  intraturus  Pofidomi  fapientix  qifeffione 
clara:  domumrfores  percutide  more  a liClore  uetuit.&fafces  liCtorios  ianua:  fubmifit 
is:cui  fe  oriens  occidenfq;  fummiferat.  Cato  cenforius  in  illa  nobili  trium  fapientis 
proce^  ab  athenis  legatione  audito  Carneade: qprimu  legatos  eos  cefuit  dimittedos: 
quoniaillo  uiro  argumetate  qd  uerieffet  haud  facile  difrernipolfet.  Quanta  motu 
commutatio  .''Ille  femper  alioqui  exitiali  appellans  nomine  uniuerfos  ex  italia  pelle^ 
dos  cenfuit  grxeos.  At  pronepos  eius  uticenfis  Cato  unum:ex  tnbunatu  militu  phi/ 
lofophum:alterum  ex  cypria  legatioe  deportauit.  Eandec^  ligua  ex  duobus  Catoibus 
in  illo  abiecifre;in  hoc  iportalTe  memorabile  efl . Sed  & nfo^r  gloria  petcenfeamus: 
Prior  Afticanus . Q.Ennii  ftatuam  fepulchro  fuo  imponi  iulfit : cla^cq;  illud  nomen 
imo  uero  fpolium  ex  tertia  orbis  parte  raptu  i cinere  fupremo  cum  poetz  titulo  legi, 
Diuus  Auguftus  carmina  Vitgilii  cremari  contra  teflamenti  eius  uerecundia  uetuit. 
Maiufqj  ita  uati  teflimonium  cdtigit:  q fi  ipfe  fua  catmina  probauilfet.  M. Varrdis 
inbibliothecaiqusprimainorbeab  Afmio  Pollione  de  manubiis  publicata  romxii 
unius  uiuetis  pofita  imago  efl : haud  minote(ut  equidem  reor)gloria  ptfape  oratore 
& ciue  exilia  igenio^r  qux  tunc  fuit  multitudie  uni  hanc  coronam  dante:  q cum  eide 
Magnus  Pompeius  pyratico  ex  bello  naualem  dedit.  Innumerabilia  deide  fit  exepla 
tomana:fi  petfequilibeat:cu  plures  una  gens  in  quocunqj  gne  eximios  tuleritiq  ca:^ 
tetre  tercE.  Sedquo  di.T.M.Tulli  piaculo  taceam  quouemaximeexcellenteifigiu 


pMcli«r'quo  potius  I uniuerfi  populi  Si  illius  gentis  amplilTimo  teftimonio:  & toti 
uita  tua  ad  confulatum  tantum  openbus  eIe(aus.''Tedicentelegemagrariam!  hoc  eft 
alimenta  fua  abdicarunt  tribus.  Te  fuidete  Rofcio  theatralis  feditionis  aucSori  leges 
ignouerunt.-notatafq!  fe  fedes  ignominis  difcrimine  a:quo  animo  tulerunt. Te  ora'te 
prolctipto^t  liberos  honores  petere  puduit.  Tuu  Catilina  fugitingeniu.  Tu.  M.  An/ 
toniu  profcripfifti.  Salue  primus  ofu  parens  pfiae  appellate,  primus  in  toga  triuphu 
lingua^  laurea  merite:&  facundis  Ifaji  latmaj;  parens  sque  ut  didlator  &far  hortis 
quonda  tuus  de  te  fcnpfitioiu  triuphorum  laurea  adepte  maiorem.  Quito  plus  eft 
ingemi  romani  termmos  intantum  promouilTeiqimpetii. 

DE  Morum  honeftate.  Cap.xxxi. 

Y])  Eliquis  animi  bonis  praiftitere  dc  apud  exteros  mortales  fapientia  : ob  id  Cati 
1 \CorcuIiapudromanoscognomi'ati.  Apudgrxcos  Socrates  oraculo  Apollinis 
Piwmprxlatuscuniftis.  DE  Audoritate.  Cap*xxxii< 

Vtfus  mortales  oraculo^:  focitate  dedere  Chiloni  lacedxmonio:triapra:ccpta 
delphis  confecrando  aureis  lfis:qux  funt  hxc.  NofTe  fe  quenque.Et  nihil 
nimiu  cupe.  Comiteqjxris  alieni  ate^  litis  elTe  fpofionem.  Quin  funus  ciusicum 
uidotc  filio  olympix  expiraffec:  gaudio  tota  grscia  ^fecuta  eft. 

DE  Diuinitate.  Cap.xxxiii. 

Dluinitas  & quxda  cxlitum  fodetas  nobiliflia  ex  focminis  i fibylla  fuit:exuins 
iMelapode  apud  grxcos:apudromaosi  Mattio.  DE  Nafica.  Ca.xxxiiii. 

ylr  optimus  femel  a condito  xuo  iudicatus  eftSdpio  Nafica  a iuratofenatu. 

Ide  in  toga  candida  bis  repulfa  notatus  a populo.  In  fumma  ei  in  pna  morind 
licuit.  No  hercule  magis  q extra  uicuU  illi  fapietiffio  ab  Apolline  iudicato  Socrati. 
DE  Pudicitia.  Cap.xxxv. 

PVdicilTima  foemina  femel  matronali  fententia  iudicataeft  Sulpitia  Paterculi 
filia:uxor  Fuluii  Fiacd  eleda  ex  centu  prxcipuis:qux  fimulachrum  Veneris  ex 
fibyllinis  libris  dedicaret.  Ite^  religiois  expuncto  a Claudia  induda  romam  deorum 
matre.  DE  Pietate.  Cap.xxxvi. 

Pietatis  exempla  infinita  quidem  toto  orbe  exncere:  fed  romx  unu  cui  cdparari 
eunda  non  polTint.  Humilis  in  plebe  ideo  ignobilis  pueiperafupplidi  ca 
caicereinclufam  matrem  cum  impetraftet  aditum  a ianitore  femper  exculTa  ne  quid 
inferret  dbi:deprehenfa  eft  ubenbus  fuis  alens  ei.  Quo  miraculo  matri  falus  donata 
filix  pietate  eft.  Ambxc^  perpetuis  alimentis.  Et  locus  ille  eidem  confecracus  e dex 
.C. Quintio  .M.  Attilio  confulibus  templo  pietatis  extrudo ; in  illius  carcerK^Tede: 
ubi  nunc  Marcelli  theatru  eft.  Gracchorum  patet  anguibus  apptehenfis  in  domo  cii 
rcfponderetur  ipfum  uidurum:altcnus  fexu  mterempto:immo  ucro  inquit  meum 
necate.  Cornelia  enim  iuuenis  eft:&  parere  adhuc  poteft:hoc  erat  uxori  parccre:6d  rei 
publicx  cofulercudcjj  mox  confecutum  eft.  M . Lepidus  Apuleix  uxoris  caritate  poft 
repudium  obiit.  P.  Rutilius  morbo  leui  impeditus  nuntiata  fratris  repulfa  in  con-' 
fulatus  peritioneilico  expirauic.  Publius  Cacienus  philocimus  patronuadeo  dilcxit: 
uthxres  omnibus  bonis  inftitutus  in  rogum  eius  fe  iaceret. 

DE  Artiu  plurima^  excellentia  aftrologia;  gramaricaigeometria,  Cap.xxxvii. 

YAria^i  artiu  fcienria  innumerabiles  enituereiquos  tamen  attingi  par  fit  florem 
hominum  libantibus;  Aftrologia  Berofusicui  ob  diuinas  prxdidhones  atheni/ 
enfes  publice  in  gymnafio  ftatuam  inaurata  Iigua  ftatuere.  Gramatica  Apollodorus 
CUI  ampbydioncs  grxdx  honorem  habuere*  Hippocrates  mediana  polies  q uemde 
abilIyii{speft{[ec{amprxdixit;&difapulos  ad  auxiliandum  ara  urbes  dimific.  Cui 
ob  meritum  honores  illos  quos  Herculi  decreuiegrxeia.  Eandem  fdentiamm  The^ 
ombroto  Ptolemxus  rex  megalenfibus  faens  donauit  centum  talentis  feruato  Anti> 
Ocho  rege.  Magna  & Critobulo  fama  eft  extrada  Philippi  regis  oculo  fagitta:&  arra 


deformitate  oris  curata  orbitate  luminisi  Summa  aut  Afclepiades  prufienfis  codita 
noua  fed:a  fpretis  legans  SC  pollicitationibus  Mithridatis  tegis  : reperta  ratione  qua 
uinum  xgiis  medetunrelato  e funere  homine  6i  conferuato.  Sed  maxime  fponfione 
faeSa  cum  fortuna  ne  medicus  crederetunfi  unq  inualidus  ullo  modo  fuiflet  ipfe,  ac 
uidlor  fupreraa  in  feneiSa  lapfu  icalatum  exanimatus  eft.  Grande  8C  Archimedi  geo/ 
metricae  ac  machinalis  fcientix  telfimonium  .M.  Marcelli  contigit : interdidlo  cum 
fpracufx  caperenturme  uiolaretut  unusmifi  fefelliffet  impenu  militaris  imptudetia. 
Laudams  Ctefiphon  Gnofius  xdc  ephefis  Dianz  admirabiliter  fabricata.  Philon  a/ 
thenis  armametario  mille  nauiu.  Chthefibius  pneumatica  tone  &L  hydraulicis  orgais 
reperris.  Dinocrates  metatus  Alexandro  condente  m xgypto  alexandtiam.  Idem  hic 
imperator  edixitme  quis  ipfu  alius  q Apelles  pingeret:  qPyrgoreles  fculperet : qLy/ 
fippus  exxre  duceret,  qux  artes  plunbus  inclaruere  excphs. 

Ite  mira  opera  artificis.  Cap.xxxviii. 

ARiftidis  thebani  pictoris  unam  tabula  centum  talentis  rex  Attalus  licitatus  e. 

Odloginta  emitduas  Cxfarduitatot  Medeam  6C  Aiacem  Timomachi  i templo 
Veneris  genitricis  dicaturus.  Candaules  rex  Bularchi  pictura  magnetum  exitii  haud 
mediocris  pari  rependit  auro.  Rhodum  non  incendit  rex  Demetrius  expugnator  co/ 
gnoiatus  ne  tabulam  Protogenis  cremaret  a parte  ea  muti  locatam.  Praxiteles  mat/ 
more  nobilitatus  elt:  gnidiaque  Venere  prjccipueiuefano  amore  cuiufdamiuuenis 
infignis  Sc  Nicomedis  xftimatione  regis  grandi  gnidiorum  xre  alieno  pmutare  eam 
conati.  Phidix  lupiter  olympius  cotidie  teltiradium  phibet:  Mentori  Capitolinus  Si 
Diana  ephefia:quibus  fuere  confecrata  arris  eius  uafa. 

DE  Seruitiis.  Cap.xxxix. 

PRecium  hominis  in  feruirio  geniti  maximum  ad  hac  diem  quod  eqde  cdpeferi 
fuit  gramarica:  arris  Daphnidis  Cn.pifaurenfe  uendente:  Si. M. Scauro  pricipe 
ciuitatis.iii.M.dcc.feftettiis  licente.  Exceffere  hoc  i nollro  auo  nec  modice  hiftrides, 
Sed  libertate  fua  mercati.  Quippe  cum  iam  apud  maiores  Rofeius  hiltrio  .iii.M.d. 
Anniam  mercaffe' prodat':  nififiquis  inhoc  loco  defiderat  armeniaci  belli  paulo  are 
^pter  Tytidaten  gefti  difpenfatorem  quem  Nero  .iii.  c .xxx.  manumifit.  Sed  hoc 
precium  belli  non  hominis  fuit.  Ta  hercule  q libidinis  non  formx  Paronetemi  fpa^ 
donis Seiano. ili. M.d.metcante Sutorio  Prifeo.  Quam  quidem iniuriam lucriferit 
ille  mercatus  i ludtu  ciuitatis:quonia  arguere  nulli  uacabat. 

DE  Prxftantia  gentium.  Gip.xl. 

O Entium  in  toto  orbe  pneflantilTima  una  oiuirtute  haud  dubie  romanaextitit; 

Foelicitas  cui  prxeipua  fuerit  hoi  non  e huani  iudicii:  cu  profperitateipfa  alius 
alio  mo  5C  fuopte  mgenio  qfqj  terminet.  Si  ue^i  facere  iudiciu  uoluus  ac  repudiata 
di  fortunx  abitione  decemere:mortaliu  nemo  eft  foelix.  Abude  igit' atqj  indulgenter 
fortua  decidit  cii  eo;q  iure  dici  no  ifoelix  pdt.  Quippe  ut  alia  nd  fiticerte  ne  laffefcat 
fortua  metus  e. Quo  femel  recepto  folida  foelicitas  nd  e.  Quid  q nemo  mortaliu  dP 
bus  horis  fapitiutmiq;  falfu  hoc  & nd  a uate  didtu  qplurf  ludicet.  Vana  mortalitas! 
Scadcitcunfctibeda  feipfa  rgeniora:computatmorc  thracix  getis:qux  calculos  colote 
diftindlos  pro  expimeto  cuiufq;  diei  in  urna  condit:ac  fupremo  die  fepatos  dinume^ 
ratiatqi  ita  de  unoquoqj  pronunaat.  Quid  q ifte  calculi  candore  illo  laudatus  dies 
origine  mali  habuitfQuamultos  accepta  afflixere  ipiafQua  multos  bona  pdidereK 
ultfs  merfete  fuppliciis.Ifta  nimiiu  bona  fi  cui  iter  illa  hora  i gaudio  fuit.Ita  e jifedlo 
alius dealio iudicatdies:&  tamefupremus de oibus.Ideoqj nullis crededu eft.  Quid 
q bona  malis  paria  non  funt  etiam  pari  numero  'Nec  Ixticia  ullo  minimo  moerore 
penfanda.  Heu  uana  & fprudens  ddigeria.nuetus  die^i  cdputat' ubi  quarit' pondus; 

VDE  Foelicitate  foemina.  Cap.xli. 

Na  focminay:  in  di  xuo  Lapido  lacedxmonia  refert;  qu*  tegis  filia;  regis  uxor: 


tegis  mater  fuit.  Vna  Berenice  qu2  filia  foror  mater  Olympionicamm.  Vna  familia 
Cunonumun  qua  tres  continua  fene  oratores  exticerunr.  Vna  Fabiorum:  i qua  tres 
co'tmui  prinapes  fenatus.M.Fabius  Ambuftus:  Fabius  Rutilanus  filius.Q  ?Fabius 
Gurges  nepos.  Varia  exepla  fortuna;.  Cap.xlii. 

CAetera  exepla  fortuna;  uatiantis  mumera  funt.  Eteni  quse  fadt  magna  gaudia 
nifiexmalisr'  Aut  qua;  mala  imenfa:nifi  ex  fgetibus  gaudiis.''  ° 

DE  bisprofcriptis.L.Splla.Q^.Metcllo.  Cap.idiii. 

Eruauit  ptofctiptura  a Sylla.M.Fiduftium  fenatorem  anis.xxxvi.  Sed  iterum 
profcnptusjfuperftes  Sylte  uixit  ufqj  ad  Antoniu.  Confiat  nulla  alia  decaufa 
.0  profcnptum:  q quia  profcriptus  fuilfet.  Ttiuphare.P.  Ventidium  de  parthis 
uoluit  quidem  folum  : fed  eundem  in  triumpho  afculano  Cn.  Pompeii  Strabonis 
duxit  puerum.  QuanJ  MafTurius  auifior  efi  bis  in  triumpho  dudlum.  Cicero  mu/ 
honem  caftrenfem  fufiaraneum  fuifie.  Plurimi  iuuentam  inopem  in  caliga  militari 
toIeralTe.  Fuit  Si  Balbus  Cornelius  maior  conful . Sed  accufatus  atqj  de  lure  uirgaru 
i eum  iudicem  i exilium  mifius.  Primus  externorum  atqj  etiam  m oceano  ocnitoru 
ufus  illo  honoreiquem maiores  latio  quoqj  negauerunt.  Eft&.L.Fuluius  iterifignia 
exempla  thufculanorum  rebellantium  cofuheodem  quoq;  honore  cum  tranfifiet  ex' 
ornatus  confeflim  a populo  romano  :qui  folus  eodem  anno  quo  fuerat  hoftis:  roma: 
triumphauit  ex  iisiquorum  conful  fuerat.  Vnus  hominum  ad  hoc  aiui  fcelids  fibi 
cognomen  afTeruauit.L.  Sylla.  Ciuili  nempe  fanguine  ac  patriie  oppugnatione  ad.' 
optatus:  Si  quibufdam  foelicitatis  idudais  argumentis : q profcribcre  tot  milia  ciuiu 
ac  trucidare  potuifTet.  O praua  interpretatio  Si  futuro  tempore  infoelix.ISrd  melioris 
fortis  tunc  fuere  pereuntesiquorum  miferemur  hodieicum  Syllam  nemo  nd  oderitf 
Age  non  exitus  uira  eius  omnium  profcnptorum  ab  illo  calamitate  crudelior  fuit; 
erodente  fe  ipfo  corpore  & fupplicia  fibi  gignence.''quod  ut  difiimulauerit:  6c  fupreo 
fomno  eius  ciui  immortuus  quodammodo  efi;  credamus  ab  uno  illo  inuidia  gloria 
mdam.  Hoc  tame  nempe  foelicitati  fuz  defuifle  confefTus  eft;q  Capitolium  non  de^ 
dicauiiTet.  Q_.Metellus  m ea  oratione  quam  habuit  in  fupremis  laudibus  patris  fui 
.L.Metellipontificis;bisconfulis;did:atoris  : magifiriequitum.  Quindeduiri  agris 
dandis.qui  primus  elephantos  primo  punico  bello  duxit  in  triupho.fcriptu  reliquit. 
Decem  maximas  res  optimafqj  in  quibufq;  querendis  fapientes  a;tatem  exigerent: 
cofummatTeeum.  Voluirte  enim  primanum  bellatorem  efle.  Optimum  oratorem. 
FortilTimum  imperatorem  . Aufpicio  fuo  maximas  res  geri.  Maximo  honore  uti. 
Summa  fapientia  effe.  Summum  fenatorem  haben.  Pecuniam  magna  bono  modo 
inuenire.  Multos  liberos  relinquere.  Et  clanlTimum  in  duitate  effe.  Hic  contigiffe 
ei:nec  ulli  alii  pofi  romam  conditam.  Logum c refellere  fic  fuperuacuumiabude  uno 
cafu  refutante.  Siquidem  is  Metellus  orbam  luminibus  exegit  fenedlam  amiffis  m' 
cendio  cum  Palladium  raperet  ex  ide  Vefiiimemorabili  caufa:  fed  euentu  mifero. 
Quo  fit  utinfcelix  quidem  dici  non  debeatifoelix  tamen  effe  non  poflit . Tribuit  ei 
populus  romanus  quod  nunq  ulli  alii  ab  condito  luo : ut  quotiens  in  fenatum  itet; 
curm  ueherefad  cuna :magnu&fublime: fed  ^ oculis  datum. 

DE  Altero  Metello.  Cap.xliui. 

Vius  quoq!.Q_iMetelli  qui  illa  de  patre  dixerat  filius  inter  rara  fcelicitatis  hu^ 

' mana;  exempla  numeratur.  Nam  praiterhonoresampliffimos:  cognomenque 
macedonixa  quattuor  filiis  illatus  efi  rogo;uno  pratore;tnbuscofulanbus : duobus 
tnumphalibusiuno  cenforio.qux  fingula  quoq;  paucis  contigere.In  ipfo  tame  flore 
Oignitatis  fux  ab  Catinio  Labeone:  cui  cognomen  fuit  Macerioni  tnbunoplebis  que 
efenatu  cenfor  eiecerat:  reuertense  campo  meridiano  tempore  uacuo  foro&capic 
0 10  ad  tatpeium  raptus  utprxcipitaretur:  conuolante  quidem  tam  numerofa  illa 
cohorteiqux  patrem  eum  appellabat . Sed  utnecefle  erat  infubito  tarde  & tanq  in 


cxequias  cum  tefiftendi  factoq;  fandum  repellendi  iasnoneffeciuirtutis  fus  opea 
&C.  cenfura  periturus  : segre  tribuno  qui  intercederet!  recepto  a limine  ipfo  mortis  te^ 
uocatus  alieno  benefiao  poftea  uixit . Bonis  inde  etiam  confecratis  a damnatu  fuo 
tanq  parum  elfet  faucium  certe  intortarum  : expreiTiq;  per  aures  fanguinis  poEtiam 
exaiSam  elle , Equidem  &i  Africani  Aemiliam  mimicum  fuiffe  inter  calamitates 
duxerimiipfo  tefli  Macedonico.  Siquidem  liberis  dixit : Ite  fdii  celebrate  exequias- 
nunqciuis  maioris  funus  uidebitis.  Et  hoc  dicebat  la  baleaticis  Si  creticis  diadematis 
iam  Macedonicus  ipfe.  Vetum  ut  illa  fola  iniuria  aftimetur  : quis  hunc  iurefoelice' 
dixerit  periclitatum  ad  libidinem  inimici  f nec  Africano  faltem  petite.  Quos  hoftes 
uiciffe  tanti  fuitf  Aut  quos  non  honores  currufqj  illa  fua  uiolentia  fortuna  retroegit 
per  mediam  urbem  cenfore  trado  f Etenim  fola  hasc  monendi  ratio  fuerat;  trado  m 
Capitolium  illoiin  quod  triumphas  ipfe  deorum  exuuiis  ne  captiuos  quide  fic  traxec 
tat.  Maius  hoc  fcelus  foelicitare.  confecuta  factum  eft  periclitato  Macedonico : uel 
funus  tantum  acule  perdereiin  quo  a triumphalibus  liberis  portaretur  in  rogu  uelut 
exequiis  quoqj  triumphans.Nulla  eft  profedo  folida  foelicitasiqua  contumelia  ulla 
uitx  riipitine  dii  tanta  . Quod  fupereft:nefcio  maior  glorix  an  indignationi  dolor 
accedatimter  tot  Metellos  ta  fceletata  Cariniiaudaaa  femp  fuifte  iulta. 

DE  Diuo  Augufto.  Cap.xlv. 

i T N dmo  quoqj  Augufto;qucm  uniuerfa  mortalitas  in  hac  cenfura  nuncupatifi 
I diligenter  xftimentur  eunda  : magna  fortis  humanx  reperientur  uolumina. 
Rcpulfa  in  magifterio  equitum  apud  auunculu:&  contra  uoluntatem  eius  prxiatus 
Lepidus.  Profcriptionis  inuidia  in  collegam.  Collegium  in  triumuiratu  peftimoni 
ciuiuminec  xqua  falte  portioneifed  prxgraui  Antonio.  Philippenfi  proelio;  morbo; 
fuga!&  triduo  in  palude  latebra  xgro  ti.  Et  ut  fatet  Agrippa  Si  Mcecenas  aqua  fubtet 
cutem  fufa.  Turgida  latera.  Naufragia  ficula.  Et  aha  ibi  quoqj  in  fpelunca  occulta' 
tio . Iam  in  nauali  fuga  urgente  hoftiii  manu  preces  Proculeio  mortis  admotx.  Cura 
perufmx  contentionis.  Solliatu do  Mattis  acriaci.  Pannoniciqj  belli.  Ruinx  potis, 
Tot  feditiones  militum.  Tot  ancipites  morbi  corporis.  Sufpeda  Marcelli  uota.  Pu' 
denda  Agrippx  ablegatio.  Totiens  petita  infidiis  uita.  Incufatx  liberorum  mortes; 
ludufqj  non  tantum  orbitate  ttiftes.  Adulterium  filix.  Et  confilia  patricidx  palam 
facta.  Contumehofus  priuigni  Neronis  feceflus.  Aliud  neptis  adulterium.  lunda 
deinde  tot  mala.  Inopia  ftipendii.  Rebellio  illyrici.  Seruitio^  deledus.  luuentutis 
penuria.  Peftilentia  utbis.  Fames  fitifqj  italix.  Deftinatio  expirandi.  Et  quamdui 
inedia  maior  pars  mortis  in  corpus  recepta.  luxta  hxc  uariana  clades  ; &C  maieftatis 
eius  foeda  fuggillatio.  Abdicatio  Pofthurai  Agrippx  poft  adoptionem.  Defiderium 
poft  relegationem.  Inde  fufpicio  in  Fabium.  Arcano^qj  proditione.  Hinc  uxoris  6d 
Tyberiicogitatidesfuprema  eius  cura.  In  fuma  deus  illecxluqj  nefeio  adeptus  magis 
an  meritus  hxrede  hoftis  fux  filio  exceflit. 

Quos  beatifllmos  dii  ludicauerunt.  Cap.xlvi. 

SVbeunt  in  hac  reputatione  delphica  oracula  uelut  ad  caftiganda  hoiu  uanitate 
a deo  emifta.duo  fut  hxc.  Phedium  fceliciftimum  qui  pro  patria  proxio  occu' 
buiftet.Ite^i  a Gyge  rege  tuc  ampliflimo  terra^i  cofultura  Aglaum  Prophodium  efle 
fceliciorem.  Senior  hic  in  anguftiftimo  arcadix  angulo  paruu  fed  annuis  uidibus 
large  fufficiens  prxdium  colebatinunq  ex  eo  egrefliis.  Atqj  ut  e uitx  gne  manifeftu 
eft;  minima  cupidine  minimum  in  uita  mali  expertus. 

Quem  uiuentem  ut  deu  coli  iulferunt.  Cap.xlvii. 

COnfecratus  eft  uiuus  fentienfqj  oraculi  eiufdem  lulTu  &C  louis  deo^i  fumi  afti' 
pulatu  Eutimus  poeta  femper  olympix  uidor  Si  femel  uidus.  Patria  ei  locn  i 
italia;  Ibi  imaginem  eius  efle!fiColympix  alteram  eadem  die  tadara  fulmine.  Calli' 
machu  utnihil  aliud  miratu  uideoiad  euqj  iuftifle  facnficari.quod  uiuo  faditatu 


ec  mortuo  •nMq!  adeo  mi^:  aliud  q hoc  placu  iiTe  diis. 

DE  Spatiis  uuuelongilTimis.  Cap.xlyiii, 

PE  fpatio  atqi  longinquitate  uitas  hominu  non  loco^i  mo  fitus:  ue^t  exempla  ac 
fua  cuiqj  fors  nafcendiiincertu  fecere.  Hefiodus  q pnmus  de  hoc  aliq  ,pdidit: 
fabulore(utrcor)multade  hominum  suo  referens  cornici  nouem  noftras  attnbuic 
States.  Quadrupla  eius  cernis.  Id  triplicatu  coruis.Etreliq  fabulofiusiinphcemce 
ac  nymphis.  Anacreon  poeta  Argantonio  tartefiorumregi.cl.  tribuit  anos.  Cynire 
cyprioji  dece  anos  aplius.  Aegiraio  ducentos.  Thepompus  Epimenidi  Gnofio.cliii. 
Hcllaicusquofdaixtolia  epioji  geris  duce'cos  explere.  Cuiallipulatdamutesmeo/ 
ra's  Piftoreu  exiis  prscipuu  corpore  uitibufqj  etia  trecetis  uixiffe.  Ephodotus  arcadu 
reges  trecetis  anis.  Alexader& Cornelius  Dadonc queda i illyrico  qngetis uixdfe.  Xex 
nophon  Impetrim  pulutmio^i  iTula:  rege  fexcetis.atqj  utparce  meritus  c filiu  eius 
odigentis.Qux  oia  infeitia  temporum  accidemnt.  Annum  enim  alii  a:n:ateunum 
determmabat;&  alterum  hyeme.  Alii  quadnpartitis  temporibus  ficut  arcadesiquo^i 
anni  trimeftres  fuere.  Quidam  lunsc  feniomt  sgyptii.  Itaqj  apudecs  aliq  & fmgula 
milia  annorum  uixilfe  produntur.  Sedutadcontelfatrafeamus.  Argantoniu  gadri 
tanum  odoginta  annis  regnaflfe  prope  certum  eft;  putant  quadragefimo  ccepilfe, 
MafmiffaCxl.anisregnalfe  indubitatum  eft.  Gorgia  ficulum  cenmm  odouixiife. 
•Q.Fabius  Maximus  fexaginta  tnbus  annis  augur  fuit  .M.  Perpenna  Si  nuper  .L. 
Volufius  Saturninus  omnium  quos  in  confulatu  fententiam  rogauerat:  fuperftites 
fuere.  Perpenna  feptem  reliquit  ex  iis  quoscenfot  legerat.  Vixit  arios  nonagftaodo. 
Qua  i re  Si  illud  adnotare  fuccurritiunu  dmo  quinquemu  fuiife  quo  fenator  nullus 
moreretur  cum  Flaccus  & Albinus  cenfores  luftru  condidere : ufq;  ad  proxios  cefores 
ab  anno  urbis  quingentefimo  feptuagefimonono.  M.  Valerius  Cominus  cetu  anos 
impleuit . Cuius  mter  primum  Si  fextum  confulatum  .xlvi.  anni  fuere.  Idem  fella 
curruli  femel  ac  uicies  feditiquories  nemo  alius.  Aequauit  eius  uitx  fpatiu  Metellus 
potifex.  Etexfoeminis  Liuia  Rutilia  nonagmtafepte  annos  excellit.  Statilia  Clam 
dio  principe  ex  nobili  domo  : nonagmta  uouem.  Terentia  Ciceronis  .cyii.  Clodia 
Ofeli.cxv.  Hxc  quidem  etiam  enixa  quidecies.  Luceia  mima  centum  annis  in  fcama 
pronunciauit.  Galeria  Copiola  Emboluriaireduda  eft  in  fexnam  Cn, Pompeio. Q_. 
Sulpitio  confu, ludis  pro  falute diui  Augufti  uotiuis:  annum  centefimumquartum 
agens.  Quxproduda  fuerat  tyrocinio  a.M.  Pompeio  xdili  plebis  .C.  Mario  Cn. 
Carbone  conlf.ante  anos  nonagintaunum.  Et  a Magno  Pompeio  magni  theatri  de^ 
diatione  anus  pro  miraculo  reduda.  Sammullam  quoqj  centu  decem  annis  uixiffe 
audor  eft  Afeonius  Pedianus,  Minus  miror  Stephanionem  qui  primus  togatus  fah 
tare  inftituitiutrifqj  faltaribus  ludis  faltalfeiSC  diui  Augufti  8c  quos  Claudius  Cxfar 
confulatu  fuo  quarto  fecit  quando  fexaginta  tres  non  amplius  anniinterfuereiquaq 
Sepofteadiu  uixerit.  Intmoli  motis  cacumine  quod  uocanttepfin.cl. annis  uiuere 
Mutianus  audor  eft.  Torideannos  ite  cenfu  Claudii  Gefaris  cenfuta.T.  Fallonium 
bononienfem.idq;  collaris  cenfibus  quos  ante  demletatruirxq;  argumentis  ( etenim 
id  curx  prindpi  erat)ue5i  apparuit.  DE  Varietate  nafcendi.  Cap.xlix. 

POfcere  uidetur  locus  ipfe  fyderalis  fciencix  fententiam.  Epigenes.cxxii.  annos 
impleti  negauit  polfe.  Betofus  excedi  centum  feptemdecim.  Ducat  fiC  ea  ratio 
quam  Petofyris  ac  Necepfos  tradiderunt. 6C  trimonon  appellant  a trium  figno^i  por.^ 
tioneiqua  polfe  in  italiatradu.cxxvi.annos  uitar  contmgere  apparet.  Negauere  illi 
quenq  nonaginta  partium  exortiuammenfuram  quod  anaphoras  uocant  trafgredi: 
^ has  ipfas  fcidi  occurfu  maleficorum  fydetumiaut  etiam  radiis  eoru  folifqj.Rurfus 
Aefculapii  fententiam  fecutiiqui  ftatuta  uita:  fpatia  a ftellis  acapi  dicit. Sed  quantu 
primum  tribuatiincerrum  eft.  Rara  autem  effe  dicunt  longiora  tempora  quadoqde 
momentis  horarum  infignibus  luna:  dierumue  feptem  atqi  .xxiiii.  qua;  node  ac  die 


obferuantur:  ingens  turba  nafcatutjfcanfili  annorum  lege  occi^uatqua  climaciteras 
appellantuion  fere  ita  genitis  quinquagefimumquartum  annu  exceactibus.  Primu 
ergo  artis  ipfius  inco'fl:atia  declarat  q icerta  res  fit.  Accedunt  experimenta  ec  exempla 
reccntiffimicenfus  quem  intra  quadriennium  imperatores  CxCzresycCpaCizni  patet 
filiufq;  cenfores  egerunt.  Nec  funt  oia  uafana  excutienda.  Medix  tantu  parcis  intec 
apennmum  montem  padumque  ponemus  exempla . Centum  uiginti  natos  annos 
parmx  tres  edidere.  Brexilli  unum.cxxv.  Parmx  duos.c.xxx.  Placentix  annu.c.xxxi, 
Fauetix  unam  mulierem. cxxxii.Bononix.L. Terentium  Marci  filium.  Arimini  uero 
.M.  Apomum.C.3i.L.Tertullam.cxxxvii.  Citra  placentiam  in  collibus  oppidum  eft 
uelleiacium:inquo:cc.x.narosa'nos  fex  detulere:quactuor  centenos  uicenosmnu.cl. 

. M. Mutius. M.  filius  Galrius  Foelix : ac  neplunbus  moremur  in  re  confefTa : m tt/ 
gioneitalix  ocftaua  centenum  annorum  cenfi  funt  homines. liiii.  Centenum  denum 
hoies.lvii.Centenum  uicenum  quinum  hoies  duo.  Centenii  tricenum  hofes  qttuor. 
Centenum  tricenum  qumum  aut  feptenum  totidem;  Centenum  quadragemi  hoies 
tres.  Alia  mortalitatis  inconflantia.  Homerus  eadem  nodle  natos  Hecrtore&  Poly*' 
damanta  tradit;tam diuerfx fortis  uiros,  C.Mario.C.Carbone.iii.confT.ad.v.kalen. 
iunias.M.Celius  Ruffus  & Cornelius  Licinius  Caluus:eadem  die  geniti  futmratoces 
quidem  ambo:fed  tamen  difpari  euentu.  Hoc  etiam  iifdem  horis  nafcentibus  i toto 
mudo  quotidie  eucnic.Pariterqj  domini  ac  ferui  gignut;reges  dC  inopes. 

In  morbis  uaria  exempla.  Cap.L, 

P .Cornelius  Ruffus  qui  conful  cum  Manio  Curio  fuitidormies  oculorum  uifu 
amifit : cum  id  fibi  accidere  fomniaret.  E diuerfo  Phalereus  iam  tu  deploratus 
a medicis  uomicx  morbo:  cum  mortem  in  ade  quxreret  uulnerato  peiftore  medicina 
inuenit  ex  hoffe.  Q_.Fabius  Maximus  conful  apud  flumen  ifaram  proelio  commiffo 
aduerfus  allobrogum  regem  aruemorumc^  gentes  ad.vi.idus  auguffas  .cxxx.pducP 
lium  cxfis:febri  quartana  liberatus  eftin  aae.  Incertum  ac  fragile  nimirum  efthoc 
munus  naturx  quicquid  datur  nobis , Malignum  uero  breue  in  iis  etiam  quibus 
largilTime  connngit;  uniuerfumunqjxui  tempus  intuentibus.  Quidq  xftiatione 
nodhirnxquietis dimidio quifqjfpatiouitxfuxuiuitfpars  xqua  morti  fimilisexP 
gicur;auc  poenx  nifi  contigit  quies.  Nec  reputantur  mfantix  anni  qui  fenfu  carent. 
Nec  fenec^i  poenam  uiuacis.Tocpericuloru  gcnera:tocmorbi:tot  metus:totcuri: 
totiens  inuocata  morte  ut  nullum  frequentius  fit  uotum.  Natura  uero  mhil  hdibus 
breuitateuicxprxftitit  melius.  Hebefcunt  fenfus.  Membra  torquetur.  Prxmorituc 
uifus : auditus : incelTus  : dentes  etiam  ac  ciborum  inffrumenta.  6C  tamen  uicx  hoc 
tempus  annumeratur.  Ergo  pro  miraculo  6C  id  folitarium  repetit  exeplu.Xenophilu 
muficum  ducentis  6C  quiqj  anis  uixiffe  fine  ullo  corporis  incdmodo.  At  hercule  relP 
quis  omnibus  pet  fmgulas  membrorum  parces  qualiter  nullis  aliis  animalibusicercis 
peftifer  calor  remeat  horis:aut  rigor:neqj  horis  modo:fed6i  diebus  nodlibufqj  trinis 
quadrinifue  etiam  toto  anno . atque  etiam  morbus  eff  aliquis  per  fapienriam  mori. 
Morbis  enim  quoqj  quafdam  leges  natura  impofuit.  Quadrini  circuitus  febre:  nuq 
bruma  nunqhybernis  menfibus  indpere.  Quofdam  polf  fexagefimu  uicx  fpatium 
non  accedere.  Alios  pubertate  deponi : a foeminis  prxdpue.  Senes  minime  fentire 
peffiletiam.  Nanqj  umuerfis  gecibus  ingruunt  morbi:  ^ generarim  modo  feruitiisj 
modo  procerum  ordini:  aliofqj  per  gradus.  Qua  in  re  obferuatu  \ meridianis  ptibus 
ad  occafu  folis  peffilenria  fep  ire.  Nec  uq  fere  aliter  fieri  nifi  hyeme:nec  ut  ternos  ex-' 
cedatmenfes.  DE  Signis  mortis.  Cap.Li. 

rr  Am  figna  letalia  i furoris  morbo  rifum.  Sapietix  uero  xgritudfe  fimbriati  cuti 
I 8c  ftragulx  ueftis  plicaturas.  A fomno  moriecium  negledlu  pegradis  humoris 
e corpore  cffluuium:i  oculorum  quidem  narium  afpedlu  idubitata  maxime:eciam 
fupio  affidue  cubitu.  Venapi  ixqualiaucformicatepcuffu.Ec  alia  quoqj  Hippocrati 


priapi  medicfa:  obfemata  fut.  Ec  cu  inuerabilia  (it  mortis  fignaifalutis  fecuritarifqj 
nulla  fut.  Quippe  cum  cenfotius  Cato  ad  filium  de  ualimdinis  quoq;  obferuatioc 

ut  ex  oraculo  aliquo  prodiderit:  fenile  iuuccamprxmaturx  mortis  efTefignu.Mor^^ 

borumuerotamifmitaeftmultitudoiutPherecides  f/rius copia ferpe'ciu'^ex corporei  ^ 

eius  erumpente expirauent.  Quibufdam  perpetua  febris  eft  ut.C.Mcecenati.  Eidem 
triennio  fupremo  nullo  hora;  momento  cotigit  fomnus.  Antipater  fydonius poeta 
oibus  bonis  uno  die  natali  cantum  corripiebatur  febre  : & eo  cdfuptus  c fatis  longa 
fenecfla.  DE  his  qui  elati  reuixerunt.  Cap.Lii. 

A Viola  cdfularis  f rogo  teuixic.  Ec  quoniam  fubueniri  non  potuerat  prxualente 
flammaiuiuus  crematus  eft.  Similis  cain.L.Lamia  pratorio  uiro  trad^c^  Na 
Glium  Tuberonem  pratura  fundum  a rogo  relatum  MelTalla  RufFus  &:pletique 
tradunt.  Hxc  eft  conditio  mortaliu  . Ad  has  &C  eiufmodi  occafiones  fortuna  gigni/ 
mur:  uti  de  homine  ne  forte  morti  quidem  debeat  aedi.  Repetimus  inter  exempla 
Hermotiniclazcmenii  animam  relidlo  corpore  errare  folitamiuagamqj  e longinquo 
mulca  annuntiare : qua  nifi  a prafenci  nofa  non  poffenc : corpore  interim  femia/ 
nimi:donec  cremato  eo  inimici  qui  Cantanda  uocabantur  remeantianima  ueluc 
uaginam  ademerint.  Ariftei  etiam  uifameuolantem  ex  ore  in  proconnefo  corui  ef/ 
figte.  Qua  magna  queritur  fabulofitate  quam  equidem  &C  in  gnofio  Epimenide 
fimili  modo  accipio.Puerum  afhi  & itinae  feftiim  in  fpecus  feptem  & qumquagica 
dormiiTe  annis:rerum  faciem  mutarionemqj  mirantem  uelut  poftero  experrecT:!!  die. 

Hinc pan  numero  dierum  fenio  ingcuence:uc  tamen  in  feptimum  dc  quiquagefimu 
acqj  centefimum  uita  duraret  annum.  Foeminarum  fexus  huic  malo  uidecur  maxie 
opportunus  conuerfione  uulua:quafi  corrigatur:  fpiritus  reftituitur.  Huc  pertinet 
nobile  illud  apud  gracos  uolumen  Heraclidis  fepte  diebus  fcemina  exanimis  ad  uita 
reuocata.  Varro  quoq;  au(ftor  eft  uiginti  uiris  agros  diuidentibus  capua  quendam  q 
efferretur  faetro  domum  remeaffe  pedibus.  Hoc  ide  aquini  accidiffe.  Roma  quoc^ 

Corfidium  matertera  fua  maritum  funere  locato  reuixilTe:&:  locatotim  funeris  ab  eo 
elatum.  Adiecit  miracula  qua  tota  indicafte  conueniat.  E duobus  fratnbus  equeftris 
ordinis  Corfidio  maiori  acadifteiut  uiderecur  expiraffeiapertoqj  teftamento  reatacu 
harede  minorem  funeri  inftitilTe.  Interim  ei  qui  uidebatur  extmcftus  plaudendo  co'' 
anuiffemyfteria:6i  narralTe  a fratre  fe  ueniffe.  Commendatam  fibi  filiam  ab  eo. De/ 
monftratum  praterea  : quo  in  loco  defodilTet  aurum  nullo  confcio:  SirogalTeiutiis 
funeribus  qua  comparailetiefferrecur.  Hoc  eo  narrate  fratris  domeftici  ^pere  annu/ 
ciauere  exanimatum  illum.  Etauruni  ubi  dixerat:  repertum  eft.  Plena  praterea  uita 
eft  his  uariciniis:fed  non  conferenda:cu  fapius  falfa  fint.  Sicut  ingenti  exemplo  do^ 
cebimus.  Bello  ficulo  Gabienus  Cxfaris  claffiumforrilTimus  captus  a Sex. Pompeio 
iuffu  eius  incifa  ceruice  & uix  coharenteiiacuic  in  lictore  tota  die.  Deide  cu  aduefpe/ 
tauiffec:cum  gemitu  preabufque  congregata  multitudine  petiic:uti  Pompeius  adfe 
ueniret:  aut  aliquem  ex  caris  mitteret.  Se  autem  ab  iferis  remiffiimrhabereque  quod 
nunciaret.  Mifit  plures  Pdpeius  ex  amicis:quibus  Gabienus  dixit  inferis  diis  placere 
Pompeii  caufas  & partes  pias.  Proinde  euentum futurum  quemoptaretihocfenun/ 
nare  iuffum.  Argumentum  fore  uentatis  q>  peradhs  mandatis  protinus  expiraturus 
effec.Idqi  ita  euenit.  Poft  fcpulturam  quoqj  uiforum  exempla  fune  : nifi  ^ natunc 
opera  non  prodigia  cofecftamur.  DE  Mortibus  repentinis.  Cap.Lui. 

' I N primis  aut  uifa  miraculo  fut  atq?  frequetia  mortis  reperins.hic  e fuma  uitx 
-L  foelicicas:  quam  efte  naturale  docebimus.  Plurias  prodidit  Verrius.  Nos  cum 
deledtu  modum  fetuabimus.  Gaudio  obiere  prarter  Chilonem  de  quo  diximus;  So/ 
phodes  & Dionyfius  fialia:  tyrannus. uterque  accepto  tragicx  uidona:  nucio.  Mater 
pugna  illa  cannefi  filio  incolumi  uifo  contra  falfuni  nuncium.  Pudore  Diodorus 
lapientia:  dialedliac  profeftor  lufotia  quiftione  non  protinus  ad  interrogationes 


Stilbonis  diffoluta.  Nullis  euidetibus  caufis  obire  dum  calciantur  matutino  duo 

Cifarcs.PrstotiSiptstura  populi  romani  funiSus  diiftatoris  Cajfaris  pater.  Hicpifis 
exanimamsulle  romx.  Q^.Fabius  Maximus  in  confulatu  fuo  pridie  kalend.ianu.m 
cuius  locum. M.Orellius  paualTimatum  horarum confulatum  petiit.  Item.C.  Vul/ 
catius  Gurges  fenator:  omnes  adeo  fani  atqj  tempeftiuiiut  de  progrediedo  cogitaret; 
.Q^.Emilius  Lepidus  iam  egrediens  mcuifo  pollice  limini  cubiculi.  C.  Aufidius  cum 
egrelTus  in  fenatum  iret  oifenfo  pede  in  comitio.  Legatus  quoque  qui  rhodio^  ca'm 
in  fenatu  magna  cum  admiratione  orauerat:  in  limine  cuiix  protinus  expitauit  pto/ 
gredi  uolens.  Cn.Bebius  Pamphdus  prxfedtura  St  ipfe  fiincftus:  cii  a puero  quxfilTet 
horas.  A Pompeius  in  capitolio  cum  deos  falutalTet.  M.IuuentiusThalnacofuhcu 
facnficaret.C.Seruilius  Panfaicum  ftaret  in  foro  ad  tabernam  hora  diei  fecunda  i.P. 
Panfam  fratrem  inixus.  Bebius  iudexidum  uadimonium  differri  iubet.  M.Teretius 
Coraxidum  tabellas  fcribit  in  foro.Nec  non  & proximo  annoidum  confulari  uiro  m 
aurem  dicit  eques  romanus  ante  Apollinem  eboreum  qui  eft  m foro  Augufti.  Supec 
omncs.C.Iulius  medicusidum  inungit  fpeallum  per  oculum  ttahens.  A.  Manlius 
Torquatus  confularisicum  in  coena  placentam  appeteret.  L.Dutius  medicus  Valla: 
dum  mulfi  potionem  haurit.  Ap.Saufeiusicum  abalneo  reuetfus  mulfum  bibiffett 
ouumq:  forberet.  P.Qu intius  Scapularcum  apud  Aquilum  Gallum  ccenarec.  Deep 
mus  Saufeius  fcribarcum  domi  fuse  pranderet.  Cornelius  Gallus  prxtorius  : &.Q^. 
Heterius  eques  romanus  in  Venere  obiere.  Et  quos  noftraannotauit  itas  duo  equee 
ftri  ordis  in  eodem  Pantomimo  mythico  tum  forma  pricellente.  Operofiffia  tame 
fecuntas  mortis  in.M.Ofilio  Hylaro  ab  antiquis  traditur.  Comoediarum  hifttionc: 
cum  populo  admodum  placuiffet  natali  die  fuotcduiuiuqj  haberet  edita  coena  calidi 
potionem  in  pultatio  popofcit:fimulq;  petfonam  eius  diei  acceptam  ftuesicoronam 
e capite  fuo  in  eam  tranftulit:  tali  habitu  rigens  nullo  fentiente : donec  accubantium 
proximus  tepefeere  potionem  ammoneret.  Hic  foelicia  exempla.  Ac  cdtta  miferiajt 
innumera.  L.Domitius  clarilfimi  gentis  apud  maffiliam  uidlus  : cotfini  captus  ab 
eodem  Cifare  ueneno  poto  propter  tediu  uitiipoftqbiberatiomni  opere  ut  uiueret: 
annixus  eft.  Inucnitur  in  aiSis  Foelins  Ruffei  aungi  iam  igne  illato  in  rogum  eius 
unum  e fauentibus  ieciffe  fefe  fiiuolum  didtu  ne  hocgloni  artificis  daref : aduerfis 
iludiis  copia  odorum  cortuptumcciminantibus.  Cum  ante  non  multo. M.  Lepidus 
nobililf^iftirpisiquem  euenti anxietati  diximus  mortuumiflamiuierogoeietSus 
recondi  propter  ardorem  non  potuilfet.-iuxta  fatmecis  aliis  nudus  crematus  e. 

DE  Sepultura.  Cap.Liiii. 

i X Pfum  cremare  apud  romanos  non  fiiitueteris  infVituti.  terra  condebantur.  Ac 
i poltq  longinquis  bellis  obrutos  erui  cognouereitunc  mftitutumiSi  tamemuP 
tifarie  prifeos  feruauere  ritus  i Sicut  in  comelia  domo:  nemo  ante  Syllam  didlatore 
traditur  effe  crematus.  Idqj  eum  uoluiffe:  ueritum  talione  eruto  .C.  Marii  cadauere. 
Sepultus  intelligif  quoquomodoTOnditus.  Humatus  uero  humo  cdtedhis. 

DE  Anima  uel  de  manibus  uel  de  refurredlioe  uerba  getiliu  fania.  Cap.Lv. 

POfl  fepulturam  alii  atqj  alii  manium  ambages. Omnibus  a fuprema  die  eade 
qui  ante  primu.  Nec  magis  a morte  fefus  ullus  aut  corpori  aut  animi  q ante 
natalem.  Eadem  enim  uanitas  m fiitu^  etiam  fe  propagatiSC  in  mortis  quoqj  tepora 
ipfa  fibi  uita  mentif; alias  immortalitatem  animiialias  cranffigurationeialias  fenfu 
inferis  dando  & manes  colendoideumq;  faciendo  qui  iam  etiam  homo  effe  defierit. 
Ceu  ullo  modo  fpirando  ratio  homini  a citeris  animalibus  diftet.  Aut  nd  diuthiota 
in  uita  multa  reperianfiquibus  nemo  fimilem  diuinat  immortalitate.  Quod  autem 
corpus  animi  profeqt' materiam.''  Vbi  cogitatio  illi.''quomodo  uifusrauditufqjfaut 
q tangit.''qui  ufus  eiusf  aut  quod  fine  his  bonii  f Qui  deinde  fedesfquantaue  muF 
citudo  tot  ficulis  aniraatiif  uelut  umbrapif  Puerilium  ifta  deliramento^:.  Auidique 


nu|  definere  mortalitatis  commenta  fut.  Similis  Bi  de  affemandis  corporibus  hoiu 
ac  reuiuifcendis  promiffaa  Democrito  uanitas  qui  non  reuixit  ipfe , malique  ipfa 
demccia  eftiiterari  uitam  raortemq) . Qux  genitis  quies  uq.-fi  in  fublimi  fefus  animae 
manec;inter  iferos  umbrae.''  Perdit  ptofeifto  ifta  dulcedo  credulitafq;  prarcipuu  naiie 
bonu  inortem.ac  duplificatobicus  fi  dolere  etiam poft  futuri  aiftimationcm  euenit. 
Ecenimfidukeuiuereicuipoteft  eifemixilTe.''  At quaco facilius cettiufqj  fibiquenqj 
aedereiac  fpecimen  fecuri tatis  antegenitali  fumere  expime'co. 

Quaiquisinuenentm  uira.  Cap.Lvi. 

COnfetaneu  uidefpriufq  digrediamur  anatahommumtindicarequtecuiufque 

faetia  a quocunque  inuenta  funt.  Emere  ac  uedereinftituitLiberpater.  Idem 
diadema  regum  infigne  at  triumphum  inuenit.  Ceres  frumenta  cum  antea  glande 
uefcerentur.  Eade  molere  8l  conficereu  atticaitalia  St  ficiliaiob  id  dea  iudicata.  Eade 
prima  leges  dedit.  Vt  alii  putauere  Rhadamanthus.  Litteras  fempet  arbitror  alTyrias 
fuilfe.  Sed  alii  apud  zgyptios  a MercuriomtGelius.  Alii  apud  fyros  reptas  uolunt. 
Vtiqjingraciamattuliffeephoenice  Cadmum  fedecim  numero  .A.B.C.D.E.G.I. 
.L.M.N.O.P.R.S.T.V.  Quibus  troiano  bello Palamedemadieciffequattuor-hac 
fuura  .f.9.<p.X' Totidem  poft  eum  Simonidem  medicum  . u.j.k.co  . Quamra 
omnium  uis  in  noftris  recognofcitur.  Atiftoteles  decemetodio  pnfcas  fuiffe.cc.^.y. 
.Ji.s.J.K.A.Ji.N.o.-ra-.^.C.T.u.x.  Et  duas  ab  Epicharmo  additas.. e.y.  q a Palamede 
mauult.  Anticlides  in  agypto  muemffequedam  nomine  Menona  tradiditiquindcci 
annis  ante  Phoroneum  an tiquiffimum  gracia  regem,  id  monumentis  approbare  co^ 
natur.  E diuerfo  Epigenes  apud  babylonios  feptmgentotum  uiginti  ano^i  obfema^ 
tiones  fyderum  codiilibus  laterculis  infctiptas  docet ; gtauis  auctor  mpnmis.  Qui 
minimum  Berofus  & Cricodemus  'qdrfgencorumciftogmta  anrio^ . ex  quo  apparet 
atemus  litterarum  ufus.  In  latium  eas  attulerunt  pelalgi.  Lateranas  ac  domos  com 
ftituerut  primi  Eurialos  fit  Hyperbios  fratres  athenisiantea  fpecus  erant  _p  domibus. 
GelioDoxius  Celii filius  luteiaidificuinuentor  placenexemplo  fuptoab  hirudinu 
nidis.  Oppidum  cectops  a fe appellauit  cecropiam.-qua  nunc  eft  arx  athenis . Aliqui 
argos  a Phoroneo  rege  ante  conditum  uoliir.  Quidam  fit  ficyonem.  Aegyprii  multo 
ante  apud  ipfos  diofpholin.  Tegulas  muenit  CmyraAgtiopa  filius:  St  metalla  aris; 
utmnqj  in  infula  cypro.  Item  forcipem  : marculumiueiilem:  incudem.  Puteos  Da^ 
naus  ex  agypto  aduedlus  in  graaa  qux  uocabat  argidipfion.  Lapidicmas  Cadmus 
thebis.  Archeophrafius  i phoenice.  Trafon  mutos . Turresiut  AtiftotelesiCyclopes. 
Phoenices  ut  Theophraftus.  Aegyptii  textilia.  Infecere  lanas  fotdibus  lydi.  Fufos  in 
lanificio  Qofter  filius  Arachnx.  Linum  St  retia  Arachnx.  'Fulloniam  artem  Nitiis 
megarefis.  Sutrinam  Boetius.  Medicinam  a-gyptii  apud  ipfos  uolunttepertam.  Alii 
per  Arabum  Babylonis  St  Apollinis  filium.  Herbariam  fit  medicametana  a Chirone 
Saturni  fit  Phyllirte  filio.  Aes  coflare  fit  teperare  Ariftoteles  Lydum  fcyten  moftraffe. 
Throphraftus  Delam  phryge  putat.  Aerariam  fabricam  alii  Chalybas:  alii  Cyclopas. 
Fermm  Hefiodus  in  creta  eos  qui  uocan  funt  daiftyli  ida:i.  Argentum  inuenit  Ench^ 
thonius  athenienfisiut  aliiCeacus.  Auri  metalla  fit  conflaturam  Cadmus  phoenix  ad 
pangeum  monte.  Vt  alii  Thoas  St  Eaclis  i panchaia  aut  Sol  Oceani  filiusicui  Gelius 
medicina:  quoqj  inuetionem  ex  meile  aflignat.  Plumbum  ex  cafliteride  ifula  primus 
apportauit  Midacntus  . Fabricam  'ferream  muenere  Cyclopes.  Figulinas  Chorebus 
athenicnfis.  In  iis  orbem  Anachatfis  fcythesiut  alii  Hyperbeos  connthius.  Fabricam 
materiarum  DcdalusiStin  ea  fertam  afciam  perpendiculumiterebra : glutinu.-litho^ 
colliam.  Normam  fornicem  autem  fit  libellam& tomum  fitclauem  Theodorus  Sa^ 
mius.  Menfuras  St  poderaPhidon  Argiuus.autPalemedes  ut  maluit  Gelius.  Igne  e 
filice  Pyrodes  Cilicis  filius.  At  eundem  afleruare  in  ferula  Prometheus.  Vehiculum 
cumqccuorrocis:phryges.  Mercaturas  poeni.  Culturas  uitium  fit  arbori  Eumolphus 


athenienfis,  Vinuaquamifceri  Staphilus  Sithem' filius.  Oleu  & trapetas  Arifteus 
athenienfisfidem  mella.  Bouem  SC  aratrum  Briges  atheniffis:  ut  alii  Triptolemus. 
Regiam  ciuitatem  xgpptii.  Popularem  attici.  PoftThefeam  tyrannus  pnmus  fuit 
Phalans  agrigenti.  Seruitium  muenere  lacedxmonii . ludiciam  capitis  in  areopago 
primum  adum  eft.  Proelium  afri  contra  xgyptios  primi  fecere  fufiibus  quos  uocant 
phalangas.  Clipeos  inuenerunt  Proetus  ficAcritus  inter  fe  bellantes:  fiueChalcus 
Athamantis  filius.  Loricam  Mydias  meffenius.  Galeam : gladium:  haftamlaced^ 
monii.  Ocreas  fiCcriftas  cares.  Arcii  & fagittam  Scythem  louis  filium,  Aliifagittas 
Perfen  Perefei  filium  inueniffe.  Lanceas  xtolas.  laculum  cum  amento  fcrutiueilTe 
Aetolum  Martis  filium.  Haftas  uelitares  Tyrrhenum:pilumqj.  Pethefilea  amazone 
fecurim.  Pifeum  uenabula.  Et  in  tormentis  fcotpionem  Cretas.  Catapultam  fyros. 
Phoenicas  baliftam  & fudam,  Aeneam  tubam  pifeum  Tyrrhenum.  TeftudinesAr/ 
temonem  dazomenium.  Equum  qui  nunc  anes  appellaturiin  muralibus  machinis 
Aepium  ad  troia.  Equo  uehi  Bellerophote,  Frenos  & ftrata  equorum  Peletroniun., 
Pugnare  ex  equo  thelTalos  qui  Centauri  appellati  funtihabitantes  fecundum  peliuni 
monte.  Bigas  primii  iiixit  phrygu  natio.  Quadrigas  Erichtonius.  Ordine  exercitus: 
figni  darionem:thefreras:uigiIias  inuenit  Palamedes  troiatio  bello.  Speculare  fignv 
ficationem  eode  bello  Sinon.  Inducias  Lycaon.  Fccdeta  Thefius.  Auguria  cx  auibus 
Caras  a quo  caria  appellata.  Adiecit  excxteris  afalibus  Orpheus.  Amfpiciu  Delphus, 
Ignifpicia  Amphiaraus.  Aufpicia  auium  Tyrefias  thebanus.  Interpretatione  often-' 
toj!&  fomnio^  Amphidyon.  Aftrologiam  Atlas  Libyx  filius.  Vt  alii  sgj'prii.  Vt 
alii  alTyrii.  Sphxram  in  ea  milefius  Anaximander.  Ventopr  rdne  Aeolus  Hellenis 
filius.  Muficam  Amphion.  Fiftulam  Pan.  Monauiu  Mercurius.  Obliqua  tibiam 
Mydas  in  phtygia  . Geminas  tibias  Marfyas.  In  eadem  gente  lydios  modulos  Am^ 
phion.  Dorios  Thamyras  thrax.  Phrygios  marfyas  phtyx . Citharam  Amphyon . 
Vtalii  Orpheus.  Vt  alii  Linus.  Septem  chordis  additis  Terpander.  Odauam 
Symonides  addidit : nonam  Timotheus.  Cithara  fine  uoce  cecinit  Thamyras 
prius  .Cum cantu  Amphion  . Vt  alii  Linus.  Cithara  edita  carmina  compofuit 
Terpander.  Cum  tibiis  canere  uoce  troezenius  Dardanus  inftituit . Saltationem 
armatam  curetes  docuere.  Pyrrhicen  Pyrrhus  lutranq;  in  creta.  Verfu  heroicii  pythio 
oraculo  debemus.  De  poematum  origine  magna  quxftio  eft.  Ante  rroianu  bellum 
probantur  fmlTe.  Profam  oratione  condere  Pherecydes  fyrius  iftituit  rpfe  Cyri  regis, 
Hiftoiiam  Cadmus  milefius.  Ludos  gymnicos  in  arcadia  Lycaon.  Funebres  Acaftus 
m lolcho.  Poft  eu  Thefeus  in  ifthmo.  Hercules  olympix  athlericam.  Pythus  pilam 
lufona.  Gyges  Lydius  piduram  fxgypto.  Ingrxciauero  Pyrrhus  Dxdali  cognatus 
ut  Ariftoteh placet.  VcTheophrafto Polygnotus  athenienfis. NaueprimusIgrxcii 
ex  xgypto  Danaus  aduexit:ante  ratibus  nauigabatur  inuentis  i mari  rubro  iter  ifulas 
a rege  Erythra.  Reperiuntur  qui  myfos  SC  troianos  priores  excogitafle  in  hellefponto 
putent:cum  tranfirent  aduerfus  thracas.  Ecia  nunc  in  bntannico  oceano  utiles  corio 
drcufutx  fiunt.  In  nylo  ex  papyro  & fcirpo  & arundine  . Longa  naue  lafone  primii 
nauigalle  Philoftephanus  audor  eft.  Egcfias  Parthalu.  Ctefias  Samyta.  Saphanus 
Semyramin.  Archimachus  Aegxonera  , Biremem  Damafthenes  crythreos  fecifle , 
Tnremem  Thucydides  Amoclen  corithium.  Quadrireme  Anftoceles  carthaginefes. 
Qumqueremem  inftituit  Nefichthon  falamimus.  Sexordinu  Zenazoras  fyracu/ 
fius.  Abeaaddeciremem  Nefigiton.  Alexandrum  Magnum  ferunt  inftimilTe  ad 
duodecim  ordines.Philoftephanus  Ptolemxum  Soteremad  quindecim  . Deme/ 
tnum  antigoni  ad.xxx.  Ptolemxum  philadelphum  ad.xl.  Ptolemxum  philopatore 
qui  Tryphon  cognoiatus  eft  ad.  1.  Oneraria  Hippus  tyrius  inuenic.Lebii  cyrenenfes. 
Cymbam  phoenices.  Celoce  rhodi.  Cercira  cypni,  Syde^  obferuatione  in  nauigado 
phoenices.  Remum  copx.  Latitudinem  eius  platx.  Vela  Icarus.  Malii  fic  antemnam 


D*<lilus.  Hippagii  fakminii.  Aut  ut  Pendes:  atheniefes.  Teiftas  logas  tafii.  Antea 
ex  ^ra  ta'ca  &L  puppi  pugnabat'.  Roftra  addidit  Pifeus.Tyrrheni  achora'.  Eupalami^ 
us  eade  bidente.  Anacharfis  harpagonas.  Et  manus  Pendes  atheniefis.Amminicula 
gubemadi  Typhis.  ClalTe  pnceps  depugnauit  Minos.  Aial  occidit pnusHyperbius 
Mattis  filius.  Prometheus  boue.  In  c|uo  primus  gentium  cdfenfus.  Cap.Lyii. 
Entiii  confenfus  taatus  primus  oiu  confpitauit  ut  lonu  Ifis  uterent. 

DE  Littens  antiquis.  Cap.Lviii. 

yEtercs  graicas  fuiffe  eafdem  pene  qua;  nuc  latia:  idicio  erit  delphica  tabula  ariq 
ins  quae  eft  hodie  m palatio  dono  prindpum  Mmerua  dicata  in  bibliotheca  cu 
inlcriptione  cali.Nttuo-iKpctTHo-Tio-cuirNoucieHNctiocr  aNEeHKEy. 

Quando  primum  tonfores  tomae.  Cap.Lix. 

S Eques  getiu  cdfefus  in  tdfonbus  fuit:  fed  roma'is  tardior.  In  italia  ex  ficilia  ue^ 
nete:  poft  roma  condita  ano  quadringentefio  quinqgefimoquarto  : adducete 
.P.Ticinio  Menaiut  audior  eft  Varro.antc  itonfi  fuere.Pnmus  oiu  radi  quotidie  im 
ftituit  Africanus.  Sequens  diuus  Auguftus  cultris  femper  ufus  eft. 

Quando  primum  horologia.  Cap.Lx. 

TErtius  confenfus  fuit  in  horajt  obferuatione  iam  hac  rdne  accedens.  Quando 
6£  a quo  in  gratcia  repertae  diximus  in  fecundo  uolumine.  Serius  etia  hoc  romx 
contigit.  Duodenm  tabulis  ortus  tantum  Stoccafus  nominatur.  Poft  aliquot  annos 
adiedlus  eft  St  meridies  accenfo  confulum  id  ptonunnante  cum  Curio  mter  roftra 
Statgeotum  thefm  profpexiftet  talem  folem.  A columna  xnea  ad  carcereindinato 
fyderefupremam  pronunaauit.  Sed  hoc  fetenis  tantum  diebus  ufque  ad  primum 
punicum  bellum.  Princeps  romaras  folarium  horologium  ftatuifte  ante  .xii.annos 
q cum  Pyrrho  bellacum  eft  ad  xdem  Quirini.L.Papyrius  Curfor  cum  eade  dedicaret 
a patre  fuo  uotam  a Fabio  Veftali  qidicur.  Sed  neqi  fadli  horologii  rone  uel  arnficis 
fignificat:  necunde  tranflatum  eftiauc  apud  quem  fttiptum  id  muenerit.  M.  Varro 
primum  ftar.utum  in  publico  fecundum  roftra  i columna  tradit  bello  punico  primo 
a.M.  Valerio  Meftalla  confule  carina  capta  i ficJia.Deportatum  inde  poft.xxx.anos 
qdepapytiano  horologio  tradit : anno  urbis  quadrigetefio  feptuageliofepcfo.  Nec 
cogruebat  ad  horas  eius  linex.  Parueft  tame  ei  anis  udecencuidoec.Q.  Martius  Phft 
lippus  q cu.L.Paulo  fuit  cenfor  diligentius  otdmatu  luxta  pofuit.  Idqj  munus  itet 
cenforia  opa  gratiftic  eft  acceptum.  Etiamnum  tamen  nubilo  icertx  fuere  hora:  ufqj 
ad  .pximuluftru.Tuc  Sapio  Nafica  collega  Lenaei  prius  aq  diuifit  horas  sque  noc^ 
tiuacdie^.  Idqj  horologiufubteSlo  dicauitiano  urbis.d.lxxxxv.ta  diu  po.ro.  indift 
aeta  lux  fuit.  Nuc  teuercamur  ad  reliqua  aialiaipnmuq;  tetreftria. 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER.MII. 


DE  Aialibus  terreftribus.  Elephantojt commendatio: Side fenfueorji.  Ca.i. 

D RELIQVA  TRANS EAMVS  ANIMALIA: 

ec  primum  terreftria . Maximum  eft  elephas iproxft 
muq,’  humanis  fefibus.  Quippe  ftelledlus  illis  fermdis 
, patni.  Ecin  primis  obedietia.  offidojiqj  quxdidicere: 
imemotia.  Amoris  Scglorix  uoluptas.  Immo  uero  quae 
'etiam in hoie  rara ^bitas:prudentia : aquitas,  Religio 
, quoqj  fyderu  folifqj  ac  Iunx  uenerario.  Aucflores  funt; 
i mauritanix  faltibus  ad  quendam  amnem  cui  nomen 
eft  anulo  nitefeente  luna  noua  greges  eoru  defcedere: 
ibique  fe  purificantes  folcnmtec  aqua  circunfpergi: 


atque  ita  falutato  fydere  in  filuas  reuerti  uitulorum  fatigatos  pra:  fe  fctentes.  Alieni 
quoqj  regionis  intellediu  creduntur  matia  tranfituri  non  ante  naues  confcendere ; q 
inuicati  redorisiureiurando  de  reditu;  Vifiqjfuntfeifiaigritudine;  quando  & illjs 
moles  infeftant  morbi : perherbasfupiniincslumiacentes  : ueluti  tellure  precibus 
alligata.  Na  quod  ad  docilitate  attinet.  Regem  adorant.  Genua  fumittut.  Coronas 
porrigunt.  Indicis  arabiciminoresiquos  appellant  nothos. 

Quando  pnmum  iund:i.  Cap.ii. 

ROmx  iundi  primum  liibiere  currum  Pompeii  Magni  aftico  triumpho  . quod 
prius  mdia  uicSa  triumphante  Libero  patte  memoratur . Proalius  negat  po^ 
tuide  Pompeii  triupho  iundlos  egredi  porta.  Gctmamci  Cifaris  munere  gladiatorio 
quofdam  inconditos  motus  edidereifaltantium  modo.  Vulgare  erat  per  auras  arma 
ucereinon  auferentibus  uentisiatq;  inter  fe  gladiatorios  congtelTus  edere  : aut  lafci^ 
uiente  pemiatate  colludere.  Poftea  & per  funes  incelTete.  Ledicas  etiam  ferentes  q^ 
terni  fingulasipuerperas  imitatesiplenrfqj  hominum  triclmiis  accubituiiere  p ledos 
ita  libratis  ueftigiisme  quis  potantium  attingeretur. 

DE  Docilitate  eorum.  Cap.iii. 

CEttum  eft  unum  tardioris  ingenii  in  accipiendis  qui  tradebantunfipius  callp 
gatum  uerberibus  eadem  illa  meditantem  nodu  repertum.  Mirum  raaxime&C 
aducriisquide  funibus  fubiete.  Sed  regredi  magis  utiqj  pronis.  Mutianus  lercoful 
audor  eftialiqucm  ex  iis  & litteratum  dudus  gticarum  didiciffeifolituqj  perlcnbete 
eius  lingui  uerbis.  IpfeEgiohicfcripfiiSifpoliaceltica  dicaui.  Itemquefe  uidente 
puteolis  cum  adueiSi  de  naue  egredi  cogeretur;  terntos  fpatio  procul  potis  a cdtinete 
porrcdiiut  fefe  longinquitatis  iftimatione  fallerent: auerfos  retrorfus  iffe.  Pridam 
ipfi  in  fe  expetendam  fciunt  folam  elTe  m armis  fuis  qux  luba  cornua  appellat:  He/ 
rodo  tus  tanto  antiquionS:  confueto  melius  dentes.  Quamobrem  deaduos  cafu  ali'' 
quo  uel  fenedaideiodiunt.  Hoc  folii  ebut  eft.  Citetum  & in  iis  quoqj  quod  corpus 
mtexit;  uilitas  oifea.quanq  nuper  offa  etiam  m laminas  fecari  carpere  penuria,  eteni 
tara  amplitudo  iam  dentium  pnterq  ex  india  repetitur.  Citeji  in  noftro  orbe  celTere 
luxurii.  Dentium  candore  itelligitur  luuenta.  Circa  hos  belli  cura  fumma.  Alterius 
mucroni  pateuntme  fitproeliis  hebcsial tetius  operario  ufu  fodiunt  radices.Impcllut 
moles.  Circuucntiqj  a uenantibus  primos  conftituunt.  quibus  funt  munimini  i ne 
tati  prccliu  putetur.  Poftea  feffitipados  arbori  frangunt.  Pridaqj  fe  redimiit. 

DE  Cliraentia  eo^iSJ  q"picula  fua  ftelligat;&  de  tigridis  tmculetia.  Cap.iiii. 
TS^Irurain  plerifqj  animalium  fare  quare  petantur.  Sed  & per  eunda  qd  caueat. 
1 r XElephas  homine  obuio  forte  in  folitudine  8c  fimplicitet  oberrate  climens  pla^ 
adufqj  enam  demonfttare  uiam  traditur.  Idem  ueftigio  hominis  animaduerfo  pri^ 
ufq  homineiintremifcere  infidiarum  metu . Subfiftete  ab  olfadu.  Circunfpedare. 
Itas  proflate.  Nec  calcareifedaetum  proximo  tradere.  Illum  fequentii  nuao  fimili 
ufqj  ad  extremum.  Nunc  agmen  citcumagiiac  reuerti;  aciemqj  dirigi.  Adeo  omnium 
odori  durare  uirus  illud  maiore  ex  parte : ne  nudorum  quidem  pedum.  Sic  & tigris 
etiam  feris  exteris  rruculentaiatqj  ipfa  elephanti  quoqj  fpnens  ueftigia;homineuifo 
tranfferre  dicitur  protinus  catulos.  Quo  nam  modo  agnito?  ubi  ante  confpedo  illo 
quem  timetfetenim  tales  filuas  minime  frequentari  certum  eft.  Sane  mirantur  ipfa 
ueftigii  raritatem. Sed  unde  fciunt  timendos  effefimmo  uero  cur  uel  ipfius  cdfpedu 
paueant;  tanto  uiribus  magnitudine  ueloatate  priftantiotes.''  Nimirum  hic  eft  na^ 
cura  tcrumihic  potentia  eiusifiuiftimas  ferarum  maximafqj  quinunquidilTent: 
quod  debeant  timereiSi  ftatf  itelligere  cur  fit  timendum. 

DH  Intelledu  memoria eo^.  Cap.v. 

ELephanti  gregarim  femper  ingrediuntur.  Dunt  agmen  maximus  natu.  Cogit 
Itate  proximus.  Amnem  tranfituri:  minimos  primictunt.ne  maio^  ingtelfu 


atterente  alueum  ctefcat  gurgitis  altitudo.  Antipateraudtoreft  duos  Antioclio  regii 
bellicis  ufibus  celebres  etiam  cognominibus  fuiire  i etenim  nouere  ea.  Cette  Cato  cu 
imperatorum  nomina  annalibus  difcribetet : eum  qui  fortifTime  proeliatus  elTetin 
punicaacie  futrum  tradidit  uocatum:  altero  dente  mutilato,  Antiocho  uadum  flu/ 
minis  expenenti;  renuit  aiax:  alioqui  dux  agminis  femper.  Tum  pronuntiatum  eius 
fore  principatum  qui  ttanfilTet : aufumque  patroclum.  ob  id  phaleris  argenteis  quo 
maxime  gaudent:&  reliquo  omni  pnmatu  donauit.  Ille  qui  notabatur  inedia  morte 
ignominix  prxtulit.  Mirus  nanqj  pudor  eft.  Vitftufqj  uocem  fugit  uiftoris.Terram 
ac  uerbenas  pomgit.  Pudore  nunq  nifi  in  abdito  coeuntimas  quinquennisifbemina 
decennis.  Initur  autem  bienriioiquinis  ut  fetut  cuiufque  anni  diebusmec  amplius. 
Sexto  pfunduntur  amneinon  ance  reduces  adagmc.  Nec  adulteria  nouere.  Nu^llaue 
propter  foeminas  inter  fe  proelia ; caiteris  animalibus  pernicialia,  Nec  quia  defit  illis 
amoris  uis.nanq;  traditur  unus  amaflfe  quandam  in  agppto  corollas  uendentem.  Ac 
nequis  uulgaritereledfam  putet  i miretur  gratam  Anftophani  celeberrimo  in  arte 
grammatica.  Alius  Menandrum  fyracufanum  mcipientis  iuuenta;  in  exercitu  Ptole/ 
maii  defidenum  eius  quotiens  non  uidereti  inedia  teftatus.  Et  unguentaria  quadam 
dileflam  luba  tradit.  Omnium  amoris  fuere  argumenta  gaudium  a confpeftuibla^ 
dictaiq!  mco‘ditx : ftipes  quas  populus  dediifet  fcmatxi  Sl  m finum  effufa:.  Nec  miji 
effeamoremiquibus  fit  memoria.  Idem  nanq;  tradit  agnitum  f fenedla  multos  poft 
annos  qui  redor  in  iuuenta  fuiITet,  Idem  diumatione  quadam  lufticiai.Cu  Bocchus 
tex.xxx.elephantos  totidem  in  quos  feuireinflitueratilhpitibus  alligatos  obieciffeti 
jicurfanbus  inter  eos  qui  lacefferentmd  potuiffe  effici  ut  crudelitatis  aliena:  mifterio 
fangerent.  Quando  primum  in  italia.  Cap.vi. 

L Lcphantes  italia  primum  uidit  Pyrrhi  regis  bello  . & boues  lucas  appcllauit 
fu  lucanis  uifos : anno  urbis  quadnngentefimo  feptuagefimofecundo.  Roma 
autem  i triumpho  feptem annis  ad  fuperiorem  numerum  additis.  Eadem  plunmos 
anno  quinquagefimofecudo  uiftoria.L.  Metelli  potificis  in  fialia  de  pcenis  captos. 
Cxlii.  fuere  trauedfi  ratibus : quas  dolioru  confertis  ordinibus  impofuerant.  Verrius 
eos  pugnalfe  in  cyrco  interfedtofqj  iaculis  tradit  penuria  confli iiiquoniam  neque  ali 
placuilfct  neqj  donari  regibus.  L.Pifo  inducftos  du  taxat  in  cyrcumiatq;  ut  conteptus 
eo^  inaefcetet  ab  operariis  haftas  prxpilatas  habentibus  : per  cyrcum  totum  acfos. 
Nec  qd  dein  de  iis  facdium  fit:au(d:ores  explicant : q nd  putat  iterfecftos. 

Pugnte  eorum.  Cap.yii. 

CLara  eft  unius  e romanis  dimicatio  aduetfus  elephantumi  cum  Annibal  capri^ 
uos  nofttos  dimicare  mtet  fe  coegiffet.  Nanqj  unum  qui  fuperat:  obierit  ele/ 
phanto  Sc  illum  dimitti  padus  fi  interemdfet.  Solus  ergo  i harena  cdgreffus  magno 
poenorum  dolofe  confecit.  Annibal  cum  famam  eius  dimicationis  contemptum  aP 
laturam  beluis  intelligeret: equites  mifitiqui  abeuntem  interficerent,  Ptomufcidem 
eorum  facillime  amputari  Pyrrhi  proeliorum  experimentis  patuit.  Romx  pugnaffe 
Fencftella  tradit  primii  oium  in  cyrco  Claudii  pulchri  xdilitate  curruli  .M. Antonio 
.A.Pofthumio  conff.ano  utbis  fexcetefimo  quiquagefioquinto.  Item  poftanos.xx. 
Lucullorum  aidilitate  curruli  aduetfos  tauros.  Pompeii  quoq;  altero  confulatu  dedP 
catione  templi  Veneris  uicftricis  pugnauere  in  cyrco. xx.autut  quidam  tradunt  .xvii. 
Gatulis  ex  aduerfo  iaculantibus:  mirabili  unius  dimicatione  qui  pedibus  confoftis 
tepfit  genibus  in  catetuasiarrepta  fcuta  iacens  i fublimeiqux  deridentia  uolubilitate 
Ipectantibus  uoluptati  erant  in  orbem  rircumatfta:  uelut  arte  nd  furore  bclux  iaceret. 
Magnum  & in  altero  miraculii  fuit  uno  iiftuocnfo.  Pilum  fub  oculoadadhii  uitalia 
capitis  uenerat.  Vniuerfi  eruptione  tentauere  non  fine  uexatione  populi  rircundatis 
claufttis  ferreis  . Qua  de  caufa  Gefar  didlator  poftea  fimile  fpecfaculum  editurus 


Eurippis  arenam  drcundediC : quos  Nero  princeps  full:ulit:cqum  loca  addens.  Sed 
popciii  amiiTa  fiiga:  fpe  mifencordia  uulgi  fenarrabili  habitu  qusrdes  fupplicauere 
quadi  fefe  lamentatione  complorantes:  canto  populi  dolore:  ut  oblitus  imperatoris 
ac  munificentix  honorifue  exquifite  flens  uniuerfus  c6rurgeret,dirafqj  Pompeio:qs 
ille  mox  luic:pcenas  fprecaretur.  Pugnauere  dC  Cxfari  didatori  tertio  confulatu  eius 
.xx.concra  pedites  quingentos.  Iterumq^  totidem  turriti  cum  fexagenis  propugna^ 
roribusreodem  quo  priores  numero  peditum  : dC  pari  equitum  e diuerfo  dimicante, 
Poflea  fingulis  principibus  Claudio  & Neroni  in  confummatione  gladiatori,  Ipfius 
animalis  canta  narrat  clxmentia  contra  minus  ualidasmt  in  grege  pecudu  occurretia 
manu  dimoueac:nequid  obterat  imprudens.  Nec  nifi  laceflicinoceac:ideoq;  gregati 
femper  ambulent.  Minime  ex  omnibus  foliuagi.  Equitatu  circumuedli  ifirmos  aut 
feflbs  uulneratofue  i medium  agmen  reapiunt:ac  uelut  imperio  aut  ratione  per  uices 
fubeunt.  Capti  celerrime  mitificantur  hordei  fucco. 

Quomodo  capiantur,  Cap.viii. 

CApiuntur  autem  in  india  unum  ex  domitis  agente  redore ; qui  deprehenfum 
folitariumiabaduue  a grege  uerberat  feru.  Quo  fatigato  trafcendit  i eum:nec 
fccus  ac  pnorem  regit,  Africa  foueis  capitrin  quas  deerrante  aliquo  : protinus  exteri 
congerunt  ramos : moles  deuoluunt : aggeres  conflruunt  ,•  Omniqueui  conantur 
extrahere.  Antea  dom.itandi  gratia  regis  equitatu  cogebant  in  conuallem  manufada 
6C  longo  tradu  fallacem.  Cuius  inclufos  ripis  foflifqj  fame  domabat.  Argumentum, 
erat  ramus  homine  porrigente  clxmenter  acceptus.  Nunc  dentium  caufa,  Pedes  eo^i 
iaculantur  alioquin  molliflimos.  Troglodycx  contermini  xthiopix  qui  hoc  folo 
uenacu  aluntur;  arbores  propinquas  itineri  eorum  cofcendunr.  Inde  totius  agminis 
nouiflimu  fpeculatirextremas  in  clunes  defiliunt,  Lcua  apprehenditur  cauda.  Pedes 
ftipanturin  finiftro  foemine.  Ita  pcndens:alteru  poplitem  dextra  cedit:acprxacuta 
bipenni  hoc  crure  tardato  profugiens:alterius  poplitis  neruos  ferit;  eunda  prxceleri 
pernicitate  peragens  , Alii  tutiore  genere  ; fed  magis  fallaci  intentos  ingentes  arcus 
defigunt  humi  longius.  Hos  prxeipui  uiribus  iuuenes  continent.  Alii  connixi  pari 
conatu  tendunt;ac prxtcreuntibus  fagiccarum  ucnabula infigunt,  mox faguis  uclH' 
glis  fequue.  Elephanto^^  generis  fceminx  mulco  pauidiores. 

Quomodo  domantur,  Cap.ix. 

DOmanturaute  rabidi  fame  uerbenbusielephantis  aliis  admotis  qui  tumuP 

tuantem  cathenis  coerceant.  Alias  circa  coitus  maxime  efferantur  , 5c  flabula 
mdorum  dentibus  fternunr.  Quapropter  arcent  eos  coitu. foeminarumque  pecuaria 
feparant.  qux  haud  alio  modo  q armentorum  habent.  Domiti  militat;&  turres  ar^^ 
matorum  in  hoftes  ferunt:  magnaqj  ex  parte  orientis  bella  conficiunt.  Proflernunt 
aaes, proterunt  armatos.  lidem  minimo  fuis  ftridore  terrentur.  Vulneratique  tet'' 
fici  retro  femper cedunt:haud  minore  partium  fuarum  pnicie.  Indicii  afri  paud.  nec 
contueri  audent.  Nam  &C  maior  indicis  magnitudo  efl, 

DE  Partu  eof;i&  reliqua  natura,  Cap.x. 

Ecem  annis  geflare  in  utero  uulgus  exiftimar.  Ariftoteles  bienniornec  amplius 
q fingulos  femel  gignere:plurefqj  uiuere  ducentis  annis  :fii  quofdam  trecentis, 
luuenca  eorum  fexagefimo  incipit.  Gaudent  amnibus  maxime.  Et  circa  fluuios  ua^ 
gantur:cum  alioquf  nare  propter  magnitudinem  corporis  non  poffint.  lide  frigoris 
impatientes.  Maximum  hoc  malumriflationemqj  6c  profluuium  alui:nec  alia  mor^ 
bofum  genera  fentiunt.  Olei  potu  tela  qux  corpori  eorum  inhxferat:deadere  lueio. 
A fudore  autem  facilius  adhxrefcere  . Et  terram  edifle  lis  tabificum  efl: : nifi  fxpius 
mandant.  Deuorant  autem  &i  lapides,  Truncos  quidem  gratiffimo  i cibatu  habent. 


Palmas  excelfiotes  fronte  proftemunt.acita  iacentium  affumunt fruiSum.  Mandut 
ore.  Spirant  6t  bibuntiodoranturque  haud  improprie  appellata  manu.  Animalium 
maxime  odere  murem.&  fi  pabulum  in  pra;fepio  pofitum  attingi  ab  eo  uidere-  fafti^ 
diunt.  Cruciatum  in  potu  maximu  fcntiunt  hauita  hytudmeiqua  fanguifuga'  uulao 
cocpilfe  appellan  aduetto.  Haic  ubi  in  ipfo  amne  canali  fe  uixit : mtolerando  aflfiat 
dolore.  DurilTimumdorfo  tergus.  Ventres  molles.  Setarura  nullum  tegumentum 
Ne  in  cauda  quidem  prsfidium  abigendo  tedio  mufcarum.Naq,  id  & tanta  uaftitas 
fcntit.  Sed  cancellata  cutis  & inuitans  id  genus  animalium  odore.  Ergo  cum  extenti 
recepere  exammatartam  in  rugas  repente  cancellis  comptehenfas  enecant.  Hoc  iis  p 
cauda  pro  luba  pro  uillo  efl.  Dentibus  mgens  precium  : ac  deorum  fimulacris  lau- 
tilTimaex  iis  materia.  Inuenit  luxuria  coramendationem.8c aliam  expetit  t'  callo  mae 
nus  uim  faporis . haud  alia  de  caufa  credo  q quia  ipfum  ebut  fibi  madere  uidetur 
Magnitudo  datium  uidetur  quidem  i templis  pracipua.  Sed  tame'  i extremis  afnca;! 
qua  cdfinis  sthiopis  eftipoftiumuicemm  domiciliis  pra:bere.Sepefq,  ius  8C  pecord 
ftabulis  palos  elephantoru  detibus  fieri  Polybius  tradidit  audtore  cLlufa  Regulo. 


Vbi  nafcatur  & de  difcordia  eorum  & draconum.  Cap.xi. 

ELephantK  fert  africa  ultra  fyrticas  folitudmes;&  i mauritania.  Ferut  tethiopes 
&.  troglodytx  ut  duRum  eft.  Sed  maxfos  mdia.  Bellantefque  cum  iis  perpetua 
difcordia  dracones  tanta:  magnitudinis  ut  & ipfos  circunHexu  faali  ambiant:  nexuqj 
nodi  pilnngant.  Commoritura  dimicario;uidtufqj  corrui  complexu  elidit  podere. 
DE  Solertiaanimalium.  Cap.xii. 

mira  animalium  pro  fc  cuiqj  pracipua  follertia  eft:  ut  iis  una  fcandendi  i ta-tam 
altitudinem  difficultas.  Draco  itaqj  itet  ad  pabula  fpeculatur.  Ab  excelfa  fe 
arbore  iniicit.  Scit  ille  imparem  fibi  ludlatum  contra  nexus.  Itaqj  arborum  aut  rupiu 
attritu  quirit.  Cauent  hoc  dracones,  obidqj  gteffus  primu  alligant  cauda.  Refoluut 
illinodos  manu.  Ac  hi  in  ipfa  nare  caput  condunt. pariterqj  fpiritum  pracludunt.&: 
molbifimas  lancinant  partes.  Idem  obuii  deprehefi  m aduerfos  erigunt  fe  .*  oculofqj 
maxime  petunt.  Ita  fic  ut  plerunqj  caci  ac  fame  Sc  moeroris  tabe  cotedi  tepenantur. 
Quam  quis  aliam  tanti  difcordia  caufam  attulerit : nifi  natun  fpedaculum  fibi  ac 
paria  componentis.  Eft  & alia  dimicationis  huius  fama.  Elephantis  frigidiffimum 
effe  fangiiinem:  ob  id  iftu  torrente  ptarcipue  a draconibus  e,\'peti,  Quamobre  i a'nes 
metfos  infidiari  bibennbus  attatifqj  illigata  manu  i aurem  morfumdefigereiquonia 
is  tantum  locus  defendi  non  poffit  manu.  Dracones  effe  tantos  ut  totum  faguinem 
capiaft,  Itaqj  elephantos  ab  iis  ebibiificcatofqj  cocidere  & dracones  iebriatos  opprimi 
commoriqj,  DE  Draconibus.  Cap.xiii. 

eEnerat  dracones  xchiopia  indids  pares  uicenum  cubitorum.  Id  modo  mirum 
unde  crilUtos  luba  crediderit.  Afacheiuocantur;Ethiopes:apudquosmaxime 
nafeant.  Narrat  f maritimis  eorum  quaternos  quinofqj  inter  fe  cratium  md  ipiexos 
eredis  capitibus  uelificantes  ad  meliora  pabula  arabiae  uehi  fludibus. 

MDE  Serpentibus  maximis &:bois.  Ca.xiiii. 

Egafthenes  feribit  in  india  ferpentes  in  tantam  magnitudinem  adolefcere  : ut 
folidos  hauriant ceruos;taurorq?.  Metrodorus  arca  rhindacum  amnem  fpoto 
ut  fuperuolantes  quis  alce  pcrniciterqj  alites  haufhi  raptas  abforbeant.  Nota  eft  in 
punias  bellis  ad  flumen  bagradam  a Regulo  imperatore  baliftis  tormentifqj  utop^ 
pidum  aliquod  expugnata  ferpens  centum  uiginti  pedum  longitudinis.  Pellis  cius 
^axillxqj  ufqi  ad  bellum  numantinum  durauere  romse  in  templo.  Faciunt  his  fide 
in  italia  appellatx  boa:  i tantam  magnitudinem  exeuntesiut  diuo  Claudio  principe 
occifa:  in  uaticano  folidus  in  aluo  fpedatus  fic  infans.  Aluntur  primo  bubuli  ladtis 
ucco  unde  nome  traxere*  Cdctero^  aialiu  qux  modo  conueda  undiqj  italix  cdcigere 


. f2pius;formas  nihil  attinet  fcrupuloferefetrc. 

DE  Scythicis  animalibus  Sc  feptcntrionalibus.  Cap.xv, 

PAuafTimafcythiagignitinopia  fmtftuum.  Pauca  contermina  illi  germania* 
Infignia  tamen  boum  ferarum  genetatiubatos  bifontes : excellentique  & ui 
uelocicate  uros:  quibus  impetitum  uulgus  bubalorum  nomen  imponit : cum  id  gi/ 
gnat  africa  uituli  porius  ceruice  quadam  fimilitudine  . Septentrio  fert  dC  equorum 
greges  ferorum:ficut  afinorum  afia  & africa.  Prsterea  alcen  ni  proceritas  aurium  6i 
ceruicisdiflinguat:iumentofimilem*  Item  natam  in  fcadinauia  infula : necuquifa 
in  hoc  otbcrmultis  tame  narratam  machlin  haud  diffimilem  illis:&  nuUoTuffraginu 
flexu.  Ideoqj  non  cubantem  & accliuem  arbori  in  fomno.  eaqj  incifa  ad  ifrdias  capi; 
Aliis  uelodtatis  memoratx,  Labru  ei  fuperius  prargrade,  ob  id  retrogradit  i pafcdo: 
ne  in  priora  tendens  inuoluatur/Tradunt  in  moenia  feram  qu2  bonafus  uiKefeqna 
iuba:c;ctera  tauro  fimile:  cornibus  ita  in  fe  inflexisiut  no  fint  utilia  pugnsiqpropcec 
fuga  fibi  auxiliari : reddentem  ea  fimum  interdum  6C  trium  iugerum  longitudine. 
CUIUS  contaiflus  fequetes  utignis  aliquis  comburat.  Mirum  pardos  patheras  leones: 
6C  fimilia  condito  in  corporis  uaginas  unguium  mucrone  ne  refringant^ hebetentur^ 
ingreditauerfifqj  falculis  currere.nec  nifi  appetendo  protendere. 

DE  Leonibus.  Cap.xvi. 

LEoni  pneipua  generofitas  tuc  cum  colla  armofqj  uefhunt  iubo.  id  enim  otate 
contingit  e leone  conceptis . Quos  uero  pardi  generauere : femper  infigni  hoc 
carent.  Simili  modo  foemina:.  Magna  iis  libido  coitus:6i  ob  hoc  maribus  ira.  Africa 
^ hic  maxime  fpeiftat  inopia  aquarum  ad  paucos  amnes  congregantibus  fe  feris.  Ideo 
multiformes  ibi  animalium  partusiuarie  fceminis  cuiufqj  generis  mares  autui  aut 
uoluptate  mifcente.  Vnde  etia  uulgare  gricii  di(itum:Semper  aliquidnoui  africam 
afferre.  Odore  pardi  coitum  fentit  in  adultera  leo.totaqj  ui  cofurgiC  in  poena. Idcirco 
aut  culpa  flumine  abluitunaut  longius  comitatur.  Semel  autem  edi  partu  lacerato 
unguium  acie  utero  in  enixu  uulgum  credidiffe  uideo.  Ariftoteles  diuerfa  tradit  uir 
quem  in  his  magna  fecuturus  in  parte  pnfandum  reor.  Alexandro  Magno  rege  ifla/ 
mato  cupidme  animalium  naturas  nofcendi:  delegataqj  commentatione  Arifroteli 
fummo  in  omni  fcientia  uiro  aliquot  milia  hominum  in  totius  afii  griciiq;  traiftu 
parere  iuffa  omnium  quos  uenatus  aucupia pifcatufqj  alebant,  Quibufque  uiuaria: 
armenta:aluearia:pifcmi  auiaria  i cuta  eratinequid  ufq  genitum  ignoraretur  ab  eo. 
Quos  percontando. L.ferme  uolumina  illa  pnclara  de  animalibus  condidit.  Q^  3 
me  collecta  in  ateum  cum  iis  qui  ignorauerac:quifo  ut  legentes  boni  confulant:  in 
uniucrfis  rerum  natun  operibus : medioqj  clariffimi  regum  omnium  defiderio  cura 
noftra  breuitec  peregrinates.  Is  ergo  tradit  lemam  primo  foetu  parere  qnqj  catulos: 
ac  per  annos  fingulos  uno  minus : ab  uno  fterilefcere.  Informes  minimafque  cames 
magnitudine  muftelarumeffe  initio.  SemeftresuixigredipolTe  : necnifi  bimeftres 
moueri.  In  europa  autem  inter  acheloum  tantum  & nefum  amnes  leones  effc : fed 
longe  uiribus  pnftantiores  iis  quos  africa  aut  fyria  gignant . Leonum  duo  genera. 
Compadile  Sc  breue  crifpioribus  lubis.Hos  pauidiores  effeiq  longo  fimplidqj  uillo. 
eos  contemptores  uulnerum.  Vrinam  mares  crure  fublato  reddere:  ut  canes.  Graue 
odoremrnec  minus  halitum.  Raros  in  potu.  Vefd  alternis  diebus,  A faturitate  fcen 
triduo  cibis  carere.  Qui  poffmt  in  mandendo  folida  deuoraretnec  capiente  aluo  co^ 
icifhs  in  fauces  unguibus  extrahereiut  fffugiendum  fit:non  m fatiecatem  abeat, Vita 
iis  longam  docet:argumenro  q>  pleriq:  dentibus  defecfh  reperianrur.  Polybius  Aemi^ 
lianicomes:infene(ltahominemapperiabiis  refert.  Quoniam  ad  perfequedas  fetas 
uitcs  non  fuppetant.  Tunc  obfidere  africi  urbes. eaqj  decaufa  crucifixos  uidiffcfecu 


Scipione:quu  rateti  metu  pene  fimilis  abfterrerentur  eadem  noxa.  Lcom  tatum  ex 
fetis  cbmenria  i Cupplices.Profttatis  parcit.  Et  ubi  feuittin  uiros  priufq  in  fccminas 
ftemit.  Infantes  non  mfi in  magna  fame.  Credit  libyaintelledrum  prouenireadeos 
precum.  Captmara  certe  Getuliatreducemaudtui  multorum  in  filuisimpetuma  fe 
mitigatum  alloquio  aufa:fe  dicere  foeminam  profugam  infirmam  fupplicem  afalis 
omnium  generofilTimi:  csterifqj  impetrantis; indignam  eius  gloria  praidam.  Varia 
ara  hxc  opmio  ex  ingenio  cuiufqj  uel  cafu : mulcen  alloquiis  feras . Quippe  ia'  fer/ 
pentes  extrahi  ca'tu:  cogiq;  i poenam.  Verum  falfumue  fitiuitadecreucnr.  Leonum 
ammi  index  caudatficut  ac  equorum  aures.  Naqj  6C  has  notas  generofilTimo  cuique 
natura  tribuit.  Immota  ergo  plaado  clxmens  blandientiq,  fimilis.quod  rarum  efi. 
crebrior  eni iracundia  eius.  In  principio  terra  ucrberatur.  Inctemcto  terga  ceu  quoda 
indtame'to  flagellantur.  Vis  fummain  pedtore.  Ex  omni  uulnerefiue  unguefcrelTo 
flue  deteiater  profluit  fanguis.  lidem  fariari  innoxii  funt.  Generofitas  in  periculis 
maxime  deprehenditur:  no  i illo  tatiimodo  q fperncs  tela  diu  fe  terrore  folo  tuetur: 

ac  uelut cogi  reflatur.  Cogiturqjno  taqpericulo  coaa:us:fedtanqametia  iratus.Illa 
nobilior  animi  figmficatio  qualibetmagnacanumSc  uenatium  urgeteuiiconteptim 
reftitanfqj  cedit  in  capis:&  ubi  uideti  poteft.Idem  ubi  uirgultafiluafq;  penetrauerit: 
acerrimo  curfu  fertunuelut  deputans  abfconfide  turpitudmem.  Dum  fequif-infiht 
faltuiquo  in  fuga  no  utitur.  Vulneratus  obferuatione  mira  percuflbrem  nouit:8Cin 
qtalibetmulticudme  appetit.  Eiiuetoqui  tela  quidem  mifent:fedtame  no"  uulne/ 
rauerit : correptura  raptatumqj  flemit  nec  uulnerat.  Cum  pro  atulis  foeta  dimicat: 
oculorum  aciem  tradimr  defigere  in  tetramme  uenabula  expauefcat.  Crteium  dolis 
aret  & fufpidone.  Nec  limis  {tuetur  oculisiafpidq;  fimili  modo  nolunt.  Creditu  eft 
a monente  humum  morderi:lachtymaqj  leto  dari.  Atqj  hoc  tale  tamqj  fauu  animal 
rotarum  orbes  drcuadti ; currufqj  inanes:flc  gallinaceo  tum  criftaicantufq;  etia  magis 
terret.  Sed  maxfe  ignes.  Aegtitudiem  faflidii  tatii  ferini  qua  medetur  ei  cotumelia. 
1 rabiem  agente  anexarum  lafduia  fimiarum.Guflatus  deide  fanguis  in  remedio  e. 
Leonum  fimul  pugnam  pluriu  romsc  prmceps  dedit.Q  .Scamola.P.Fabius  i curruli 
adilitate.  Centum  autem  iubatorum  pnmus  omnium. L.Syllaiqui  poflea  didlator 
fuit  in  pratura.  Pofl  cum  Pompeius  Magnus  in  cyrco.dc.ac  iniis  iubatorum.  ccc.xv. 
Cxfar  didfator  quadringentos.  Capere  eos  ardui  erat  quondi  opetisrfoueifq;  maxie. 
Prinapatu  Claudii  cafus  ratione  docuit  pudcda  pene  talis  fera  nommeipaflotis  ga:/ 
tuli  fago  contra  ingruentis  impetum  obiedto.  Quod  fpettaculum  in  arena  protinus 
tranflatum  efl:  uix  credibili  modo  torpefcente  tanta  illa  feritate:quis  leui  iiecflu  opto 
capiceiita  ut  deuinciatur  non  repugnans.  Videlicet  omnis  uis  conflat  m oculis. Quo 
minus  mirum  fit  a Lyfymacho  Alexandri  iuflu  fimul  inclufo  flragulatum  leonem, 
lugofubdidit  eos.  Primufcptoms  ad  currum  iunxit.M.  .AntoniusifiJ  quidem  ciuili 
belloicum  dimicatum  eflet  in  pharfalias  campis  non  fine  oflento  quodam  tempore 
illo  generofos  fpiritus  iugum  fubire  prodigio  fignificante . Nam  q ita  ueiflus 
eft  cum  Mima  Cytheride  fupra  monftra  etiam  illarum  alamitatum  fuit.  Primus  aut 
hominum  leonem  manu  traiflare  aufus  & oflendere  manfuefadtum  Hanno  eclarif/ 
fimis  pceno^:  traditur.  Damnatufqs  illo  argumento  quoniam  nihil  no perfuafurus 
uir  tam  artificis  ingenii  uidebatur  & male  credi  libertas  ei; cui  in  tantum  cefliflet  etia 
tentas.  Sunt  ueto  & fortuita  eorum  quoq;  claimetiK  exempla.  Mentor  fytacufanus 
m fyria  leone  obuio  fuppliciter  uolutante  attonitus  pauore:  cum  refugienti  undique 
teiaoDnnnfr..rr„fo.  uefVigia  lamberet  adulanti  fimilis : animaduettitin  pede  eius 
!:8i  extraiflo  furculo  liberauit  cruciatu.  Pitlura  cafu  hunc  teflatur 
iodo  Helpis  famius  natione  in afiiam  delatus  naue : iuxta  littus 
tonfpeiflo  leone  hiatu  minaci  arborem  fuga  petit  Liberopatre  inuocatoiquonia  tum 
pracipuus  uotorii  locus  efl  : cum  fpei  nullus  eft.  SedneqjprofugicnticupotuilTet: 


icra  opponeret  lefe 
tumorem  uulnufq 
fyracufis.  Simili  m 


f«aftee«t.5£procumba„sadarbotmhtamquoterru««tmifenri^^^ 

oTmtfa  au.dLe  adhxferat  dent.bus=  crucabatq,  media  .Tum  p«na  m ipfo  ems 
r ^ r /v,nr.m  ac  uelut  muris  precibus  orantem  dum  fortuitu  fidens  non  e cotta 

fai  MultoqU.uriusmuaculo|metucenratumeft.  DigrelTustademeuem 

hen^a:  5 m Jme  opus  eft  accomodanti.  Traduntq,  quadiu  nauis  ea  i littore  ftetic 
rertulifl-eV-tiam  ueLtus  aggerendo  . Qua  de  caufa  Liberopata  templum  in  famo 
Helpis  fafrauit:  quod  ab  eo  fadu  graci  ctoiTupoC  Nt^C  ^loNvo-oKiid  eft  faluatons 

templum Dionyfiiappellauere.  Miremur poftea ueftigia  hommum  mtelligiafe™ 

cum^eriam  auxilu  ab  uno  animalium  fperent.  Cur  enim  non  ad  alia  iere . aut  unde 
medicas  manus  hominis  fciuti-Nifi  forte  uis  malorum  etia  feras  ommaexpin  cogit. 

DE  Pantheris.  Cap.xvii. 

A Equememorandum&depanthera tradit  Demerriusphyficus.Iacetei-media 

uia  hominis  defideno  repente  apparuiffe  patri  cuiufdam  Sid^l 

famentixi, Ilum pauoreccepifte  regredi.  Feram uerocircuuolutarinodubiebladi  te 

fefe  conflidlantcm  moeroreiqui  etiam  in  panthera  intelligi  poffet.  Fmta  erat,  catulis 

procul  in  foueamdelapfis.  Primum  ergo  mirationi  fuitmon  expauefcere  . ptoxmu 

ei  curam  intendere.fecutufq;  qua  trahebat  ueftem  unguium  leni  inieiftu : ut  aufam 
dolons  intellexitifimulqj  faluris  fux  mercedemiexemit  catulos,  eaqj  cu  iis  f fequcte 
ufq,  extra  folitudfes  dedudlus  Ixta  atq,  geftienteiut  facile 

& niliil  inuicem  imputare.quod  etiam  in  homine  raiurn  eft.  Hic  J 

mocnto  afferunt  qui  Thoantem  in  arcadia  fetuatum  a dracone  narrat.  Eu  numerat 
puer  dileffum  admodum . pauenfqj  ferpentis  naturam  K magnitudinem  metuens: 
in  folitudines  tulerat.  In  quibus  circumuento  latronum  mfidiis  agnitoqj  uocefub/ 
uenit.  Nam  qui  de  infantibus  fetarum  laffe  nutntis  cum  effet  expofitiiproduntur: 
ficut  de  conditoribus  noftris  a lupaimagnitudini  fatorum  accepta  fern  iqus  q fera9: 
naturi  arbitror.  Panthera  8crigns  macularum  uanetate  prope  foli  beftiarum  (pec 

tantur.  Citeris  unus:acfuus  cuiufqj  generis  color  eft.  Leonum  tacum  ifyria  niger. 
Pantheris  in  candido  breues  macularum  oculi.  Ferunt  colore  earum  mire  folliatan 
quadrupedes  cunffasifed  capitis  toruitate  terreti.  Quamobrem  occultato  eo  reliqua 
dulcedine  inuitatas  corripiunt.  Sunt  qui  tradarit  in  atmo  iis  fimilem  luni  elle 
maculam  crefcentem  i orbes:8C  cauantem  pari  modo  cornua.  Nunc  uan«  6C  pardos 

qutmatesfunt;appellantineoomnigenereaebemmomafncafyriaq!.Qi.iidamat. 

iis  pantheras  folo  candore  difcemunt.nec  ahuc  aliam  differentiam  mueni.  SenatuP 
confultum  fiiituetus  : ne  liceret  africanas  initaliam  aduehere.  Contra  hic  tulit  ad 

populum  Cn.  Aufidius  mbunufplebis  : permifitque  cyrcenfium  gratia  importare/ 

Primus  autem  Scaurus  idiliute  fua  uarias  .cl.  uniuerfas  mifit.  Deinde  Pomp^us 
Magnus  quadringentas  decem.  Diuus  Auguftus  quadringentas  .xx.  Idem.Q_.  1 u 
berone  Fabio  Maximo  conff.iiii.nonas  maii  theatri  Marcelli  dedicatione  tignn  pnus 
oiu  rorai  oftedit  in  cauea  mafuefadla.  Diuus  ueto  Claudius  fimul  quattuor. 


DE  Tigridis  naturat8dcamelis:&  camelopardali:  &qua'doptimuuifa  tomi. 

Capittulu  .xviii.  • j; 

Igrin  hyrcani  & indi  ferunt  animal  uelodtatis  trcmcdx:  & maxime  cognit®  uu 
I capitur.  Totus  eius  foetus  qui  fempet  numerofus  cftiab  infidiante  rapif  equo 
qmaxime  pernici  atqj  i recentem  fubinde  tranffertur.  At  ubi  uacuum  cubile  reppent 
fcEta(maribus  enim  cura  non  eft  fobolis)fertut  pnceps  odore  ueftigans.  Raptor  ap' 
propinquante  fremiru  abiicit  unum  ex  catulis.  Tollit  illa  motfuK  pondere  enam 
ocior  adta  remeat,  iterumque  confequitur  8C  fubinde;  donec  in  nauem  tegreffo  imta 
feritas  fiuit  in  littore.  Camelos  inter  armenta  pafeit  oriens : quotum  duo  geneta 


biiUnx  Si  arabisidifrerut:^  illi  bina  habent  tubera  in  dorfo:  hi  fingula  6d  in  peftore 
alterum  cui  incumbant.  Dentium  fuperiore  ordine  ut  boues  carent  in  utroq;  genere. 
Omnes  autem  lumentorum  i lis  terns  dorfo  fungQciatqj  etiam  equitatu  in  prccliis. 
Velocitas  mter  equos.  Sed  fua  cuiq;  menfuraificuti  uitesinec  ultra  alTuetu  procedit 
fpatiumec  plus  infticuto  onere  recipit.  Odium  aduerfus  equos  gcrut  naturale.  Siri 
& qtiiduo  tolerant.  Implent  cu  bibedi  occafio  eft  Si  in  prxteritu  & in  futu^iobtbara 
conculcatione  prius  aqua  : aliter  potu  non  gaudent.  Viuunt  quinquagenis  annis. 
Quidam  SC  centenis.  Vtrunqj  rabiem  Si  ipfi  fentiunt.Caflrandi  genus  etia  fceminal 
qux  bello  prsparentur  inuentum  eft.  Fortiores  ita  fiunt  coitu  negato.  Horu  aliqua 
fimilitudo  in  duo  tranffertur  animalia.  Nabuna  athiopes  uocanticollo  fimilc  equo 
pedibus  at  cruribus  boui:  camelo  capite albis  maculis  tutilu  colorem  diflfguetibus: 
unde  appellata  camelopardalis.  Diiftacons  Cafans  cyrcefibus  ludis  primum  uiTa  ro' 
mx.  Ex  eo  fubinde  cernitur  afpedtu  magis  q feritate  confpicua:  quare  etiam  ouis  fere 
nomen  inuenic. 

DE  Chaoddeepho.  Cap«xix. 

POmpeii  Magni  primum  ludi  oftenderunt  chaum;quem  calliraphiu  uocabat: 
cfTigie  lupi:pardorum  maculis*  Iidem  ex  ithiopia  quas  uocant  cephosiquaru 
pedes  pollerionbus  pedibus  humanis  dc  crunbus:  pnores  manibus  fuere  fimiles  hoc 
animal  poftea  roma  non  uidic. 

DE  Rhinocerote.  Cap.xx. 

iT  irdem  ludis  6i  rhinoceros  unius  i nare  cornu  qualis  ra:pe  uifus.  Alter  hic  geitua 
X hoftis  elephantoicomu  ad  faxa  limato  prxparat  fe  pugns.  In  dimicatioe  aluu 
maxime  petens  quam  fciteffe  molliorem.  Longitudo  ei  par.  Crura  multa  breuiora, 
Colorbuxeus. 

DE  Lyncibus:6:  fphingibusr&crocutis : cercopitheasiindicis  bubusdeucrocutis: 
eale:taunsachiopiiE:maticora:monoceroce:catoblepa:barilirco.  Cap.xxi. 

LYncas  uulgo  frequentes  6C  fphingas : fufeo  pilo;mammis  in  pcdlore  geminis 
xthiopia  generat:  mulcaque  alia  monftro  fimilia.  Pennatos  equos  & cornibus 
armatos:quos  pegafos  uocant,  Crocutas  uelut  ex  cane  lupoqj  conceptos, ‘ofa  decibus 
frangcnresiprotinufqj  deuorata conficientes  uentre.  Cercopithecos  nigris  capitibus: 
pilo  afmino:6d  dilTiles  ceteris  uoce.  Indicos  boues  unicornes  rricornefq;.  Leucrocuta 
pniciofilTimam  feram:afini  fere  magnitudine:clunibus  ceruinisicollo  cauda  pedore 
leoms:capitemelium:  bifulca  ungula : ore  ad  aures  ufqj  refcilToidennum  locis  offe 
perpetuo.  Hanc  feram  humanas  uoces  tradunt  imitari.  Apud  eos  &C  qux  uocat  ealc 
magnitudine  equi  fluuiatilis  : cauda  elephacficolore  nigra  uelfulua.  Maxillas  apri: 
maiora  cubitalibus  cornua  habens  mobilia  : qu®  alterna  in  pugna  fifiit.uanatque 
infeftaaut  obIiqua:utcunqj  ratio  mofirauit.Sed  atrociflimos  hahet  tauros  filueftres 
maiores  agreftibus  : ucloatate  ante  omnes  : colore  fuluos  : oculis  caruleis : pilo  in 
contrarium  uerfoiridu  ad  aures  dehifcente.  luxta  cornua  mobilia.  Tergoris  duricia 
niicisiomne  refpuens  uulnus.  Feras  omnes  ucnantur.  Ipfi  non  aliter  q foueis  capti 
feritate  femper  intereunt.  Apudeofdem  nafei  Ctefias  fcnbit : quam  manticoram 
appellat  triplici  dentium  ordine  pedinatim  coeuri.  Facie  dC  auriculis  hominis  oculis 
glaucis  colore  fanguineo; corpore  leonis.  Cauda  fcorpionis  modo  fpicula  infigetem.- 
Vocis  ut  fi  mifeeatur  fiflula?  & tubae  edeentus.  Velocitatis  magns:  humani  corporis 
nel  pracipua:  appetentem.  In  tndia  8C  boues  folidis  ungulis  unicomes:&:  feram  noie 
axinihinnuli  pelle : pluribus  candidionbufqj  maculis  facrorum  Liberipatris.  Orfei 
indi  fimias  cadentes  toto  corpore  ucnantur.  Afperrimam  autem  feram  monocerote: 
reliquo  corpore  equo  fimilcm : capite  ceruo  : pedibus  elephanto:  cauda  apro  : mu^ 
gitu  graui:uno  cornu  nigro  media  fronte  cubitorum  duum  eminente.  Hanc  feram 
niuam.  negant  capi.  Apud  hefperios  schiopas  fons  eft  nigrisiut  pleriqj  exiflimauere 


nili  aput:ut  argumeta  qus  dixms:  perfuadent.  luxta  hunc  fera  appella^catoblepas 
modica  alioqum:ca:rerifqi  m&tis  iners. -caput  tantu  prigiaue  a:gre  ferens , id  deieftu 
femner  in  terram.  Alias  internecio  humani  genens  omnibus.^ui  oculos  eius  uidcre: 
confeftimexpirannbus.  Eadem  K bafilifa  ferpentis  eft  uis  . Cyrenaica  hunc  generat 
prouinaa-xii.  no'  amplius  digito^i  magnitudine,  adida  m capite  macula  ut  quoda 
diademate  mfigni.  Sibilo  omnes  fugat  ferpetes.  Nec  flexu  mulnpha  nec  ut  teliqus 
corpus  impellit:  fed  celfus  & ereflus  in  medio  mcedens.  Necat  trunces  no  cotaflas 
modo  : uerum  & afflatas,  exunt  herbas,  rumpit  faxa.  Talis  uis  malo  eft.  Creditum 
cuo-dam  ex  equo  occifo  hafta:8C  per  eam  fubeunte  uunon  equitem  modo:  fed  equu 
quoqiabfumptum.  Huictalimonftro(fa:pe  .n.  eneiftumconcupiuere  reges  uidere) 
muftellarum  uirus  exitio  eft:adeo  natura:  nihii  placuit  ctfe  fme  pan.  Interfiant  eos 
cauetnis  facile  cognitis  : fola  tabe.  Necant  illi  fimul  odore:monut<j:6C  nata:  pugna 
conficiunt. 

DE  Lupis.  Cap.xxm 


SEd  i italia  quoqj  credimr  lupo^  uifus  effe  noxius.  Voceq,  homini  que  pnores 
contemplentunadimeread  ptsfens.  Inertes  hos  patuofque  afnca  & a:g)-ptus 
gignunt : afperos  trucefq,  frigidior  plaga.  Hommes  m lupos  uerti:  rurfufq,  relhtui 
fibi  :falfum  elTe  confidenter  exiftimare  debemus:aut  aedere  omnia  qua:  tabu  ofa  tot 
fxculis  comperimus.  Vnde  tamen  ifta  uulgo  infixa  fit  fama  in  tantu  ut  rmalediflis 
uerfipelles  habeant : indicabitut.  Euanthes  inter  audores  gncta:  non  fprecus  tradit 
arcadas  fcnbere  ex  gente  Antsi  cuiufdam  forte  familia  eledtum  ad  ftagnum  quodc^ 
regionis  eius  duci.ueftituqj  in  quercu  furponfo  tranare : atqj  abire  in  defeita : 
figurancB  f lupum:  & cum  csteris  eiufdem  generis  congregati  per  annos  noue.  Quo 
m tempore  fi  homine  fe  abftinuerit:  reuern  ad  idem  ftagnum  : 8C  cum  tranatauent: 
effigiem  reaperead  priftinum  habitum  addito  nouem  annorum  fenio.  Addit  quoqi 
Fabius  eandem  recipere  ueftem.  Mirum  eft  q procedat  graxa  credulitas.  Nullum  ti 
impudens  mendacium  eft.-ut  tefte  careat.  Itaqj  Copas  qui  olympionica  fcnpfit:nat/ 
ratDemenemmparrhaflumin  facnfiao  quod  accades  loui  Lyceo  humana  enam 
cum  hoflia  faaebant : immolati  pueri  exta  deguftafle  & i lupum  fe  cduertifle.  Eude 
deamo  anno  reftitutum  athletica:  reftinfTef  pugilatu  luitiloremqj  uidloru  olympia 
reuetfum.  Quin6c  cauda:  huius  anunalis  creditur  uulgo  inefle  amatorium  uirus: 
exiguo  in  uillo.eumq;  qui  capiatur:abiicere.  Nec  idem  pollete:nifi  uiuenti  direptu. 
Dies  quibus  coeant: toto  anno  non  amplius  .xii.  Eundem  in  fame  uefd  certa.  Intec 
auguria  ad  dexteram  commeantiu  prxcifo  itfere  fi  pleno  id  ore  fecerit : nullu  oium 
prarftantius.  Siit  i eo  gne  qui  ceruarii  uocantur:  qualem  e gallia  in  Pompeii  Magni 
arena  fpeftatumdixunus.  Huic  quis  in  fame  mandenti  fi  tefpexit ; obliuionem  abi 
furtepere  aiuncidigteflumqj  quxrere  aliud. 


DE  Serpentibus:  Cap.xxiii. 

QVod  ad  ferpentes  attinet:uulgatum  eft  colotes  earum  plerafqj  terras  habete  in 
quas  occultentur.  Innumera  efle  genera.  Ceraftis  corpore  eminere.  Cornicula 
fxpe  quadrigemina  quorum  motu  reliquo  corpore  occultato  follicitent  ad  fe  aues. 
Geminum  caput  amphefibenx;hoc  eft  Si  ad  caput  Si  ad  caudam  tanq  patii  elfet  uno 
ore  fundi  uenenum.  Aliis  fquamam  efle  : alus  piiluras.  Omnibus  exitiale  uitus. 
laculum  ex  arborum  ramis  uibrari.  Nec  pedibus  pauendas  tantum  ferpentes:  fe*^^ 
miffili uolare  tormento.  Colla afpidum intumefcere nullo  iillus  remedio:  prstetqu 
confeftim  partes  contablx  amputentur.  Vnus  huic  tam  peftifeco  animali  fenfus  uel 
potius  affedus  eft.  Coniuga  ferme  uaganmr:nec  nifi  cum  compare  uita  eft.  Itaque 
alterutra  mtcrempta:incredibilis  alteri  ultionis  cuta.  Perfequitut  interfedlordunuq- 


eum  in  quatolibet  populi  agmine  noriria  quadam  infeikt.  Pefrumpit  omnes  diffi/ 

cultates.  Permeat  fpanamecnifi  amnibus  arcetur  aut  pracelcri  foga  Noncft  fateri 
rerum  natura  largius  mala  aut  remedia  genuerit.  lam  primum  hebetes  oculos  huic 
malo  dedit  cofq;  no  in  frote:  nec  ex  aduerfo  cernereifed  in  temporibus.  ItaA  exarat 
fed  fspius  auaicu  uifu . ^ 

DE  Ichneumone.  Cap.xxiiii. 

Abet  deinde  interneduum  bellum  cum  Ichneumone.  Notum  eft  animal  hac 
J glona  maxime  in  eadem  natum  aigypto. Mergit  felimo  fxpiusificcatquefole 
Mox  ubi  plunbus  eode  modo  fe  coriis  loricauitiin  dimicationem  pergit.  In  ea  cauda 
attollensiiams  irritos  auerfus  excipitido'cc  obliquo  capite  fpeculatus  luadat  i fauces 
Nechoc  contentus.-aliud  haud  mitius  debellat  animal. 

DE  Crocodilo  & hippopotamo.  Cap.xxv. 

CRocodilum  habet  mlus  quadrupes  malui  & terra  pariter  ac  flumine  infertum 
Vnum  hoc  animal  tertcrtre  ligua:  ufu  caret.  Vnumfupenote  mobilimaxilla 
ipnmitraorfum  alias  terribile  i peiftinatim  rtipante  fe  dentium  ferie.  Magnitudine 
excedit  plerunqjduodeuigmti  cubita.  Paritoua  quanta  anferes.  Eaqj  extra  eu  locu 
tranfferens  feniper  mcubat:  praidiuinarione  quadam  ad  que  fummo  auirtu  eo  anno 
cgrefTums  e nilus.  Nec  aliud  animal  ex  miori  origine  i maiore  crefcit  magnitudine 
Et  unguibus  hic  armatus  e'  contra  omnes  iirtus  cute  inuiirta.  Dies  m terraagitinoirtis 
aquaitepons  utrunq!  ratione.  Hunc  faturum  abo  pifaumiad  femper  efculeto  ore  in 
Iitcore  fomno  dacum;parua  auis : qua:  trochilos  ibi  uocatunrex  auium  i italia.-iuitat 
ad  hiadum  pabuli  fui  gratiaios  primum  eius  adfultim  repurgansi  mox  detesifid  itus 
fauces  quoqi  ad  hanc  fcabedi  dulcedinem  qmaxime  hiantes.  Inqua  uoluptate  fdno 
prelfum  confpicatus  Ichneumon  per  eafdem  fauces  ut  telu  aliquod  immirtu  erodit 
aluum.  Similis  crocodilo  i fed  minor  etiam  Ichneumone  ertin  nilo  natus  fcincosi 
contra  uenena  praicipuum  antidotum.  Item  ad  inflammandam  uirorum  uenercm. 
Verum  i crocodilo  maior  erat  pertis  q ut  uno  ertet  eius  horte  natura  contenta.  Itaqj 
& delphini  immeantes  niloiquorum  dorfo  tanq  ad  hunc  ufum  cultellata  iert  penna 
abigentes  eos  puedaiac  uelut  in  fuo  tantum  amne  regnantes  alioqui  impares  uiribus 
ipfi  artu  uiterununt.  Callent  enim  in  hoccunirta  anunalia  i fciuntq;  non  modo  fua 
commodaiuerum  & hortium  aduerfa.Notuntfua  tela.nomntoccafionesipartefquc 
diffidentium  m bellis.  In  uentre  mollis  ert:  tenuifqj  cutis  crocodilo. ideo  fe  ut  territi 
immergunt  delphiniifubeuntefq;  aluum  illam  fecant  fpina.  Quin  & ges  hominum 
eft  huic  beluK  aduerfa  in  ipfo  mloiS:  in  interiore  habitans  nitria  ab  infula  i q habitat 
appellata.  Menfura  eorum  paruaifed  praifentia  animi  i hoc  tantum  ufu  mira.  Teiv 
nbilu  hac  contra  fugaces  belua  ert  i fugax  contra'  infequentes.  Sed  aduerfum  ire 
loli  hi  audent.  Quin  etiam  flumini  innatant,  Dorfoq;  equitantium  modo  impofiti 
hiantibus  refupino  capite  ad  morfum  addita  i os  claua  dextra  ac  leua  tenentes  extrea 
eius  Utrinqj  ut  frenis  in  terram  agunt  capriuosiac  uoce  etiam  fola  territos  cogut  euo^ 
mere  recentia  corpora  ad  fepulturam.  Itaq;  ei  uni  infula:  crocodili  non  adnarant.Oh 
fadhiqj  eius  generis  hominum  ut  Pfyllorum  ferpentes  fugatur.  Hebetes  oculos  hoc 
animal  dicitur  habere  in  aqua : extra  acerrimi  uifus.  Quatuorqj  menfes  hyemis  ine^ 
la  lemper  tranfmittere  i fpecu.  Quidam  hoc  unum  quadiu  uiuat  crefcere  arbitraf. 
mit  aut  longo  tepore.  Maior  altitudine  in  eodem  nilo  belua  hippopotamus  edif. 
ngulis  binis  quales  bubus : dorfo  equi : Sc  luba ; hinnitu  i roitro  refino  : cauda 
torta  & dentibus  aptotum  aduncis  : fed  minus  noxiis.  Tergoris  ad  fcuta  galeafque 
wpenetrabilis:  pnetetqfi  humore  madeat.  Depafdtur  fegetesidertiriaribeanteut 
eruntideteitninatas'  m diem  & ex  agro  feretibus  uertigiis  ne  qua-  reuertenti  infidia: 
^mparent.  Quis  primus  tomx  hippopotamii  Si  crocodilos  ortcdit: 

medicina;  ab  animalibus  reperta;.  Cap.xxyi. 


ERimus  eum  Si  qumqj  crocodilos  roms  sdiliwis  fu®  ludis.  M.  Scaurus 

porarioeunpoofteuL.  Hippopotamusfquada-mcdendi  parte  ena  magifter 

t^alTiduanauq, farieuteobefus exitmKttus:  recentes arundmumc®furas per. 

?;;;;datus:atqi ubilcutilTimumuidetftipitemimpnmens corpus:  uenamquadam 
rrcute  uulnerit.atque  ita  profluuio  fanguinis  morbidum  alias  corpus  exonerar : & 

^'^^^nimalia  quas  herbas  oftalerut  cerui:lacerti;hirundin«:teftudiesimuftela: 

dco^:aper:anguldraco:panthera:elephas:urfi:cerui:palumbes:columb®:grues: 

o^lmile  quiddam  Si  uolucris  i'  eadem  ®gypto  monftrauit  qu®  uocatur  ibis:  roftti 
S aduncitare  per  eam  partem  fe  perluens  :q  reddi  aborum  onera  maxime  falubte 
e^ Nec  h®c  fola  multis  animalibus  reperta  funt  ufui  futura  Si  homini  .Duaamurn 
herbam  extrahendis  fagittis  cerui  monftrauere  percuiTi  eo  teloipaftuque  eius  herbie 

eieflo.  Iidempetcuffiaphalangioquodeftaraneigenusaut  a liquofimih  : cancros 

edendo  fibi  medentur.  Eft  Si  adferpenu  iclus  priKipua  qua  fe  lacern.quotiens  cutn 
his  conferuere  pugnam : uulnerati  refoud.  Chelidoniam  u.fu.falubernma  h.rudi« 
monftrauere  :LStis  pullorum  oculis  illa  medentes . Teftudocunil®:qua  bubula 
uocant;  paftu  uires  contra  feqientes  refouet . Muftela  rutam  murium  uenatucum 
iis  dimicatione  conferta.  Ciconia  origano.  Edera  apri  in  morbis  fibi  medentur . Et 
cancros  uefcendo  maxime  mati  eiedros.  Anguis  hyberno  fitu  membrana  corpons 
obduifta  feniculi  fucco  impedimentum  illud  exuitmindufq!  uernat.  Exuit  autem  a 
capite  primuminec  celerius  q uno  die  ac  nofte  replicans:  ut  extra  fiat  mebran®  quod 
fuerat  intus.  Ide  hyberna  latebra  uifu  obfcurato:matathto  hetbx  fefe  afeicas  oculos_ 
iungit  ac  refouet.  Si  uero  fquam®  obtorpuere:fpmis  lumperi  fe  febit.  Draco  uetna 
naufeam  filueftns  lacftuc®  fucco  reifringit.  Pantheras  per  carnes  fricatas  aconito  ue. 
nantur  iidem  barbari.  Occupat  ilico  fauces  earum  angor . Quare  pardalianthes  id 
uenenura  appellauere  quidam.  At  ueta  contra  h®c  incrementis  hominis  fibi  medeu 
Si  alias  tam  auida  eorum:  ut  a paftonbus  ex  fduftna  in  aliquo  uafe  fufpenfa  altiusq 
ut  queat  faltu  contingere:iaculando  ea  petendoqj  defigi  SCpoftremo  expitare:altoqn 
uiuacitatis  adeo  Ie't®:ut  eierftis  interaneis  diu  pugnet.  Elephas  cameleonte  concolon 
fronde  deuoratoioccurrit  oleaftro  huic  ueneno  fuo.  Vrfhcum  mandragora:  mala 
de2uftauere;formicas  lambunt.  Cecuus  herba  cynare  uenenatis  pabulis  refiftit,  Pa^ 

lumbes:gracul®:merul®:perdices:laurifolio  annuum  faftidium  purgant.  Columb® 

turtures:8c  gallinacei  herba  qu®  uocatur  helxine.  Anates  anferes  csterxqj  aquati® 
herba  fidente.  Grues  & fimiles  iunco  paluftri.  Coruusoccifo  charneleonte  qui  etta 
uidlori  nocet;  lauro  mfeftu  uirus  cxtinguit.  Prognoftica  aialiu.  Cap.xxviii. 

Mlliaprxterea  utpote  qplurimis  animalibus  eadem  natura  rerum  c®li  quoque 
obfeWione  & uentorum  & hymbnum  Si  tempeftatum  prsfagia  aliis  alia  de. 
dent.quod  perfequi  immenfum  eft:®que  falicet  q reliquam  cum  figulis  hominum 
fotietatera.  Siquidem  Si  pericula  pr®monent;non  fibris  modo  extifque ; circa  quod 
magna  mortalium  portio  h®tet : fed  alia  quadam  fignificatione.  Rumis  fmine'tibus 
mufculi  prxmigrant.  Aranei  cum  telis  primi  cadunt.  Auguria  quidem  arte  periculis 
fecere.  Apud  roraanos  facerdotum  collegium  uel  maxime  folenne  eft.  In  thrana 
locis  rigentibus  Si  uulpes  aial  alioquin  follerti  auditu : amnes  gelatos  lacufqj  no  nifi 

ad  paftus  itur®  reditursqj  trafeiit.  Obferuatu  ea  aure  ad  glacie  appofita  conieftate 
craftitudinegelu.  Ciuitates  & getes  a minutis  animalibus  delet®.  Cap.xxix; 

NEc  minus  clara  exitii  documenta  funt  etiam  ex  contemnendis  animalibus.  M. 

Varro  aucftor  eft  a cuniculis  fuffoftum  in  hifpania  oppidu:  a talpis  i theftalia: 
ab  ranis  ciuitatem  in  gallia  pulfam : ab  locuftis  in  africa.  Ex  gyaro  cycladum  mfea 
amyclios  a muribus  fugatos:  in  italia  amyclas  a fetpetibus  deletas.Citra  cynamulgos 


ethtopas  late  deferta  regio  i a fcorpionibus  & folipygis  ge'te  fublata.  Et  afcoIope'clns 
abaiSos  otrerieres  auftor  e Theophraftus.  Sed  ad  reliqua  fera^  genera  trafeamus. 

DE  Hyena&:crocutafi(:manticora6d  fibris  & lutris,  Cap.xxx. 

Yenisutraqj  efrenatura:6i  alternis  arris  elTemare.-altemis  fcemina  fieri.  Parere 
I } fine  mare  uulgus  credit.  Anftoteles  negat.  Collum  & iuba  continuitate  fpmx 
porrigit.fledliq?nifiarcua<5lutotiuscorponsnequit.  Multa prxterca  miratradutur. 
Sed  maxiVfermone  huanu  itcrpafto^  ftabula  afTimuIare.Nomeqj  alicuius  addiTcere 
que  euocata  foras  kceret.Iteuomitionehofsimitariad  follicitandos  canesrquos  in^ 
uadat.  Ab  uno  aialifepulchraeruiunqfitioecorpo^i.  Foemina  raro  capi.  Oculis  mille 
elTeuarietatesrcoloruqj  mutatioes.  Pratereaumbrx  eius  cotadu  canes  obmutefcere. 
Et  qbufda  magicis  artibus  de  aial  quod  ter  luftraucrit:i  ueftigio  liEtere.  Fluius  gnis 
coitu  leoena  Kthiopica  parit  crocutam  fimiiiter  uoces  imitante  hofum  peco^^q;.  Acies 
ei  ppetua  in  utraqj  pte  oris  mullis  gingiuis  dente  continuo,  qus  ne  contrario  occurfu 
hebetet:  capfa^  md  icludif.  Hoium  fermdes  imitari  & maticorani  sthiopia  audior 
eftiuba.  Hyens  pluria:  gignunt  inaftica  : quai&afmo^  filueflriu  multitudinem' 
fudit.  Mares  in  eo  gnefmgulifoemina^i  gregibus  ipericit.  Timet  lib.dmis  amulos. 
Ecideograuidascuftodiunt.  Morfuq?  natos  mares  caftrat.  Contra  grauids  latebras 
petuncd;  parere  furto  cupiuc:  gaudentqj  copia  libidinis.  Eafdeptes  fibi  ipfipontici 
aputat fibri  piculo  urgente;  ob  hoc  fe  peti  gnari.  Caftoreu  id  uocat  medicualias  aial 
horrendi  morfus.  Arbores  iuxta  flumina  ut  ferro  cardit.  Hominis  parte  comprehefa: 
non  anteq  fracfla  concrepuerint  oflaimorfu  refoluit.  Cauda  pifciu  iis.Caetera  fpecies 
lutrs.Vtrunqj  aquaticu.  Vtriqj  mollior  pluma  pilus, 

DE  Ranis  6duitulis  marinis  6dflellionibus.  Cap.xxxi. 

T)  Ans  quoqj  rupetxiqua^t  & i terra  6c  i hiiore  c uita;pluns  referta  medicamfbus 
i7\deponere  ea  quotidie  ac  rcfumerepafludicunf : uenenatacufibireferuantes. 
Simius  fiduitulo  marino  uidlusinmariactena.  Simile  fibro  & ingenui.  Euomitfel 
fuu:ad  multa medicameta  utile.  Ite  coagulu  ad  comitiales  morbos:obcafepetipru^ 
d^.  Theophraftus  audior  e:angues  eo  md  6C  ftelhones  fenedluteexuere:eaqj  ^nnus 
dcuorare;praEripientes  comitiali  morbo  remedia.  Eofdem  peftiferos  ferunt  i gracia: 
mocuoseffeinficilia.  DE  Ceruis.  Cap.xxxii. 

C Eruis  quoqj  e fua  malignirasrquaq  placidiftio  aialiu  urgente  ui  canu  ultra  cd/ 
fugiuntad  homine.  Et i pariendo femitas  minus cauec:huanis  ueftigiis  tritas 
qquafectetaacfens  opportuna.  Conceptus  ea^  poft  ardturi  fydus.  Odlonismen-' 
fibus  ferut  parcus  :8d  in  terdu  geminos.  Aconceptufeparatfe.  At  mares  relidlit  rabie 
libidinis  fauiunt.  Fodiunt  ferobes.  Tunc  roftra  eo^i  nigrefcunt:donec  aliqui  abluat 
hymbies.  Fcemina  aut  ante  partii  purgatherba  quada  qua  fefelis  dicit:  fadliore  ira 
utentes  utero,  A partu  duas  habent  herbas  qua  aros  fefelis  appellant.  Pafti  redeut 
ad  foEtu.  Illos  imbui  ladlis  prfo  nolunt  fucco  qciiqj  de  caufa.  Eciitos  partus  exercent 
curfu:&  fuga  medicari  docent.  Ad  prarupta  aucunc.  Saltuqj  demonftrat.  la  mares 
foluti  defiderio  libidinis  auide  petiit  pabula.  Vbi  fe  prapingues  fefere  latebras  qua^ 
runt:facences  incommodum  pondus:6d  alias  femper  in  fuga  aqefcuc;ftatefqj  refpiri^ 
unt.  Cii  ^peuetue:rurfus  fuga  prafidia  repeteres.  Hoc  fit  inteftini dolore  caffirmi 
ucidluleuinipaFintus.  Fugiiit  aut  latratu  canii  audito.  Aurafep  feciidautueftigia 
cu  ipfis  abeat.  Mulcent'' fiftula  paftorali  QC  catu.  Cii  erexere  aures  acerrimi  auditu;cu 
remifererfurdi.  Cate^  aial  frplex:6d  omnium  re^i  miraculo  ftupens:  in  ratii  ut  equo 
aut  bucula  accedente  propiusihomine  iuxta  uenance  non  cematiaut  ficernunt:arcu 
ipfii  fagittafqi  mirent''.  Maria  tranat  gregati  nantes  porredlo  ordine:6i  capita  ipone^' 
tes  pracedetiu  clunibus:uicibufqj  ad  terga  redeuntes.  Hocmaxienotat  aaliriacyp^i 
traurientibus.  Nec uident  terras  : fed  inodore  ea^i  natant.  Cornua  mares  habent: 
oliqj  afaliii  oibus  annis  ftatuto  ueris  tpfe  amitciit.  Ideo  fub  ipfa  die  qmaxie  inuia 


petunt.  Latentainiffis  uelucmetmes.  Sed66.plLbonoluomuidct«.  D«mi  _comu 

Lantmucmn=ceumedtcametoal.quopta=dua.Idq,m.tabdius&tedume.cu&„, 

uSanis  mutent  ommbus  anms.  Defodi  ab  iis  putant.  Accenfis  aut  uttiflibet  odore 
ferpeiites  fuoituna:  comitiales  motbi  deprehendit.  Indiaa  quoq;  xmtis  i illis  gerit 
fmLlis  annis  .aduaentibus  tamos  ufq;  ad  fexennes.  Ab  eo  tpre  fimilia  reuiuifcunt. 
Nec  po-t  xtas  difcerni.  Sed  dentibus  fenedta  declaratur.  Aut  enim  paucos  au  t nullos 
habentmec  in  comibus  imis  ramos:alioqum  ite  fronte  ^mmere  folitos  lunionbus. 
No' decidunt  caftratis  cornua-,  necnafcit.  Erupit  aut  renafcentibus  tuberibus  prio 
ands  cutis  fimilia.  Eadd  tenetis  fcrefcic  ferulis  aridineas  i paniculas  molli  plumata 
lanugine.  Quadiu  carent  iismodhbus  pcedunt  ad  pabula,  Increfcentia  folis  uapore 
dutantiad  arbori  fubinde  experientes.  Vbi  placuent  robur:  in  apta  qideut.  Capti  la 
funt  edera  in  cornibus  uiridate  ex  attritu  atbo^:ut  in  aliquo  ligno  tenetis  du  expiut 
innata.  Fiunt  aliquando  ex  candido  colore  qualem  fuilTe  rradit.Q_.Settorii  ceruam: 
qua elTe  fatidicam hifpanix gennbus  petfuaferat.  Et iis  e ci ferpete pugna  Inuefti/ 
git  cauernas;  naniqj  fpiritu  extrahit  reniKtes.  Ideo  fingulare  abigendis  ferpetibus 
odor  adutlo  cornu  ceruino.  Contra  morfus  uero  prxapuum  remedium  ex  coagulo 
hinnuli  in  utero  occifi.  Vita  cetuis  in  cifeifo  longaipott  centu  annos  aliqbus  captis 
ci  torqbus  aureis  :quos  Alexander  Magnus  addideratiadoptis  la  cute  i magna  obefv 
tate.  plbrii  morbos  non  fennt  hoc  aial.  Quin  8C  medet  huic  nmon.  C^afdam  nos 
principes  fceminas  fcimus  iibus  diebus  matutinis  carnd  ea  deguftate  folitas  & longo 
suocaruiffefebnbus.  Quod  itademiexiftimitrati:fiuulnereuno  intenent. 

DE  Tragelapho  &chameleonte&reliqs  colore  mutantibus.  Cap.xxxiii. 

St  eadem  fpeae  barba  canti  et  armo^r  uillo  diftans  :quem  tragelaphon  uocant: 
1^^  non  ahbi  q luxta  phafm  amnem  nafcens.  Ceruos  afnca  qipemodum  fola  non 
'gi^it.  Atchameleontem  &ipfa:quiqfrequetiordindta.  Figura  & magnitudo  erat 
lacettumfi  crura  effent  redfa  6C  excelfiora.  Latera  uentn  iungunc  ut  pifcibus  Sc  fpina 
fimili  mo.  Emrnet  roftti  ut  in  paruo  fit  haud  abfimile  fuillo.  Cauda  ptxlonga  in 
tenuitate  definens  : & iplicans  Ce  uiperinis  orbibus.  Vngues  adunci.  Motus  tardiot 
ut  teftudini.  Corpus  afpei);  ut  crocodilo.  Oculi  in  recelTu  cauoitenui  difcrimine  pta/ 
grandes:&  corpori  concolores,  Nunq  eos  operit.  Nec  pupillx  motuifed  totius  oculi 
uerfatione  circumafpiat.  Ipfe  celfus  hianti  femp  ore.  Solus  aialii  nec  abo  nec  pom 
fep  alitur.-necalio  qaeris  alimento.  Circa  capnficos  ferusrinoxius  alioqn.  Et  coloris 
natura  mirabilior.  Mutat  naqi  ei  fubfde  8C  oculis  SC  cauda  et  toto  corpore.  Reddicqj 
fep  queciqi  proxime  attingit  prxcer  rubtum  candidiqj.  Defitfto  pallot  eft.  Caro  in 
capite  Si  maxillisiSi  ad  comiffuri  caudx  admodum  exigua:  nec  alicubi  toto  corpore, 
Saguis  i corde  & circa  oculos  tati.  Vifcerafinefplene.  Hybernis  menfibus  latet  ut 
lacerta.  DE  Tarando:6i  lycaone:  & thoe.  Cap.xxxiiii. 

MVtat  colores  fcytha^i  tarandus  nec  aliud  ex  iis  qux  pilo  ueftiuntur:  nifi  i indi 
lycaon  cui  iubata  traditur  ceruix.  Nam  thoes  lupop;  id  genus  eft  procerius  lo^ 
gitudine:breuitate  crurum  diffimileiuelox  faltu.  Venatu  uiuens : innocui  homini. 
Habitum  nd  colorem  mutat.  Per  hyemes  hirti  txftate  nudi.  Tarando  magnitudo 
qux  boui  e.  Caput  maius  cetuino:nec  abfimile:  cornua  ramofa:ungula  bifida:uillus 
magnitudine  utfo^i.  Sed  cum  libuit  fui  coloris  efte:  afmo  fimilis  eft.  Tergon  tanta 
duticiaiut  thoraces  ex  eo  faciant.  Colorem  omnium  arborum  fruticum  flo^i  loco^iqi 
reddit  metuens  in  quibus  later.Ideoque  raro  capif.  Miiy  eftet  habitum  corpore  tam 
multiplice  dariimirabilius  Si  uillo.  DE  Hyftrice.  Cap.xxxv. 

Yftrices  generat  indiaiSiafrica  fpina  contcdlasiac  erinaceo^i  genere:fed  hyftna 
JL  * logiores  aculei:et  ci  intendit  cute  miftiles.  Ora  urgentium  figit  caniiet  paulo 
longius  iaculat.  Hybernis  aute  fe  mefibus  condit.  Qui  nata  multis:et  ate  oia  utfis. 
DE  Vtfis  et  foetibus  eorum.  Cap.xxxyi. 


COrum  coitus  hyemis  initio : nec  uulgati  quadrupedum  mote  : fed  ambotjus 
cubanubus:  complexifqj.  Deinde  fecelTus  in  fpecus  feparatim  in  qbus  pariiit 
tnceiimo  diciac  plurimum  quinos.  Hi  funt  candida  informifqj  caro  paulo  munbus 
niaior;fine  oculis  fine  pilo.  Vngues  tantum  prominent.  Hanc  lambendo  paulatira 
figurat.  Nec  quicq rarius  homines  q pariete  uidere  urfam.  Ideo  mares  quadragenis 
diebus  latet.  Foemina:  quaternis  menfibus.  Specus  fi  non  habuere.-ramoji  fruticuqi 
congerie  a:difiicant impenetrabiles  hymbribus  : mollique  fronde  conftratos.  Primis 
diebus  bis  feptenis  ta  graui  fomno  premunt':  ut  ne  uulnenbus  quide  excitari  queat. 
Tunc  mirum  in  modum  ueterno  pinguefeunt.  Illi  funt  adipes  medicaminibus  apti 
contraq!  defluuium  capilli  tenaces . Ab  his  diebus  tefiduntiac  priorum  pedum  fudlu 
uiuunt.  Foetus  rigetes  apprimendo  pedlori  fouent:  nd  alio  incubitu  qouauolucres. 
Mirum  didtu  credit  Theophraftus  per  id  tempus  codlas  quoque  urforum  carnes  fi 
alTcruentur  increfeere.  Cibi  tunc  nulla  argumenta:  nec  nifi  humoris  minimum  in 
aluo  lueniri.  Sanguinis  exiguas  circa  corda  tantu  guttas:reliquo  corpori  nihil  ieffe. 
Procedunt  uete : fed  mares  pra:pingues.  Cuius  rei  caufa  non  prompta  eft.  Quippe 
nec  fomno  quidem  faginatis  prster  quatuordecim  diesmt  diximus.  Exeuntes  herba 
quadi  aron  nomine  laxadis  inteftinis  alioquin  concretis  deuorant.  Citcaqj  furculos 
dentium  pradomates  ora.  Oculi  eorum  hebetantur  crebro.  Qua  maxfe  caufa  fauos 
expetunt:ut  conuulneratum  ab  apibus  os  leuet  fanguine  grauedinem  illa.Inualidife 
fimum  utfo  caput : quod  leoni  fortiffimum.  Ideo  urgente  ui  pradpitaturi  fe  ex  aliq 
tupeimanibus  eo  operto  iaciunturiac  fa:pe  in  arena  colaphis  inflidiis  exanimantur. 
Cerebro  ueneficium  elTe  hifpani®  credunt:  occiforumqj  i fpedlaculis  capita  cremant, 
teftato  quonia  potum  in  utfinam  rabiem  agat.  Ingrediuntur  et  bipedes.  Arborem 
auerfi  diripiunt.  Tauros  ex  ore  cornibufq;  eorum  pedibus  omnibus  fufpenfi  podere 
farigant.  Nec  alteri  animalium  i maleficia  ftultiria  follertior.  Annalibus  notatum  e 
.M.Pifone.M.MefTallaconff.ad.xiiii.  kalendas  odlobris:  Domitium  Aenobarbum 
adilem  ‘currulem  urfos  numidicos.c.SC  totidem  uenatores  rcthiopas  in  cyrco  dediffe. 
Miror  adiedhim  numidicos  fiiilTeicura  in  africa  urfos  non  gigni  conflet; 

DE  Munbus  ponticisKalpinisiSi  herinaceis.  Cap.xxxvii. 

COndunturhyemeSepontici  mures  duntaxat  alibi.  Quorum  palatum  f guftu 
fagaciffimum audlores  quonamodo intellexerinnmiror.  ConduntutSC  alpini 
quibus  magnitudo  media  efl.  Sed  hi  pabulo  ante  in  fpecus  coniedlo:cum  qda  narret 
dtemos:marem  ac  foeminam  fupra  fe  complexo  fafce  barba  fupfos  cauda  mordicus 
apprehenfa  inuicem  detrahere  ad  fpecum.  Ideoqj  illo  tepore  detrito  effedorfo.  Siit 
his  pares  &:  in  agypto.  Similiter  refident  in  clunes  : Bc  in  binis  pedibus  gradiuntur: 
prionbufqj  ut  manibus  ututur.  Prapatat  hyemi  5C  hetinacii  cibosiac  uolutati  fupra 
iacentia  poma  affixa  fpinis  unum  non  amplius  tenentes  ore  portant  i cauas  arbores, 
lidein  mutationem  aquilonis  in  aufltu  condentes  fe  in  cubile  ptxfagiunt.  Vbi  uero 
fenfete  uenantem  cotradlo  ore  pedibufq;  ac  parte  omni  inferiore  qua  rara  & inocua 
habent  lanuginem  couoluuntur  in  formam  pilamequid  comprehendi  poffit  prater 
aculeos.  In  defperatione  uero  urinam  ex  fe  reddunt  tabificam  tergori  fuo  fpinifque 
noxiam:propter  hoc  fe  capi  gnari.  Quaobrem  exinanita  prius  urina  uenari  ars  e.  Et 
tum  prxeipua  dos  tergoris.  Alias  corrupta  fragilis  putribus  fpinis  atqj  deciduis : etii 
fiuiuatfubtradlus  fuga:ob  id  non  nifi  in  nouiffia  fpe  maleficio  illo  pfudit.  C^ippe 
fitipfi  odere infitum  ueneficiutita  parcentes  fibiiterminumqj  fupremu  oppetientes: 
utfetme  ante  captiuitas  occupet.  Calids  poflea  aqua  afpetfu  tefoluit  pilaiappre^ 
henfufij  pede  altero  e pofleriotibus  fufpendio  ac  fame  necatur.  Aliter  nd  e occidere 
tergori  parcere.  Ipfum  animal  non  uerentur  pleriqi  dicere  uita  hominu  fupuacuu 
elfefi  non  fint  illi  aculei.  Fruflta  uellerum  mollicies  in  pecu  de  mortalibus  data.  Hac 
cute  expoliuntur  uefles.  Magniifrausdi  ibi  lucru  monopolium  inuenit.  De  nulla 


(e  crebrioribus  fenatufcoTultis  nulloq;  no'  prinripe  adito  querimoniis  juincialibus; 

Vtina  duobus  aliis  animalibus  ratione  mira  eft.  ^ 

DE  Leontophono;lynce:melibus  Sifciurxs.  Cap.xxvm, 

LEontophonon  accepimus  uocari  panium : nec  aliubi  nafcens  q ubi  leo  gignif'. 
Quo  guftato  tanta  illa  uis  eaiut  citeris  quadrupedi  impentans  dico  expiret. 
Ergo  corpus  eius  aduftum  afpergunt  aliis  carnibus  polenn  modo  mfidiantes  fera; 
n«a-tq!  etiam  cinere  tam  co'trariaeft  peftis.  Haud  immcnto  igitur  odit  leo.uifumqj 
fragitat citra motfiiexaiat.  Ille cotra unni  fpargit prude's  ha-cquoq,  leoni cxinall. 
Lyncu  humor  ita  redditus  ubi  gignutiglaciat:  arefcitue  f gemmas  carbuculis  fimiles 
& igneo  colore  fulgltesilyncunu  uocatasiatqj  ob  idfuano  a plenfqj  ita  gnanpdito. 
Nouete  hocifnitqj  lynces  & iuidentesiurina"  terra  operiunt : eoqj  celenus  folidatur. 
Illa  alia  follettia  in  metu  melibus  fufflata  cute  difteti  idlus  hommu  8C  morfus  canu 
arcent-Pneuidct  upeftate  & fcyuriiobtutatifq!  qua  fpitaturus  eft  uentus  cauernistex 
alia  parte  aperiut  fores  decretos.  Ipfis  udlofior  cauda  ^ tegumcto  eft.  Ergo  i hyemes 
aliis  prouifum  pabulum  : aliis  pro  cibo  fomnus. 

DE  Viperaicocleisi&lacertis.  Cap.xxxviiii. 

SErpetiu  uiperafola  terra  dicit  condi.  Csterxarbo^iautfaxorucauis.&alias  uel 
annua famedurant:algoremddepto.  Oiafeceffus  tpfe  ueneno  orbadormiut. 
Simili  md  & cochlei.d!a;  quidem  ite^i  8£  sftatibus  adhitdtes  maxime  faxis:  ut  etiam 
iniuria  refupinatxauulfaiq!  non  tame  exeat.  In  baleanbus  uero  ifulis  cauatici  appeb 
latino  prorepite  cauis  terra  neqj  herba  uiuuntifeduua  modo  iter  fecohiret.  Eft  K 
aliud  genus  minus  uulgate.  Ad  ha:te'coperculo  eiufde  tefta;  fe  openentesiobruti  terta 
fe'p.  Hia:  circa mantimas  tati  alpes  quonda  effofti.  coepere  iam  erui  et  i ueliterno. 
oium  tamen  laudatiftuniin  aftypalea  infula.  Lacerti  inimiaftimi  genus  cochleis. 
Negant' femeftre  uita  excedere.  Lacerti  arabii  cubitales.  In  india  uero  in  nifa  monte 
.xxiiii.in  longitudine  pedumicolore  fului  aut  punicei  aut  citulei. 

DE  Canibus.  Cap.xl. 

X iis  quoqj  aialibus  qui  nobifei  degitimulta  fit  cognitu  digna.  FidelilTimi 
r,  ante  omnia  homini  canes  atqj  equi.  Et  pugnalfe  aduerfus  latrones  canem  pro 
doniino  accepimus iconfedaimq!  plagis  a corpore  non  recelfifte  uolucres  6c  feras  abi 
gentem.  Ab  alio  m epiro  agnitum  in  conuentu  percufforem  domini  i laniatuque  6: 
latratu  adaffumiut  cogeretur  fateri  fcelus.  Garamantem  rege  canes  ducenti  ab  exilio 
reduxere  proeliantes  contra  refiftentes.  Propter  bella  Colophonii : iteqj  caftabalenfes 
cohortes  cani  habuere.  Ei  primi  dimicabant  in  acie  nunq  detredlantes.  Hic  erant 
fidiffima  auxilia:  nec  ftipendiotum  indiga.  Canes  defendere  cimbtos  cifis  dominis 
eorum  plauftris  impofitis.  Canis  lafone  Lycio  iterfeifto  abum  capere  noluit;  iediaqj 
confumptus  eft.  Is  uero  cui  nomen  hyrcani  reddidit  Durides  accenfo  regis  Lyfima^ 
chi  rogoiiniecit  fe  flammi.Similiterqj  Hieronis  tegis.  Memorar  & Pyrrhi  Gelonis 
tyranni  canem  Philiftus.  Memorat  & Nicomedis  bithynii  tegis  uxore  eius  Cdfynge 
lacerata  propter  lafciuiorem  ci  marito  iocum.  Apud  nos  Volcatii  nobile  q Cefelii 
ius  ciude  docuit  afturcone  e fuburbano  redeiteci  aduefperauiftet  canis  a gralfatore 
defendit.  Item  Celium  fenatorem  igri  placetii  ab  armatis  oppreffi.  Nec  prius  ille 
uulneratuseft-.qcane  interempto.  Sed  fuper  omnia  in  nfoiuoaflis  po.to.teftatu 
Appio  lunio &.P.  Silio conif.  cum  aiaduertetefexca Neronis  Germanici filiii.T' 
Sabinum  SC  fetuitia  eiusiunius  ex  iis  canem  nec  a carcerc  abigi  potuifteinec  a corpore 
receirifletabieiUo  I gradibus  gemitoriis  moeftos  edente  ululatus  magna  populi  ro.cor 
tona  circiftatc.  ex  qua  ci  qda  ei  abi  obieciffet;  ad  os  defidli  tulifte.  Innatauit  ide  i 
tybetim  cadauere  abieifto  fuftentate  conatusieffufa  multitudie  ad  fpedlada  animalis 
fide.  Soli  domini  nouere.  Et  ignoti  quoqj  fi  tepente  ueiiiatiintclligunt.  Soli  noia 
fua:  foli  uoce  domefticam  agnofeunt.  Itinera  quis  longa  meminere.  Nec  uUi  pntet 


hommc  meoria  maior.  Impetus  eo^  6C  fsuitia  mitigatur  ab  homine  cofidete  humi, 
pluria  alia  in  his  quotidie  uita  inuenit.  Sed  in  uenam  follercia  Qc  fagadtas  pradpua 
eH:.  Scrutat" ueftigia  acq;  perfequit.  Comitante  ad  feram  inquifitore  loro  retrahens: 
quis  aquana  tranfilies  fe  occulcaffet : quam  figniftcans  demonftratio  ecauda  primii 
deinde  roftro.  Ergo  etiam  feneifla  feflfos  cxcofqj  ac  debiles  finu  ferunt:uetos  & odore 
captantes : prodentefqj  roftro  cubilia.  E tignbus  eos  indi  uolunt  coapi : & ob  id  m 
filuis  coitus  tpfe  alligant  fcemias.  Primo  fecundo  fcetu  nimis  feroces  putat  gigni. 
Tertio  demum  educant.  Hoc  idem  e lupis  galli : quorum  greges  fuu  quifqj  dutftore 
e canibus  & duce  habet.  Illum  in  uenatu  comitantur:  illi  paret,  NTaqj  inter  fe  exercet 
etiam magifteria.  Certum eftiuxta  ndum amnem  currente labere:necrocodiIorum 
auiditati  occafione  prabeat.  Indiam  peteci  Alexandro  Magno  rex  albania  dono  de^ 
derat  inufitata  magnitudinis  unum : cuius  fpecic  delecftatus  iuffit  utfos  :mox  apros 
Sd  deinde  damas  emitti  coteptu  immobili  iacete.  Eaq;  fegnicie  tati  corporis  ofFenfus 
ipator  generofi  fpiritus  eu  iterimi  iuftit.  Nudauit  hoc  fama  regi,  Icaqj  alte^  mirt« 
addiditmadatame  i paruis  experiri  uellet:  fed  in  leone  elephatoue.  Duos  fibi  fuiffe. 
Hoc  interempto  praterea  nullum  fore.  Nec diftulit  Alexander  leonemq?  fradtum 
^ptinus  uidit.  Poftea  elephantum  iuftit  induci  haud  alio  magis  fpetftaculo  latatiis: 
horretibus  quippe  p totum  corpus  uillis  ingeri primu  latratu  intonuit.  Mox  i ceruice 
affultans  contraqj  beluam  exurgens  hinc  & illinc  artifici  dimicatiderqua  maxfeopus 
effeinfeftans  atqj  euirans:ddecan’idua  roratu  uertigineafflixitiadcafum  ems  tellure 
cdcuffa.  Canum  generibus  annui  partus.  lufta  ad  patiendum  annua  atas.  Gerunt  i 
utero  fexagenis  diebus.  Gignunt  cacosfid quo  largiore  aluturla(fte:eo  tardiorem  ui> 
fuinaccipiunt.mon  tamen  unqultrauicefimumprimumdiem:nec  ante  feprimum. 
Quidam  tradunt  fi  unus  gignaturnono  diecernere.  Si  gemini  decimo  : idemqj  in 
fingulos  adiici:  totidemque  efte  tarditatis  ad  lucem  dies.  Et  ab  ea  qua  fermina  fit  ex 
primipara  genita  citius  cerni.  Optimus  in  foetu  qui  nouiffimus  cernere  indpit:  aut 
quem  primum  fert  in  cubile  fceta.  Rabies  canum  fyrio  ardente  homini  peftifera  ut 
diximus : ita  morfis  letalis  aqua  metus.  Quapropter  obuiam  itur  per.xxx.  eos  dies 
gallinaceo  maxime  fimo  mixto  canum  cibis:aut  fi  prauenerit  morbus  ucratro. 

Ad  canis  rabidi  morfum.  Cap.xii. 

Ad  morfum  uero  unicum  remedium  oraculo  quodam  nuper  repertu  radix  fiP 
ueftris  rofa  qua  cynorhoda  appellatur.  Columella  au(ftor  dfi  quadragefimo 
die  q fit  natus  caftret" morfu  cauda : fumufqj  eius  articulus  auferatur:fequdi  neruo 
exempto  nec  caudam  crefcererc:nec  canes  rabidos  fieri.  Cane  locutu  in  .pdigiis  quod 
eqdem  annotauetim  accepimus:8i  ferpente  latra{re:cu  pulfus  eft  regno  Tarquiniusi 
De  Natura  equorum.  Cap.xlii. 

L Idem  Alexandro  6C  equi  magna  raritas  contigic.Buccphalan  eum  uocarutrfiue 
J-  y ab  afpe(ftutoruo:fiue  ab  infigni  taurini capitis  armo  imprelTi.  Sedecf  talentis 
ferunt  ex  Philonico  pharfali  grege  emptum  etiam  tum  puero  capto  eius  decore.  Ne' 
minem  hic  alium  q Alexandrum  regio  inftratus  ornatu  recepit  in  fedem  : alios  pafti 
teiiaens.  Idem  in  proeliis  memorata:  cuiufdam  perhibetur  operx.Thebap:  oppugna'' 
tioncuulneratus:  in  alium  tranfire  Alexandrum  non  pafTus.  Multa  prartereaeiufdc 
modi. Propter  qux  rex  defuniftoei  duxit  exequias:urbem  tumulocircundeditnomfe 
eius.  Nec  Ca:faris  di<ftatoris  quenq  alium  recepiffe  dorfo  equus  traditur.  Idemque 
hominis  files  pedes  priores  habuifte  : hac  effigie  locatus  ante  Veneris  genitricis  xde* 
Pecit&diuus  Auguftusequo  tumulu:  de  quo  Germanici  Cscfaris  carme  e.  Agrigeti 
complurium  equorum  tumuli  pyramides  habet.  Equum  adamatum  a Semiramide 
JJPqj  ad  coitum  Iubaau(ftor  eft.  Scythsquide  equitatus  & equorum  gloria  ftreput, 
ccifo  deniq?  ipforum  regulo  ex  prouocatione  dimicate  hoftem  cum  uiiftor  ad  fpo^ 
lendum  uenifTetrab  equo  eius  i(ftibus  motfuqj  confecftum.  Alium  decracfto  oculo^t 


oculomm  operimento  6i  cognito  cum  matre  coitu:pctifrepra:rupta:atqj  exanimatu. 
Equam  eadem  ex  caufa  in  reatino  agro  laceratum^  pariter  aurigam  iuenimus . naq; 
& cognationum  intellcdais  miis  eft.  Itaque  in  grege  pnoris  anni  forore  libentius 
etia  q matre  equa  comitatur.  Docilitas  tanta  eftmt  uniuerfus  fybaritai  exercitus  eq/ 
ratus  ad  fymphonia:  cantu  falcatione  qda  moueri  folitus  inueniat''.  lidem  pnEfagiOc 
pugnarfii  amiiTos  luget  dominos:  lachrymafqj  interdu  defideno  fundiit,  Interfecflo 
Nicomede  rege  : equus  eius  inedia  uitam  fmiuic.  Philarchus  refert  Ccntaretriuni  e 
galatis  i prcelto  ocafo  Antiocho  potitum  equo  eius,  ConfcendifTe  ouantem,  Atillu 
indignatione  accenfumidomitis  frenis  ne  regi  poffet  pracipitem  in  abrupta  iflerexa'' 
nimacumqj  una.  Philiflus  a Dionyfio  reluflu  i'  ceno  hxretem  ut  fefe  eucllilTet  fecutu 
uefligia  domini: examine  apum  iubx  ihirente:eoqj  oftento  tyrannidem  a Dionyfio 
occupata.  Ingenia  eorum  lenarrabilia  iaculantes  obfequio  cxpiut : difficiles  conatus 
corpore  ipfomixuq;  luicatiu.  Ia  tela  humi  colleiila  cqti  porrigunt.  Nam  in  cyrco  ad 
currus  uincfli  non  dubie  intellecflu  adhortationis  6d  glonx  fatentur.  Claudii  Cxfaris 
frculariu  ludo^i  cyrcenfibus  excuffo  i carceribus  auriga  albati  cq  palma  occupaucre: 
pnmatu  obtinuere:  oppofitaeffudentes  oia:qux contra xmulos debuifTentrpitifTfo 
auriga  infiffente  facientes:  cu  puderet  hominum  artes  ab  equis  ufci : pera(ffo  legitfo 
curfu  ad  meta  ftetece.  Maius  auguriu  drca  prifcos  plcbciis  cyrcefibus  cxcuiTo  auriga: 
ita  ut  fi  ffaretun  capicolium  cucurrilTc  equos:  fedemqj  ter  lurtraffe.  Maximum  uero 
eodem  perucnilTe  habenas  cu  palma  & corona  effufo  Ratumena  q ibi  uicerat.  Vndc 
poffea  nomen  portx  efl.  Sarmatx  longinqua  itinera  adturi:inedia  pridie  praparanc 
eosrexiguu  tatii  potu  iparticntes:atq?  ita  per  centena  milia  &:  quinquaginta  cdrinuo 
curfu  euntibus  infidcnt.Viuunt  annis  quidem  quiquagenis.  Foeminarmiore  fpatio* 
Eadem  quinquennio  finem  crefcendi  capiunt:  mares  anno  addito.  Forma  equotii 
quales  maxime  legi  oporteat : pulcherrime  quidem  Virgilio  uate  abfoluta  eft.  Sed 
ii  nos  diximus  in  libro  de  iaculatione  equeftri  condito  : & fere  inter  omnes  conftare 
uideo.  Diuerfa  autem  cyrco  ratio  quaritur.  Itaq?  cum  bimi  in  alio  fubigant  imperio 
non  ante  quinquennes  ibi  certamen  accipiunt.  Parcum  f eo  genere  undenis  mefibus 
ferunt:duodedmo gignunt.  Coitus uerno  aquinocftio bimo  utrinqj uulgaris.  Seda 
trimatu  firmior  partus.  Generat  mas  ad  anos  crigintatres.  Vtpotecumacyrcopoft 
uicefimum  annum  mittantur  ad  fobolem  reparandam.  Et  ad  quadraginta  duraflc 
tradunt:adiutum  modo  i attollenda  priore  parte  corporis.  Sed  ad  generandu  paucis 
animalium  minor  fertilitas.  Quadccaufa  per  interualla  admiffurx  dancur:nec  tame 
quidecim  initus  eiufdem  anni  ualct  tolerare.  Equarum  libido  extinguit'’ iuba  tonfa. 
Gignunt  annis  omnibus  ad  quadragefimum.  VixilTe  equum  feptuagintaqumque 
annis  proditur.  In  hoc  genere  grauidaftansparit:prxterq?  exteras  foetum  diligit.  Et 
fane  equis  amoris  innafei  uencfiicium  : hippomanes  appellatum  in  fronte  carici 
magnicudfe:colore  nigro. quod  ftatim  edito  partu  deuorat  fceta.  Aut  partu  ad  uberi 
non  admittit : fiquis  prxreptum  'habeat.  Olfacftu  in  rabiem  id  genus  agit.  AmilTa 
parente  in  grege  armenti: reliqux  fcctx  educant  orbum.  Terram  attingere  ore  triduo 
proximo  q fit  genitus  negant  poffe.  Quo  quis  acrior : in  bibendo  profundius  nares 
mergit.  Scythae  per  bella  foeminis  uti  malunt:quonia  urina  curfu  no  ipedito  rcdda'Ci 
Coftatinlufitaniadrcaulyxipponem  oppidu6c  tagu  amnem  equas  fauonio  flante 
obuerfas  animalem  concipere  fpiritumridqj  partum  fieri:&  gigni  pemicilTimum  ita: 
fed  trieniii  uitx  no  excedere. In  eadem  hifpania  galleca  gens  & afturia  eft  equini  gnis. 
Hi  funt  quostiheldones  uocamus.  Minori  forma  appellatos  afturcones  gignunt. 
Quibus  non  uulgaris  icurfu  gradus:fed  mollis  alterno  crurum  explicatu  glomerano. 
Vndeeqs coluti carpe icurfus  tradit'' arte,  Equofereqhomini  morbi  prstcrqj  uefic® 
conuerfiojficuc  omnibus  in  gne  ueterino. 

DE  Afinis&mulis,  Cap.xliii. 


A Sinum  quadtmge'tis  nummis  emptum.Q^.  Afio  fenatori  auftor  eft.M.  Vattoi 
haud  fcio  an  omnium  ptecio  animalium  uid:o  opera  fme  dubio  geruli  mirifica 
arando  quoqr.Sed  mularum  maxime  pro  generatione  patna  etiam  fpeiftat^m  his.ar/ 
cadibus  in  achaiaiin  italia  reatinis . Ipfum  animal  frigoris  maxime  impatiens : ideo 
• no'  generat  in  ponto. nec  in  squinoblio  uerno  utcaitera  pecua  admittit':fed  folflitio. 
mata  in  remilTione  operis  deteriores  . Partus  a.xxx.menfe  oalTimus:  fed  a trimatu 
legitimusiTotidem  quot  equa:  & eifdem  menfibus  Sc  fimili  modo. Sed  incontinens 
uterus  urina  genitalem  tedditini  cogatur  incurfum  uerbenbus  a coitu.  Raro  gemios 
parit. paritura  luce  fugit  i & tenebras  quzritme  confpiciatur  ab  homine.Gignic  tota 
uita quieefl: ei  ad.xxx.  annum.pattus  caritas  fummaifed  aquatum  tediu  maius. Per 
igna  ad  foetus  tendunt.  Ee  item  fi  tiuus  minimus  interfit:  hotrent  itaiut  peda  oio 
caueant  tingere,  nec  nifi  alTuetos  potant  fontes  iqui  funt  in  pecuariis.  Atqj  ita  ut  ficco 
tramite  ad  potum  eant.nec  pontes  tranfeant  per  raritatem  plantarum  traflucetibus 
' (luuiis.mirumq!  dieftu  fitiuntiSC  fi  immutentur  aqua  ut  bibanticogeda  exoneradaue 
funtinec  nifi  fpatiofe  mcubantalias  atterunt. Vatia  naqi  fonio  uifa  conapiunt  iiSu 
pedu  crebro:  qui  nifi  per  inane  emicuerit  tepulfu  durioris  matetise  clauditatem  ilico 
affett.quaftus  ex  his  opima  ptadia  exupetat.  Notum  efl:  in  Celtiberia  fingulas  qdta- 
genis  milibus  nummorum  emi.  Ad  mularum  maxime  partus  aurium  referre  in  his  Si 
palpebrarum  pilos  aiutiquis  enim  unicolor  toto  reliquo  corpore:  totide  tame  colores 
quot  ibi  fuere  reddit.  Pullos  earum  epulari  Mecenas  inftituit : multum  eo  tempore 
ptailatos  onagris. poft  eum  interiit  audforitas  fapotis.  Sed  afino  monente  uifo  celet' 
_^e  id  genus  deficit.  DE  Mulis.  CapitulumJrLiii 

■p  X afmo  & equa  mulus  gignitur  menfe.xiii.animal  uiritus  in  labore  eximium. 

. r~y  Ad  tales  parcus  equas  neqj  quadrimis  minoresmeq;  decennibus  maiores  legu  t. 
atcetiqi  uttunq;  genus  ab  altero  narrant : nifi  infantia  eius  genetis  quod  ineant  ladre 
haufto.  Quapropter  furteptis  ftatim  pullis  in  tenebris  equarum  uberi  afmarumue 
eculeos  admouent.Gignitutautcm  mula  ex  equo  Si  afina:  fed  effrenis  Si  tarditatis  p 
domiti . lenta  omnia  effe  uetulis . Conceptum  ex  equo  fecutus  afini  coitus  abortu 
pcrimitinon  item  ex  afmo  equi.  Foeminas  a partu  optime , vii.  die  impleri  obferuatu 
efiimares  fatigatos  melius  implere. quse  non  pnufq  dentes : quos  pullinos  appellat 
iaciat:  cdceperitifterilis  intelligitur:&  qumon  primo  initu  generare  coeperit.Equo 
&:  afina  genitos  mares  hinulos  antiqui  uocabantrconttaqj  mulos  quos  afini  & equi 
genetatent.obferuatum  ex  duobus  diuetfis  generibus  nata  tertii  generis  fieri:&  neutri 
patentum  effefimilia.eaq!  ipfa  qui  ita  nata  funt  non  gignere  in  omni  animalium 
geneteiiccirco  mulas  non  parere.Efl:  in  annalibus  noftris  pepetiffe  faipe : ue^  q>digii 
loco  habitum. Theophtaftus  uulgo  patete  incappadociatradit.-fedeffeid  animal  ibi 
fuigenetis.  Muli  calcitratus  inhibetur  umi  crebriore  potu.  In  plurium  gnecotumeft 
raonumetis  cum  equa  muli  coitu  natumiquem  uocauerunthmum.i.  patuiimulu  . 
Generantur  ex  equa  & onagris  manfuefadlis  muli  ueloces  in  curfum:  duricia  eximia 
pedum:uerum  tugofo  cotporeiindomito  animo  fed  genetofo. onagro  & afina  geitus 
omnes  antecellit.Onagti  in  phrygia  Si  lycaonia  ptscipui.  pullis  eorum  ceu  praiflan;;, 
tibus  fapore  aftica  gloriatur:  quos  lalifiones  appellant . Mulum. Ixxx.annisuixilTe 
athenienfmm  monumentis  apparet. eo  gauifi  cum  templum  in  arce  facerent : quod 
uerchetus  fenedla  cadentia  iumenta  comitatu  uifuqj  exortaretur  decretum  fecere: 
quo  caueretutme  frumentarii  negotiatores  ab  incerniculis  eum  arcerent. 

BDE  Bubus.  Capitulum.  Lilii- 

Vbus  indicis  camelorum  altitudo  traditicornua  in  latitudinem  quaternorum 
T , P^du.In  nfo  orbe  epiroticis  laus  magna  a Pyrrhi(ut  ferunt)iam  inde  regis  cura. 

confecutus  eft  non  ante  quadrimatum  ad  partus  uocandos  . Pragtandes  itaque 
uereihodieqi  reliquii  ftirpium  durant.  At  nunc  anicula:  ad  fmcunditatem  pofeunt: 


tolerantius  tamen  bimi.Tauri  gencranonem  quadrimi  iplent.SdfinguUs  dena;  eode 
ano  ccaduntur.Si  autem  poft  coitum  in  dextram  partem  abeat  tautitgencratos  mares 
effeifi  in  leuain  foeminas  .Conceptio  uno  initu  peragi tur.quod  fi  forte  pererrauic.xx. 
pofbdiemarcm  fccmina  repetit.Panunt  mcnre.x.quicquidantegenituminutilecfl:. 
Siit  aucflores  ipfa  complete. x.mefem  duos  pateremuc  raro  gemfos.Coitus  a delphini 

exortu  ad  pridie  ndn.ianuaru  dicbus.xxx.aliquibus  autuno:getibus  qde'  qu®  lacftc 
uiuiit  Ita  foetus  difpefantibusmt  di  tpfe  ani  fupfit  id  alimetii.  Tauri  nd  fxpius  qbis 
dic  feut.Boues  afalm  foli  & retro  abulates  pafcuc  : apud  garamatas  qde  haud  aliter. 
Vitafacrs.xv.anisldgifffarmaribus.xx.Roburiqmatu.lauatione  calid®  aqua:tracluf 
pfguefcereiSi  fiqs  icifa  cute  fpiricu  i uifcera  ha^die  adigat.  Nd  degeneres  exiftfarietia 
mius  laudato  afpedluiplfimu  ladlis  alpfsiqbus  mirnii  corporis  plrimii  laboris  capite 
ndccruice  iiidlis  . Syriacis  nd  fut  paleariaTed gibber  i dorfo.Canci  quoqj  i pte.Afia; 
fcedi  uifu  tubere  fup  armos  a ceruiabus  eminetedaxatis  cornibus  excellentes  m opere 
narrat. Cxteri  nigri  coloris  cadidiue  ad  labore  danit^Tau^is  minora  q bubus  cornua 
cenuioraqj.Doiturabouin  trimatuipofleafera.-ateprxmata.opriecu  dofto  iuuecus 
ibuit^.Sotiu.n. laboris  agnqj  cultura  habemus.  Hoc  aial  ranca  apud  priores  curaiut 
fit  Iter  excpla  danatus  a populo  rdano  die  didta  qui  cdcubio  ^caci  rure omafu  edilTe 
fe neganti  ocaderic  boueiadtufqj  f exiltu  taq  colono  fuointcrepco  . Tauris  i afpedlu 
generoficas  torua  frdceiauribus  fecofisicornibus  m ,pcmdlu  dimicatione pofcetibus. 
fed  tota  cdmtnatio  prioribus  i pedibus  flatura  glifcecc  alternos  replicas  fpargenfqj  f 
altu  hareaidcfolusanimalm  eo  flimuloardefces.Vidimus  ex  impio  dimicicesj&  ideo 
fe  demdftracos  rotari  cornibus  cadetes  excipiute^qj  refuigece  md  lacetes  ex  humo  coP 
li  bigawqj  etia  curru  citato  uelut  aurigas  infiflere . Theflalo^  getis  inuentumecquo 
luxta  quadrupedace  cornu  intorta  ceruice  tauros  necare.  Primus  id  fpedtaculum  dedit 
romi  C^fardidlatocihinc  uicHim^  optima:  &;  lautifTima  deoi^  placatio. huic  tantum, 
animali  dniu  qbus  ^ceriorcauda  nd  flacim  nato  cdfuata:  ut  exteris  mefurx  : crefat 
uni  ddec  ad  uefligia  ima  puemat.Quaobre  uidlimaiy  ^bacio  in  uitulo  ut  articulum 
fuffragmis  cdtmgatjbrcuiorend litat . Hoc  quoqj  notatu  uitulosad  aras  hueris  ho^ 
minis  allatos  nd  fere  licareTicuc  necclaudicanternec  aliea  hofliadeos  placariinec  tra-’ 
heccrcabaris.  Efl  frequ^  in  ^digiis  pnfeo^i  boue  locutu: quo  nuciato  Tenacum  fub 
diuo  haben  folicum.  DE  Apiboue.  Capiculum.A’Liim 

BOs  1 xgypto  etia  numinis  iiice  colitur.  Apim  uocancnnfigne  eim  dextro  latere 
candicas  macula  cornibus  Iunx  crefeere  incipietis  nodus  fub  lingua  que  cita^ 
appellant. Non  e fas  eu  certos  uitx  excedere  anos,  merfuq)  m facerdotu  fonte  cneca't 
quxfituri  ludlu  aliu:querubftituat:donec  mueniant  mcerec  . Derafis  etia  capitibus 
nec  caen  ufq  diu  quxrif.  inueeus  deducit  a facerdocibus  memphim.  S unt  delubra  ei 
gemina  qux  uocant  thalamos  auguria  populosi. alte^  intrafTe  Ixtu  efl::in  altero  dira 
portendit. Refponfa  priuatis  dat  e mau  conluleciu  cibu  capiedo. Germanici  Cifaris 
manu  auerfacusefl  haud  multo  poflexnndti.Cxcero  fecretius  cu  fe^rupic  in  coetus 
incedit  fumoto  flrepitu  lidlo^.grexqj  puero^  comitat  carmen  honori  eius  canentiu: 
incelligere  uidef  di.  adorari  uellc.hi  greges  repente  lymphati  futa  prxcinut;Fa*mina 
bos  femel  ei  ano  oflendit  fuis  dCipfa  mfigmbus  qqaliis:rcperqj  eodem  die  dCiuenin 
eam  extinguiq;  tradut.MemphieR  locus  in  nilo;quea  figura  uocat  phiala  omnibus 
annis  ibi  aurea  pateram  argcnreaqj  mergentes:diebus  quos  habent  natales  apis.fepte 
hifuntimi^qj  nemmepereos  a crocodilis  attingi . ocfbauo  poft  horam  diei.vi:redire 
belux  feritatem..  DE  natura  Pecudiidi  Pecorum.  Ca.xLvi. 

MAgna  Si  pecori  gratia  uel  in  placamentis  deorumtuel  in  ufu  uellerum.ut  boues 
fumptum  hominum  excolut:ita  corp  o^  tutela  pecori  debetur. generatio  bimis 

utranqj  ad  nouenos  annos;quibiifdam  ad. x.  primi  pares  mmores  foetas. coitus 

omnibus  adarduri  occafum:  id  eft  a tertio  idus  maias  ad  aqlx  occafum.i.xiii.kale. 


auguft..Getunt  paitum  d,eb|is.cl.  poftea  cocept.  muahd,. cordos  uocabant  anriqu, 
poft.d  tepus  naros. Mult.  hybemos  agnos  praferut  uern.s;  quoniam  magis  mterfit 
ite  folftrnumiq  an  te  brumam  firmos  effe.-folumq,  hoc  animal  utiliter  bruma  nafei 
Aneti  naturale  agnas  taftidire:  fene^am  oum  confedan;&  ipfe  fenera  meliorullis 
quoqj  utilior,  herocia  eius  colnbet  cornu  iuxta  aure  terebrato.Dextro  telle  praligato 
foeminas  generatileuo  mares.Tonitrus  folitariis  ouibus  abortus  ffeBit.Remediu  ic6^ 
gregare  easmt  cptu  luuct.  Aquilonis  flatu  mares  co-cipi  dicutiauftn  femfas.  Atq,  m 

eo  genere  arietu  maxiefpec^t  oraiqacuiuscoloris.fub  lingua  habuere  uenas-  eius  Bc 

lanmu  eifcetuiuariuqifiplumsfuerer&mutatioaqua^tpotufqi  uar.^^^ 

generaduo  tedu  K coloicu.Illud  molhusihoc  in  pafcuo  elegatius;  quippe  cu  terSa 
rubis  uefcat.Operimetaeis  ex  aUbicispr^cipua.lanaautelaudatiirimaapula  & qu* 
itaha  gr*ci  pecoris  appel  arialibi  itahca.Tertiu  locum  milefix  oues  optinBtiapulix 
breues  uillomec  nifi  penulis  celebres.Circa  tarentu  canufiumq,  fummam  nob.litate 
hent.In  afia  uero  eode  genere  laodicex.  albacircupadiis  nulla  praferd.  nec  libra  citeos 
numnaos  adhoexui  excelTit  ulla.Oues  n6  ubiq,  tondef.durat  quibufda  inlocis  mos 
uellendi.  Colo^t  plura  genera  qppecii  defincetiam  nomina  eisiqs  natiuas  appellant 
aliquotmodis.  DE  Genenbus  lanarum  Bi  ueftium.  Ca.arLvii. 

T^Ifpania  nigri  uelleris  prxcipuas  habetipolletia  luxta  alpesicanufia  rutili:  quas 
f erythras  uocat.Ite betica  ur  canufiu.  fuluas  tatetu  acpulliginis  fux:Bc  fuccidis 
dnibus  ufus  medicatus.hyftna:  libutnixq,  pilo  propior  q lanx  pexis  aliBa  ueftibus-Bi 
qua  fola  ars  fcutulato  textu  co'medat.  In  lufitaniarimilis  arca  pifaas  nuiax  narbo^ 
ncfis.Sflis  Bt  in  xgyptmex  qua  ueftis  detntaufu  tfgidirurfufqjxuodurat.Eft  Bt  hirtx 
filo  craflo  in  tapetis  a-tiq(Tia  gfa  .Ii  certe  pnfeos  iis  ufos  Homerus  aurSor  e.aliter  hxc 
galli  tmgutialiter  parthojr  gbtes.Lanx  & per  fe  coadte  ueftB  faciunt:&  fi  addat  acetu 
ena  ferro  refiftunttimo  uero  etiam  ignibus . NouiflTimo  fui  purgameto  qppe  ahenis 
coquetiu  extrailta:  indumentis  ufum  ueniut;gallia^(ut  arbitror)iuentu.cette  gallicis 
hodie  nomibusd^fcernunrinec  faaledixeriquaidxtateccepent.  Antiqs  enim  totus 
e ftramento  eratiqlitet  nu  c ena  i caflns  gaufape . patris  mei  meona  capere  aphimala 
nraificut  uillofa  & etiam  uenttalia.  Na  tunica  lati  clam  in  modii  gaufape  texi  nunc 
ptimii  icapit.lana^r  nigrx  nullQ  colore  bibunt.De  reliqji  ifediu  fuis  locis  diceus , In 
cochyliis  maris  aut  herbant  natura  dani  colo  Bifufo  Tanaqlis:qux  eadB  Caia  Cealia 

uocata  eiireplo.M.AncijIuta(re.pde'tefeaud:orB.M.Vatro:fa<aiq!abea  togi regii 
ugulatiiadefortuni : q Setuius  Tullius  fuerat  ufus. Inde  fadlu  ut  nuberes  uitgies 

coitatet  colus  copta  Bt  fuius  cu  ffamie.Ea  pria  texuit  retHi  tuniciiq  fiul  cu  toga  pura 
lyroes  iduat  mouiq,  nuptat.  V ngulata  uelfis  ptio  launllis  fuit:  ide  futriculata  deflm 
at . Togas  rafas  phtygianafqj  diui  Auguili  nouiflis  tpfibus  capiffe  fcribit  Feneflch 
la.Uebtx  papaueratat  itiqore  hent  origieui  fub  Lualio  poeu  i Torqto  notatx.Prx- 
textxapudhetrufcosongine  iuenete.Trabeis  ufos  acapio  teges.Pidlas  uelles  li  apud 
Honaeji  fuiifeiunde  triuphales  natat.  Acu  facere  idxi  phryges  iuenetutiideoqj  phry 
pones  appellati  fut.Auji  itexere  ieade  afia  iueit  Attalus  rex.-undenomeattalias. 
Ulores  diuerfos  picSur*  itexere  babylo  maxie  celebtauitiBi  nome  ipofuit.  Plurimis 
uero  liciis  texereiqux  polymita  appellitialexandna  iflituit.  fcutulis  diuidere  gallia. 

ete  Ius  Scipioni  triclmaria  babylonica  feflertiu  odligetis  milibus  ueniffc  iam  tunc 
po  uit  m capitalibus  crimibusiqu*  Neroni  ptiapi  qdtigetis  milibus  feflertiu  nuper 
Tullii  prxtexti:qbus  fignumfortunx  ab  eo  dicata:  cooptumeratidura^ 

^ exitum. mi^tqi  fuit  nec  defluxilfeeasmec  teredonum  iiurias  fefifleinis 
X.  idius  li  Si  bidetium  uellera  purpura  cocco  cdchylio  fexqpedalibus  libris  ifetfla: 
uti  lafic nafei  cogeee luxuria. In ipfaoue fatis  generofitatis ofledit  breuitatecru^i 
uettis  ueftitu.qbus  nudus  effettapicas  uocabitidamnabantqj. Synx cubitales  ouium 
x.plnmiiraq!  i ea  pte  lanicii . Caftrariagnos  mfi  qnquemenftres  prxmatuium 


exiftimant.  Mufimonio.  CapitulumxLviii- 

“T^  Sc  ^ hifpania  dc  maxfe  corfica  non  maxime  abfimile  pecori  geus  mufTonm 
1^  caprino  uillo  q pecoris  uellen'  propiusiquorum  e genere  & ouibus  uatos  pnfd 
'imXros  uocauenit.Infirmiffimii  pecori  capuciqobre'  auerfuma  fole  pafa  cogdium. 
qftaltifTia  ammaliu  lanata.q  timuere  ingredi  unu  cornu  rapto  fequut'. Vita  lo^giiffa 
annis  dccem:in  a:thiopia.xiii.Capris  eodem  loco.xi ; in  reliquo  orbe  plunmum  odo, 
Vctunque  genus  intra  quartum  coitum  impletur. 

DE  Capris  & generatione  carum.  Ca.jrLviiii- 

CApra  pariuc  6C  quaternos:  fed  raro  admodum. ferut,v.mefibus:ut  oues.Capr» 
piguedie  ftcrilcfcut.TtimJE  mius  utiliter  generat  Si  i feneda:nec  ultra  qdrienv 
um.Incipiunt.vii.menfe  & adhuc  ladantcs.MutiIu'in  utroqj  fexu  utilius.Pnmus  in 
die  coitus  nd  iplet : fequens  efficadoriac  deidecodpiunt  noue^bri  menfe : ut  martio 
pariat  turgcfcetibus  uitgultis. Aliquado  aniculiifep  bim*:in  trimatu  iutiles  pariunt 
oddis  anis. Abortus  frigori  obnoxius.OcuIos  capta  fuffufos  iuci  pudo  fagufeexone^ 
raticaper rubi.Soletna  eius  afalis  Mutianus  uifa  fibi  ^diditi' pote  pra:Cenui duabus 
obuiis  e diuerfo  cu  nrcuadu  aguftixndcapcretmec  rcciprocationeldgitudo  i exilita^ 
te  ccca  torrete  rapido  miaciterfubterfluctealtera  decubuilTejatqj  ita  altera  ^culcate 
fupgreffa , Mares  qmaxie  fimos  logis  auriculis  ffradifqj  armis  qmllofifrios  ^bant. 
FcE.nia9i  gcneroficacis  infignelacmijecorponbus  & ceruicc  bin®  depedetes.Nd  dibus 
comuaifed  qbus  funt  in  his  & fdicia  ano9:  p incrementa  nodosi. Multis  ladis  maior 
ubertas.  Auribus  eas  fpiraremdnaribusinccuq  febri  carere  Archelaus  audore.Idcoqj 
fortaffis  q>  aia  his  q ouibus  ardentior:cahdiorefqi  cdcubitus . Tradunt  & nodu  non 
mfus  cernere  qicerdiu.di ideo  capnnu  iecur:fi  uefcat:refl:ituituefpcinaaciehis;quos 
nydilopas  uocat.In  cilicia  arcaqj  Tyrias  udlo  tdfili  ueftiut".  Capras  inoccafu  decliui 
fole  in  pafcuis  negant  cdtueri inter  fefeired  auerfas  iacere.  Reliqs  auce  horis  inter  fe 
aduerfas  & cogniciores.Depedetomnm  mento  uillussquearucu  uocant.hoc  fiquis 
apprchenfa  ex  grege  una  trahat:cxtcri  ftupentes  fpedant.Id  etia  euenire  cu  quanda 
herba  aliqua  ex  eis  momorderit.  Morfus  ea^:  arbori  exitialis . oliuam  lambedo  quocj 
fterilem  faciunt,  caqj  ex  caufa  Minerux  immolatur. 

DE  Suibus  & natura  carum;  Capitulum  Lv^. 

Villi  pecoris  admiffura  a 'fauonio  ad  acquinodiu  uernu  xtatis.viii.mere:  qbuP 
da  \ locis  etia  a.iiii.ufqi  ad. viii. anu, partus  bis  in ano:tepus  utero. iiii.mcnfiu: 
Numerus  foecunditatis  ad  uicenos:fed  educare  ta  multos  nequeunt.  Diebus, x.circa 
bruma  ftatf  ddatos  nafei  Nigidius  tradit.Implenc  uno  coitu  qui  6C  gemiatus  ^pter 
facilitate  abortiedi  remediii  nc  prfa  fubadione  ; neqj  ante  flacidas  aures  coitus  fiat. 
Mares  nd  ultra  trimatu  generat.  Fcemi*  fenedute  feffa:  cubates  cocut.ComelTe  fcc^' 
tus  his  ndc^digiii. Suis  foetus  facrificio  die.v.purus  eft.pecoris  die;vii.bubus.xxx. 
Corucanius  riimfalis  hoftias  donec  bidentes  fierent!  puras  negauit. Sue  oculo  amiffo 
putant  cito  exringui:alioqn  uita  ad.xv.annosiqbufda  uiccnos. Ve^t  efferant.fii  alias 
obnoxiu  genus  morbis  anginx  maxfe  6C  ftrumx. Index  fuis  lualidae  eruor  i radice  fetx 
dorfo  euulfx. Caput  obliquu  in  incelTu.penuria  ladis  prxpingues  fctiunt:&  primo 
foetu  minus  funt  numerofs.In  luco  uolutatio  generi  gratarintorta  cauda  ; Id  etiam 
notatu  facilius  iacere  i dexteru  q leuii  detorta. pfguefcut.lx.dicbus;  fed  magis  tridui 
inedia  ante  faginatione  orfa.  Animaliu  hoc  maxiebrucujanimaq?  ei  ;p  fale  data  non 
illepide  exiflimabat’.  Cdpcu  agnita  uoce  fuarii  furto  abadosimerfo  nauigio  fcliaridc 
lateris  unius  remeaffe.qn  8C  dures  in  urbe  fo^:  nundinanu  domofqj  petere difcunt. 
6C  feri  fapiut  ueftigia  palude  cofudererurina  fuga  Icuare.Caft  rant  fceminx  fic  quoqj 
uti  cameli  poft  bidui  inedia  fufpenDc  pernis  prioribus  uulua  recifacelerius:ita  pin-' 
guefcunc:&  adhibetur  ars  iecori  fosmmarum  ficut  anfe^.  Inuencum.M.Apicu  fico 
carica  faginatis  ac  facietate  necatis  repente  mulfi  potu  dato  . neq;  alio  ex  animali 


numeroiior  maceria  ganeae.l.^pe  fapores  cii  caiteris  figuIi.Hic  ceTona^ilegi-i  paein» 
incecairtaq!  cocais  abdoia  glidia  tefticuli  aalus  fmcipita  uertfaiucia-  Pablii  mimon, 
poccrcomatpoftq  fecuuuteexaeratrnullam&ret  fieabdommeietia-  uocabulo  fumfs 
ab  eo  ipofico.placuereaute  & fen  uefic*.Cato'is  «fons  ofo'es  aprina  exprobrat  callu. 
In  tres  tame  ptes  diuifo  apro  media  ponebat  iQbos  aprunos  appellata  . Solida  apta 

tomanoji  pnmusin  epulis  appofuic.P.Setuilius  Rullus  pfeiusRuIliiqCicetonis  in 

coTulacu  lege  agrana-pmulgauit.ta'  ^piq  origo  nacquottidiana:  tei  eft.8£  hoc  anales 
notatat  hoji.s.ad  emendatione  mo^iqbus  notata  qdem  elTet  coma  . fed  i ptiapio 
bini  temuq!  paritet  madebat  apri.  DE  Vmams  beftiarum.  Cap.li  . 

Vluatia  eo^i  caitcco^icj  filueftrm  prius  togati  gnis  fueit  Fuluius  Hirpius':  q i uc' 
qnefi  fetas pafcereiftituit.Nec diu  imitatores  defuere.L.Lucullusr&.QTHoc^ 
tefius.Sues  fera  femel  ano  gignat.  Maribus  f coitu  plnmaafpitas.taciterfedimicat 
idutites  attritu  arbori  coftasilutoqj  fe  tergotates.Foemia:  i ptu  afpioresiSt  fete  filiter 

i' o'i  genere  beftiai)!.  Apns  maribus  no  nifi  aniculis  gnatio . In  idia  cubitales  detm  flexus 

gemini  ex  toftroitotide  a frote  ceu  uituli  cornua  exeunt. Pilus  iteo  fimilis  agreftibus: 
«tetis  niger.  At  i arabia  fuilla  genus  non  uiuit  i ullo  genere. 

DE  Semiferis  animalibus.  Cap.  Lxfi 

A Eque  facilis  mixtura  cfl  fecoiqlitet  natos  a‘tiq  hibndas  fues  uocaba^t.Stifetos  ad 
hoies  quoqj  ut  i Caiu  Antonm  Ciceronis  i cofulatu  collegaappellatide  ttiflata 
noi  fuibus  tataifedioibus  quoqjafalm  cumfcriq!  genetis  ulla  eplacida.Eiufdein/ 
uenif  di  fe^i:  utpote  tni  hoia  etia  filueftnu  tot  genera  praditSa  fint.  Capra  tn  f plrie 
mas  filicudines  ctaffiguraf.Suntcaprz.fattupicapra.fatibices  pnicitatismirandz. 
qq  onerato  capite  uaftis  cornibus  gladio^iqi  uagmis  m hac  fe  librant : ut  tormento 
aliquo  rotati  in  petns  potiflimu  & mote  aliquo  m alm  trafilite  cupietesiatqj  tecutfu 
pnici  quo  libuerit  exultat.  SatU  otigcs  foli  a qbuida  didi  cocrario  pilo  ueflitiiacad 
caput  uetfo.  Sunt&  damz:8tpigargi:5t  fttepficerotesimultaq!  alia  haud  diffimilia. 
Sedillaalpes:  haK  ttafmarim  fitus  mittat.  DE  Simiis.  Cap.  Ltiiii. 

SImiaji  quoqj  genera  hois  figurz  fxii  caudis  inter  fe  diftinguat.  Mira  folertia 
uifco  fungunt  laqueosicalceariqj  imitatione  uena^tm  tradunt'.  Mucianus  & lae 
ttuculis  lufifle  fiiflis  cera:  nuces  uifu  diftmguere.Comelius  luna  caua  ttifles  efleiqbus 
f eo  genere  cauda  fitmoua  exuitatione  adotm  . Naq;  defeiM  fydeji  6i  cztera  paucnt 
qdrupedes.Simia^ generi  ptzapua erga  foerii  affedlio  . Geftat catulosi^quos  mafue' 
faftje  intra  domos  pepetere.oibus  demoflrrantittaiftariqj  gaudetittaiSacu  gtatulatioe 
ftelligetes.Itaq!  magna  ex  pte  copleiftedo  necat.  Effctaciot  cynocephalis  natura:  ficut 
minfliafatyns.Calitrices  toto  pene  afpeiiludiffetat. barbae  i faae:cauda  late  diffufa 
priori  pte.hoc  afal  negaf' uiuere  in  alio  nifi  in  zthyopiz : quo  gignit' : cilo. 

DE  Leporibus.  Cap.  Ltiii. 

LEpoji plura  frit  genera  f alpibus  cadidiiqbus  hybemis  mcfibus  ^ cibatu  niuem 
credunt  efle. Certe  liquefceteea  tutilefcuntanisoibus.Et  ealiquodafal  icolera^ 
di  rigoris  alund  lepori  genetis. Sunt  flt  quos  hifpania  cuniculos  appellat  foecaditaris 
fnumerzifameq;  baleanbus  infulis  populatis  meffibus  affcccs . Foetus  uette  exfeiitos 
uel  ubenbus  ablatos  nd repurgaris  interraneis  gratilTfo  in  cibatu  hentilautices  uocat. 
Certa  e balearicos  aduerfus  puentd  eo^  auxiha  militare  a diuo  Augufto  pecilfe.mae 
gna  ppteruenata  eo^m  tertis  gfae.lniiaunteas  infpecus  q fune  multifores  f terris: 
unde  K nome  afali.atqjitaeiedlos  fupemecapidt.  Archelaus  audior  e quot  finccore 
pons  cauernx  ad  e.xCTemcca:lepori  totide  anos  effe  ztatis.  Varius  certe  nuerus  repit'. 
Ide  utraqj  uf  fingulis  mefletac  fine  mate a:que  gignere. Benigna  rircahocnafa  fnocua 
& efculeca  anim.ilia  foecunda  generauit. Lepus  dium  przdz  nafces  folusiprztet  dafi^ 
podefupfoetat  :aliud  educas :aliud  in  utero  pilis  ueflicataliudiplumcialiudichoata 
geeens  parte.Necnd  &i  ueftes  leporino  pilo  facere  tentatum  e tadlu  nd  pinde  molli;  ut 


incute  propter  bteuitatetn  pili  dilabi.  DE  Damis.  Cap.  Lv  . 

D^ms  manfuefeunt  raroicum  fer^  iure  dici  no  poffint.Coplura  naqj  funr  nec 
placida  nec  feraifed  medix  iter  uttiq;  namrx:  ut  i uolucnbus  hirudies:  apes  i 
campmin  mari  delphini,  quo  m genere  multi  SC  hos  incolas  domus  impofuere. 

DE  Muribus  6dGlinbiis.  Cap. 

MVres  haud  fpemendu  in.  oflecisetia  publicis aial.arrofis  laumi  clypeis  argeeeis 
macficQ  port&lere  bellaiCarboni  ipatori  apud  clunumfafcus  qbus  in  calciatu 
utebat" exitium. Plura  eoiy  genera  m cyrenaica  regideialii  latafrdce:alii  acutaralii  he/ 
nnaceoRi  genere  pungecibus  pilis  .Theopliraftus  audtor  e in  gyato  infula  cum  incolas 
fuganTecifer^i  quoqj  rofilTe.co'ftac  id  quod  ladura  qda  6£  ad  chalybas  fecere  i ferrariis 
offianis, aurariis  qdem  metallis  ob  hocaluos  co^exadiifepqj  idfurtu  deprehendi: 
tanta  elTe  dulcedine  furandi . Venilfemure.cc.nummis  cafilinu  obfidecc  Hanibale: 
cumqj  qui  uediderac  fame  mcerilTc: emptorem  mxiffe  annales  tradunt.  Cum  cadidi 
prouenere  Ixcd faciunt oftencum.Narn  foricum  occentudinmi  aufpiciaannales  rc^ 
fertos hemus. Sorices  SC  ipfos  hyeme  co'di  audtor  e Nigidms:ficuc  glitcs  quos  cefori* 
legis  prinapes.Q_  S:aurus:6C,M.  i confulacund  alio  mo'  cocnis  ademere  q cochylia: 
aut  ex  alio  orbe  couedtas  aues.Semife^  &C  ipfum  afaheui  uiuaria  f doliis  idem  qapris 
inflicuit.quain  renatatum  noncongregarumfi  populares  eiufdcmfilux.&fimifce-^ 
ant  alicnigenxmifi  amne  uel  monte  difcreti  interire  dimicando. Genitores  fuos  feffos 
fenedta  alunt  mfigni  pietate. fcniii  hnif  hyberna  qecc.C6diti,n.&hi  cubant:  rurfus 
sertatciuucnefcticifilidi  muflcllis qete.  Quxaialia  qbus  locis  nd fit.  Ca.  Ljfvii- 

SIc  mirum  rerum  naturam  non  folum  alia  alus  dcdilTc  terris  afalia  : fcd  in  code 
quoq;  ficu  quxdam  aliquibus  locis  negalfe.In  mcfia  filua  italix  nonifi  in  pte 
repiunt  hi  glires. In  lyda  dorcades  no  tranfeunt  montes  fyris  uicinos.  Onagri  monte 
q Cappadociam  a lycia  diuidit . In  hcllcfponco  in  alienos  fines  non  comeanc  cerui  6i 
arca  argmufa'  elaphu  mote  nd  excedunt  auribus  etia  i'  more  fiffis.i  pordofclene  ifula 
uiciniam  muftellx  non  tranfeunt. In  boctia  leucadiaiUaca:  folum  ipfu  fugiunt:  qui 
iuxta  in  orchomeno  tota  fubruunt  atua  talpa::quibus  e pellibus  cubicularia  uidimus 
ftragula.  Adeo  ne  religio  qdem  a portentis  fummouec  delicias, In  ithaca  lepores  iliaci 
monunt.  extremis  qdem  in  lictoribus. m cbufo  f littoribus  cuniculi  fcatenc  iuxta  hiP 
pania  balearefqj.  Cyrenis  muti  fuere  rani. Illatis  e continente  uocalibus  durat  genus 
earum.  Muci  fune  etiam  nunc  cicadi  in  feripho  infula. Eidem  aho  tranflati  canut. 
quod  accidere  5C  in  lacu  theffahi  ficendo  tradunt. In  italia  munbus  araneis  uenena^ 
tus  eft  morfus.Eofdeultcnoc  appennina  regio  non  habet. Iide  ubicunqj  fine  orbitam 
fi  tranfictc  moriunt.In  olympo  macedonii  monte  non  fune  lupnnec  i creta mfulai 
Ibi  quidem  non  uulpes  urfiueiauc  omnino  ullum  maleficum  aiahpnter  phalagiu. 
Aranei  id  genus  de  quo  dicemus  fuo  loco  mirabilius  i eadem  infula. ceruos  priterqi 
cidoneatarum  regione  nd  effc.Icem  apros  : 6^  artagenas  :hcnnaceos  . In  afticaaute 
nec  apros:ncc  ceruosinec  capreas  :nec  urfos,  Qjiiaduenis  noceant.  Ca.  L^^iu- 
1 T Am  quida  aialia  innoxia  indigenis  aduenas  interimunt  ficut  fecpentes.pcunt 
in  myrinthe  quos  terra  nafd  qjdid.  Item  in  fyria  angues  circa  cuphracis  maxic 
ripas  dormientes  fyros  non  attingunt.  Aut  etiam  fi  calcati  momordere  non  fcntiunt 
maleficia  alios  cuiufqj  gentis  infefti  auide  d;  cum  cruciam  exanimantes:  quaobre 
■ SL  fyrinon  necant  eos.Concramaleccniocariimontc  Ariftoteles  tradit  a fcorpidibus 
hofpites  non  leduindigenas  interimi.  Sed  ccliquo^i  quoqj  animaliu:&  priterca  ter^ 
ceftnum  dicemus  genera. 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBERtXTffi, 

DE  Aquatilium  natura.  Cap.  .i. 

NIMALIVM^QVAE  TERRESTRIA  AP/ 
pellauimusjhominu  quada  confortionedegecia 
fdicata  natura  e.Ex  rchqs  minimas  e(Te  uolucrcs 
cdueit.Quamobrcm  prius  squorumiamnium: 
ftagnorumque  dicentur. 

Quaremmanmaxiaaialia.  Cap.  .ii. 
Vnc  autccopluna  m his  maiora  ena  terreO 
tnbus.Cacuides  humoris  luxuria.alia  fors 
alitum  qbusuica  pendentibus.  In  mari  autem  ti 
late  fupino  molliqj  ac  fertili  accremeto  accipie^ 
te  cas  genitales  fublimi  fcpq?  patiente  natura 
Icraq^  etia  moftrifica  repiiit 'perplexis  & f femec 
aliter  atqj  alitcrnunc  tiam:  tiun:  tiuiflu  conuolutis  feminibus  atqj  prmcipns.  Vt  ue  - 
ra  fiat  uulgi  opinio  qcqd  nafeat^ in  parte  naturae  ulla:6C  in  man  effeipraterq;  multa: 
qui  nufqalibi  rc^i  qde  non  folum  aialium  fimulacra  ineffe  licet  intelligere  ftucnbus 
uuiigladiuiferras.Cucumim  uero  & in  colore  &C  in  odore  fimile.quo  minus  mueur 
equorum  capita  in  tam  puis  eminete  cocleis. 

DE  Indici  maris  beliuis,  Cap.iii. 

PLiirima  autem  5C  maxima  in  mdico  mari  aialia.c  qbus  balem  qternu  iugerum: 
pnfVres  ducenu  cubitow:qppe  ubi  locufti  qterna  cubita  fpleat.  Anguilli  quoq? 
igigeane  triceos  pedes.  Sed  i'  man  bellui  circa  folfticia  maxie  uifunt.TuncillicrU'' 
unt  turbmes:cucibrcs;cunc  deicdlxmontiu  lugis  ^cclliab  imouercurmanaipulfa/ 
tafq;  ex  ^pfundo  belluas  cii  fluc'libus  uoluunc:&  alias  tanta  chynno^i  multiludmcjut 
magni  Alexidn  clafTis  haud  alio  ind:q  hoftiii  acieobuia  edtranu  agmeaduerfa  frdee 
direxerit.  Aliter  fpfis  nderat  euadere:q  nd  uoce:non  fomeurnd  i(flu:fed  fragore  terreu 
necnifi ruma  tbat.Cadara  appellat’ rubn maris  penifula ingens. huius  obieiflu  uaftus 
efEiacYinus.xii.die^fiinodliu  remigio  enauigatus  Pcolemio  regnqdo  nulliusauix 
recipit  afflatum. huius  loci  qete  prxapuaad  i mobile  magmtudiem  bellui  adolefcur. 
Cedrofinqui  arabim  amne  accolunt: Alexandri  Magni  claffium  prxfecfto  ^didere  m 
domibus  fores  maxillis  bellua^ facere: offibus  tccla  cdngnare.ex  quibus  mulca  qdra'' 
genu  cubico^  longitudinis  repca.Exeuntfii  pecori  fimiles  belluxibi  in  terra. paftiqj 
radices  frucicu  remeat.Sd quxda  cquoi^naffo^iitauro^  capstibustqu*  depafcut  fata. 
Maximum  animal  in  idico  man  priflns  balena  efi. 

Qui  in  quoqj  oceano  maxima.  Cap.  .iiii. 
iT  N gallico  oceano  phyfeter  ingentis  coliini  md  fe  atcolens:  alciorqjnauiu  uelis 
diluuie  quandaerucians.In  giJicano  occano  arbor  i canni  uaftis  difpanfa  riis; 
utexeaca  freni  nuqmtraffecredar.Apparet&roci  appellati  a fimilitudfe  qternis 
didinifti  radiis  modiolos  earum  oculis  duobus  utrinque  claudentibus, 

tDE  Triconum  & Hereidumfid  Elcphanco^imarmo^dfiguns.  Ca.  .v. 
iberio  principi  nunciauic  olifiponefium  legatio  ob  id  mifla  uifum  auditumqj 
i quodd  fpecu  edeha  canentem  tntoneiq  nofcit" forma. Et  neceidu  falfa  opinio 
no  cfquais  md  hifpido  corpore  enaiin  quo  hiiana effigie hcnt.Nanq,*  hic  in  eodem 
fpciftaca  lictore  crcuius  monens  ena  ganitii  ttifte  accoli  audiuere  longe. Et diuo  Au-' 
gufto  legatus  gallii  cdplfes  i lictore  appete  exanimes  ncreidas  fcnpfic . Audtores  heo  i 
cquftri  ordfe  fpledeces  uifii  ab  his  f gadicao  occano  marinii  hoie  toto  corpore  abfolu' 
filitudine  afeendere  nauigia  nodturnis  teporibus. Ifanq;  degrauanquas  infederic 


ptcs;ac  fi  diutius  pmineat  etia  mcrgi.  Tibecio  pncipe  cotra  lugdunefis  ^ufciiKlitcus 
ifula^  trecentas  aplius  belluas  rcdprocas  deftituit  oceanus  mirx  uanetatis  & magnv 
tudismecpauciores  i faconu  littore.  Intcrqj  reliqs  elephacos  arietes  candore  cantu 
comibus  affimilatisinereidas  ucro  multas. Turanius  ucro  ^didit  cxpulfam  belluam  i 
gaditana  littora:cuius  inter  pinnas  duas  ultix caudae  cubica.xvi.fuifTent.ddes  eiufdc 
.cxx.Maxfi  dodracui  rnefuraiminimi  fcipedu.Bellux:  cui  dicebat  exppua  fuifTc  An^ 
dcomedarofTi  rom*  apportata  ex  oppido  ludex  iope  oftcdic  iter  reliq  miracula  i sdi^ 
litate  fua.M. Scaurus  logitudie  pcdu.xl.alticudieconra^  idicos  elephacos  excedente; 
fpinx  crafricudie  fex^pedah.  DE  Balenis  6i  Orcis.  Cap.  .vi, 

|r_J  Aleni  (SCin  nfa  mana  penetrant. In  gadicano  oceano  no  an  bruma  confpicieas 
1^)  tradiit.  Codiaucexftatis  tpfibus  i quoda  finu  placido  6^  capaci  mire  gauderes 
ibi  parere.Hocfcire  orcas  ifefti  his  bellua:&!  cuius  imago  nulla  reprafccatide  exprimi 
polTit  aliarq  carnis  imcnfx  detibus  truculecx.irruput  ergo  i fecretaiac  uitulos  ea^6i 
fcecasueleciafanugrauidas  lacerat  morfuacurfuq?  ceu  Iiburnita^iroBris  fodiut.Illa: 
ad  tlcxii  imobilesiad  repugnadil  mertes  6C  podere  fuo  qneratx.Tuc  qde  Sd  utero  gra-' 
ues  patiediue  poenis  lualidx folu  auxiliu  nouere:in  altu  ^J^geretSc frtoco  deflere 
oceano. Cdcraorcx  occurrere  laborant:  fcfeqj  opponerc:&icautiu  agufliis  trucidarc;m 
uada  urgere:  faxis  illidere.Spe<fla't  ea  prxlia  ceu  mari  ipfo  fibi  irato  nullis  f finu  uetis. 
Fludlibus  ucro  ad  anhelitus  Kitufqjiqcos  nulli  tbfcsuoluac. Orca  Si  m portu hoftiefi 
uifa  e oppugnata  a Claudio  pnnnpe.  Venerat  tuc  exxdificante  eo  porcum  inuitata 
naufragus  cergo^  euedlo^i  e galliaifacianfqj  fep  cdplfes  dies  alueu  in  uado  fulcaue^ 
rat:  accumulatafluiflibus  m tantu;utcircuagi nullo  mdpolTct:& dii  fagena  prequ* 
littus  fluiftibus  ,ppulfa  eminde  doifomulnifuperaqs  carinx  uice  inuerfz. protendi 
lu  TitCxfar  plagas  multiplices  i ter  ora  portus. ,pfe(flufq?ipfccu  prxtoriais  cohortibus 
populo  ro.fpec^aculu  prxbuicilaceas  cdgeren te  milite  c nauigiisaffultancibus.quo^ 
unu  mergi  uidius  reflatu  bellux  oppletu  uda.  Ora  balenx  henc  i frdtibus.Ideoqi  fu/ 
ma  aq  anatantes  i fublimc  nfbos  efflat.  An  fpirent  pifces:an  dormia'c.  Cap.vii. 

Pirac  autecofelTideoid  dc  paudiTia  alia  in  man:  quxfcernofii  uifce^  pulmone 
habetiquomafTceo  nullu  afal  putat’ fpirarc. nec pifaii  brachiashntes  anhelitu 
/reddere:  acp  uiccs  reapeextfanc:quo&  hxcopio  e.ncc multa  alia gna  etia  branchiis 
cardia.in  q fnia  fuifle  Anftotcle  uideo:&  multis  pfuafifle  docflrina  indaginibus. nec 
me  peinus  huic  opinioni  cok  accedere  hauddiffimuloiquoma  fiipulmonii  uice  alus 
poflutaliafpirabiha  lefleuifcera  ira  uolde  nata:ficut  fiCpfaguie  multus  alius  hu/ 
mor.In  aqs  qde  penetrare  huc  uitale  halitu  qs  miret  fq  ccia  reddi  ab  his  eu  cernat:  Si  i 
tetras  ranto  quoq;  fpifliorenaturx  pte  penetrare  argumento  aialiu:quxfcp  dcfofTa 
uiuuntceutalpx  . Accedit  apud  mecertx  efficacixuccredaora  in  aqs  fpirare  natur® 
fux  forte:primu  fxpe  anotata  pifcui  xfliuo  calore  quxda  anhclatio:6Calia  traqllo  ue/ 
lut  ofdcatio.ipfo^i  quoqj  q funt  in  aduerfa  opinione  de  fdno  pifdii  cofeflio  . Quis 
.n.fine  refpirationefonolocus.-^Prxterea  bullantui  aqijj  fufflacio:lunarqj  effeiflutcd/ 
cha^iquoqj  corpora  augcfcctia  fup  oiae:  qefle  auditu  Si  odoratu  pifcibus  nd  em 
dubiii  ex  aeris  utriiqi  materia. Odore  qde  nd  aliud  q infedtu  aeraintelligi  poffe.qob/ 
re  de  his  opinet'':ut  cuiqj  libitii  erit.  Branchixnd  fune  balenisrnec  delphinis.hxcduo 
giiafiflulis  fpiratrqua*  ad  pulmone  ptinent.Balenis  a frdtetdelphinis  a dorfo.  Siui' 
tuli  marini:quos  uocant  phoeas:fpirantSidormiut  i terra. Item  tcfludines  de  qbus 
mb.x  plura.  DE  Delphinis.  Cap.  .viii. 

YEloaffimu  ofmafaliund  folumarmo9:deiphfus:fed  ocior  uoIucre:accior  telo. 

acnifi  muleu  infra  roftru  os  illi  foret  medio  pene  in  uetre. Nullus  pifciuccle 
ncaceeius  cuaderct:fed  affert  mora  ^uidentia  naturx:qa  mfi  rcfupmi  atq?  conucrfi 
nd  corripiunt.qux  caprxcipucuclodtate  co^i  offedit.Nacu  fame  concitati  fugieV 
in  uadaimaperfccuti  pifcc  diutius  fpiticu  cdcinuerc:ucarcu  emifli  adrefpirandum 


^cit.u-ucp  111  txJiuMiutplejiqtucknaumtrifuoIeiituento.Aguiit  utre  cdiueu, 

pinunt  catulos.x.menfe:*ftiuo  ttmpote.iterdu  & binos  nutnunt  uberibus  ficut  ba- 
Una.atqj  etia  geftant  foetus  i mfantiainfirmos.qneriaadultos  diu  comitatur  maena 
erga  pm  canute.adolefcunt  celenter  .x.annis  putantkd  fuma'  magnitudiem  peme^ 
nite.  Viuunt  etia  cncenis.quod  cognitu  pt^faffa  cauda  i expimentu.abdunt-tricenis 
diebus  circa  canis  ortu.occultanfq,  incognito  mo-.quod  eo  magis  mi»i  i : fi  fpirare  i 
aqua  nequeunt.So  ent  in  terra  erupere  icetta  de  ca-.nec  ftati  tellure  tadta  moriuntur- 
multoq,  oa^  f.ftula  obtutata.  Lingua  e his  co-tta  nafa  aqtdium  mobilis  breuis  atc» 
lata  haud  differens  fudi  e.qi  uocegemitus  hiiano  fimilisidotfu  repandiiitoflsi  fimii 
q de  ca'  nome  Simois  oes  miro  mo'  agnofcut.maluntq,  ita  appellari.Delphinus  noti 

ta-ruhoisamicuaialiue^i&muficaatremulceffymphoniiecatu.-aiptaiapuehydtau/ 

li  fono.Hoiem  no  expauefat  ut  alienum;  obuiam  nauigiis  uenit . alludit  exultans 
cenat  vni-.U  quis  plena  pra terit  uela.  Diuo  aute'  Augufto  pnncipe  lucnnu  lacum  mi 
uedus  pauperis  cuiufda  pue^i  ex  baiano  puteolos  in  ludum  Ifa^i  itateicum  meridiao 
imorans  appellatum  eum  Simonis  noie  fxpius  fragmentis  panisiqud  ob  id  ferebat 
allexilTecimito  amote  dilexit . Pigeret  tefertemi  res  Mcecenatis  «c  Flauiani  & Flauii 
Aifii  multo^q)  elTet  Ifis  madata.quocunqjdiei  tpfeiclamatusapuero  quis  occultus 
atqj  abditus  ex  imo  aduolabatipaftuf^  e manu  prxbebat  afcenfuro  dotfd  penni  a- 
culeos  uelut  uagina  codens.teceptumq;  puteolos  p magnum  xquor  in  ludu  ferebat. 
Sili  mo' teuehds  plfibus  a‘nis:d6ec  morbo  exridfo  puero  fubfdeadcoTuetii  locd  udtitas 
tnffis  & merenti  CTlis  ipfe  quoqjiquod  neo  dubitaret:  defiderio  expirauit,  Alius  inter 
fios  anos  in  africo  lictore  hipponis  diantis  fimili  md  ex  hominum  manibus  uefcens 
fetenfq;  fe  traiffandumificalludens  nantibus.-ipofitofqj  portans  ungueto  pundlus  a 
Fl3uianoqi..onruleafricx.flcfopitus(ucapparuic)odoris  nouitatefluifluatufqj  fimilis 
exanimi  catuit  hominu  cduetfatione.-ut  iniutia  fugatus  p aliquot  mefes.mmc  tcuet^ 
fus  in  eode  miraculo  fuit . Iniuriz  potelf atum  in  hofpitales  ad  uifendu  uenienrium 
hipponenfes  in  necem  eius  compulerunt . Antehzcfimiliade  puero  in  ialifo  urbe 
memorant . cuius  amore  fpedfatus  longo  teporedum  abeuntem  i littus  auide  feqf; 
inharena  inuedtus  expirauit . pue9i  Alexander  Magnus  babylone  Neptdni  facerdo/ 
tio  prxfecic  amorem  illum  numinis  ^pitii  fuifle  interpretatus  . In  eade  urbe  iahfo 
Egefidemus  fcribic  &£  aliu  pue^  Hcrmia  noie  fimiliter  maria  pereq tante  eu  repctinx 
pcelli  fludlibus  exanimatus  effet  relatu  delphinut^  cam  Ixtifacentenon  reuerfum  i 
matiaiatqjin  ficcocxpirafTe.fdocideainaupadliaccidtfre  Theophraftus  tradit:  nec 
modus  exeplo^r.EadeaphilochiiiflC  carerini  de  pueris  delphifqj  narrat . Qux  faciucr 
ut  aedat  Arionem  quoqj  achatedic*  artis  interficere  naucis  in  mari  parantibus  ad 
mtercipiendos  eius  quxllus  eblanditumiuc  prius  caneret  cithara. congregatis  cantu 
delphinis  cu  fe  leriffet  in  mate  exceptu  ab  uno  txnaw  in  litms  puedtia.  Eft  ^uincix 
natbonenfis  8i  m nemufienfi  agro  (tagnu  laterna  appellatiiiubi  cum  hofes  delphini 
forietatepifcantunnumerauis  mugilu  ftacuto  tpfeaguftis  faucibus  ftagniinmate 
erupit  obferuata  xflus  reciprocatione. q de  ca  prxtendi  nonqueunt  retia : qux  mole 
p.odcris  nullo  md  tolecent:cria  fi  non  folerria  infidief  cpfi.  Sili  rdne  in  altu  qirinus 
teduntiquod  uicino  gurgite  efficereilocuqj  folum  pandendis  retibus  habile  effugere 
elcmit.quod  ubi  araduercerepifcantestcdcurritautemultitudo  teporis  gnara  8imae  . 
gis  etia  uoluptatis  huius  auida  : totufqj  populus  e litcore  qto  pdc  claore  conciet  SP 
mone  ad  fpedtaculi  euentia. Celeriter  delphini  exaudiunt  defideria  aqlonu  flatu  uoce 
pro  equente:  auftto  uero  tardius  ex  aduerfo  refetente.fed  tum  quoqj  impeouifoin 
auxi  >um  aduolant.  propere  apparet  acies:quzq)tinusdifponitinloco:ubiconiedfa  i 
pugna.Opponunt  fefe  ab  alto:  ttepidofqj  in  uada  urgent.Tunc  pifcatores  circundat 
j ”^'^“'^^‘^S|lCtibleuant.Acmugilu  nihilominus  uelocifas  tranfiltc.Ac  illos  excipiut 
' phiniiSc  occidiffe  ad  pns  cdtenti  abos  i uidloria  differunt.  Operx  ptxlmm  fcrucc: 


quod  e alii  bladilTimu  hismuUus  conat" euaderemi  fumittatTibi  rena.egteffi  jjtfus 
ante  malu  preliantMta  patfta  captura  quos  interemere  diripiunt:fed  enixioris  oper* 
q i'  unius  diei  premiu  ut  cofeii  fibi  oppetiut  i pofte^i.nec  pifcibus  tatuifed  itenearu 
panis  ac  uino  faciant  .Que  de  eodegne  pifcadi  m latio  finu  conful  Mutianus  ttadit: 
hoc  diffetunc:^  ultro  neqj  inclamanri  prxfto  fmt : partefq!  e manibus  accipiant.  & 
fuii  queqj cubantes  cu  delphinis  fotiu  hcanciquis  nodtuSC  ad  faces. ipfis  quoqj  inter 
fe  e publica  foaetas .Capto  a tege  cariat  alligatotp  in  portu  delphino  ingens  reliquoi)i 
cduenit  multitudo  mocftitia  qdaiquai  poflet  intelligimiferatione  petens  idonee  ditti 
rex  eu  iulTit.  qn  5i  puos  fep  aliqs  gra'dior  coi  tat"'  ut  curtos,  cofpeiftiq;  fiic  la  defunertu 
portares  ne  laceret  a belluis.  DE  Torfionibus  aqcilibus.  Cap.viiii. 

Elphino^  filitudine  hent  q uocat  corfiones.Dirtant  & trirticia  qdem  afpetrtus. 
Abe.n.illa  lafciuia  maxieitn  rorttis  caniculari  maleficentia  affimulaci. 

DE  Tertudinibus  quomodo  capiantur.  Gip.x. 

TErtudines  unt*  magnitudfs  indicu  mare  eittiti  ut  fmgulari  fupficie  hftabiles 
cafas  integant.atqjinterinfulas  rubri  ptxcipuemans  his  nauigent cymbis.Cac 
piuf  multis  qde modis: fed  maxfe  euertcin  fuma  pelagiiaut  meridiano  tpfe  bladito 
eminente  toto  dorfo  p tranqlla  fluitantes. qua:  uoluptas  libere  fpitandi  in  tantu  fallit 
oblitas  fuiiut  folis  uapote  ficcato  cortice  no  queat  mergi . inuitsqj  fluitet  opportua 
uenatiu  praidr.Ferunt  & partu  egreflas  nodfu  auideq;  faturatas  laxari. atqj  ut  remeac 
rit  matutio  fummai  aq  obdormifcere.id  qidi  rtcttcntiu  fonitu.Tuqj  leuiter  capi.Am 
natate.n. figulis  ternos. a duobus  in  dorfu  ucrti.a  tertio  laqueii  mna  fupinteiatq!  ita 
ad  terra  a pluribus  trahi. In  phoenicio  mari  haud  ulla  difficultate  capiut.ultroqj  ue^ 
niunt  tpfe  rtatuco  ani  in  anem  eleutheru  effufa  multi tudie.  Dentes  no  fiic  tertudinii 
fed  rortti  margines  acuti  fupna  pte  inferiore  claudente  pixidu  mo  . In  mati  uiuunt 
conchyliis  tanta  ons  dunciamt  Iapides  commuant.In  terra  egreffac  in  herbis  patiunt 
oua  auiu  ouis  filia  ad  centena  numero. eaqi  defofla  extra  aqs  & coopta  terra  acpauita 
pecrtore  & complanata  incubant  noirtibus. educant  foetus  annuo  fpatio.qdam  oculis 
fpedando  quoqj  oua  foueri  ab  his  putant. Fccmia  coitu  fugere:doncc  mas  feftucam 
aliqua  fponat  aduerfe  . Troglodytx  cornigeras  hentiuc  i lyra  annexis  cornibus  latis : 
fed  mobilibusiquo^i  i natado  reigio  fe  adiuuat.Celtiu  geus  id  uocat  eximia:  tertudis: 
fed  rarse.naqj  qfi  fcopuli  prieacuti  chclonophagos  terrent.Ttoglodycx  auce:ad  quos 
annatant:ut  factas  adorant.Sunt  & terrertresi  quai  ob  id  in  operibus  cherfmai  uocat' 
i afticxdeferrisiq  pte  maxfe  ficietibus  hareis  fqllet  tofcido(ut  credi t)humore  uiuetes. 
neqi  ibi  aliud  aial  qiuefc.  Quis  prius  Tcfludies  fecate  fftituenc.  Cap.xi.  i 
T)  Ertudmum  putamfa  fecare  f lamias  leirtofqj  & repofitoria  his  uertireCarbilius 
A yPollio inrtituit prodigi K fagaas ad luxuti* inrtrumenta ingenii. 

Tegmenta  aquatilium.  Cap.xii. 

AQuatilium  tegmeta  plfa  fut.Aliacorio  & pilis  tegut  utuituliihippotami.Alia 
cono  tantu  ut  delphini.  Cortice  ut  tertudfes.Silicu  duricia  utoftrea:8Cc6cha. 
Crurtis  ut  locurtat.Crurtis&  fpfs  ut  echini.  Squamis  utpifcis.  Afpetacute  utfquada 
qlignum  aceborapolliut'.Molliutmurena:.Alia  nulla  ut  polypes. 

DE  Vitulo  marino.  Cap.xiii. 

QVa:  pilo  uertiunt' afal  patiunt  ut  ptirtis:  balenaiuitulus.Hic  patit  i terra  pecu' 
du  more . fecudo  ptus  reddit  initu. Canu  mo  cohatret  &C  parit  nuq  gefis  plfes. 
educat  mimis  foctu.non  an.xii.die  deducit  f maretex  eo  fubide  alfuefaciens.Intetfi 
ciunt'difficulter:nifi  capite  elifo. Ipfis  in  fono  mugitus.-unde  nome  uituli  accipiunt. 
Tenent  difciplina.uoceqj  piter  & uifu  populu  falutant . Condito  freitu  nofe  uocan 
tefpddct.Nullu  afal  gtauiore  fdno  premif.Penisiqbus  f mari  utut':humiquoq:Uice. 


pedam  ferpiJt. Pelles  eo^i  etii  detraflis  corpori  feTii  aquo9i  retfcre  tridutifepm  aftu 
maris  recedere  ihorrefcere.Pritetea  dextr*  pennae  uf  foporiferi  ielTejfdnof^  ^cete 

fubditam capiti.  DE  Pifabus pilo carentibusiflc quomodo panant.& quot 

goEU  genera.  Capitulum. xmi.  ^ 

Pilo  carctm  duo  ofo  ui  aial  parmnt:  delphinus  ac  uipcra.Pifcm  fpes  fut.lxxiiii. 

prxter  cruftis  inccita  quae  funt  .xxx.  De  fingulis  alias  diceus.Nunc.n.  natura 
traduntur  infignium.  DE  Nomfbus  & naturis  multo^  pifciii.  Cap.xv, 

PRxcipua  magnitudic  thynni  mucnimus  talcnta.xv.pependilTe . Eiufde  caudx 
latitudine  duo  cubita  dC  palmu.Sut  6c  m qbufda  a'nibus  haud  miores:  fylurus 
m nilo:cfos  m rheno:atnlus  m pado  mettia  pmgucfccns  ad  mille  aliqdo  libras  cathe/ 
nato  captus  hamoinec  nifi  boum  lugis  extradtus,  Arq  huc  mfmus  appellatus  clupea 
uenam  qdam  emsi' faucibus  mira  cupidine  appetens  morfu  cxanimac.Sylutus  graf' 
fatur  ubiciiqi  eft  omne  afal  appetens  equos. innatantes  f*pc  demergens  prxapuc  in 
meno  gcrmanix  ane  ppter  lilboum.  & in  danubio  mari  extrahit  porculo  marmo  (iV 
limus, & in  boriflhcne  mc'orat  prxcipua  magnitudo  nullis  ofTibus  fpmifue  fterfitisj 
came  prxdula.  In  gange  mdix  plataniftas  uocant  toftro  delphini  di  caudaimagnitu/ 
dmcaucc.xv.cubitoru.  In  eodem  cfTc  Statius  Sebofus  haud  modico  miraculo  affert 
uermes  branchiis  binis.lx.cubitorum  csruleosiqui  nomen  a facie  traxetunt.his  tatas 
efle  uirc» : ut  elephantos  ad  potum  uenientes  mordicus  comprchenfa  manu  co^i  ab^' 
ftrahant.Thynm  mares  fub  uentre  non  habcntpmnam. Intrant  magno  maripontu 
uemo  tempore  greganmmccahbifoctificanc.Cotdillaappellat^pcusq  foetas  redeutes 

iti  mace  autumno  comitatur. Limofa:  uero:aute  luto  pelamides  incipiunt  uocari:  6C 
cum  anuu  cxcciTere  tempus  thynni  hi  membratim  cali  ccruice  & abdomiecdm^afi 
at^  edulio  rcccnnduntaxat.&  tum  quoqj  graui  tudai  extera  pte  plenis  pulpametis 
falealTcruancur  . Melandrya  uocat  cxfis  quercus  alTulis  fimillima,  uiliffima  ex  his 
qua  caudx  proximaiquia  pingui  cacent. qjbatifTima  ea  qux  faucibus.  At  in  alio  pifce 
circa  caudam  cxercitatiffima  pelamides  i alica  codlx  parcicuiatimqi  confedlx  i genera 
Ciborum  difpartiuntur.Pifaum  genus  omne  prxapua  celencate  adolcfcit  maxime  in 
ponro.Caufa  multitudo  imum  dulces  inferentium  aquas. amiam  uocant.  cuius  m'' 
crementum  fingulis  diebus  mtelligitur.cum  thynnis  haic  &;  pelamides  in  pontum  ad 
dulciora  pabula  intrant  gregatim  cum  fuis  qnxqj  ducibus. & primi  omniu  fcombrii 
qbus  6c  in  aqs  fulfurcus  coloncxtra  qui  exteris  . Hifpanix  ccctarias  hi  replent  thyn-^ 
nis  non  coinmcantibus.Scdm  pontum  nulla  intrat  bcftiapifabus  malefica  prxter 
uitulos  & paruos  delphinos . Thynni  dextera  npa  intrant : exeunt  leua . Id  accidere 
exiftimatiquu  dextro  oculo  plus  cernunt  utroqj  hebete  natura  . Eft  f euripo  thracii 
bofphori:quo  propontis  cuxmo  lungit  in  ipfis  europam  afumq;  feparantis  freti  an^ 
guftns  faxum  miri  candoris  a uado  ad  fumma  perlucens  luxta  calcedonem  inJatere 
afix . huius  afpetftu  repente  terntifempcr  aducefus  bizantii  promontorium  ex  ea  ci 
appellatum  auticornu  prxapiti  petunt  agmine.  Icaqj  omms  captura  bisantiieftma’' 
gna  calccdonis  penuria,  M.P.medu  mtetftuentis  euripi. oppenunt'* autem  aquilonis 
^tumiuc  feciido  ftucftu  exeant  ex  ponto. nec  nifi  intrantes  pontum  bisantii  capmt''. 
Drumanonuagantur.ubicuqideprehenri  ufqj  ad  xqumotftium  ibihybcrnant . Iidc 
i*pcnauigia  uelis  euntia  comitantes  mira  quadam  duiccdmcper  aliquot  horarum 
fpatia;&  paiTuum  milia  agubemaculis  no  feparantmc  tridente  quidem  i eos  fxpius 
lafto  territi.  Quidam  eosiquihocfit  thynnis  fadant:  pomphilos  uocant . Multi  in 
pcopotidc  xftuantipontum  non  intrant. Item  folcx  cu  rumbi  mtrantmcc  fxpia  eft 
cum  Iohgo  reperiati  faxanlium  turdus  &£.  merula  defuntificut  conchylia  cum  oftrex 
* undant . Omnia  autem  hybernant  f xgxo.  Intrantium  portum  foli  non  remeant 
ttichix;  grxcis  enim  in  plcnfqj  nominibus  uti  par  eritiquando  alus  acqj  aliiseofdeni 
uctfi  appellaueretraiftus.Scd  hifoli  hiftrumamncfubcunt.ex  eo  fubcerraneis  eius 


ucnis  m adrtaticum  mare  defluunt . Itaqj  & illic  defcendcntcs  ncc  unq  fubcuntes  c 
man  uifunt.Th^^nnorum  captura  e a ucrgiliarum exortu  ad  ar<fturi  occafum. reliquo 
tepore  hyberno  latent  in  gurgitibus  imismifi  tempore  aliquo  euocaci  aut  pleiluniis. 
Pmguefcuntfidin  cancumrucdehifcanc.Vica  longiflima  his  biennio. Animal  cparmi 
Ccocpionis  efligie; aranei  mignicudfe.hoc  fe  thynno  6C  citqui  gladius  uocat;crebro 
delphini  magnitudinem  excedenti  fub  pinna  afFigit  aculeortancoqj  infeftat  dolore: 
ut  naucsAepenumero  exilianc.QuoddC  alias  faciunt  aliorum  uim  timentes. Mugiles 
maxfe  ta  prxcipus  ueloatatisiuc  cranfuerfa  nauigia  incerim  fuperiacftenc. 

Did  Auguriis  dC  diuerlitate  pifcium.  Ca.xvi. 

SVnt  & pifcibus  prxfcica  m hac  partcauxuria. Siculo  bello  ambulante  in  litcore 
Augufto  pifcis  e mari  ad  pedes  eius  exiliit : quo  argumento  uates  rcfpondcre 
Neptunii  pfem  adopcancecii  fibi  Sexto  Popeio  repudiato. Tata  erat  naualis  rciglfia 
fub  pedibus  C^faris  futuros:q  mana  rpfe  illo  tenerent.  Pifciii  facmin:e  maiores  q ma^ 
res. In  qaoda genere  omino  ni  fiit  maresrficut  i'  cry  thmis  6C  chromibus. omnes  enim 
ouisgrauiix  capiunt.  Vagant  gregati  fere  cuiuCq?  genens  fquamori.Capiut'an  fohs 
ortii.Tu  mixim?  pifcium  fallit  uifus.noiflibus  qdem  illuftribus  xque  qdie  cemut. 
Aiunt  8C  fi  iceret  gurges  icerelTe  capturx.icaqj  plfes  fecundo  traddu  trahi  q priotguftu 
olei maxime.Dein modicis  ibribusgaudent:aluncqj.qppe6dha^dies:quis  in palude 
prognacx:no  cnfine  ibreadolefcunc.  & alias  ubicuqj  pifces  in  cadeaq  afTiduufi  non 
affluat  exaninaant.Prxgelida  hyemeomnes  rcnciuntifcd  maxie  q lapide  hfe  i capite 
exiftimant  uclupticoracmiifaenarpagn.Cu  afpera:  hyemes  fuerc:mulci  cxci  capiiit'. 
Itaqj  his  menfibus  lacecin  fpcluncis  conditi: ficuc  in  terreftnu  gne  rettulius. Maxime 
hippurus  & coracinus  hyemc  noncapuprxtcrq  sftacis  diebus  paucisrfi:  nfdcm  femp. 
Item  murena  orphus:congcr:pcrcx  & faxanles  omnes. terra  qdcm:hocc  uado  ma' 
tis  cxcauato  condi  per  hyemes  torpedine  pifli  foleamqj  tradunt.  Quida  rurfus  xflus 
impatientia  medus  fl-ruoribus  fexagenis  diebus  latent:ut  glaucusiafellnauraCir.Flu^ 
uianlium  fylurus  canucula?  exortu  fyderat':& altas  fulgore  fopit , HocfiC  i mari  acci' 
derc  cypno  pucanc:6^alioqn  cocum  mare  fentieexortum  eius  lyderis:quod  maxime  i 
bofphoro  apparet.  Algx.n.&i  pifces  fuperfcrunf  ab  imo  uerfa  oia. 

DE  Mugili  dC  alus  pilnbus.  Ec^  no  ude  ubn^placeac.  Ca.xvii. 

MVgilum  nata  ridet  { metu  capite  abfcondico  totos  fe  occulcari  crcdcnciu.Iifdc 
m canra  facilitas:ut  m phcemcefiC  narbonenfi  ^uinaa  coitus  tpfe e uiuanis 
marem  Imea  longinq  p os  ad  brachias  religata  cmiffum  m mare : eademqj  linea  rc' 
trac^luin  focminx  fequit  adliccus;rurfufq}  fcemma  mares  ptus  tepore. Apudatiquos 
pifcium  nobiliffimus  habitus  accipcfer  unus  omnium  fqmis  ad  os  uerfis  cotra  aqua 
nando  meat.nullo  nunc  inhonore  e. quod  qde  miror:  cum  fit  rarus  iuencu. Quida  eu 
elopem  uocat.Pofteaprxcipuaaucftoricacciuiflc  lupo  fle  afellis  Cornelius  Nepos  fld 
Labenus  poeta  mimo^  tradidere . Lupo^  laudatiflimuq  appellanflanati  a candore 
molliciaqj  carnis.  Afello^duo  gnacollynmforesfli  brachiiq  nonifiinalco  capiut’: 
ideoqj  pratlati  pnoribus.at  m lupis  in  amne  capti  prarferuunuc  fcaro  dat  pndpatus: 
q folus  piTcui  diacur  ruminare:herbifq}  uefeunon  aliis  pifcibus  man  carpathioma^ 
xiefrequcs.Promoconu  croadislctflu  fpotc  nuq  trafic.  Inde  adueiflos  Tiberio  Oau 
dio  pnape  Optatus  Elipernus  praifei^lus  claffis  mter  hofliefc  dC  capania:  ora  fparfos 
diffcminauit. Quinquennio  fere  cura  cadhibica:uc  capti  redderent’ man.  Pofteafre 
quences  muemunt  icalix lictore  non  an  ibi  capri. Admouicqj  fibi  gula  faporcsrpifci 
bus  fatis:fl(:  nouii  incola  man  dedit : ne  qs  pegrinas  aucs  rose  parere  miret.Proxim.i 
e his  mcnfa  generis  dutaxac  muftella^i:  qs  mi^f  di(ftu  inter  alpes  lacufqj  rccix  bigr^v 
tinus  xmulas  marinis  generat. Ex  rehq  nobilitate  SC  gfa  maxfa  c £c  copia  mullisificuc 
magnitudo  modicatbmafqj  libras  pondens  raro  admodii  exuperant : nec  in  utuarii'* 
pifdnifqj  crcfcunc . Septentrionalis  cantii  hos:flC  ^xia  occidens  parte  gignic  oceius. 


Csceca  eorum  gnaplfa.  Ni  fii  alga  uefcut‘';&  o(lreis:&limo:fii  alio^i  pifdumcarne.fii 
barba  gemina  iTigniunc'  inferiori  labroXutanu  ex  his  uilifTimi  gnis  appellant.  Hunc 
fcp  comiut  fargus  nomine  alius  pifas:  & exnu  fodiete  co:  excitatu  deuoratpabulu. 
nec  hctoralibus  gfa.  Laudatiffimi  conchyliu  fapiunc.Nomen  his  Fencftella  a colore 
molliori  calciamcnto^i  datii  putat . Pariuc  ter  ano.his  certe  totiens  fcetura  apparet, 
Mullii  expirancc  ucrficolori  qda  6C  numerofa  uarietate  fpe(itari  proceres  guls  narrat 
rubectu  fquamaru  multiplici  mucaaonc  paliefccnce : utiqj  fi  uitro  rpedet  inclufus. 
.M.Apiaus  ad  omnem  luxum  ingenui  maius  in  infeiffo^i garo  (na ea  quoqjres  co-' 
gnomen  inuenit)nccari  eos  procellens  putauif.atqi  c iccore  eo^i  alece  excogitare  pro^ 
uocauic.Id.n.c  facilius  dixilTe:^  qs  uiccrit.  Afinius  Celer  e confulanbus  hoc  pifce 
digus  Claudio  principeunu  mercatus  o(3:o  milibus  numum.  Mullus  xqj  rcpuucionc 
aulerc  tranfuerfu  animu  ad  cotcplationem  eo^d.-q  i conquoftionc  luxus  coquos  emi 
fingulos  pluris q equos  querebant.Adhuccoa  criumplo^d  preciis  pant:&  coquorum 
pifcesmullufqi  ,ppe  la  mortalis  xflimat  plris:q  q pctitilTieccnfu  dm  mergit. 

DB  Mullo  Salpa  Salmone.  Ca.xviii. 

MVllum.lxxx.libra^i  in  man  rubro  captu  Lianius  Mutianus  ^didit . Quanta 
mercatura  cii  luxuria  fuburbams  lictoribus  muentu  c.&  h*c  nata  utalii  alibi 
pifccs  principicii  opcmcant . Coracinus  inogyptozeus  idem  faber  appellaf.gadibus 
arcacbufiifalpa.  obfcenus alibi.  6dqnufqpcoq  poffitmifi ferula uerberatus. In aq^ 
tania  falmo  fluuiatilis  maris  dibus  proferc.Pifciu  alii  brachias  multiplices  hcntialii 
fimpliccsialii  duplices. his  aquam  accepta  ore  emucut.Seneiftutis  indiciii  fquama^i 
duncia:quz  non  funt  omnibus  fimilcs . Duo  lacus  icalioc  m radicibus  alpiii  larius  6C 
ucrbanusappellantnnqbus  pifccs  omnibus  annis  ucrgilia^i  ortu  cxiUunc  fquamis 
confpicui  crebris  atqj  prxacutis  clauocum  caligarium  effigie:  nec  amplius  q circa  eu 
menfeuifut,  DE  Exococto.  Ca.xviiii. 

Mirat’ arcadia  fuum  exoccecum  appellatum  ab  co:q>  in  ficcu  fdni  ca  exeat.  Circa 
clitonil  uocalis  hic  eradit  fine  branchiis.  Ide  aliqbus  adoms  diiflus.  Exeunt  I 
tcrram:6d  qmirim  mures  uocann&  polypi:6C  murena. qn  &C  in  mdix  fluminibus  cer-' 
tii  genus  pifciumiac  deinde  rcfikc.Nam  flagna  damnes  ctanfeunt.plcnfqj  dC  euidcs 
ro  duc  cuco  foetus  edac:qanon  fincibitquideuorenc  foetus  fluiflufq}  minus  fouianc. 
Has  intelligiab  his  casiferuanqj  tempo^  uices  magis  miretTiqs  reputet  quoto  cuiq; 
hominii  nofei  uberrima  efle capturam  fole  tranfeunte  pifcium  fignum. 

Digeflio  pifaum  in  figuras  corpo^.  Cap.xx. 

M Annosi  alii  funt  plani  ut  rubi  folex  ac  palTeresiq  a riibis  ficu  cantum  corporii 
differunt. Defler  rcfupinacus  cfl  illis:  pafleri  Icuus.alti  longi  ut  murenaicoger;. 
Ideo  pennarum  quoqj  fiunt  difcrimmaiqux  pedum  uice  datx  funt  pifabus. Nullis 
fupraqnastquibufdabmxiquibufdam  tnnx.-aliquibusnullx  . In fuano  tancii lacu 
pifcisdquiocflonis  penis  natae. binx  ommno  l6gis:ucl6bricis:&anguillis:&cogris, 
nullx  ut  murcnis:quibus  nec  bcanchix.Hxc  omnia  flexuofo  corpori  Ipulfu  ita  mari 
ucunc’:uc  ferpentes  ceerxin  Qcco  quoqj  repunt. ideo  etiam  uiuaciota  talia. & e planis 
ali^non  habent  pennas:  uc  paftmacx.Ipfa.n.lancudmc  natant. qux  mollia  appel'' 
liturmc  poIypi:quonia  pedes  uice  penarum  illis  ptxflant. 

DE  Anguillis.  Cap.xxi. 

ANguilla:  offlonis  uiuiit  anms. Durant  fine  aq  fenis  diebus  aquilone  fpirate: 
auftro  paucioribus.  At  hyemc  exde  in  exigua  aq  non  colerant:nec  m turbida, 
ideoqj  circa  ucrgilias  maxie  capiiituriflumlbus  tnprxcipuc  turbidis. Pafcuturnoifli^ 

t exanimes  pifciii  folx  no  fluitat.  DE  Lacubenaco.  Cap.xxii. 

Acus  eicaiixbenacus  1 ueronenfi  agro  minaii  ane  tranfmittcnsiadcuius  emer^ 
nuo  cpfe  oeflobri  fere  mefe  autumnali  fydere  ut  palam  c hyemato  lacu  fludlibus 
glomerata:  uoluuncur  in  tacu  mirabili  multitudine:ut  m excipulis  eius  fliimls  ob  hoc 


jpfum  fabricati  s fmgulorum  milium  globi  rcperiantur. 

DE  Murena.  Cap.xxiii. 

MVrcnaquocuqi  tpfe  paric;cu  exteri  pifces  (lato  pariat.  Oua  eius  citiTficctcfcuci 
ficcoliicore.clapfas  uulgus  coituferpenciumiplenputat.Ariftotclesmytinum 

uocat  maremiqui  generat.  Difcrimen  cfTe : ^ murena  uariaSi  infirma  fit:  m^.nnus 
unicolor  robuftusidencefqj  extra  os  heac  i gallia  feptcnrrionali.  Murenis  on^ibus 
dextera  in  maxilla  feptcnx  maculx  ad  forma  fepccntriois  aureo  colore  fulgenfduta^ 
xat  uiuentibusipiterqi  cu  aia  extinguuntur.  Inuenit  in hoc  afali  documenta  fxuici^ 
Vedius  Pollio  eques  ro.ex  amicis  diui  Augufti  uiuariis  ea^  imerges  danaca  maapia: 
no  tanq  ad  hoc  feris  terra^i  no  fufficiecibus:  fed  qa  m alio  genere  totii  piter  homine 
diftrahi  fpedtarc  no  pocerac.Fcrunt  aced  guftu  prxapue  eas  m rabicaguTenuiiTimu 
his  tergus.Contra  anguillis  cralTiusicoqj  uerberan  folitos  tradit  Vernus  pritexacos: 
& ob  id  mulca  his  dicit  non  infticutam.  DE  Planis  pifcibus.  Ca.xxiiii. 

PLino^:  pifciii  alce^  eft  gcnusiquod  ^ fpma  carchilaginc  hcciut  rapxrpaftiacx: 
fqtmx: torpedo:  Siquos  bouis  lamix  aqlx  ranxnomibus  grxciaappellac.quo 
in  numero  fuc  fqli  quoqj  quis  non  plani. Hxcgrxcein  uniuerfum  felacheappellauic 
Ariftoteles  pnus.  Hoc  nomeeis  xpofico  nos  diftigucte  no  pofTuusini  carthilagiaca  ap/ 
pellare  libeat. Oia  auce  carnofiota  fut  talia:6i  fupia  ucfcunc  ut  f delphis  dixius;£tcu 
exteri  pifccs  oua  put:hoc  genus  folii  uccaiqux  cete  appcllac:aial  paric  exccpta:qua' 
ranam  uocanc.  DE  Echino.  Cap.xxv- 

~ i ^ St  puus admodii  pifeis  affuetus  pecris  cchinusappellatus.hoccarinis adhercte 
naucs  tardius  irccredut’:  ide  nomie  fpofito. Quam  obeam  amatonis^uoqj  ue' 
neficiis  infamis  c:&iudiao^  ac  hciu  mora.qux  aimiauna  laude  pcnfac.I^xqsgra' 
uida^:  utero  fiftensipcuf:^  cociens  ad  pucrpcriu:th  in  abos  nd  admitnt. Pedes  eu  hfe 
arbitrat  Ariftoceles:ua  poita  pennarum  filitudine.Mutianus  murice  clTe  latiore  puc'' 
puta:ncqi  afperomec  rotundo  ocemeqj  in  angulos  ^deunte  roftro:fcd  (iplice  concha 
ucroqj  latere  fefe  colligente,  qbus  inhxrcntibus  plenam  uencis  ftetiffcnaue  portante 
nuncios  a Periandro  ut  caftrarent  nobiles  pucn:concharqj(id  prxfticerunt)apudgni 
dio^i  Venerem  coli.Trcbms  Niger  pedalem  efTc  & cralTicudie  quinq?  digrto^inaues 
morari.Prxcerca  hanc  effe  uim  cius  aflferuati  m falc;  ut  auK  quod  decident  i altilTios 
puteosiadmotus  extrahat.  DE  Varietate  nacurxpifciu.  Cap.xxvi. 

^ Vcant  pifces  coloccmicandidxhyemc  mcnx:&  fiunt  xifacc  nigriores.  Mutatfii 
V xphy^cis  reliquo  cpre  candida:ucre  uaria.  Eade  pifciu  fola  nidificat  ex  alga:atqj  in 
nido  pane.  Volat  hirundo  fanepquamfrlis  uolucti  hirundmi. 

DE  Miluo  pifce  Dracone  manno.  Cap.xxvii. 

Tcm  miluus  fubit  in  fumma  maru  pifcis  ex  argumento  appellatus  luccrnadi^ 

g^aqj  igt^ca  p os  exerta  tranqllis  noiftibus  relucet.  Attollit  cornutae  mari  fexq^ 

pedalia  fere  cornua:qux  ab  his  nome  rraxic.Rurfus  draco  marfus  captus  atq;  imiltus 
in  hatenam  cauernam  fibi  roftro  mira  celeritate  excauat. 

DE  Pifabus  fanguine  carentibus.  Cap.xxWii. 

Pifciu  qda  faguinc  carent. De  qbus  diceus.Siit  aure  tria  gna  i primis  quxmolha 
appcllant^dcmde  conteda  ccuftis  tenuibus. poftreo  tcftis  cdclufa duris, Mollii 
funt  loligo:fxpia:polypus  flCcxtera  eius  gms.His  caput  inter  pedes  ic  m uentre:  pe^ 
diculi  ocioni  omnibus  . Sxpix  & loligini  pedes  duo. ex  his  longiffimi  dCafpcri  qbus 
ad  ora  admouent  cibos;5i  m fludibus  fe  ueluc  anchoris  ftabiliucicxreri  cirri  cii  qbus 
uenant''.  DE  Loligine:6C  Sxpiis:Ai PolypisiSd  Naupliis.  Ca.xxix. 

I Oligo  ctia  uoiicat  extra  aquam  fe  cfferes:quod  & pctuculi  faciunt  fagittxmd. 

Sxpia^i  generis  mares  uani  fiC  nigriorcsicdftantixq}  maioris.  PcrcufTx  tridente 
focminx  auxiliantur.  At  focmia  ido  mare  fugit.  Ambo  auceubi  fenfere  feapprehendi 
effufo  atrameco  :quod  ^ fanguine  his  e:  infufeata  aqua  abfcondunf.Polypow  mulra 


■1 


ginera.Terrem  maiotes  | pelagia.K  dties  brachiis  ut  pedibus  acmaibus  utut':  cauda 
uero  qu*  e bifula&  acuta  m coitu.  Eflpolypis  fiftula  i dotfoiq  tranfmittuntmate: 
eaqjmd  i dextera  pte  ino  in  finiftratrafferunt.  Natant  obliq  in  caput:quod  pnduu 
e fufflatio'e  uiuentibus.Cste^i  p brachia  uelut  accep tabulis  difpfis  eo  haufto  q uoda^ 

mo'cuiadhi:refcunt:tenemfupini:ut_auellinonqueant.Vadanonapprehendunt:6c 

gradibus  minor  tenaatas.Soli  molliii  m ficcu  exeut  dutaxat  afperu.  Icuitate  odere 
Vefcunr'  conchylio^i  carne.-quo^i  cdchas  co'plexu  criniu  frangunt.Iuq,  pra:iace'tibus 
teftis  cubJe  eorum  deprehendif.Et  cu  alioqn  brutd  hadaiahut  quod  ad  manu  hois 
anatat:in  te  quoda'md  failiari  callet.Omnia  in  domri  compottat.dein  putamia  rofa 
came  egetit.annacantefqj  pifculos  ad  ea  uenar.colorem  mutat  ad  filitudine  loci : di 
maxic  in  metu.ipfu  brachia  fua  rodere  falfa  opinro  e.Id.n.a  congris  eucnit  ei.fed  re^ 
nafci  ftcut  colchotis  6c  lacertis  caudas  haud  falfii. Inter pticcipua  autc  miracula  eft  q 
uocat  nautilosiab  alus  popilos . Supinus  in  fuma  aquosi  petuenituta  fe  paularim 
fubrigensiut  emilTa  omni  pfiftulaaq  uelut  exoneratus  fentina  facile  nauiget.poftea 
duo  prima  brachia  retorquens  membrana'  inter  illa  mmr  tenuitatis  extendit;  ^ uelie 
liante  in  auras  cxceris  fubremigans  brachiis  media  cauda  ut  gubernaculo  dingit:  ita 
uadit  alto  liburnicarum  gaudens  imagie.  Siqd  pauoris  interuemat  haufta  fe  merges 

aqua.  DE  Onigcna  Locuftis  3c  Canens  Cocleis  & Ginchis.  Ca.xxx. 

OI/poji  gdis  onigcna  diifta  graui  capitis  odore.  Ob  hoc  maxfe  murenis  ea  cone 

fetantibus.  Polypi  binis  mcfibus  condut.ultra  bimatu  no  uiuut.Pereutaute 
tabe  fempenfoemina:  celeriusiac  fere  a ptu.  No'  funtpraxereunda&.L.Lucullo  .pco'e 

fulebencaecdperade  polypisiqua;  Trebius  Niger  e comitibus  eius  qididit : auidilfios 

elfecdcha^. Illas  ad  atum  coprimt  praeadetes  brachia  eojuulttoq;  efcaex  przdate 
apete . Caret  conchx  uifu  omniq;  fenfu  alio  q cibi  Si  penculi.  Infidianfergo  poljpi 
apertis:  impofitoq;  lapillo  excra  corpus  ne  palpitatu  eiiciantuniu  fecuri  gralfantut 
cxttahuntqj  carnes,  illx  fe  contrahunt  fed  Irullra  difcuneatx:tana  folema  aialium 
hcbetilTimis  quoqj  e.Prxterea  negat  ullum  effe  atrocius  aial  ad  conficiendu  hoiem 
inaqua.Lu<llat.n.cdplexu:&  forbet  acceptabulisiacnumerofo  futu  detrahit  eu.  In 
naufragos  urinatifue  impetu  capitifed  fi  inuertat  elanguefcit  uis.Expomgunt.n.  fe 
tefupirian  . Mire  omnibus  maris  expetentibus  odorem  quoqj  eorumiq  de  ca  & naffis 
illinur.Cxtera  qux  idem  rettulit; mdltro  qipiora  polTunt  uiden.Carteie i cetanisaf' 
fuetus  qdam  polypus  exire  e mari  in  lacus  eo^rapeos  : atqj  ibi  falfamenta  populari, 
conuertit  in  fe  cuftodum  indignationem  affiduitate  furti  immodici. Sxpes  erant  his 
obietx:  fed  has  tranfeendebat  per  arborem : nec  deprehendi  potuit;  nifi  canti  faga^ 
citate  . Hi  redeuntem  ctrcumuaferenotauiconatiqj  cuflodes  expauere  nouitatem. 
Primii  omniii  magnitudo  inaudita  erat.  Deinde  color  muria  obliti  odore  diriiqs  ibi 
polypum  expc(ftiffct:auc  ita  cogriofcecetr'cilmon.rtro  dimicare  fibi  uidebant . Naqj 
SiafHacu  tcrtibili  canes  agebat  niic  extremis  ctmibus  flagellatosmunc  robuftiocibus 
brachns  clauarum  modo  incufTos.asgrcqj  multis  cridcnabus  confia  potuit. Oft^ere 
Lucullo  caput  CIUS  dolii  magnitudine  amphorarum.xv.capax,at'qj(ut  ipfius  Trcbii 
uetbis  utar)barbas:quas  uix  utroqj  brachio  compleiifa  efl"et:clauaru  modo  corofas  Id^ 
gas  pedum. XXX. accepcabulis  fme  caliculis  urnalibus  peluium  modo. Dentes  magnis 
■tudini  refpondcntcs.  reliquia:  aiTcruaca:  miraculo  pependere  pondo  fepringentorum. 
oapias  quoqj  6c  loligines  ciufdem  magnitudinis  cxpulfas  m littus  illud  idem  au{^lo^ 

. In  noftro  man  loligines  quinum  cubicorum  capiuntifapix  binum. neqj  his  bi^ 
nutu  longior  uica.  Nauigera  fimilicudiem  6^  aliam  m propontide  uifam  fibi  ^didic 
Mutunus  concham  cfte  achaci  modo  carinatam  inflexa  puppe  prora  roflrata.In  hic 
Mncli  nauplium  animal  Cxpix  fimile  ludendi  fociecate  fola.duobus  hoc  fieri  gnibus. 
tanquilloin,  uetltoredcmiflis  palmulis  ferre  ut  remis.Si  uero  flatus  muicentieafde 
nfu  gubernaculi  porngi  pandit^  concharum  finus  aura.huius  uoluptacem  elTe  ut 


fctatiillius  ut  regacifiinulc^  eandem  defeendete  tnclufo  finu;flu(ilii  hauftoicertifana 
uiru.td  enf  ut  conflat  tumore  nauigantium  humana  calamitas  in  cae.I^cuflxccufla 
fragih  muniunt  m eo  genereiquod  cacet  fangume.latent  menfibus  qumis.Similitet 
cancti  qui  eodem  tpfe  occultantiK  ambo  ueris  pritjcipio  feneiftutem  aguium  mote 
exuiit  reuocatione  tergorum. Cxte^  in  aquis  natant.  Locuflac  reptantium  mo  fluitat. 
Ti  nullus  ingruat  metus  reillo  meatu  comibusiqui  funt  rotunditate  pracpilataiad  la^ 
tetaporreiftis.  Iifdeecefltsf  pauoreobliquei  latere  ptocedut.cornibus  inter  fe dicat. 
Vnii  hoc  aioliu  nifi  uiuum  fetuenci  aqua  ico  qt'':  flui  da  carne  no  het  callum. 

DE  Cancris.  Cap.xxxi. 

Y luunt  petrofis  locis:  canen  molhbus.hyeme  aprica  littora  feiftat.arflate  i opaca 
gurgitumrecedunc.Oiacius  generis  hyeme  lardut".  autuno  & uete  piguefeunt: 
& plenilunio  magis:  qa  noifte  fydus  tepido  fulgore  mitificat . Ca^cro^i  genera  carabh 
aflaci:taanex;pagun  heracleotiajleones:& aha  ignobiliora  . Carabi  a exteris  cancris 
cauda  diftant.  In  phoenice  hippoeuocanfitantxuelocitatis  utconfeqno  fit. Cancris 
uita  logaipedes  odoni  dnes  in  obliquu  flexi.Focminx  prius  pes  dupleximari  fiplex. 
Ptxtecea  bina  btachia  deticulatis  forcipibus,  fuperior  ps  in  primoribus  his  mouetut 
iferiore  immobilndextru  brachiu  oibus  maius  . Vniuetfuubi  aliquando  cdgregant: 
os  ponti  euincere  non  ualent.Quiobrc  egreffi  circueunt:appatccqj  tritii  itcr.Pinno^ 
teras  uocaif  mimus  ex  6ni  gnendeo  opportunus  iiurix.  huic  folertia  e inaniu  oflrcaiji 
teflis  fe  condetc:8£  cum  accreueritimigrare  in  capaciores.' Cancri  in  pauore  eria  retroi/ 
fii  pari  uelocitate  redeunt.dimicantinterfe  utarietes  aduerfis  comibus  incurfantes. 
contra  ferpentium  idus  medent'.  Sole  canen  fignum  tranfeunte  & ipfo^:  cu  exaiati 
finticorpus  traf figurari  in  fcorpiones  narrant' in  ficco.  Ex  eode'gne  funt  echiniiqbus 
fpinx  pro  pedibus.ingredi  e his  in  orbem  uolul.Itaq!  detritis  fxpe  aculeis  inuemut'. 
Ex  hisechinometrx  appellafiquo^  fpinx  longifTimx.calices  minimimec  dnibus  ide 
uitreus  color.Circa  turonem  candidi  nafcu  nt  fpina  pua  . oua  omniii  amara  qna  nu/ 
merorora  in  medio  corpore  in  terra  uerfa.Tradunt  fxuitiam  matis  ptxfagireeosrcor' 
teptifqj  opperiri  lapillisimobihtateq;  pondere  flabilientcs  nolunt  uolutatione  fpias 
atterete.quod  ubi  uidere  nautici  flanm  plfibus  anchoris  nauigia  infrenant. 

DE  Cocleis.  Cap.xxxii. 

i T N eodem  genere  funt  codex  aqnles  terrefttefqj  exetentes  fe  domicilio:binaque 

JL  ceu  cornua q)redetescotrahentefq;.oculiscarent:ideoq!Cornicuhsprxtecititei. 

DE  Pedimbus.  Cap.xxxiii. 

PEdines  i mati  ex  eode  genere  hent  .Reconditi  ii  ipfi  i magnis  frigoribus  ac  mi' 
gnis  xflibusiunguefqj  uelut  igne  lucentes  in  tenebris  etiam  i ore  mandetium; 
Firmioris  ia  teflx  mutices;&  cdchaiji  generaiin  qbus  ma^a ludentis  naturx  uarietas; 
tot  colotu  differentix  : tot  figurx  planis  8d  concauis  logis  lunatis  in  orbem  dtcuadis 
dimidio  orbe  cxfis  in  dorfu  elatis  leuibus  rugaris  denticulatis  fltiatis  uertice  mutri/ 
catimintortoimarginei  mucronem  emilTo:foris  effafo:intus  replicato . Ia  diflfdide 
uirgulata  : crinita  : crifpa  : cuniculatim  pedmatim  imbricarim  undata  cancellatim 
reticulata:in  obliquum : in  tedu  expafa:ptxdenfata:porteda  : finuata:  bteui  nodo 
ligatisrtoto  latere  connexisrad  plaufum  apertisiadbuccmam  tecuruis.Nauigatexhis 
neritxiprxbentefqj  concaua  fibi  pte:  dC  altera  aurx  opponentes  per  fuma  xquojiue/ 
lificant.Saliunt  pedinesifi:  extra  uolitantifeqj & ipfi  carinant, 

DE  Diuitiis  marinis.  Cap.xxxiiii. 

SEd  qd  hxc  tam  pua  comemotoicum  populatio  mojt  atq;  luxuria  non  aliunde 
maiotiq  e concharum  genere  pueiat.dam  qde  ex  tota  te^i  natura  danofifTimu 
uentri  mareeft  tot  modisitot  menfisttot  pifeium  faporibus:qbus  precia  capientium 
periculo  fiunt.  Quomodo  nafcant' & ubi.Et quomodo  inueniut  mar' 

gatitx.  Capitulum.xxxvi 


SEd  quota  hxc  portio  c repucatibus  purpuras:co-chyIiai  margaritas .^aiyfcilicct 
fuerat  mgulas  condi  manamifi  mambus:auabus:capicc:toto  corpore  a foemfs 
luxta  uitifqjgeftarenc.Quid  mari  cu  ueftibusr^Quid  undis  flurtibufqj  cum  ueiierc'' 
Mo  rede  recipit  hxc  nos  re»;  natura  nifi  nudos.Erto.fit  tata  uenen  cu  eo  fociecas  qd 
tcigori:'Pa9£  fit  nifi  q ueftimurrpericulis  etiam  ueftiamur.Adeo  p totum  corpus  aL 
hois  qaxfica  mixie  placent.Prmcipiunri  ergo  culmeqj  omnium  rc^  precii  marganes 
tenent.  Indicus  maxime  has  mittit  oceanus.  Inter  illas  belluas  tales  tantafqjiqs  dixfus 
p tot  mana  uenicces  ta  longo  terra^  cra<5tu  e tantis  folis  ardoribus  atqj  indias  quoqi 
mfulis  petuntur  SC  admodum  pauas-FertililTia  e taprobanc  & torois:  utdixirnus  m 
circuitu  munii.  Item  perimula  ,pmontorium  mdi.£.Priecipue  autem  laudantur  circa 
arabiam  m perfico  finu  maris  rubri.Origo  autem  atqj  genitura  cochs  e haud  multu 
oftrearum  conchis  differens.  Has  ubi  genitalis  anni  ftimulaucru  hora:pandentes  fefe 
qdam  ofctcacione  fpleri  rofcido  conceptu  cradunt.gtauidas  pollea  enici.  partumque 
cdchi9i  effe  margiricasrq)  qlicate  roris  accepti.  Si  purus  ffluxeritrcandorem  confpici, 
Si  uero  turbidus  dC  foetum  fordefcere.Eundem  pallere  cxlo  minante  conceptum.  Ex 
eo  qppeconftareicihqi  eis  maiorem  focietatem  elTc  q maris. mde  nubilum  trahit  co- 
lorcmiaut  ,p  claricate  matutina  Ccrenum,  Si  cemperttue  facienf^igrandefcerc  6c  ptus, 
Si  fulgarec:comprimi  conchasiac  pro  leiunii  modo  minui. Si  uero  Qc  tonuerit:  paui.' 
das  ac  repente  compreffas:qaa:  uocantphyfemacaiefficcre  fpcaemme^i  inani  inflata 
fmc  corporc.Hos  effe  concha^  abortus. Sani  qdem  partus  multiplia  conftanccute: 
nonfpropnecallu  ut  exiftiari  corporis  poffic.  Itandi  purgantia  peritis  . Micor  ipfo 
tantueascclo  gaudere.Solerubcfcereicadoremqj  perdere  ut  corpus  humanu.  Quare 
prxcipuum  cuflodiuntpclago  altms  merfa::q  ucpcnetccnc  radii. Flauefcunttame& 
il[*fenecfta:rugif^  torpefcuntinec  nifi  i luuenu  conflat  ille:  quiquentuigor.CtaP 
fercuntenam  m fcneiflarconchirqjadhanrercut.neciis  auelli  qucutmifi  lima. Quibus 
una  Untum  e facies  fli  abearomnditas:auerfis  planiciesiob  id  tympania  nominant*. 
Cohjjrentes  uidemus  m conchis  hac  dote  unguenta  circunferentibus.GEtero  in  aqua 
mollis  unio  exeptus  qicmus  durefcit.Concha  ipfacum  manum  uidet:c6primit  fefe: 
opcricqj  opes  fuas;gnara  propter  illas  fc  peci.manumqj  fi  prxueiaracie  fua  abfeidit: 
nulla  luftiorc  pocna:3c  alus  munita  fuppliciis.  Quippe  iter  fcopulos  ps  maior  fueiY. 
fcd inalto  quoq;  comitant'* mannis  canibus. nec cn  aures  foemmaru arcentur. Quidi 
tradunt  ficuc  apibus  : ita  concharum  examinibus  fmgulas  magnitudine  6Cuccuflatc 
pcxcipuas  effe  ueluti  duces  : mirx  ad  caucndum  folertix.Has  urinantium  cura  peti. 
Illis  captis  faale  cacteras  pallantes  retibus  includi. Mulco  demde  obrutas  falein  uafis 
fiffilibas  erofacarne  omtii  nucleos  quofdam  cotpo^iihoc  cft  uniones  decidere  i ima. 
Vlu  atteri  nd  dubium  e:  colorcmqj  indiligentia  mutan.Dos  omnis  i cadore:magni 
tudine:orbe:Ieuore:pondete;haud  promptis  rebus  m rantum:uc  nuUi  duo  repenanf* 
idifcceti. Vnde  nomen  unionu  romanx  fcilicet  impofuere  delicix.Nam  apudgrxcos 
non  e:nec  apud  barbaros  fuetores  eius  aliud:q  margaritx.Et  in  candore  ipfo  magna 
diffeccntia.Clanor  m rubro  mari  repertus. Indicus  fpccularium  lapidum  fqmas  affi^ 
milatiahas  magnitudine  prxcellcns.  Siima  laus  coloris  cfl  exaluminatos  uocan  ; 6! 
.pceriotibus  fua  gfa  efl.  Eleucos  appellant  faftigaca  longitudine,  Alabaftro^i  figura  i 
plcmoce  orbe defmences. Hos  digitis  fufpcndereiflC  binos  ac  ternos  auribusifccmiaru 
glonaeft.Subeuntluxutix  eius  nomina  & tedia  cxquifita  perditione  potatu.  Siqde 
cutn id  fecere  crotalia  appellaticeu  fono  quoqj  gaudeant:  collifu  ipfo  margancaiy. 
Aftetflantqi  lam  pauperes  liiflorem  fcemmx  : m publico  unionem  effe  didlantes  . 
yum  6i  pedibusmec  crepidarum  tatum  obflragulis : fcd  cotis  focculis  addunt. 

•n.  geflare  iam  margaticasmifi  calcenc:ac  p uniones  etiam  ambulent:fatis  e.  In  nfo 
'nari  reperiti  folebancrcrebrius  circa  bofphorum  chraciuin:ruffi  ac  parui  in  conchis: 
myas  appellant.  Ac  in  acarnania  qux  uocat'* pinna  gignic.quo  appatec  non  uno 


concha  gne  nafci.Namqj  & luba  traciit  arabicis  conchameffe  fimilempeiaim  ifeflo. 
hirfutatn  echino^  mo.Ipfum  unione  in  catne  ipfa  efTe  geandini  (ilem.  Conch®  noa 
ules  ad  nosaffetunt^.Ncc  m acarnania  an  laudati  teperiut^ienotmes  & feri:colorif(]. 
marmorei. Meliores  circa  acamifed  &C  ii  parui.Et  in  mauritanix  maritimis.Alexadet 
Polyhiftor:  Si  Sudines  fenefeere  eos  putaticoloremq!  expirace.Eo^i  corpus  folidii  effe 
manifeftum  efl:^  nullo  lapfu  frangunf.Non  autem  femper  m media  catne  tepiut'; 
fed  aliis  atqj  aliis  locis.  Vidimufc]!  lam  extremis  ecia  marginibus  uelut  e concha  txc' 
untes.Et  in  quibufda  qternosiqnofq;.  Pondus  adhocxui  femunci*  pauci  fingulis 
fcrupulis  exceffere.In  btitania  puos  atqj  decolores  nafei  cerni  eiquonia  diuus  lulius 
thorace  que  Veneri  genitrici  in  teplo  eius  dicauit : ex  britannicis  margaritis  faftutn 
uoluerit  mtelligi.Lolliam  Paulini;  qux  fuit  Caii  principis  matrona:  ne  ferio  quidi 
aut  folenni  cerimoniarum  aliquo  apparatu : fed  mediocnum  etiam  fponfaliu  cocna 
uidi  fmaragdis  margatitifqj  opertam:  alterno  textu  fulgentibus  toto  capite  crinibus 
fpiris  aunbus:collo  monilibus  digitifqj.qua:  fumma  ijdrmgefies  feftettiu  colligebat. 
Ipfam  confert im  patam  nuncupationem  tabulis  qibate . Nec  dona  qidigi  principis 
fuerant:fed  auitx  opes  puincia^  fcilicet  fpohis  partx.Hic  e rapinarum  exitus . Hoc 
fuit  quare . M. Lollius  infamatus  regum  muneribus  f toto  oriente  ftetdiirta  amicitia 
a Caio  Cxfare  Augufti  filio  uenenum  biberetiut  neptis  eius  quadringefies  feftertium 
opta  fpedtaret' ad  lucernas.  Gimputet  nucaliquis  ex  aliapteiqtumCunus  autFabti' 
tius  in  triumphis  tulennt:8i  imaginetur  eo^r  fercula  : Si  ex  altera  pte  Lolliam  unam 
imperii  mulierculam  accubantem  : non  dios  curru  detrados  q m hoc  uialTe  malit' 
Nec  hxc  fumma  luxutix  exempla  funt.  Duo  fuere  maximi  uniones  pet  omne  xuu; 
Vtruqj  portedit  Qeopatra  aigypti  reginarum  nouiifima  per  manus  orientis  regum 
fibi  traditos. Hxc-.cum  exquifitis  quottidie  Antonius  faginaret  epulis;  fupbo fimul 
ac  .pcaci  fartu  ut  regina  merettix  lauticia  eius  omne  apparatumqi  obtredansiquartete 
eo  quid  artruimagnificentix  poflit;rcfp6dit:una  fe  coena  ceties  fcftertiu  abfuptura". 
Cupiebat  difcere  Antonius:fed  fleri  pofle  no  arbitrabat. Ergo  fpofioibus  fadisipofte' 
to  die  quo  ludicium  agebatimagnificam  alias  coenaine  dies  periret : fed  quottidiana' 
Antonio  appofuit  irridenti  computationemq!  cxportulanti.  At  illa  corollariu  id  effe: 
confumptutamqi  fe  ea  in  coena  taxatione  confirmas:  folaqj  fe  centies  fertertium  cce' 
naturam:inferti  mefam  fecundam  iuffit.Ex  prxeepto  mimrtri  unum  tatu  uas  an  ei 
pofuere  acetiicuius  afpentas  liifqi  in  tabe  margaritas  rofoluit.gerebatq;  auribus  rura 
maxfe  fingulare  illud  Si  uere  unicum  naturx  opus  . Itaqj  fpedante  Antonio  quidni 
ertetaerturardetradum  alterum  merfitiacliquefadumabfotbuit.Iniecit  alteri  manii 
.L.PIacus  ludex  fponfionis  eius:eum  quoq;  paranti  fimili  modo  abfumere.  Vidliiq’ 
Antonium  pinunaauic  homine  irato. Comiteffama  unionis  eius  pate  fada  illa  tata 
quxrtionis  iiidrice  regina  dirteduiutertetinutrifqj  Veneris  auribus  romx  f patheo: 
dimidia  eo^  coena. Non  feret  tn  hanc  palma.fpoliabuntqj  etia  luxurix  glfia.Prior  id 
feceratromx  m unionibus  magnx  taxationis  Qodius  tragoedi  Aefopi  filius  relidhis 
ab  eo  in  amplis  opibus  hxres:ne  triumphatu  fuo  nimis  fupbiat  Antonius  penehiftti' 
oni  compatus.Et  quide  nulla  fponfionead  hoc  qidudtusiquo  id  magis  regium  erat: 
fed  ut  expiref  in  gloria  palati  quid  faperentmargaritxiatqj  ut  miteplacuetemefolus 
hoc  feiret : fingulos  uniones  couiuis  ad  fotbendum  dedit . Romx  in  ^mifcuum  ac 
frequentem  ufum  uenirte : alexadria  in  ditione  redada  . Primum  aute  coepiffe  circa 
fyllana  tpfa  minutas  & uiles  Fenertella  tradit  maniferto  errore:cum  Elius  Stilo  iugut' 
thino  bello  unionu  nome  impofitum  maxime  grandibus  margaritis  pdst.  Et  hoc  tn 
xternx  qipe  porteflionise.feqt'' hxrede.In  mancipatum  ueit; ut  ptxdium  aliquod. 
Conchylia  & purpuras  omnis  ora  atterit. quibus  eadem  mater  luxuria  paria  pene  eaa 

P margaritis  precia  fecit.  DE  Natura  purpurx  & muricis.  Ca.xxxvi. 

Vrputx  uiuiit  annis  plurimum  feptenis.  Latet  ficut  murices  circa  canis  ouum 


tricenis  diebus. Cogccgac  ucmo  teporeimutuoqj  attritu  lentore  cuiufda'  cac^faliuac: 
fimili  modo  murices.  Sed  putpurx  flore  illum  tingendis  expetitum  ueftibus  in 
mcdiis  hc'nt  faucibus. Liquoris  hic  eminimi  in  cadida  uena.  Vri  predofus  ille  bibitur 
nigratis  rofe  colore  fubluc^.Reliquu  corpus  fterile. Viuas  capere  contcnduntiqa  cu 
uita  fua  fuccii  illu  euomut.Et  maioribus  quidem  purpuris  decrada  concha  aufetut. 
minores  cum  trapetis  franguciica  demu  rore  eu  excipientes  tytii.Pracipuus  hic  afiz. 
In  enpge  africxifii  gxtulo  iiteore  oceani.In  Ixonica  europae.  Hinc  fafees  fecurefque 
tomanx  uiam  faciunc.Idemqj  pro  maieftaceinpuerida  e.Dinnnguit abeqte  curiam. 
Diis  aduocac  placadis.  omnemq;  uefteiUumiac.In  cnumphali  mifcet^ auro, q propter 
cxcufatafiC  purpurxfit  infania.Sed  unde  conchyliis  precia r'Quis  uirusgraue  i fucco: 
color  aufterus  in  glauco  & irafcecifilis  mari.Ltngua  purpurxlongitudie  digitaliiqua 
pafeie  pforando  reliq  conchyliaitanca  duricia  aculeo  e . Aqua  dulci  enecanda;  ficubi 
flumini  immergudalioqn  capex  diebus  qnqgenis  uiuuntfaliua  fua.  Conchx  omnes 
celerrime  crefcuntrprxapue  purpurx.Anno  magnitudine  implet.  Quod  fi  hadenus 
tranfeurrat  cxpofitiorfraudaca  festinus  luxuria credat.Nos  indiligetix  danet. Qua' 
obre  ^fequemur  ecii  officinasiut  taq  in  uidu  frugum  nofdt  ro:fic  omnes  qui  iftis 
gaude'c  premio  uitx  fux  callear. Concharum  ad  purpuras  6;  conchylia  eade  qde  e ma^ 
teriaifed  diftat  temperameco . Duo  funt  gria.Buccmum  minor  concha  ad  filitudine 
eius  bucciniiquo  fonus  edicur.unde&  ca  nomini  rotunditate  oris  in  margine  incifa. 
Alterum  purpura  uocad caliculatim  ^currente roflroifiC  caliculi  latere  introrfus  tabu' 
lato  qua  proferar  lingua. Prxterea  clauatum  ead  turbine  ufqjiaculeis  f orbe  feptenis 
fereiqui  non  funt  buccinorfed  utrifqj  orbes  totidem  quot  hent  anos.Buccinum  non 
nifi  petris  adhxret,  Circaq}  fcopulos  legid 

Quot  funt  gha.  Cap.xxxvii. 

PVrpurxnomfe  alio  pelagix  uocadEa^gna  plfa.pabulo^ai  folo  difcreta.Lutefe 
puen  limo.fii  algenfe  enutritum  algauiliffimum.  Vtnfqj  melius  temefef  cenei 
maris oracolledii.Hocquoq?  trieria nuleuius atq?  dilutius.  Calculofx appellantur 
a calculo  maris  mire  apto  conchyliisiSclonge  optimo  purpuris.Dialutenfeid  euario 
foli  genere  paftii. Capiunt  auce  purpurx  paruulis  rarifqj  conchis  textu  ueluri  nafTis  i 
alto iadis.Ineiis  efea  clufiles  mordacefqj  concharum:  quales  uideus.has  femineces: 
fed  redditas  mariauido  hiatu  reuiuifcences.Appetunteas  purpurxiporredifqj  liguis 
infeftant. At  lUx  aculeo  extimularx  claudunt  fefetcomprimuntq?  mordentiaiita  pe' 
dentes  auidicate  fua  purpurx  tollunt'.  Quo  capiat  tpfe,  Ca.xxxviii. 

CApt  eas  pofl  canisortumaucate  uemumtepus  utilifTimumiquoniacu  fcetifi' 
caucre  fluxos  hent  fuccos. Sed  id  tingentu  oflicinx  ignorantreum  fuma  uertat 
in €0. Eximit  poftea  uenarqua diximus. Cui  addi  falem  neceffarium:  fcxcarios  ferme 
in  libras  centenas.  Macerati  triduo  luftum.qppe  maior  uis  canto  qco  recefior.Feruere 
in  pluboifingulifq?  aqux  amphoris  centenas  atqj  quinquagenas  medicaminis  libras 
a:quari:ac  modico  uapore  terrerii&ideo  Idginque  fornacis  cuniculo. Ita  defpumatis 
fubide  carnibusrquas  hxfifTe  uenis  necefle  e:dedmo  ferme  die  liquans  cortina  uellus 
elictiatii  mergidi  expimetum.Ec  ddec  fpei  faciffiat  uritliquor.Rubeus  color  nigrate 
deterior.Qumis  lana  potat  horis. Rurfufqj  mergit  carminacaidonec  omnem  ebibat 
fanie.Buccmum  p fe  damnad  quoniam  fucum  remittit. Pelagio  admodum  aIllgat^ 
nimixqj  eius  nigricixdac  auflericacem  illam  nicoremqjtqui  quxric  cocci. Ita  pmixtis 
uicibusralte^i  altero  excitaciaut  afttingit.Summa  mHicamium  in  libras.  Vellerum 
buccinoducencxi  Pelagio. exi . Ita  fit  amechyfti  colos  eximius  ille. At  tyrius  pelagio 
pnmum  faciat  immatura  uiridiqj  cortinarmox  pmutat'' f buccina.  Laus  ci  fumma  in 
colore fanguinis  edereti  nigricas  afpedu.Ideqj  fuppedu  refulgens.  Vnde  &C  Homero 

P purpureus  dffaguis.  Romxqriufus  purpurx,  Cap.xxxix. 

Vrpurx  ufum  romx  fep  fuiffe  uideo.fed  Romulo  in  trabea.  Na  toga  prxtexca 


6L  latiotc  clauo  Tullum  Hoftilium  c regibus  primum  ufum : hetrufds  deuiafs  fam 
conftac . Nepos  Cornelius: qui dmi  Augiifti  pridpatu  obiit:  Meiqtmueneuiolacea 
purpura  uigebacicuius  libra  denariis  centum  uembatmec  multo  poft  rubra  tarentia. 
Huic  fuccelTit  dibapha  tyriaiqu^  in  libras  denariis  mille  non  poterat  emi.  Hac  Letu/ 
Ius  Spinter  sedilis  currulis  prius  ipraitcxtaufusimprobabat . qua  purpura  qsnd  ii 
iqt  triclinaria  facit:"  Spiter  ^ilis  fuit  urbis  codirse  ano  .dcc.Cicerone  conf.Dibapha 
tunc  dicebat'':qu$  bis  tmdla  effecjueluti  magnifico  impendio.  Qualiter  nunc  omnes 
pene  commodiores  purpurse  tingunt.In  cochjdiata  uefte  csctera  eadem  fmebuccino: 
prsEterqj  ius  tcmperaturse. Aeque  pro  mdiuifo  humani  potus  excremento: dimidia 
medicamina  addunt''.Sic  gigniflaudatus  ille  pallor  faturitatefraudauitantoqj  dilu/ 
eidior  qto  magis  uellera  efuriunt.  DE  Precio  earum.  Cap.xxxx, 

PRecia  medicamento  fune  quidem  ^ fertilitare  litto^i  uiliora.Non  tn  ufq  pelagi 
libras  qnqgenos  nummos  excedere;&  bucdni  centenos  fcianctqiftamercantuc 
immenfo.Sed  aha  funtmec  habent  fmem  uitia.iuuatqj  ludere  impendioiSdlufusge' 
mfare  ittiCcendo  iterum:6d  ipfa  adulterare  adulteria  naturaeificut  tefludines  tingere: 
argentum  auro  confundereiut  eleiftra  fiancraddere  lis  $ra:ut  corinthia. 

DE  Tingendo  amethyftio:8d  cocco  byfTino.  Ca.xxxxi. 

NOn  e facis  abftulifTe  gemx  nome.  Amcthylbu  rurfu  abfolutus  lebriat  tyno:ut  fic 
ex  utroqj  nomeiprobu.Thyriamethyffus  fili  luxuria  duplex  ..Et  cu  confecere 
cdchyliaicranfire  melius  in  tyrui  putanc.Pcemtentiahoc  primu  debet lueiffe artifice 
mutante  quod  danabat.ide  rd  e nara.  Vocum  quoqj  fai^lumeuitioporcecofisigemis: 

gemma demonfbrata  uia  luxurixiut  color  alius  operiret  alio:  fuauior  ita  ficri  Icqk 
orqj  didlus.qn  dC  terrena  mifcere : coccoqj  dndtum  tyrio  tingere  ut  fieret  his  bylTinu. 
Coccum  galatiae  rub&gramenmt  dicemus  in  terreftnbus : aut  circa  emerita  lufitama: 
in  maxia  laude  e.  Ve^  uc  fimul  pagant  nobilia  pigmenta:anniculo  gramini  iaguidus 
fuccus.Ide a quadrimo  euanidus.Ica  nec  recenti  uiresmeqj  fenefccci.Abude  traiflata 
cft  rd:quafe  uiro^iluxa  fcemfacuqj  forma  credit ampliflamam  fieri. 

DE  Pmna&:Pinnotere:dCaqciliu  fenfu.  Cap.xxxxii. 

COncharu  ghis  6C  pinna  e.Nafcic  in  limofis  fubredla  fep:  nec  unq  fine  comite. 

que  pmotere  uocac.alii  pfnophylaceud  e fuilla  pua.aliubi  cacer:dapis  alTcifta' 
tor.Pandic  fe  pinna  lumfbus  orbum  corpus  incus  minutis  pifcibus  praebens.  Affulrat 
alu\pcinus:Siubi  licentia  audacia  creuic;iplent  eam  ; Hoc  tempus  fpcculacus  index 
morfu  leuifignificac.Illa  ore  compreiTo  quicqd  inclaricrexanimat.pceqifocio  tribu^ 
it. Quo  magis  miror  quofdam  exiftimafTe  aquatilibus  nullu  in  clTe  fenfum  . Nouit 
torpedo  uim  fuam  ipfa  non  torpens . merfaqj  in  limo  fe  occultat : pifccs  qui  fectiri 
natates  obtorpuere  corripies. Huius  iecon  teneritas  nulla  prajferf . Nec  mior  folertia 
rznx  : qu®  in  mari  pifcacrix  uocac.eminentia  fub oculis  cornicula  t''bato  limo  exerit: 
alTulcances  pifciculos  pertrahesidonec  tam  prope  accedanc:uc  afTiliat.Sfli  md  fqtina 
di  rhombus  additi  pinas  exertas  mouent  fpecie  uermiculoru.  Itemqj  qus  uocac'' raia. 
Nam  paftinaca  latrocinatur  ex  occulto  cranfeuntes  radio:quod  telum  efl  ci  figens. 
Argumenta  folertix  huiusiquodcardilTuni  pifciu  hi  mugilem  uelociffimum  omniu 
hncesi  uentre  repturi  DE  Scolopendris  Vulpibus  & Glanis.  Ca.xxxxiii. 

SColopendrx terreftribus  fimilesjquas  centipedes  uocatihamo deuoraro  omnia 
interanea  euomuc:donec  hamum  egerant.deindereforbent.Atuuipcs  mann» 
fili  in  periculo  gluciuntamplmsufqj  ad  infirma  lin^iqus  facile  praerodat. Glaucius 
quidiglams  uocat''auerfus  mordet  hamosmecdeuoracifedefcarpoliat. 

DE  Ariete  pifcc.  Cap.xxxxiiii. 

eRaffatur  aries  utlatro.  Ecnunc  grandior nauium in falo  ftantium  occulcatus 
umbra:  fiquenadi  uoluptas  inuitet:expedlat.Nunc  elato  extra  aquam  capiw 
pifcantium  cymbas  fpeculatur:occultufqjadnatans  mergit. 


de  His  qus  tertiam  naturam  habet  non  aialiumtnetp  fiaiticum.  Et  de  urticis  4i 
foongiis.  Capiculum.xxxxv. 

B Quidem  Si  iis  fenfum  ineffe  arbitrottq  nec  aialiumrneqj  ftuticumtfed  tetriam 
ex  utroq;  natutahabetmrtias  dico  Si  fpongiis.  Vtticai  nodhi  uaganturmoiftuq, 
mutantuticarnofaifrondis.Iis  natura  utcatne  uefcantur.  Vis  pruritu  mordax.eade‘qi 
qui  tetteftris  urticai.Cdttahit  ergo  fe  qmaxime  rigensiac  pnenatante  pifdculo  frode 
fuani  fpargit.Compledinrqj  deuotat.alias  marcenti  fimiltsi&iaiftan  fe  paffa  fluiilu 
algi  uice  contraiSos  pifcesiattntuq;  petra;  fcalpentes  pruritum  inuadit.  Eade  nodu 
pedines  Si  echinos  pqht.Dum  admoueri  fibi  manum  fentiticolorem  mutatiSccon^ 
ttahitur.Tadi  uredinem  mittir.-pauliimqi  fifuetitinterualliiabfconditur.Oraei  in 
radices  elTettaduntur.Excrementaperfumma  tenui fiftula reddi . Spongiamm  tria 
genera  acapimusifpiiTumiac  pridurum:3c  afperum.Tragos  id  uocatur.  SpiiTum  & 
mollius.magis  tenue  denfdqj  ex  quo  peninllitachilleum.Nafcuntur  omnK  f petris . 
Alunt' conchis;  pifceilimo.Intelledum  ineiTeiis  apparetiquia  ubiauulforem  feferei 
cotradi  mulco  difficilius  abftrahunf.Hoc  idem  fludu  pulfante  faciunt. Viuere  efca 
manifefto  conchi  minuta:  in  lis  reperti  oftendunt. Circa  toronem  uefci  illis  auulfas 
etiam  aiunt.  Si  ex  relidis  radicibus  recrefcere . In  petris  cruons  quoqj  inhitet  color 
afficis  pricipue  qui  generant  m fyrcibus.  maxime  fiunt  mancai.Sed  molliffii  circa 
lyciam.In  profundo  autem  nec  uentofoiraolliores.In  hcllefponto  afperi . Et  denfa; 
arca  maleam.Putrefcunt  in  apricis  loasiideo  optime  in  gurgitibus  uiuencibus  ideqj 
madennbus  nigricans  color. Adhitent  nec  pte  nec  totx.mterfunt.n.fifluli  quaidam 
inanes  quaterni  fere  aut  quiniiper  quas  pafci  exiffimanf.Sunt  & alii:  fed  fupemi 
concreti.  Et  fubeffe  membrana  quidam  radiabus  earum  intelligif.  Viuere  conilae 
longo  tempore  . Peffimum  omnium  genus  earum  e:  qui  aplyfii  uocantiquia  erui 
non  poifuntiin  quibus  maxime  fune  fiftuli;  & teliq  defitas  fpiifa, 

DE  Caniculis  mannis.  Cap.xlvi; 

C Anicularum  maxime  multitudo  circa  eas  urinantes  graui  periculo  infeilat.Ipfi 
ferunt  & nubem  quadam  ctaiTefcere  fuper  capita  animalium  plano^  pifcium 
fimilem  prementem  eosiarcentemq)  a reciprocando  . fiC  ob  id  ftilos  ptiacutos  lineis 
annexos  hfe  fefeiquia  nifi  perfolfi  ita  non  recedant; caliginis  Si  pauoris(ut  arbitror) 
opete.Nubem.n. 8C  nebulam  cuius  nomie  id  malum  appellantuncer  aialia  illa  haud 
ultra  competit  quifq.  At  cum  caniculis  atrox  dimicatio. Inguina  fiC  calces:  omnemqi 
candore  corporum  appetunt. Salus  una  in  aduerfas  eundi:  ulcroqi  terrendi. pauet.n. 
hominem  axjueiac  terret. Er  frons iqua  in  gurgite . Vt  ad  fummaaqui  uentumeft: 
ibi  periculum  anceps. adempta  ratione  contra  eundudum  conetur  emergere. Et  falus 
dnis  m foais.Fune  illi  religatum  ab  hu.meris  eius  trahunt. Hunc  dimicansiut  fit  pi/ 
culi  fignu:leuaquacit. Dextera  apprehenfo  ffilo  in  pugna  eil. Modicus  alias  tradus. 
Vt  prope  catini  uentii  eftmifi  priceleri  ui  repente  rapiantiabfumi  fpedant.Ac  fipe 
lamfubdudi  e manibus  auferunt;fi  non  trahentium  ope  conglobato  corpore  i pili 
modii  ipfi  fe  adiuuere.Protedunc  quide  tridentes  illi.Sed  moniln  folerria  e nauigiu 
fubeundiiarq;  ita  e tuto  priliadi. Omnis  ergo  cura  ad  fpeculandu  hoc  malu  ifumit''. 
DE  Animantibus  qui  filicea  teilaiflcquifine  uillo  includuntur : & reliquis  for-- 

C didis  aialibus.  Capitulum. xlvii. 

Ertiifima  eil  fecuritas  uidiifeplanos  pifcesiquia  nuq  fur : ubi  malefici  beftii. 
Quadecaufa  unnantes  facros  appellant  eos.  Silicea  cefta  inclufisfatedumeil 
nullum  elTe  fenfum  ut  oflreis. Multis  eadem  natura  qui  frunciutolothyrisipulmo' 
mbusiftellis,  Adeoqj  nihil  nd  gignit  m mati  ut  cauponari  etiam  iftiua  aialia  pernici 
molefta  faltu:aut  qui  capillus  maxime  celat:exiftant:ac  circumglobata efci  fipe  ex' 
ttahuntur.Qui  caufa  fdniumpifau  in  matinodibus  infeftateexiffimaf.Quibufda 
ueto  ipfis  innafcutiquo  in  numero  chalcis  accipitur. 


DE  Venenatis  marinis,  Cap.xlviii. 

T^TEcuenenacefrantcliraut  in  lepore:quiin  indico  mari  etiam  tacflu  peftilensj 
] ^ uomitum  diffolutionemqj  ftomachi  protinus  creat  . In  noftro  offa  informis: 
rolore  tantum  lepori  fimilis  , In  indis  dC  magnitudine  8C  pilo  duriore . Tancu  uiuus 
ibi  capitur.Eqi  pefhferum  aial  araneus  fpina:  in  dorfo  aculeo  noxius  . Sed  nuUii  ufq 
execrabilms  q radius  fuper  caudam  emines  trigonis:quam  noftripaftinaca appellat, 
Qum  conchylii  magnitudine  arbores  infixus  radici  necat.  Arma  ut  telum  perforat 
& ferri  & ucneni  malo.  DE  Morbis  pifcium.  Cap.xltx. 

M Orbos  uniuerfa  gna  pifcium  u t extera  aialia  etiam  fera  non  accipimus  fentire. 

Verum  igrocare  fingulos  manifeftum  facit  aliquorum  macies:  cum  in  eodem 
genere  prxpmgues  alii  capiant".  DE  Gnatioe  eo^i  mira,  Cap.L. 

QVonam  modo  gnencidefidenum  6C  admiratio  hominum  differri  non  patitur, 
Pifces  attritu  uentrium  coeuntitanta  celeritate  ut  uifum  fallant . Delphini  Si 
reUq  cltTfSi  modoiSi  paulo  diutius. Foemia  pifcis  coitus  tpfemare  feqt'':  uentre  eius 
roftropulfans.Subptu  mares  fceminamrditerouauefcetes  ea^i. Nec  fatis  e gnationi 
per  fe  coiCus:nifi  edicis  ouis  inter  fe  uerfando  mares  6C  foeminx  uitale  afpferit  uirus. 
Non  omnibus  id  contingit  ouis  in  canta  mulcitudie:alioqn  replerentur  maria  6i  da-' 
gna:cum  finguli  uteri  innumerabilia  concipiat. 

Item  de  generatione. 6i  q pifces  oua  piat.  Cap.Li. 

Pifcium  oua  in  man  crefcunc.quxdam  fumma  celeritate  ut  murenarum.quxda 
paulo  tardius. Plani  pifciumiqbus  cauda  nonobeft:aculeiqj  ut  teftudies&taix 
in  coicu  fuperueniunt.Polypicrineunofoeminx  naribus  adnexo,  Sxpix  & lolligines 
linguis  componentes  inter  fe  brachia:6i  incontrariii  naces:6i  pariunt  ore.Sed  polypi 
in  terram  uerfo  capite  coeiit. Reliqua  mollium  tergis:ut  canes. Item  locuftx  Si  fqllx. 
Cancri  ore.Ranx  fuperueniuc:  prioribus  pedibus  alas  foeminx  mare  apprehendente: 
poflerioribus  clunes. Pariunt  minimas  carnes  nigras  quas  gyrinos  uocant : oculis  tn 
Sicauda  infignes. mox  pedes  figuranturicauda  findente  fein  pofferiores.  Mirumque 
femeftri  uita  refoluuntur  m limum  nullo  cernente. Si  rurfus  uernis  aqs  renafeuntut 
qux  fuere nacxtpermde  occulta  rone  cum  dnibus  anis  ideueiar.  Et  mytuli  Si  pedies 
fponcenaturx  inharenofisprouemunt.  Quxdurions  teflxfutiuc  murices  purpurx 
faliuario  lentore . Sicut  acefeeee  humore culices:atque  fpuma  maris  mcalefcete  cum 
admilTus  e hvmber.Qux  uero  filiceo  tegmfe  opiutur:  ut  offrea  putrefeete  limo : aut 
fpuma  circa  nauigia  dmrius  flace:defixofq}  palos:8i  lignu  maxfe.Nup  coptii  i oflrea' 
tiis:humore  iis  foecificum  laStis  modo  efffuere. Anguillx  actetuc  fe  fcopulis.ea  ftrig 
metauiuefcfit.Necaliae  ea^  ^creatio.Pifciu  diuerfa  genera  nd  coeuc  prxterfqtina 
Si  ranam-.exqbusnafat  pnon  pte  ranx  fimilisiSi  nome  ex  utroqi  compofitum  apud 
grxeos  trahit. Quxda  tepore  ani  gignut'':6i  in  humore  ut  f terra.  Vere  pcdlinesilima' 
ces:hirudies.eode  tepore  euanefcunt.Pifciii  aute  lupus  Si  tnchias  bis  ano  parit . Ec 
faxatiles  omnes. Mulli  ter:ut  chalcis:cyprinus:exicn  - Scorpiones  bis  ac  fargi  uere  Si 
autiino.Ex  planis  fqrina  fola  autunoioccafu  uergilia^: . Plurimi  pifcium  tribus  me 

fibus:aprili:maio:iumo.Salpxautuno.Spariftorpedo:fqIicircaxqno(5lium.Mollcs 

uere.Sxpia  omnibus  mefibus  . Oua  eius  glutino  atrameci  ad  fpecie  uux  cohxrentta 
mafculus  ,pfeqt  afflatu:alias.fterilefcut. Polypi  hyeme  coeuc.  Pariut  uere  oua  tortili 
uibrata  pampino:tancafcecunditacc:utmulricudfcm  ouo^  occifi  nd  recipiat  eranos 

capitis:quxprxgnaces  tulere  . Ea  cxcluducqnqgefiodie.eqbusmulta^pternumeR' 

incercidunt.Locuftx  Si  reliqua  tenuioris  cruftx  ponutoua  fupra  ouaiatqj  ita  icubit. 
Polypus  foemia  modo  in  ouis  fedetimodo  cauernam  cacellaco  brachiorum  implecti 
claudit. Sxpia  in  terreno  paritrinter  harudines  aut  ficubi  enata  alga. Excludit  qntode^ 
cimo  die. Lolligines  in  alto  cdferta  oua  edut  ut  fxpix.  Purpurx:murices:eius  deniqi 
generis  uere  pariunt. Echini  oua  pleniluriiis  hrit  hyeme  . Et  codex  hybetno  cempot^ 


r 


nafcutur.Torpedo  odogenos  foetus  hiis  inuenif.Ha  qus  ftra  fe  parit  oua  prsmollia 
in  ahunt  lucuna  utentEauffetesiatquctbiexclud&.Silitnocio  omnia  qux  cartilaginea 
apptllauimus:itafitutfokpifciuma{aralpariant:8doua,codpiat.Silumsm3sfpIus 

omnium  edita  cuftodrr  oua:f*pe  & quinquagds  diebus  ne  abfumat  ab  aliis,  Csterrc 
faminsm  triduo  excluduntsfi  mas  attigit.  Acus  fiue  belona:  unus  pifcium  dehifcete 
pptec  multicudmem  utero  parit . A ptu  callefcit  uulnustquod  & in  c*ds  ferpenbus 
ttadu t.  Mus  marinus  i terras  fcrobe  effoffa  parit  oua : & rurfus  obruit  terra.Tricefio 
die  refoffa  aperit . foemmque  in  aquam  dudt. 

DE  Vuluis  pifcium.  Cap.Lii. 

ERrythini  8t  chana  uuluas  habete  tradunt''. Qui  trochos  appellat' a grsds  ipfe  fe 
inite.  Aquatilium  omnium  foetus  inter  initia  uifu  caret. 

DE  Longiffima  uita  pifdum.  Ca.Liii. 

A Eui  pifcium  memorandum  nup  exeplum  accepimus.Paulifipum  uilla  e capa^ 
ni®  haud  procul  neapoIi.IneainGefaris  pifdnisaPoiHoncVedio  coniedum 
pilceifexagefimum  poftannu  expiraffefcnbit  Anneus  Seneca. Duobus  alus  xqlibus 
eras  eX  eode  genere  etia.tunc  utuetibus.  Quce metio  pifcinapi  admonetiut  paulo  plfa 
dicamus  hac  de  reipniufq  digrediamur  ab  aquatilibus, 

DE  Viuatiis  oft  ;rearum.6d  ea  pnus  snucnerit,  Cap.Lifu. 

OScrca^  uiuaria  prjmus  ornii  Sergius  Orata  fiieuit  i baiauoistate.L.Craflfi  ora' 
toris  an  marficil  bellii  . nec  gulx  cajfed  auarici«;magtia  ue(ihgalia  tali  ex  fge'' 
nio  fuo  pcipi&,Vt  qpnus  pefiics  fuek  b^ineas  ita  magonizatas  uillas  fubide  ucde^ 
do.  Iis  primus  optimu  fapore  oftreis  lucrinis  admdicauic:  quado  eade  aqtilia  genera 
aliubi  atqj  aliubi  meliora.  Sicut  lupi  pifces  in  tybcri  amne  inter  duos  pontes:  rombus 
rauennsimurenain  ficika : elops  rhodudi  alia  genera  fimiliter: ne  culina^  cefu rapa/ 
gar.Nondu  britannica  feruiebant  iittoraicum  Orata  lucrina  nobilitabat.  Poftea  uifii 
uti  in  extrema  italia  petere  brundufmm  oftreas  ac  uelitis.Sed  fter  duos  fapores  nup 
excogitatum  famem  longs  aduedlionis  a brudufio  cdpafcere  in  luccino  . ^de  artate 
prior  Luamus  Murena  reliquo^ipifciu  uiuariaiuenit . Cuius  def de  exeplu  nobilitas 
fecuta  e.PhilippusiHortefius.  Lucullus  exafo  etia  monte iuxta  neapolim  maiore  £/ 
pendio  q uilla  sdificaueratteuripu  6C  mana  admifit.Qua  de  caufa  Magnus  Pdpeius 
Xerxe  togarum  eum  appellabat. Quadraginta  ipfius  pifcms.  A defuniSo  illo  uenire 
pifces.  Quis  primus  murena^  uiu, ana  fecerit.  Cap.Lv. 

MVrenarum  uiuarmm  priuacim  excogitauit  CKirrus  an  alios:  qui  ccenis  trium^ 
phalibus  Cxfans  didatocis  fex  niilia  numero  murenae  mutua  appedit . Nam 
pmutare  qde  pceao  noluitraliaue  merce. Huius  uilla  inter  q modicu.xl.pifcins  uedi^' 
derut.Inuafit  deinde  fmgulorum  pifcium  amor.  Apud  baulos  in  pte  baiana  pifcina 
habuit  Horcefius  orator. Murenam  adeo  dilexinut  exanimata  fleuecredaf.  In  eade 
uilla  Antonia  Drufi  murens  quam  diligebat  in  aures  addidit : cuius  propter  famam 
nonulli  baulos  uidere  cdcupiuerunt. 

DE  Coclea^  uiuariis.6d  qs  primus  fftituit.  Cap.Lvi. 

COclearu  uiuaria  iflituit  Fuluius  Lupinus  i tarqniefi  paulo  ari  duile  bellum; 

quod  cum  Pompeio  Magno  adlume:diftidis  quidem  generibus  earumifepati 
ur  elfentialbx  qu^  m reatino  agro  nafcuf.fepatf  illyricsiqbus  magnitudo  pt^cipua. 
african®;  qbus  fcecuditas . folitan®  quibus  nobilitas, Qum  6d  fagina  ea^icometatus 
eft.  Sapa  & farreialnfqj  generibus:  ut  cocleiE  quoqjalnles  ganeam  implerent, Cuius 
arcis  gloria  in  eam  magnitudinem  perdudu  finuc  odoginta  quadrantes  caperent 
figula^ calices  audtore.M. Varro,  DE  Pifdbus  terrenis,  Cap;Lvii. 

Pifcium  genera  eria  nu  a Theophrallo  mira  produntur  circa  Babylonis  rigua 
decedetibus  fluu  iis  f cauernas  aqs  hrites  remanerc.Quofda  idc  exite  ad  pabula 
pennulis  gradientes  crebro  cauds  motu,  concraqj  uenatis  refugere  in  fuas  cauernas: 


dc  \ iis  obucrfos  ftare.Cipita  eo^:  elTe  lanx  marina:  fimiha  : reliquas  partes  gobiotu- 
brichias  uc  exteris  pitcibus  , Circa  heraclci  dc  corone  dC  1/cu  amne  elle  mulnpharu. 
Inponco  unum  genus  effeiquoiexiremas  tlummum  aquas  recflet  : cauernafqj  fibi 
faciat  m terra.atq;  m lis  uiuat  etiam  reciprocis  anibus  ficcato  litcore.Effodi  ergo.mo/ 
tu  demum  corporum  uiuere  eos  approbant.  Circa  heracleam  eandem  eodemqjlyco 
ane  decedente  ouis  relirtis  m limo  generari  pifces  qui  ad  pabula  petenda  palpitent 
exiguis  brichiis.Quodfierinonmdigohumoris  : propter  quod  &:  anguillas  diutius 
uiuere  exemptas  aquis. Oua  autem  in  ficco  matutariiuc  teftudmum.  Eadem  f ponti 
fegione  apprehendi  in  glacie  pifcium  quofdam  maxime  gobiones  non  nifi  patinaiji 
calore  ui calem  motum  fatetes.In  us  quide  tametCi  mirabilis: e aliqua  rd.  Idem  tradit 
in  paphlagoma  effodi  pifces  graciffimos cibis  terrenos  altis  fcrobibus.in  his  locis  ubi 
nulUreftagnent  aqux.Mirat^qj  dC  ipfegigmfine  coitu. Humons  quidem  uim aliqua 
ineffe  qua  puteis  atbitraticum  nonnulli  reperiant  pifces.  Quicqd  e hoc  certe  mmus 
admirabilem  talpa^  facit  uica  fubcerranei  afalts  : mfi  forte  uermium  terreno^  6c  us 
pifeibus  natura  e,  DE  Muribus  nili.  Cap.Lvui. 

\ TErum  dmbus  us  hde  nili  fundatio  affert  omnia  excedentem  miracula.Quippe 
deturgente  eo  mufculi  reperiant  inchoato  opere  genitalis  aqux  cetrxqjiia  parce 
corporis  uiuenres  nouifffa  effigie:etia  num  terrena. 

DE  Anchia  pifce:6i  quomodo  capiat'*.  Cap.Lix. 

II^TEc  de  achia  pifce  fileri  conuemt.Icaqj  pletofqj  adueeto  credidiffe  apudchelido^ 
I ^ nias  infulas;qs  diximus  afix  fcopulos  m mari  ante  ptomontonum  ficas  . Ibi 
frequens  hicpifcis.&celeritercapit'' uno  ghe:puo  nauigio  & concolori  uefte  : eadeqj 
hora  p aliquot  dies  continuos  pifcator  enauigat certo  fpatio.efcamqj  proiicic.  qcqd 
cx  eo  mutefifufpeifta  fraus  pratdx  e.Cauenfqj  quod  timuit:cum  id  fxpe  fadtum  eft: 
unus  aliquando  confuetudmeinuitatus  anchias  efcam  appetit.  Notafhicincentioe 
diligentuucaudtorfpei:  cdciliatorqj  capturx.  neq;.n.  e difficile  cump  aliquot  dics 
folus  accedere  audeatitandem  SC  aliquos  fueicipaulacf  comitatior . Poftremo  greges 
adducit  innumeros:  iam  uetuftiffis  qbufqj  affuetis  pifeatorem  agnofccre:  & cibum  e 
manu  rapere. Tum  ille  paulum  ultra  digitos  fefea  laculatus  hamum  figulos  inuolac 
uerius  q capir:ab  umbra  nauis  breui  conatu  abfensata  ne  exteri  feriat  alio  ftus  exci' 
piete  ceconibus  raptu :ne  palpitatio  ulla  aut  fonus  exteros  abigat.  Conciliatore  noffe 
ad  hoc  prodeflme  capiat''.  pcirpiCcatorfugicurom  reliquum  gregem.  Fcrutdifcoide 
focium  duci  fotuinfidiatum  pulchre  noro  cepiffe  maleficia  uolunrate  . Agnitum  in 
macello  a fotio  cuius  iniuria  erar:6i  dati  dani  formula  ex  edidto  codenatum  . Addit 
Mutianusxftimatalitedecemlibns . Idem  athix  cum  unum  hamo  teneri  uidcnnt: 
fpinis  quas  m dorfo  ferratas  habent  linea  fecare  traduntur:eo  qui  tenetur  extendere; 
uc  prxcidi  poffic.At  inter  fargos  ipfe  q tenet  ad  fcopulos  linea  terit. 

DE  Stellis  marims.  Cap.Lx. 

PRxcerhxc  claros  fapientiaaudfores  uideo  mirari  flellam  in  mari.  Ea  figura  eft 
puaadmodum  caro  intusrextra  duriore  callo  . Huicta  igneum  feruorem  efte 
traduntrut  omnia  in  mari  contaifta  adurat.  Omnem  cibum  ftaci  pagat . Quibus  fit 
hoc  cognitum  experimentis  :haud  facile  dixerim  . Multo  mirabilius  dixerim  id  cuius 
e^enendi  quocidieoccafio  eft.  DE  Dacftylis  co^q; miraculis.  Cap.Lxi. 

Oncharum  e gne  funt  datftyli  ab  humanorum  unguium  fflitudie  appellati  .Iis 
^ natura  in  tenebris  remoto  lumfeialio  fulgore  clarere  : &C  quato  magis  humore 
habeat. Lucere  fora  madentium. Lucere  in  manibus:  atqj  etiam  m folo:  acueftedeci' 
dctibus  guttisiut  qjculdubio  pateat:fuca  illam  naturam  effeiqua  miremuretiam  m 

§ore.  DE  Inimicitiis  Siamiatiis  iterfe  aqtilium.  Cap.Lxii. 

Vnc  & inimicitia^  atqj  cocordix  miracula.  Mugil  6C  lupus  mutuo  odio 
CdgerdC  murena  caudas  fter  fe  prxrodcnccs. Polypum  m ratum  locufta  pauet: 


ui:fiiuxuuideriC:dnmomonac^Locu(>acogcr.Rurfuspolypu  cdgti  lacerat.  Niddi- 

ufi  auctore  prsrodere  cauda'  mugili  lupu.cofdcqj  ftacis  mefibus  cocordes  cffe-Omna 
autem  uiucre:qbus  caudx  ficaputct^Ac ..  cdtrano  amiatix  exepla  fut:prxtet  illos  dc 
quorum  diJdus  rocietate.Balenx  mufculus  quadoqj  prxgraui  fupcrdhorum  podere 
obrutis  eius  oculis  ifellatia  magnitudiem  uada  prsn.-.  :as  demonflrat.ocLilotumque 
uice  fungic.Hinc  uolucrum  nacutxdiccntur.  ^ 

natvralis  historiae  liber. X. 

DE  Natura  auium.  Cap.i, 

EQVITVR  NATVRA  AVrVMiQVARVM 
gridiffimi  &peuebefl:iaru  genens  (Iruciocamcli. 
Afna  uel  xthioptci  alcitudmem  cqtis  infidentis 
cquocxcedunt:celcricateui'cunt.ad  hoc  demum 
datis  pennis  ut  currentem  adiuucnt;  Gcceco  npn 
fune  uolucresmec  a terra  tollunt.  Vnguls  iis  cer^ 
uinis  filesiqbus  dimicat;  bifulcx  compreh^edis 
lapibus  utiles:quos  i fuga  cotrafequences  igeruc 
pedibus. Concoquedi  fi/.  deleiftu  deuoratamira 
natura.  Sed  non  minus  ftoliditas;!  tata  reliqui 
corporis  altitudie  cu  colla  frutice  occulcaucnnt: 

. _ latere  fefe  cxiRimanciii  . Premia  ex  iis  oua  ^pter 

aplitudiem  ^ qbufda  hitauafistconofc^  bellicos  6c  galeas  adornantes  pennx, 

DE  Phoenice.  Cap.ii. 

AEchiopes  atqi  indi  difcolores  maximc:& inenarrabiles  ferunt  aues  , Ecanon® 
nobilem  arabix  phoenicem. haud  fcio  an  fabulofe  unum  in  toto  orbemee  uifii 
magnopere. Aquilx  narrat*  magnitudineraun  fulgore  arca  colla  : extera  purpureus: 
cxrulcam  rofeis  caudam  penis  diftinguentibus.  Criftis  facicm:capucqi  plumeo  apice 
honcftare.Pnmus  atej}  diligcnciffimus  togatorum  dc  eo  prodidit  Mandms  fenacor 
illc maximis  nobilis  dodlrinis:  do(florc  nullo. Auctor  eft  neminem  extiti/Tequidenc 
ucfcentcm.Sacrum  in  arabia  foli  effe.  Viuerc  annis  fcxcentis  fexagmta.  Senefcccem 
cafiartunfqj  furculis  conftrucrc  mdumtrcplete  odonbus ; 6C  fuperemori . Ex  ofTibus 
deinde  ac  medullis  nafei  primo  ceu  uermiculum.indc  fieri  pullum. Principioqj  iufta 
funeri  prion  redderc:&'  totum  deferre  nidum  ^pe  pancaiam  in  folis  urbcmidcin  ara 
ibi  deponere. Cum  huius  alitis  uitamagni  conucrfionem  anni  fi  .n  prodit  idc  Man^ 
lius.Iterumqjfignificationes  tempcftatum  fyderum  eodem  teuerti.Hocaute  circa 
meridiem  incipereiquo  die  fignum  arietis  fol  intrauerit . Et  fuiifc  cius  conucrfionis 
annum  prodente  fe.P. Licinio. M. Cornelio  cdiT.  duccccfir-ium  quinrumdccimum, 
Cornelius  Valerianus  phoenicem deuolauiffe  in  xgyptum  tradir.Q_.Plautio.Sex. 
Papinio  confT.Allatumqi  effein  urbe  Qaudiiprinapis  cenfura:  anno  urbis. dccc.  Et 
m comitio  propoficumiquod  a(fh's  reftatum  e.Sed  qux  falfa  effe  neo  dubitarit. 

DE  Aquilis. Cap. ili. 

X iis  quas  nouimusiaquilx  maximus  honosrmaxfaSiuis.Sex  earum  genera. 
Melenxtos  a grxas  di(fba:eadeq}  in  ualetia  minima  magnitudine:  uiribus  prx- 
cipua:colore  nigricans.Sola  aquilarum  foetus  fuos  alit,  Cxterx(ut  diccmus}fuganc. 
Sola  fine  clagorc:fme  murmuratione, Conuerfac  autem  in  montibus, Secudi  generis 
in  oppidis  & in  campis  albicante  cauda  . Tectii  morphos  quam  Homerus 
fiiparcnon  uocat.aliqui  6i  piancu  anatariam. Secunda  magnitudinefii  ui.huicquc 
circa  lacus  , Phoemonoe  Apollinis  didla  filia  dentes  ei  clTe  prodidit,  mutx  aUas 


CAII  PLYNII  SECVNDI 


careti  Imgua  ^ Eandeqj  aquilatu  nigetrimamiprommetiore  cauda.cofefit  8i Boetius. 
Ingenii  eft  ei  teftiidmes  raptas  frangere  e fublimi  iadendoiqua!  fors  interemit  poeta 
Aefchylamipradidlam  faas(ut  feront)eius  diei  ruinam  fecuta  exii  fide  cauente.Itea 
quarti  genens  eft  percepterus.eade  morat'' p lacmsiuulturina  fpecieialis  mimmisireli/ 
quas  magnitudine  ailcell&ifed  ibettis  3i  degeneriutpote  quam  uetbetet  cotuus.  Eade 
ieiunx  fempauiditatis;8cquerul»  murmuratioms.fola  aquilarum  exanima  fert  cor- 
pora.Cxtetsicum  occideteiconfidunt.Hxc  facit  ut  quintum  genus  gnefion  uocetur 
uelut  uerum  foluraq!  incorruptx  originisimedia  magnitudineicolote  fubrutiloiraji 
confpedla.Supeft  halietusidariffima  oculorum  adeilibras  ex  altofefe.uifoqj  i mari 
pifce!  prxeeps  m eum  ru&iac  difaiffis  pedore  aquis; rapiens.  Illa  quam  tertia  diximus 
drea  ftagna  aquaticas  aues  appetitimergetes  fe  fubideiddec  fopitas  laffatafq;  rapiat. 
Spedandadimicario:aue  ad  pfugia  littorum  tedeteimaxime  G condefa  harundo  fit. 
Aquila  in  deiedu  abigente  aliajSi  cum,  appetit  in  laois  cadete:  umbramqj  fua  nanti 
fub  aqua  a littore  oftedete.Rutfus  auem  diuerfa:84ubi  minime  fe  credat  fpedatt: 
emergete.Hxc  cie  gregatim  auibus  natadi  :quia  plfes  fimulnon  infeftanf:  refperfu 
penarum  hofte  occxcantes.Sxpe  8l  aqmlx  ipfs  non  toleiantes  pondus  apprehefum 
una  mergunt''. Halietus  tantum  implumes  etiam  num  pullos  fuos  peutiens  fubmde 
cogit  aduerfos  intueri  folis  radios.  fi  cdniuete  fleceqj  aiaduertic:  ptxcipitat  e mdo 
uelut  adulterinum  & degenere. Illum  curas  acies  firma  cdtraftetetitieducat . Halieti 
fuum  genus  non  hnt;  fed  ex  dmerfo  aquilarum  coitu  nafcunt'' . Id  quide  quod  ex  lis 
natum  e:m  olTifragis  genus  hetie  quibus  uultures  progenerant" minores. & ex  iis  mar 
gni  qui  omnino  nd  generant. Quidam  aduciunt  genus  aquilx  quam,  barbata  uocat: 
thufei  uero  offifragamitribus  pnmis;&  quinto  aquilarum  gni  medificaf.Nido  lapis 
artitesique  aliqui  dixere  gagiten  : ad  multa  remedia  utilisinihil  igne  depdes.Eft  aute 
lapis  ifte  prxgnansistus  cum  quatias  alio  uelut  m utero  fonante.fed  uis  illa  medica; 
nonmfiinmdo  direptis.Nidificati  petris  84  arbonbus.Panuntouaterna.Excludut 
pullos  binos  :uifi  funt  84  tres  aliquando. Alterum  expelluntitedio  nutriedi.  Quippe 
eo  tpfeipfis  cibum  negauit  natura  profpiciensme  omnium  ferarum  foetus  raperet. 
Vngues  quoqj  earu  inuertunt" diebus  iis.  Albefeunt  inediapenxiutraento  ptus  fuos 
odcrint.Sed  eietftos  ab  iis  cognatum  genus  offifragi  excipiunnSi  educant  cum  fuis. 
Verum  adultos  quoq;  pfequit" paresiSC  longe  fugatismulos  fcilicet  rapinx.Et  alioqn 
unum  par  aquilarum  magno  ad  populandum  tradlu  ut  fatietundiget . Determinat 
ergo  fpatiamec  in  proximo  ptsdif.Rapta non  protinus  feruntifed  primo  dcponiit. 
cxptxqj  pondus  tunc  demum  abeunt. Oppetunt  non  fenionecxgritudmeifed  fame: 
intantum  fuperiore  acctefceteroftroiutaduatas  aperiri  non  queat.  A meridianoau' 
tem  tpfe  operant";84  uoiant.prionbus  horis  diei  donec  impleant  hominum  conue'tu 
fota  ignauae  fedet.  Aquilaji  pens  mixtas  reliquarum  alitum  penas  deuorant.Negant 
unq  fola hac  alite  fulmie  exanimata. Ideo  armigera  louis  confuetudo  iudicauit. 

Quado  legionum  figna  effe  coeperint.  Cap.riii. 

ROmanis  eam  legionibus.C.Marius  in  fecundo  confulatu  fuo  proprie  dicauit. 

Erat  84  antea  prima  cum  quattuor  aliis  lupis:  minotauris;equis:apris;quafmc 

guios  ordines  anibant.Pauas  an  annis  fola  in  aciem  portari  coeperat.  Reliq  in  caftris 
telmquebanf’.  Marius  in  totum  ea  abdicauit.Ex  eo  notatum  non  fere  apud  legiones 
unq  hybernamm  effe  in  caftrisiubi  aquilarum  non  fit  iugum.  Primo  84  fecundo  gfii 
non  minorum  tantum  quadrupedum  rapinaifed  etiam  cum  ceruis  prxlia.  Multum 
puluerera  uolutatu  colleiftum  infidis  cornibus  excutit  in  oculos:penis  ora  uetberis: 
donec  ptxcipitet  in  rupes.Nec  unus  hoftis  illi  fatis  eft.  Acrior  i cum  dracone  pugnai 
multoqj  magis  anceps  etiam  fi  i aete.Oua  hicconfedatut  aquiixauiditatc  malefica. 
Atillaob  hoc  rapit  ubicuqj  uifu. Ille  multiplici  nexu  alas  ligattitafe  fplicas  utfimul 
decidat.  Mitum  de  aquila.  Cap.v. 


ESc  pcelebris  apud  fefton  urbe aquil* gloria  educatam  a uirgine  rcttuliffe  gratiai 
aues  primo  mox  deinde  uenatus  aggerete.Defunaa  poftcemo  i rogum  accefu 
eius  inieciffe  fefeiScfimul  conflagraffe.Quamobcaufam  incolsiquod  uocant  herou: 
in  eo  loco  fecere  appellatum  louis  8d  uirgmisiquoniam  illi  deo  ales  afctibit' 

DE  Vulturibus.  Cap.vi, 

“Jl  TVlcurum  prxualet  nigri.Nidos  nemo  actigitudeo  etiam  fuerequi  putaret  illos 
Y ex  aduerfo  orbe  aduolarc  falfo.Nidificanc.n.  in  excelfiffimis  rupibus. fetus 
detn  fa:pe  cernunt  fere  bini . Vmbricius  arufpicum  in  noftro  suo  peritiiTfus  parere 
tradit  oua  tredecim.  Vno  ex  iis  reliq  oua  nidumqj  luftrarcimoxabiicere.Triduo  aute 
ante  aut  biduo  uolare  eos  ubi  cadauera  futura  funt. 

DE  Sanquale.  Cap.vii. 

sO  Anqualem  aue  atqj  imufulu  augures  romani  magn*  qusftioni  habet.ImmU'' 
^ fulum  aliqui  uultutis  pullum  arbitrant" effe  :&  fanqualemoiTifragam.MafTu/ 
rius  fanqualem  offifragam  dicit  efTe.  Immufulu  autem  pullum  aqlajipriufq  albicet 
cauda- Quidam  pofb  Mucium  augurem  uifos  nd  efTeromx  confirmauere.Ego:quod 
uerifimilius  eftiin  dcfidia  rerum  omnium  non  arbitror  agnitos. 

DE  Accipitribus.  Cap.viii. 

ACapitrum  gna  fedecim  luenimus . Ex  lis  circon  claudum  altero  pede  ^pfpernmi 
augurii  nuptialibus  negoais  6C  pecuarix  rei . Triorche  a numero  teftiurcui  prf'' 
cipatum  m auguriis  Phemonoe  dedit.  Buteonem  huc  appellant  romani.Familiaetia 
ex  eo  cognominata  cum  profpeto  aufpicio  in  ducis  naui  fediflet.Efaloa  graxi  uocat: 
qui  folus  omni  tempore  apparet. Cscerihyeme  abeunt . DiCliniltio  generum  exauiV 
dicate . Alii  non  nifi  ex  terra  rapiunt  auem  . Alii  non  mfi  circa  arbores  uolitancem. 
Alii  fedentem  in  fublimi. Aliqui  uolantem  in  aperco.Itaqjdd  columba  nouereexiis 
pericula : uifoqj  confidunt : uel  fubuolant : contra  naturam  eius  auxiliantes  fibi : in 
infula  africs cerno  in  oceano.  Accipitres  totius  maffilia:  humi  fetificant . Necalibi 
nafcuntrillis  alTueti  gentibus. In  thracise  pte  fup  amphipolin  homines  atq;  accipitres 
fociecace  quadam  aucupantur.Hi  ex  filuis  arundinetis  excitant  aues.  illi  fupuola-' 
tes  deprimunt.Rurfus  capras  aucupes  diuldunt  cum  iis , Traditum  e miffas  f fublie 
ibi  excipere  eos : 6c  cum  tempus  fit  captura: : clangore  ac  uolatus  genere  inuitare  ad 
occafionem.Similequiddam  lupi  apud  msotin  paludem  faciunt,  nam  nifi  partem 
a pifcantibus  fuam  accepere:  expanfa  eorum  retia  lacerant.  Accipitres  auium  nd  cdu  t 
corda. Nodlurnus  accipiter  cymmdis  uocat"  rarus  etiam  in  filuis:  interdiu  minus  cer^ 
ne. Bellum fcerneciuum  geriteum  aquila.cohazrecefqj  fa:pe  prehendunt. 

DE  Cocyccqux  a fuo  genere  interimitur . Cap.ix. 

COjxex  acdpitrc  uidet"  fienttemporeanni  figuram  mutans:  quoniam  tucnon 
appard  reliquimifi  pquapauds  diebus.  Ipfeqj  modico  tempore  a:ftacis  uifus: 
non  cernit" poftea.Eft  autem  neqj  aduncis  unguibus  folus  acdpitrum:nec  capite  fflis 
illis:neqj  alio  q colorerat  riiftu  columbi  pouus.Quin  abfumit"  ab  accipitrerfi  quando 
una  apparuere.Sola  omnium  auis  a fuo  genere  interepta  . Mutat  autem  & uocem. 
Procedit  uerc.  Occultatur  caniculae  ortu. Semperqj  pariti  alienis  nidis:maximc  paliT 
biu  maioriex  ptcfingula  ouarquod  nulla  alia  auis: raro  bina.  Caufafubiidendi  pul^ 
los  putat:^  fdatfe  inuifamcundlis  auibus:nam  minuta  quoqj  infeftant.Itandfore 
tutam  gni  fuo  ftirpem  opinauni  fefellerit. Quare  nullum  facit  nidum.alioqn  trepi^ 
dum  animal. Educat  ergo  fubditum  adulterato  feta  nixu. Ille  auidus  ex  nafa  prarri' 
pic  cibos  reliquis  pullis. Itaqj  pinguefatifii  nitidus  in  fe  nutrice  conuertit. Illa  gaudet 
eius  fpede.miratq;  fefe  ipfamrq»  calem  pepereric  , Suos  comparatione  eius  damnat; 
ucalienos.Abfumiqj  etiam  feinfpedite patie :donec  corripit  ipfam  quoqj  ia  uoladi 
potens. Nulla  tii  auium  fuauicate  carnis  comparat" illi. 

DE  Miluis,  Cap.decimum. 


Mllui  ex  eodem  acdpitrum  genere  magnitudiedifferut.Notatu  iiis  rapadlTiam 
& famelica  femp  alitemihil  efculenn  rapere  uq  ex  funeri  ferculis:  nec  olympi® 
ex  ara.  Ac  ne  feretiu  qdemanibusrnifi  lugubri  municipio^iimmolatiu  ofteto.  lidem 
uident‘'arce  gubernandi  docuiffe  caudx  flexibus  in  cado  monftrate  nata  quod  opus 
effer  in  profudo.Milui  dC  ipfihybernis  menfibus  latentmon  tamen  ante  hirudines 
abeutes. Traduc" autem  6d  folftitiis  affici  podagra. 

Digeftio  auium  per  genera.  Cap.xi. 

YOIucru  prima  diftmcftio  pedibus  maxime  cdftat.  Aur.n.aducos  tigucs  habent: 

aucdigicosiauc  palmipedii  in  genere  futiuti  aferes:&  aquatica:  fere  aues.  Adu^ 
cos  ugues  habentia  carne  tantu  uefcuf  ex  parte  magna. 

DE  Inaufpicatis  auibus  Cornice:Coruis:Bubone.  Cap.xii. 

COrnices  6i  alio  pabulo.  Atqj  duriciam  nucis  roftfo  repugnarem  uolantes  faltu 
in  faxa  tegulafue  iaciunc  iterum  ac  fxpius  : donec  qffatam  perfringere  queat. 
Ipfa  ales  eft  inaufpicata:  gartulitacis:a  quibufdam  tamen  laudata  . Ab  arifturi  fydere 
ad  hirundinum  aduentum  notaneam  in  Minerux  luris  templifq?  raroialicubi  dino 
nonafpiaTicucathenis.  Pr:Eterea  Cola  hxc etiam  uolantes  pullos  ahqdiu  pafcit . In 
aufpicatiffima  foetus  temporeihocefl:  pofl  folftitium  . Cxterx  omnes  ex eodem  gHc 
pellunt  nidis  pulios:ac  uolare  cogunt, Sicut coruiiqui  & ipfi  non  carne  tantu  aluri 
fed  robuflos  quoqj  foetus  fuos  fugant  longius  . Itaqj  paruis  in  uicis  non  plus  bina 
coniugia  fune. Circa  cranonem  quidem  theffalix  fmgula  perpetuo.  Genitores  foboli 
loco  cedunt. Diuerfa  in  haefid  fupradicfla  alite  quxdam.Corui  anfolflitium  generat. 
Item  xgrefcunt  fexagenis  diebusifiti  maximeianteq  fici  coquant''autumno  . Cornix 
ab  eo  tempore  corripit  morbo.  Corui  patiunt  cu  plurimum  quinos  . Ore  eos  parere 
aut  coire  uulgus  arbitrat, Ideoqj  grauidas  fi  ederint  coruinum  ouum:  per  os  partum 
reddere. arq?  m totum  difficulter  parereifi  cedto  inferant^Anfloteles  negat.  Non  het' 
cule  magis:  qin  Aegypto  ibim.Sed  illam  exofculationemiqux  farpe  cernit'": qualem  in 
columbis  effe.Corui  in  aufpiciis  foli  uidenf  intelleiflu  habere  fignificarionum  fua^i. 
nam  cum  medix  hofpites  occifi  funt:  omnes  epeloponnefo  8C  atrica  regione  uolaue^ 
runt.Peffima  eo^fignificatio  cum  glutiurtt  uocem  uelut  flrangulati. Vncos  ungues 
nocfturnx  aues  habent:utno(flux;bubo:ululx  . Omnium  horum  hebetes  interdiu 
oculi.  Bubo  funebris  & maxime  abominatus  publicis  prxapue  aufpiciis . Deferta^ 


colit:nec  tantum  defolataifed  dira  etiam:6d  inacceffa . Nodas  monflruminec  cantu 
aliquo  uocaliifed  gemitu. Itaqj  m urbibus:aut  omnino  in  luceuifus:  dirum  oflrium 
eft.Priuatorum  domibus  infidentem  plunmum  fcio  non  fuiflc  feralem.  Volat  nuq 
quo  Iibecifed  tranfuerfus  auferf. Capitolii  cellam  ipfam  intrauit  Sex.Papellio  Iftro: 
.L.Pedanio  conff.  propter  quod  nonis  martiis  urbs  luflratae  eo  ano. 

DE  Incendiaria.  Cap.xiii. 

1 r Naufpicata  e & incriliaria  auis:^prer  qua  fxpenumero  luffratam  urbem  f ana' 
J libus  muenimus : ficut.L.Craffo.C.  Mario  conff.  Quo  anno  6d  bubone  uifo 
laftratae.Qux  fitauis  ea  nec  reperit"":nec  tradit.Quidam  ita  interpretat'" incediariam 
effeiquxcuqi  apparuerit  carbonem  ferens  ex  aris  uel  altaribus.  Alii  fpintumicem  eam 
uocat.Sed  hxc  ipfa  qux  effec  inter  aues:qui  fe  feire  dicerennon  inueni. 

DE  Cliuina.  Cap.xiiii. 

CLiuinam  quoq?  auem  ab  antiquis  nominatam  animaduerto  ignorari . Quida 
clamatoriam  dicunt : Labeo  ^hibitoria.Et  apudNigidiu  fubisappellafauis: 
qux  aqla^  oua  frigat.  DE  Auibus  incognitis.  Cap.xv. 

SVnt  prxterea  complura  genera  depida  in  hetrufea  difciplina  fxculis  non  uifa: 
qux  nunc  defeciffe  mirum  efl::cu  abudd  etia  qux  gula  hiiana  populat''. 

KDE  Auibus  nocflurnis.  Cap.xvi. 

Xternorum  de  auguriis  peritiffime  fcripfiffe  Illapfas  nomine  putat''  i Is  tradir 


nodua  bubone  picu  arbores  cauate  trogone  cornicem  a cauda  de  ouo  exire:  <juoma 
pondere  capitu  peruetfa  oua  pofteriore  pte  corpore  foueda  matri  applice't. 

DE  Nfodtuis.  Cap.xvH. 

NOiftua^i  contra  aues  folters  dimicatio. Maiore  circundata;  multitudfe  refupin* 
pedibus  repugnant.-colledlxqj  m arcum  roftro  Sc  unguibus  tot»  tegud.  Auxiliaf 
accipitercollegio  quodam  natur*:  bellumque  partitur . Nodluas  fexagenis  diebus 
hyemis  cubaretfiC  nouem  uoces  habere  tradit  Nigidius. 

DE  Pico  mattio.  Cap.xviii. 

SVnt  Si  pua:  aues  uncow  uguiu:ut  picus  martiusicognomine  infignes  SC  i aufpiV 
Ciis  magnae . Quo  in  gne  arborum  cauatores  fcandentes  in  fubreiftum  felium 
modo. Illi  uero  Si  fupini  percuflTi  cordas  fono  pabulu  fubelTc  intelligunt . Pullos  in 
cauis  educant  auiu  foli.  Adadlus  cauernis  eo^i  a paftore  cuneus:admota  quadi  herba 
ab  iis  elabi  credit  uulgo  . Trebius  audior  efl: : clauu  uel  cuneu  adadu  qta  ui  libeat  in 
atboresiin  qbus  nidii  habeat:ftatim  exilire  cii  crepitu  atborisicum  infederit  clauo  aut 
cuneo . Ipfi  principales  latio  funt  in  auguriis:a  tege  qui  nomen  huic  aui  dedit.  Vnum 
eotum  prajfcitu  ttanfire  non  queo.  In  capiteprxtons  utbani.L.Tuberonis  i (bto  mra 
pro  tribunali  reddentis  feditita  plaade:ut  manu  apprehendetetur.Rcfpondetc  uates 
exirium  imperio  portendi:  fi  dimitteret'.  At  fi  exanimaret  pra;ton.Et  ille  au  te  protinus 
concerpfit.Nec  multo  poft  impleuit  prodigium  . VefcundSi glandem  hoc  genere: 
pomifq:  multsifed  qua:  carne  tantum  non  uiuunt.  Excepto  miluo  : quod  ipfum  in 
auguriis  di^:  e.  DE  Vncos  ungues  hriribus  Si  digitos.  Cap.xix. 

YNcos  ungues  habetes  omnino  non  congregant:  St  fibi  quoqj  praxlat.Siit  autc 
omnes  fere  altmola!:pt*ter  nodutnasiSi  magis  maiores.  Omnibus  quibus  al* 
grandes rcotpus  exiguum  . Ambulant  difficulter.In  petris  taro  confiftunticutuatuta 
unguium  prohibente.  Nuc  de  fecundo  otdine  dicamus:quod  in  duas  diuidit  fpes: 
ofeines  Si  alites.  Illarum  gni  cantus  onsihis  magnitudo  differentiam  dedit . Itaque 
prxcedet  ordie  dnes  reliqs.  DB  Pauombus:  et  qs  eos  prius  comederit.  Cap.xx. 
iT  N his  pauonum  genus  cum  formam  tum  intelledum  eius  Si  gloriam  gemina' 
JL  tes. Laudatus  expandit  coloresiaduetfo  maxime  foleiquia  fic  fulgetius  radiat. 
Simul  umbrx  quofdam  reperculTus  exteris  qui  in  opaco  clarius  micant  conchata 
quatit  cauda.  Omnefq;  in  aceruura  contrahitpenatum  quos  fpedari  gaudet  oculos. 
Idem  cauda  annuis  uicibus  amilfa  cum  foliis  arborum  donec  tenafeat  ite^ricu  flore 
pudibundus  acmoerens  quxrit  latebram.  Viuit  annis. xxv.Colores  inripit  fundere  in 
trimatu. Ab  auSlonbus  non  gloriofum  tantum  ammal  traditur : fed  Si  maliuolum: 
ficut  anferum  uerecundum  . quoniam  has  quoqj  quidam  addiderunt  notas  in  his: 
haud  probatas  mihi.Pauonem  cibi  gratia  romx  primus  occidit  orator  Hortenfius  a 
dialirii  coena  facerdorii.  Saginare  primus  inftituit  ritea  nouiflimum  pitaticu  bellum 
.M.  Aufidius  Lurco. exqj  eo  quxftu  redditus  is  fefterriu  fexagena  milia  habuit. 

DE  Gallis  Si  quomodo  caftretiSi  gallinaceo  locuto.  Cap.xxi. 

PRoxime  gloriam  fentiunt  Si  hi  noftri  uigiles  noSlumiiquos  excitandis  i opera 
mortalibusirumpendoqj  fomno  natura  genuit.Norunt  fydera:8i  ternas  diftin' 
guut  horas  interdiu  cantu.Cum  fole  eunt  cubitum.Quartaqj  caftrenfi  uigilia  ad  cu' 
tas  labotemqi  reuocant.  Nec  folis  ortum  incautis  patiund  obtepete . Diemqj  ueniete 
nuntiant  cantu:  ipfum  uero  cantum  plaufu  laterum.Imperitat  fuo  generi.  Etregnu 
in  quacunqj  funt  domo  exercent.Dimicationepantur  hocquoqj  interipfos  : uelut 
ideo  tela  agnata  cruribus  fuis  intelligentes.Nec  finis  fatpe  commonentibus.  Quod  fi 
palma  contingit:  flarim  in  uiifloria  canunt:  feqj  ipfi  prinapes  teftanr.ViStus  occuL 
iaturfiles:xgreq;  feruitium  patif.Et  plebs  tamen  aeque  fuperbagtaditrarduaceruice: 
ttiftiscelfa.Ca:lumq!  folum  uolucrum  afpicit  crebro. In  fublime  quor^j  cauda  falcata 
erigens.  Ttaq:  terrori  funt  etiam  leonibus  generofiflimis  ferarum. lam  ex  his  quidaad 


bella  tantum  8:  pralia  affidua  naCcunt' : quibus  etiam  patrias  nobilitarut  rhodumiac 
tanagtam-Seciidus  eft  honos  habitus, melicis  & chalcidias ; ut  plane  digni  alitu  tantd 
honotis  ptsbeat  romana  purpuca.Ho^i  fiit tripudia  folhftima.  Hi  magiftcatus  nfos 
quotidie regutidomufqj  ipfi  fuis  clauduntiautrefetant.  Hi  fafcM  tomanos  ipcllati 
aut  retinet,  lubent  acies  aut  prohibent.  Viiftonarum  5niu  toto  orbe  partaru  aufpices. 
Hi  mixime  tertarum  imperio  imperitant.  Ex  iis  etiam  fibne  fut : qus  haud  aliter  q 
optime  Ultime  diis  grate.  Habent  oftenta  exfe  & prepofteri  eo^i  uefptmiqj  catus. 
Nam-I!  totis  nodibus  canendo  boetus  nobilem  illam  aduerfus  lacedemonios  prafa/ 
giuere  uicitoriaiitacoiedtainccrptecatidciquoniam  uiiila  ales  illa  nd  canerct.Definut 
canere  caftrari.Quodduobus  fit  modisilubis  aduftis  cande'te  fettoiaut  imis  cruribus. 
Mox  ulcere  oblito  figulina  cteta.Facilius  ita  ptnguefcut. Pergami  dnibus  annis  fpec^ 
taculum  gallorum  publice  edit'" ceu  gladiatorum.  Inuenit  in  annalibus  in  ariminenfi 
agro.M  .Lepido , Q_.Catulo  cdff.  in  uilla Galerii  locutu  gallinaceu  femeliquod  eqde 
Iciam.  DE  Anferibus.Etquisprimusiecuranfermumcomedent;  Erdeadipe 
anferino  comageno.  Capitulum. xxu. 

ESt  Siaferi  uigilcura  capitolio  teftatadefefoip  id  tempus  canum  filentio  pditis 
rebus. Quim  ob  caufam  cibana  aferum  cenfores  in  primis  locant.  Qiim  6d  fa^ 
ma  amotis ; argis  delocla  forma  puen  nomie  OlenuS:  Ghiuces  Pcolemeo  r.-gi  cithara 
canentis:  qui  eodd  tempore  BCaries  amaffe  prodit.  Pdt  6c  fapientie  uideti  itelledhis 
IIS  effe:  ita  comes  ppetuo  adhefiflfe  Lacydi  philofopho  dfmufq  ab  eoind  in  publico: 
non  inbalneis:non  no<au:noninterdiu  digrefTum.Nfi  fapientiotes:q  eos  iecoris  bo^ 
nitate  nouerc.Fartilibus  in  magnam  amplitudinem  crefcit . Exemptum  quoqj  laiile 
mulfo  auget.Nec  fme  caufa  in  queftione  i:  Quis  primus  tatum  bonum  muenent; 
Sapio  an  Metellus  uir  confulansian.M.SelTeius  eadem  aitate  eques  romanus,'^  Sed 
(quod  cdftat)  Meffalinus  Cotta  Meffak  oratoris  hlius  palmas  pedum  ex  lis  torrete: 
atqj  patinis  cu  gallinaceo  tum  ctillis  condire  repperit.Tnbuet.n.a  me  culmis  cuiufqj^ 
palma  cum  fide.Mirum  in  hac  aliteiex  thunnis  romam pedibus  uenete . feffi  ,pferut 
ad  primos. Ita  csteri  ftipatide  naturali  propellunt  eos.Candidorum  alterum  uediigal 
inplumi.  Velluntur quibufdam  locis  bis  anno.turfus  plumigeri  ueftiunt.molliotqi 
qux  corpori  qproxima.Et  e germaniadaudatiiTima.Candidiibiiucrum  miotes.gaza: 
uocantur.Ptecium  plumx  eorum  in  libras  denani  quini.  Et  inde  cnmina  plerunque 
auxiliatui  prxfedlis  a uigili  ftatide  ad  hxc  aucupia  dimiffis  cohortibus  totis.  Eoquc 
delici^pcelfereiut  fine  hoc  infttumeto durare lam  ne  uito^iquidem  ceruices  poffit. 
Aliud  repperit  fytix  psiqus  comageneuocaCadipem  eorum  in  uafe  areo  cu  cinamo 
niue  multa  obtutum  : ac  rigore  gelido  maceratum  ad  ufum  ptxclari  medicaminis.* 
quod  ab  gente  dicitur  comagenum  . Anfetum  generis  funt  penolopes  : Qi  quibus 
lautiores  epulas  non  nouitbtitanniachenalopeces  fere  afete  minores  . Decet  8Cety/ 
throtaonas  fuus  nitor:abfolutacp  nigricia:in  fuperciliis  cocci  rubor.  Alterum  eorum 
genus  uulturum  magnitudinem  excedit:quorum8t  colotem  reddit. Hec  ulla  auis  ex^ 
cepto  Ifruaocamelo  maius  corpore  iples  pondusiin  tantum  auiflaiut  in  terra  quocy 
immobilis  prehendat^Gignunt  eos  alpesiSt  feptentrionalis  regio  . In  auiariis  fapore 
perdunt. Mori  unt  contumacia  fpiri  tu  reuocato.Proximxeis  funtiquas  hifpaniaaues 
tardas appillat.Grxci  otidasidamnatas  in  cibis, emiffa  enim  oiTibus  medulla:odoris 
tediu  extcplo  feqt.  DE  Gruibus:Ciconiis:01oribus:8iperegrinis  auibusiK 

Cotumicibus:deGlotte.  Cap.xxiii.  _ ^ 

i T Mducias  habet  gens  pygmeorum  abfcelTu  gruum  (ut  diximus)cu  iis  dimicatiu . 

I Lnmenfus  eft  ttaiftus  quo  ueniunt  fiquis  reputet  a mari  eo. Quando  pficifcut 
cdfentiunt.  Volant  ad  profpinendumaltx.Ducem  quem  fequant':ehgunc.In  extrco 
agmine  per  uices  qui  acclament  difpofitos  habentific  qui  gregem  uoce  cdtineant.Ex' 
cubias  hrit  nodutnis  tcporibusilapillum  pede  fuftinetesiqui  lalTatis  fomno  decidss 


inJiIigennam  fono  coarguat . Csters  dormiunt  capite  fubter  alam  condico  alternis 
pedibus  infin:ences.Duxere(aopromdeccollo;ac  pradiat.  Ex  eadem  manfuefa(ita! 
lafciuiunt  igyrofqj  quofdam  indecoro  curfu  uel  fmgula  peragunc.Certum  eft  potum 
tranfuolacuras  primum  dnium  anguftias  petere  inter  duo  ^mdtona  criumecopum 
Kcaramben.  moxfaburra  ftabiliti.cum  medium  trafienntiabuci  lapillos  e pedibus, 
cum  atcigerint  cominentem:&  e gutture  arenam.  Cornelius  Neposiqui  dmi  Augufti 
principatu  obiiticii  fcnberct  turdos  pauloan  captos  Tagmariiaddidit  ciconias  magis 
placere  q grues  : cum  hxc  nunc  ales  inter  pnmas  expetatur;  illam  neo  uelit  tetigilTe. 
Ciconix  quonam  e loco  ueniantiaut  quo  fe  referant;mcdptum  adhuc  e.  E Idgmquo 
uenirenon  dubium:eodem  quo  grues  mo.lUas  hyemis:has  xftatis  aduenas.Abitutx 
cogregancur  in  loco  certo:comitatxqj  fic:at  nulla  fut  gms  relinquat:nifi  captiua  & 
feruarceu  lege  pcxdu^la  die  recedunt.  Nemo  uidit  agmen  difcedentiiiicum  difcelTu^i 
appareat;nec  uemre:red  ueniffe  cecnimus.utruqj  nodlutnis  fit  temporibus:&  quauis 
ultra  citraue  peruolentrnuq  tamen  adueniffe  ufq.-nifi  nodhi  exiftimant'' . Pithonis 
comen  uocanc  inafia  patentibus  campis  : ubi  congregat*  inter  fe  commurmurant. 
Eam  deniqjtqux  nouilTimo  aduenit;lacerant:atq;  ita  abeunt.Notatumpoft  idus  au' 
guliis  non  temere  uifas  ibi.Sunt  qui  cicomis  non  meffe  linguas  cdfirment . Honos 
iisferpetiu  exitio  tantus  : ut  i thelTalia  capitale  fuerit  ocadilTe;  eadem  legibus  pcena: 
qiix  m homicida. Simili  anferes  quoqi  SC  olores  ratione  commeant.  Sed  ho^i  uolatus 
cernicdiburnicarum  more  toftrato  impetu  ferunt  :faalms  ita  findentes  aera  q fi  reda 
fronte  impellerent  a tergo  fenfim  dilatante  fe  cuneo  porrigit  agmenilargeqj  ipellenci 
prxbec  aurx.Collaimponuntprarcedeabus.FeiTosduces  ad  terga  recipiunt.  Ciconi* 
nidos  eofdem  repectit. Genitricum  fenedam  muiccm  educat.  Olorum  morte  narrat 
flebilis  cantus:falfis(ut  arbittor)aliquoc  experimentis. Iidem  mutua  carne  uefcuntut 
mcerfe.  Verum  h*c  commeantium  per  maria;terrafqjpegrinatio  non  patit^defcrri 
minores  quoqj  quibus  eftnatafimilis. Vtrunqj  enim  fupradidas  magnitudo  & uires 
corporum  multare  uideri  poffunt.  Coturnices  etiam  femp  an  ueniunt  q grues. Parua 
auis;&  cum  ad  nos  ucnit  terreftris  potius  qfubhmis.AduolantdCescfimili  modond 
fme periculo  nauigantiumicum  appropinquare  terris. Quippe  uelisfxpe  incidunt:6i 
hoefemper  nodu:merguntqj  nauigia.Icer  e lis  per  hofpicia  certa.  Auftro  non  uolanc 
humido  fcilicctddgtauiore  ue'to,Auratn  uehi  uoluntipropter  pondus  corporum:  ni' 
refqjpuas. Hinc  uolantium illa  conqueftio  labore  expreffa  . Aquilone  ergo  maxime 
uolant  ortygomettaduce . Primam  earum  terr*  appropinquantem  accipiter  rapic.iSi 
fe'p  hic  remeantes  comitatu  follicicanc.abeuntq}  una  per  fua  figna  glottis  dc  otus 
cenchramus . Glottis  plongamexeritlinguamiundeei  nome . Hanc  m mirio  blidita 
pegrmatione  auide  prouedam.Poenitdia  in  uolatu  cum  labore  falicet  fubic.Reuerti 
incomitatam  pigec:6i  fequiinec  unq  plus  uno  die  pagit. In  proximo  hofpitio  deferic. 
Veru  muenitur  aha  ancedece  anno  relida.  Simili  modo  in  fingulos  dics.  Cechramus 
perfeuerantior  feftinat  etiam  peruenite  ad  expetitas  fibi  terras  . Icaq?  nodibus  is  eas 
«citatiadmonetqi  itineris. Ocus  bubone  mmor  e;nod:uis  maioriaunbus  plumeis  e' 
minentibus;  unde  dC  nome  illi.Quidam  latine  afionem  uocanc.  Imitatrix  alias  auis  ac 
parita:&  quodam  gne  falcatrix. Capitur  haud  difficulter  ut  nodus:  intda  in  aliquo 
circumeunce  alio  . Quod  fi  uetus  agme  aduerfo  flatu  coeperit  inhibere  ; pondufculis 
hpidum  apprehefis:aut  gutture  arena  repleto  ftabilica:  uolant.  Coturnicibus  ueneni 
feme graciffimus  cibus. Quim  ob  caufam  eas  damnauere  mefis  « Simulqj  comitiale 
/pptetmorbu  derpuifuecuiquefolsaialiufeciunciprsterhominem. 

A DE  Hirudibus:Merulis:Turdis:6cSturnis:Turcibus  ficPalubis,  Cap.xxiiii. 
Beunc  8C  hirundines  hybemis  menfibus  fola  carne  uefe^  auis;exiis  qu*  aducos 
ungues ndhabet.fedinuidnaabeucafricosfecucxmontiu  receffus  : inueexqj 
timfuntibi  nudxacqj  deplumes, Thebarum,  cedafubirenegantiquoniam  urbs  illa 


Wibus  ru,s:cum  obf.dereturp«f.dmm  romanum  a Ugufcm^ 

ad  fe  cum  epaftola  allatam:ut  Imo  ad  ped£  eius  alligato  nodis  figmficatet.-quoto  die 

aduemente  auxilio  eruptio  fietideberet. Abeunt  Kmerub  turdiqiKfturni  fimilimo 

.nuicina.Sediiplumamnonamittunt:necoccultantur:nififpeaU=quohybemum 

pabulum  petant-Itaqi  in  germania  hyeme  maxime  turdi  cernunt  .Vere  turtur  occub 

LipennaL  amittit^beunt&palumbesiquonam  Bciniis  incertum.  Stumo^igui 

propnd  catLatim  uolare:8C  quodam  pib  orbe  circumagi  omnibus  in  mediu  agme 

LLtibus.  Volucru  foli hirudiniflexuofi  uolatusmeloxceleritas.qmbus  ex  carfis 

neqi  rapime  cxtem^i  alitu  obnoxiae.Ead£  demu  fola  auiu  no  nifi  i uolatu  pafcit. 

OuaiauiupetennesiquxfemcfttesiquK  trimefttes.  &p.xxv. 

Ernpo^  magna  dkretia  auibus.Perennes  ut  columbx  Semefttes  ut  hirudies. 
1 TriLhres  ut  rturesiai  qux  cQfatum  eduxereiabeutiutgalguluupupx. 
DE  Auibusmira.  Cap.xxvi. 

A Vigores  funt  omnibus  annis  aduolate  ilium  ex  a:thiopiaaues:&  confligere  ad 
Memnonis  fepulchruiquas  ob  id  memnonidas  uocant.Hoc  idem  qnto  quoq, 
anno  facere  eas  in  x^iopiacrrca  regiam  Menonis  enotatum  fibi  Cremunus  tradir. 
Simili  modo  pugna-t  meliagndes  m boetia  afncaeihoc  eft  gallinarum  genus  gibbeji; 
uanis  fpfum  plLisiqux  nouiffimx  funt  peregrinatum  auium  in  menfas  recep« 
ppteringratum  uirus.  Verum  Meleagri  tumulus  nobiles  eas  fecit. 

DE  Auibus  feleuadibus.  &p.xxvii. 

SEleuddes  aues  uocant" ; quarum  aduentura  abloue  precibus  impetrant  cafmi 
montis  incolx  fruges  eo?!  locuftis  uaftantibus.Necunde  uemantiquoue  abeat 
eompertummunq confpeiflis  nifi  cum prxfidio  eatum  indiget. 

DE  Ibi.  Cap.xxviii.  ■ . , L . 

i T Nuocant  SC  xeyptii  ibes  fuas  contra  fetpetium  aduentum.Et  cyrenaia  Achcre 
1 deum  mufca|mulritudfe  peftileria  affereteiqux  prinus  itereut  q litatu  e ill. 
deo.  Qux  aues  in  qbus  locis  no'  futiSC  qux  mutat  colore  & uoce  & lufcinus 

(VcX  auium  8t  nodlux  paucis  diebus  latere  tradunt'.  Quarum  genus  m 
^ creta  infula  no'  eft.Et  etiam  fi  qua  inuedla  fitiemont.Na  hxc  quoq;  mirana 
ttl^differetia.  Alia  alus  locis  negatitanqgSa  frugum  fruticumue : fic  & 
non  nafciitranflautiorumq,  inuedta  mori.Mi^iquide  eft  illud  unius 
uerrum.Quxnaeftiisnaturxinuidia'autquiterrarridicariauibusterm.nVRhodus 
aquilam  non  habet . Tranfpadana  italia  iuxta  alpes  latium  lacum  appellit  amanu 
a^fto  agrum  : ad  quem  aconix  non  trafmeant.  Sicuti  nec  oiftauum  atca  lapidem 
abeo.Immenfa  alioqn  fmitimo  ifubtum  tradai  examina  gtacculorum  monedula^ 
cui  foli  aui  furaatasauti  argentiq;  prxcipua mire  eft. Picus  martius  in  tatenuno  gro 
nesafleffe.Nup  & adhuc  m rara  ab  apoenino  ad  urbem  uerfus  cemi  capere  picatum 
geLraiqux  longa  infignes  cauda  uarix  appellant'.  Proprium  iis  „ 

Lnis  ciL  fent-tapa.Perdices  non  tranfuolat  boetix  fines  in  attica.  Nec 

po-to|-fulaiquafepulruseftAchilles:ifeftatfacratameixdemInfidenateago.ux« 

urbem ciconix  nec  pullosinec  nidum  faciunt.  At  in  agtum  uolatertanum 
uis  e mari  quot  anis  aduolat.Romx  in  xdem  Herculis  in  foro  boano  nec  muta.^^ 
canes  intrant.Multa  prxterea  fimiliaiqux  prudes  fubide  otnitto  in  figuhs  gene 
faftidio  pces  . Quippe  cii  Theophtaftus  tradat  inueaitias  elTe  in  afia  etia  ^ j 
& pauonesiac  ceruos:  & m cyrenaica  uocales  ranas.  Aha  adnuratio  circa  o 
mutat  colorem  uocemq;  tempore  anniiac  repete  fmt  alix  . Quod  i gtadiote , 


genere  grues  t.icum.Ea.n.fenediutenigrercut.Memlaexnigtaruffefcit.Canitiftate. 

hyeme  balbutit,  circa  folftitium  muta.Rofttumquoqj  aniculis  in  ebut  traffigutat; 
duntaxat  raanbus. Turdis  color  arflate  circa  collum  uariusitweme  cocolor.  Lufeiniis 
diebus  ac  notSibus  cdtinuis  quidecim  garrulus  fme  intetmiffu  citusidefate  fe  frodiu 
germie  nd  i nouiffimu  digna  miratu  aue.Primum  tata  uox  tam  paruo  i corpufculoi 
timptinaxfpicitus.Derdei  unapfedla  mufics  fcietia  modulatus  edit  fonusiSCnunc 
cotinuo  fpiritu  trahit  i Idgumuc  uatiat'' iflexomuc  diftiguit' cdcifoicopulat''  intorto: 
pmittititeuocat'':  ifufeat  ex  iopinato. Interdii  Si  fecu  ipfamurmuratiplenusigrauis: 
acutusicreberiextentus.ubi  uifu  eft  mbransifumustmedius  imus . bteuitetqj  omnia 
tam pamulis  in faucibusiqux  tot  exquifitis  tibiarum  tormentis  ars hominu  excogi- 
tauit.  Vt  non  fu  dubium  hanc  fuauitatem  ptamonftratam  efficaci  aufpicioicum  i ore 
Stefichori  cecinit  infantis.  Ac  ne  quis  dubitet  artes  effe  plutes : fmgulis  funt  cantus: 
Sc  noniidem  omnibusifei  fuus  cuiqj.certant  inter  feipalamqj  aniraofa  contentio  e. 
ViiSa morte  finit  fepe  uitamifpititu  prius  deficiete  q cantu.Meditant  abs  iuniores: 
uctfufqi  quos  imitefacdpiunt. Audit  difcipulaintetionemagnaiS:  reddit,  uicibufqj 
reticent. Intelligit  emendata:  corteptio:8i  m docente  quaedareprehenfio. Ergo  (etuo^: 
illis  precia  funtiSi  quidem  ampliora  q quibus  olim  armigeri  parabantur,  candidam 
fcio  inconditaialioquin  quod  eft  prope  mufitatum  ueniilTeiqu^  Agrippina:  Qaudii 
principis  coiugidono  daret. Vifum  iam  ftepe  luffas  canere  ccepifle:  Si  cu  fymphonia 
alternaffe.ficuthomines  repertosiqui  fonum  earum  additam  ttanfuerfas  labias  frde 
dearundinea  quafi foramine  infpirantis  lingu® : ut  paruaaliquaappofita  mora  m^ 
difcreta  redderent  fimilitudie . Sed  es  tatsitaq:  artifices  argutisa.xv.diebus  paulati 
definuntmec  ut  fatigatas  poflfis  dicere  aut  fatiatas. mox  sftuautfto  in  totum  alia  uox 
fitmec  modulata  aut  uaria.Mutac'' Si  color. Poftremo  hyeme  ipfa  non  cernit'. Linguis 
ea^i  tenuitas  illa  prima  non  eft:qui  csteris  auibus . Pariunt  uete  pnmoicii  plunmii 
fena  oua.  Alia  ratio  ficedulis. namformam  fimul  coloremqj  mutant. hoc  nomen  nd 
nifi  autuno  habent.poftea  melancotpphi  uocant.Sic  Si  erythacus  hyemeude  pheenp 
eurus  sftate.  Mutat  Si  upupa  ut  tradit  Efchylus  poeta.obfccna  alias  paftu  auis.ctif- 
tauifenda  plicatiliicontrahenseamfubrigenfqi  per  longitudinem  capias.Oenanthe 
quidem  etiam  ftatos  latebts  dies  habet:exonente  fytio  occultata:  aboccafu  eiufdem 
ptodit.Quod  miremur  ipfis  diebus  utruqi.Chlorionquoqi  qui  totus  eft  luteus;  hye^ 
me  nd  uifus  circa  folftitia  ,pcedit.  DE  Merulis.  Cap.xxx. 

M Eruis  circa  cyllene  arcadismec  ufq  aliubi  candids  nafcuntur.Ibis  circa  pelufiu 
tantum  nigra  efticsteris  omnibus  locis  candida. 

Tempus  auium  geniturs.  Cap.xxxi. 

OScines  prster  exceptas:non  temere  foetus  faciunt  ansquinoiftium  uctnu  : aut 
poft  autunale.an  folftitium  autem  dubios;  poftfolfhtiu  uitales. 

DE  Halcyonibus:Si  de  diebus  earum  nauigabilibus.Et  GauieiSi  reliquo  aqucaj: 
genere.  Cap.xxxii. 

E Oqi  maxime  funt  infignes  halcyones. Dies  earum  partus  qui  maria  quoq;  na^ 
uigat  nouere.Ipfa  auis  paulo  amplior  palTere:colote cyaneo  ex  pte maiore  tatu 
purpureis  & candidis  admixtis  pennisicollo  gracili  ac  procero.  Alterum  genus  earum 
maemtudine  diftinguifSi  cantu. Minores  in  arundinetis  canunt.Halcyonem  uidere 
ranifimum  eftmec  nrfi  uetgiliarum  occafuiSi  circa  folftitia  brumamue  naue  aliquae 
do  circumuolataiftatim  i latebras  abeuntem.Foetificant  brumarqui  dies  halcyonides 
uocanfiplacido  mari  per  eos  SCnauigabili  ficulo  maxime.In  reliquis  partibus  e quidc 
mitius  pelagus. 'Siculum  utiqj  tracftabile.Faciuntautemfepcemante  brumam  diebus 
nidos:8c  totidem  fequetibus  pariurtt.Nidi  earum  admirationem  habent:pils  figura 
paululum  eminentiiore  perqangufto:  grandium  fpongiarum  fimilitudine.  Ferro  P 
terndi  non  queuntifranguntqj  idlu  ualidoiutfpumaanda  maris. nec  udecdEgatur 


inuenit.Putat  cxfpinis  aculeatis. Pifcibus  enim  uiuunt.Subeunt  &m  amnes. Pariiit 
oua  quma.Gauix  m petris  nidificat. Metgi  in  arboribus  . Pariunt  plurimum  terna. 
Sed  gauix  xftarcimergi  incipiente  uete. 

DE  Diuerfirate  nidificatiu auiu  Agathjilis Cfnamulgis 8c Perdicibus.  Ca.xxxiii. 

Alcyonum  nidi  figura  reliquarum  quoq:  folertia:  nos  admonet . Neq;  alia  pte 
f / ingenia  auium  magis  admitada. Hirundines  luto  confttuuntiftramento  robo- 
rat. Siqd  lopia  efl  lutiimadcfaiilum  multa  aq  pennis  puluetem  fpgunt.Ipfumueto 
nidum  mollibus  plumis  floccifque  coniVernunt  tepefaciendis  ouis  fimul ; ne  du- 
rus fit  infanbus  pullis  . In  foetu  fuma  aiquitate  alternant  cibum.Notabili  mudicia 
egerunt  excrementa  pullorum.  Adultiorefqj  circumagi  docent : 8C  foras  fatutitatem 

emittere.Alteru  genus  hirundinum  eftruificarum&agrelfiumiqux  raro  f domibus 

diuerfosfiguraifed  eadem  materia confingiit  nidos  totos  fupinos  faucibus  porredis 
in  aguftum  utero  capaci.  Mirum  q peritia  occultadis  habiles  pullis  & fubfternendis 
molles.  In  .xgypti  Heracleotico  oflio  mole  continuatione  nidorum  euagati  nilo  inex- 
pugnabilem opponut  ftadii  uere  unius  fpatioiquod  humano  opere  perfici  no  polfet. 
In  eadem  sgypto  iuxta  oppidum  copton  infula  eftfacralfidi;  quam  ne  laceret  anis 
idem  muniunt  opere  indpientibus  uernis  diebus  palea  & ftramento  roftro  firmares 
continuatis  per  triduum  norSibus  tanto  laboremtmultasmopereemori  coftet.eaqj 
militia  illis  cum  anno  redit  fempcr.Tertium  efl  earum  genus  quae  ripas  excaua't!atqi 
ita  in  terram  fcetificant. Harum  pulli  ad  cinerem  ambufti  mortifero  faucium  malo: 
multifq;  aliis  morbis  humani  corporis  medenf'.  Non  faciunt  ha:  nidos  . Migrantque 
multis  diebus  an  fi  futurum  eftiut  audus  amnis  attingat.In  gne  uitetiparum  efticui 
nidus  ex  mufeo  arido  ita  abfoluta  perfidt  pila;ut  fueniti  non  poffit  aditus,  argathy- 
lis  appellat":  eadem  figura  ex  lino  intexens. Picorum  aliquis  fufpendit" in  furculo  pri- 
mis in  ramisicyathi  modoiut  nulla  quadriipcspolfit  accedere.Galgulosquideipfos 
dependentes  pedibus  fdnu  capere  confirmant:quia  tutiores  ita  fe  fperant.Ia  publicu 
quidem  omnium  eflitabulata  ramorum  fuftinendo  nido  prouide  eligereicametaque 
abhymbri autfrondeprotegeredenfa.  In arabia cinnamulgus auis appellaf.cinnami 
furculis  nidificat.Plumbatis  igit  eos  Si  fagitris  decutiunt  indigenae  mercis  graria  . In 
fcythis  auis  magnitudine  otidis  binos  parit  in  leporina  pelle  fempet  in  cacuminibus 
ramorum  fufpenfa.Picxcum  dihgenrius  uifum  ab  homine  nidum  fenfeteioua  traf- 
gerut  alio. Hoc  f iis  auibus:  quam  digiti  nd  fint  aredmodati  coplededis  traffetedifq! 
ouis  miro  tradit" mo.Naqj  furculo  fup  bina  oua  impofitoiac  fetrumiato  alui  glutino 
fubdita  ceruice  medio  xqua  utrinq)  libra  deportant  alio  . Nec  uero  iis  mfor  folertia: 
qux  cunabula  in  terra  faciunt  corporis  grauitate  prohibitx  fublime  petere.  Merops 
uocat" genitores  fuos  recoditos  pafcens  pallido  intus  colore  pennarumifupnc  cyaneo: 
priori  fubrutilo. nidificat  in  fpecuifex  pedum  defoffa  altitudine  . Perdices  fpina  & 
frutice  fic  muniunt  receptaculumiut  contra  feras  abunde  uallent" . Ouis  (Itagulum 
molle  puluerccontumulant.necinquoloco  pepetere:  icubat . neue  cui  frequentiot 
conuerfatiofitfufpedlaittanfferunt  alio. Illx  quidem  Si  maritos  fuos  falluntiquonii 
inteperatialibidfs  frangunt  earum  ouame  cubando  detineat".  Tunc  itet  fe  dimicant 
mares  defiderio  foeminarum.  Viiftum  aiunt  uenerem  pati.Id  quidem  St  coturnices. 
Trogus  inquit  gallinaceos  aliquando. Perdices  uero  adomitis  feros  & nouos  haul 
ukHos  iniri  promifeue.  Capiunt" quoqj  pugnaritate  eiufdem  libidis  contra  aucupis  i 
dicem  exeute  in  prxlium  eluce  totius  gregis. Capto  eo  procedit  alteriac  fubfde  figuli. 
Rurfus  circa  conceptum  foeminx  capiunt" contra  aucupem  focmina  exeuteiut  rixado 
abigat  eum. Nec  in  aiali  alio  par  opus  libidis. Si  contra  mares  fleterint  focminxiaura 
ab  iis  flate  prxgnantes  fiunt.Hiantes  autem  exerta  lingua  per  id  tempus  xftuant.co' 
cipiuntqjfuperuolantium  afflatu  . fxpe  uoce  tantum  audita  mafculi.  Adeoqiuicit 
libido  etiam  foetus  caritatem  : ut  illa  furtim  Si  in  occulto  incubas  cum  fit  fixmina 


aucupe  acccdete  ad  matem  recanat:reuocetqi,&  ultro  prabeat  fe  libidini . Rabie  qdc 
tata  ferunuci  capite  aucupatium  fspe  cscx  metu  ffedeant . Si  ad  nidum  is  caperit 
accederei^curntad  pedes  eius  fosca  praEgrauem  aut  delumbem  fefe  fimulasifubito^ 
in  procurfu:auc  bceui  aliquo  uolatu  cadit  fraiflaaut  ala:aut  pedibus, aut  procurrit 
iterum  lamiam  prehenCurum  effugiens  fpe  f£uftrans;donecm  diuerfum  abducat  a 
nidis.Eademiampauorehberaiac  materna uocante  curam  fulco  refupina  gleba  fe 
terr*  pedibus  apprehefa  operit.Perdicu  uita  ad  fexdecianos  durare  exiftiat. 

DE  Columbis.  Cap.xxxiiii. 

Ab  iis  columbaRi  geftafpediant  maxime  fimili  ratione.Mores  ideifed  pudiatia 
illispria.  et  neucn  nota  adulteria. Cdiugii  fide  nd  uiolanticdmunemqj  feruat 
domum.Nifi  calebs  aut  uidua  domum  non  relinquit.&  impenofos  mares  fubinde 
edam  iniquos  ferunt.  Quippe  fufpitio  eft:  adulterii.-quamuis  natura  non  fit . Tunc 
plenum  querela  gutturjfaeuiqj  roftcoiiflusimox  in  fanffaiilione  exofculano  . & drca 
uenens  preces  crebnspcdu  orbibus  adulatio.  Amor  utnqjfobolis  aqualis. Sape  fiC  ex 
haccaufacafVigatio  pigrius  intrante  foeminaadpullos. Parturienti  Colatia  fic  mffteria 
ex  mare.PuUis  primo  falfiorem  tertam  colie(5tim  gutture  in  ora  infpuuntrpraparan- 
tes  tempeftiuitacem  abo.  Proprium  gtiis  eius  dC  tcurumicum  bibancicolla  nonrefu^ 
pmare : large  bibere  iumentorum  modo. 

DE  Palumbibus  & differentia  columbarum.  Cap.xxxv. 

V luere  palubes  ad  triccfimum  anumireliquos  ad.xl. Anftoteles  audtoc  eft.  Vno 
tamen  incommodo  unguium:  eodem  flC  argumento  fenedlarquicitrapemiae 
reddut.  Cantus  omnibus  fimilisatc^  idem,  temo  confiat  uerfuipraterq  inclaufula 
gemitu. hyeme  mutisiuere  uocalibus .Nigidius  putat  cum  oua  incubat  fub  tedto  no^ 
minauipalumbem  relmquere  nidos. Panunt  autem  poft  folfticia  . Coluba  & ttures 
o(Sonis  anis  muut.  DE  Paffetibus.  Cap.xxxvi. 

eOntra  palTeri  minimu  uicaicui  faladtas  par.Mates  negif" ano  diunus  durare, 
argumento : quia  nulla  ueris  initio  appareat  nigritudo  in  roftro:qu£  ab  xftate 
indpit.Fcemis  longiufculu  fpatium. Verum  columbis  ineft  qdam  glona:  itelleiftus. 
NolTe  credas  fuos  coloresiuarietatemq}  difpoficam:  qux  etiam  ex  uolatu  creduntur 
plauderem  (3lo;uarieqj  fulcare.Qua in oftentatione  ut uicils  prxbentur acdpitn:!-' 
plicans  ftrepicu  penisiqui  ndmfiipfis  alarum  humeris  elidit.  Alioqn  folito  uolatu 
multum uelo notem  fpeculatut  occultus  fronde  lacto:  gaudentem mipfa gloria 

t^it.  DE  Tinungulo.  Cap.xxxvii. 

/d^  Bidcumiishabendaeftauisrqux  cinungulus  uocat. Defendit. n.  illasiterrecqj 
\_/  accipitres  natali  potentia  mtantum:utuifum.  uocemque  eius  fugiant . Hac 
de  caufa  prscipuus  columbis  amor  eorum.  Feruntqj  fi  in  quattuor  angulis  defodiat' 
in  ollis  nouis  oblitis  non  mutare  fedem  columbas.  Quod  auro  mferltis  alatum  arci^ 
culb  quxfiuere  aliquiinon  aliterinnoxus  uulneribus:multiuaga  alioqn  aue . Eft  eni 
ars  illis  meer  fe  blandin:5i  corrumpere  alias:furcoq}  comicaaotes  reuetti.Quin  6c  m^' 
terniictxitebus  magnis  fucreifiCepiftolas  adnexas  earum  pedibus  obfidide  mutmefi 
incaftracdfulum  perculere. D. Bruto  mittente.  Quid  uallumfiCuigilum  obfidioiacqj 
etiam  retia  amne  prxtenta  profuere  Anconio:per  cxlum  eutenuao,''Ec  harum  amore 
infaniunt  multi . ac  fuper  cedta  exxdificant  turres  iis.  nobilitacemqj  fmgularumdi 
originesnarrac:uececeiaexemplo.Laxius  eques  comanus  an  bellum  auilepopeianu 
denanis  quadringentis  fmgula  pana  uendicauit:uc.M. Varro  tradit.  Quin  6i: patria 
nobilicauereun  campama  grandiffimx  prouenire  exiflimacx . Harum  uolacus  in  re^ 
putationem  exterarum  quoque  uolucrum  nos  impellit. 

ODE  Volatu  dC  incelfu  auiu.  Cap.xxxviii. 

Mnibus  afalibus  reliquis  certus  & uniufmodi:6iin  fuocuiq;  gne  inceffus  eft. 
Aues  folxuario  meatu  fccuntifidm  cerra:fi£iaece,Ambulataltqux  ut  cornices. 


Saliunt  aliqu*  ut  pafTeresjmemlaE.CuiTUt  ut  perdices  mO:icuk*Ante  fe  pedes  saciut 
ut  ciconixSC  grues.  Expandunt  alas  pedentefqj  raro  interuallo  qtiut . Aiix  crebrius: 
fed  &L  primas  diitaxat  penas.Alia:  Si  tota  latera  pandut.Quxdam  uejo  maiore  ex  pte 
comprefTss  uolant.PercuiToqjfemel  aliquas  gemmo  i^hi  aere  ferat': uelutinclufom 

euprementesJacuIant''fefeinfublime:inretau:  mpronu.  Impingiputesabqs.  Aut 
rurfus  ab  alto  cadere  has:iilas  falire.  Anates  folassqusEq;  funt  eiufdern  generis  i fubli/ 
me ^tinusfefetolluntsacqi  eueftigiocxlumpetutjSihocetiam  exaq.  Itaqiifoueas 
qbus  feras  uenamuridelapfe  foiae  euadunt.  Vultur  8C  fere  grauiores  mfi  exprocurfu 
aut  altiore  tumulo  irmffxnd  euolat.Cauda  regunt''  alise.Circunfpedat  a!is:fledut(^ 
colia.Nonnulla:  ucfcunt^ea^qus  rapuere  pedibus.Sine  uoce  non  uolant multae . Aut 
econtrano  femper  in  uolatu  fdent.Subrea;$:pronaE:obliqua:  in  laterann  ora.Qua:da 
tefupmsE  ferunc'’rut  fi  pariter  cernant'':  plura  gna  non  in  eadem,  nat^ameare  uideac"'. 
DE  Apodibus.  Cap.xxxix. 

PLurimum  uolantqux  apodes  uocant'':quia  careantufu  pedum.  Ab  aliis  cypfeli 
appellant''hirandinumrpecie,N'!dificant  infcopulis  . Hse  funtqux  toto  mari 
cernunt''.  Nec  unq  tam  longo  naues.-tamqj  continuo  curfu  recedunt  a terra  : ut  non 
drcumuolitet  eas  apodes, Caetera  gSa  refidunt:8£  fiflunt.His  quies  mfi  i nido  nulla. 
Aut  pedec:aut  iacent.&ingenia  xque  uaiia:ad  paftum.  maxime* 

DE  Caprimulgis&Piateis.  Cap.xl. 

CAprimulgi  appellant" gradioresjmerulas  afpecftuifures  nodlumi.mterdiu  enim^ 
uifu  carent.Intrant  paftorum  ftabula.caprarumq}  ubersbus  aduolant  fudum 
^pterladis.q  iniuna  uber  emotitur.caprifqj  caecitas  qsstamuifere:oborrt".PIatea  no^ 
minat"aduolansadeas:qusrem  mari  mergunt:^  capita  diarum  morfu  corripiens: 
donec  capturam  extorqueat.Eadem  cum  deuoracis  fe  impleuit  conchis:  calore  uetris 
codas  euomic.atqj  itaexiis  efculeta  legit  teftas  excreas, 

DE  Ingemis  auium.  Cap.xli. 

Villaribus  gallinis  6^ religio  ineft.Inhorrefcutedito  ouo:ex£Utmt«^  fefe.  & circii/ 
ads  puriTicantJaut  feftuca  aliq  fefedCoua  ludrant, 

DE  Carduele  Pfj^taco  &:auibus  quae  loquut".  Cap.xlii, 

Minima  auium  cardueles  imperata  faduntinec  uoce  tancum:fed  pedibus  & ore 
pro  manibus.Eft  qu=E  boum  mugitus  imitet  in  arelacifi  agro  taurus  appellata: 
alioqn  pua.Eftqus  equorum  quoqj  hinnitus  anthus  nomine:  herb$  pabulo  aduetu 
eorum  pulfa  imicat" ad  hunc  modum  uicifcens. Super  omnia  humanas  uoces  reddiit 
prytaci:&  quidem  fermocinantes.India  autem  hanc  mittit.Sitacem  uocanriuiridem 
toto  corpore  torque  tantum  miniato  in  ceruice  didinda. Imperatores  ralutat:6C  qu2 
acdpic  uerba  ^nuciat.  In  uino  praecipue  lafciua. Capiti  eius  duricia  eade  qua  roftro. 
Hac  cu  loqui  difdttferreo  uetberat  radio, Non  fetit  aliteridus.  Cum  deuolat  roftro 
fe  excipit.illi  innitit  .leuioremqi  fe  ita  pedum  infirmitati  fadt. Minor  nobditasrquia 
non  ex  longinquo  uenitsfed  exprelTiorloqdtas  certo  gni  picarum  ed.  Adamat  uerba 
qua  loquunr.Nec  difcut  tantumjfed  difigunt.meditantefcji  intra  femet  cura  atque 
cogitatione  intentionem  non  occultat. Condat  emori  uidas  difficultate  uetbi:ac  nifi 
fubindeeadem  audiant : memoria  falli. quatentefq}  mirum  in  modum  hylarari : fi 
interimaudterintid  ucrbum.Necuulgaris  iis  formaiquamuis  non  fpecdanda.  Satis 
illis  decoris  in  fpecie  fermonis  humani  ed.  Verum  addifcere  alias  negant  pofieiqqus 
ex  gne  earum  funt:qua:  glande  uefeunt"  Et  intereas  facilius  quibus  quini  fut  digiti  i 
pedibus.  Ac  ne  eas  qdem  ipfas  primis  duobus  uita  annis.  Latior  iis  cd  lingua  dnibus 
in  fuo  cuiqj  giie  quiefermonem  imitant  humanumsqq  id  pene  in  omnibus  cdtingit. 
Agrippina  coniunx  Claudii  Caefaris  turdti  habuit(quod  nuq  an)imitantem  fermoes 
hominu  :cum  b*c  proderem. Habebant  & Gefares  iuuenes  item  durnum  : lufcinias 
graeco atqj  latino  fecmonedociles.  Prsterea meditates  idie:&  alTiduenoualoquetes 


longiore  etiam  cocextu.Docet  fecteto:&  ubi  nulla  alia  uox  mifceat'iaffidete  q aebto 
dicat  eaiquiEcdditauelitacldifciialiquo  blandiente.  ^ 

DE  Cotuo^i  incelligentia.  Cap.xliii. 

"O  Eddat" ac  roruis  fua  gfa  indignatione  quoqj  populi  tomani  atteftata  non  folii 
JP\jonfaa.  Tibetio  pricipe  ex  foetu  fupra  Caftojiatdem  genitus  pullus  i oppofita 
futrinam  deuolauitienam  religione  commendatus  officin*  diio  . Is  mature  fermoni 
alTuefaiaus  omnibus  matutinis  euolans  in  toftraii  fotum  uetfus  Tibenum  ; deinde 
Germanicum  &C  Drufum  Catfares  nominatim;  mox  tranfeuntem  populum  tomanu 
falutabat.Pofteaad  tabernam  remeisiplutium  anorum  affiduo  oftiao  meritus. Huc 
fiue  smulatione  incitatus  maceps  proxime  futtin®;  fiue  iracudia  fubita  ut  uoluit 
uideriiexcrementis  eius  pofita  calceis  macula  exanimauitnsta plebei  confletnationei 
utprimopulfusexea  regioneimox  acmtoremptus  ftt.funufqj  innumeris  aliti  cele- 
bratum exequiis  . Conftratum  lectum  fuper  a:thiopu,m  duo^^  huraetos  prajcedente 
tibicine:  SC  coronis  omniu  generum  ad  rogum ufq;  i qui  cdftcqdfvs  dextra  ui®  appv® 
ad  fccundu.m  lapidem  in  campo  ridiculiappellato  fuit.  Adeo  fatis  luftaca  populo  ro. 
uifa  eftexeqarum  ingeniti  auis:aut  fupplicii  de  ciue  totnanp,(n  eautbe:m  q multoip 
prmcipum  nemo  deduxerat  funus.  Sapidis  uero  Aemiliai  poli  cattliagtnem  numa^ 
namqj  deletas  ab  eomemo  umdicauerat  morte . Hoc  ge(lutn.M-Semilio.C.Ceflio 
conir.ad.v.kal.apnlis . Nunc  quoqj  erat  i urbe  toma  hsc  prodente  me  eqtis  romani 
cornix  ebetica  primum  colore  mira  admodum  nigto.demde  plura  contexta  uerba 
exprimensiSC  alia  atqj  alia  crebro  addifcens.  Necnon  SC  recens  fama  Crateti  monocer 
rotis  cognomine  in  ttoecena  regione  afi®  cornorum  opera  uenantis.co  q deuehebat 
m filuas  eos  infidentes  humetis.atqui cotuiculos  lUi  ueftigabat.agebatqjieo  pdudra 
confuetudine  ut  exeuntem  fic  comitarent' Bc  feri.Ttadendum  putaucre  memori®  q' 
dam  uifum  per  fitim  lapides  congerentem  in  fitulam  monumentiiin  qua  pluuia  aq 
durabatifedqux  attingi  nonpolfet.ita  defcedete  pauentem  expreifiife  tali  cooene: 
qu®  poturo  fufficeret.  DE  Diomedeis  auibus.  Cap.xliiii. 

NEcdiomedeas  ptxtetiboaues.Iubacataradlas  uocat.  E:  eis  effe  dentes  oculofqj 
igneo  colore:c®tero  candidas  tradens, Duos  femper  iis  duces  . Alterum  ducere 
agmemalterum  cogere, Scrobes  excauare  toftroiinde  crate  confternereiSC  operire  terra 
qu®  aii  fuerit  egefla. In  iis  faetificare. Fores  binas  omnium  fcrobibus , Orie'ce  fpedlare 
quibus  exeat  in  pafcuatoccafum  quibus  redeant.  Aluum  exoneraturas  fubuolare  fcp: 
fitcontrario  flatu. H®in  fololoco  totius  orbis  uiluntuc:in infula  quam  diximus  no- 
bilem Diomedis  tumulo  atq;  delubro  contra  apuliz  oram: fulicarum  fimiles.Adueas 
barbaros  clangore  infeftant.Grzas  tantum  adulantimiio  difcrimine:uelut  gni  Dio  - 
medi''  hoc  tribuentes.  Aedeqj  eius  quotidie  pleno  gutture  madentibus  pennis  pluut 
atqj  purificant.  Vnde  origo  fabui®  Diomedis  fotios  i'  eaji  effigies  mutatos, 
ejucafalia  mhil  difcat.  Cap.xlv. 

NOn  omittendum  efticum  de  ingeniis  diflerimusie  uolucribus  hirundines  effe 
indociles.Et  e terrcftnbus  mures:cum  elephanti  lufla  faaant.  Ledes  lugum  fur 
beant. In  mati  uituli:totque  pifeiura  gna  mitefcani. 

BDE  Potu  auium.  Cap.xlvi. 

Ibunt  aues  fudlu  c®ter®.Sed  ex  iis  qbus  longa  funt  colla  intermittentes  capite 
refupinato  ueluti  infudentes  fibi. Porphyrio  folus  morfu  bibit.  Idem  ex  qiprio 
genere  omne  abiim  aqua  fubinde  tfgensidcinde  pede  ad  rofftum  uelurimau afferes. 
Lauditiflimi  in  Commagene , Roflra  lis  Sc  przlonga  crura  rubent ; 

bDE  Hematopodi  & Onocrotali.  Et  de  pegnnis  auibus.  Cap.xlvii. 

Aec  qde  6C  hematopodi  multo  miort:  quanq  eade  erum  altitudie.  Nafeitur  in 
zgVpto.Infiflit  ternis  digitis  . Przcipueeipabulu  mufe®  . Vita  litalia  pauds 
lebus.Grauioresdnesftugeuefcuf.Aitiuolzcarneracu  . Inter  aqticas  metgi  foliti 


rat  deuorate:qu=c  octersteddut.Olo^,  fimili.ud.nemonacrotal.  Fabent  =necd.ftare 

SXnt  omnmo=mftfauabus.pf.s  feffetaltenus  uten  geas.huconu^ 

rnuna"  co'aet>t.m,ra  ut  f,t capaatas.mo.  petfefla  rapma  fefi  mde  in  os  redd.ta  .foa 
fnXum  rummanr.s  modo  defert.Galha  hos  feptetr,onal|s  prox.ma  oceano  m.mq 
I„  be^nm  german..  faltu  fufitata  gaa  al.tum  accepms=q^  p um.  ,gn.u  mo  colu- 

DE  Multaw  auiu  nominibus  ac  nata.  L.ap.xivm. 

PHalendes  in  feleuc.a  parthorum  6C  m af.a  aquaticarum  laudatdr.ma..Rut- 

Z phafranxmcokh.sgemmasex  plumaautes  fubm.tmnt : fubngumque. 

Numidri  m parce  afac*  num.d.a  . omnefq,  lam  m rtal.a  . Phcen.copter  l.guam 
SpurfaporFs  effe  Ap.c.us  docmt  nepotum  ommumanff.mus  gurges.  Atage  ma- 
x.meLms  «lebrat.  uLalis  al.as:captus  uero  obmutefces  : quondam  exornatus 

rraasaues.Iam&mgalUah.rpan.aq,cap.tur:8Calpesetjamub.&phalacrocoraces 

auesbaleanum  mfulammpecul.ares.S.cut  alpmm  phytrhocorax  luceo  roftro  mger 
« Lapuo  fapore-Lagopus  pedes  leponno  u.llo  er  nome  hoc  dedere-C^tero  cadrdar 
roLmbLum  Lgnitudrne.Non  extra  terram  in  qua  nafat  eam  uefc.  facrlerquando 
nec  urua  mafuefcn:&;  corpus  ocafe  ftat.m  marcefct.Et  aha  nomrne  eodem  a cotur/ 
nicibus  magnitudine  tantum  diffece's  aoceo  tiniftu  abis  gratilTima.  Vi.ara  i alpibus 
ab  fe  pecuhSe  aigvpti  ibim  Megnatius  Caluinus  pnefeiSus  eatum  .pdidit. 

DE  Nouisauibus&fabulofis.  C^p.xlix. 

YEnere  in  italiam  bodnacffes  bellis  ciuilibus  ttanfpadum  extemai  8i  noua:  aues. 

ita  n.adhucuocit' turdorum  fpecie:  paulum  infra  columbas  magmtud.neira- 

oore  sratx.Baleares  infuk  nobiliorem  etiam  fupradiifto  potphyrionem  mittunt.  Ibi 

&buL  accipitrum  generis  inhonotemefarume.Itemuipiones,fic.n.i.ocanttriiore 

eruem.Peg.ifos  equino  capite  uolucres:&  griphas  auntos  adunatate  roftri  fabulofos 
Lr  Illos  in  fcythiaihos  i ithiopia . Equidf  Si  tragopanademiquam  plures  affirmat 
maiorem  aquila  cornua  in  temporibus  curuata  habentem  ferrupnei  co  ons  tantum 
capite  phoeniceo.  Nec  firenes  impetrauetit  fidemilicet  affirmet  Dino  Clytarchi  cele 
brati  auftons  pater  in  india  effe.mulceriq,  earum  cantuiquos  grauams  fono  lacerat. 
O ui  credit  ifta  ad  Melampodi  profeflo  aures  lambedo  dediffe  intelle<a:um  auiurn  fer- 
mSnis  dracones  non  abnuet.  Vel  quar  Democntus  tradit  nominando  auesiq^r  cotufo 
fangume  ferpfe  gignat : quem  qfqs  ederit  intelledhirus  fit  alitum  colloqa  Qu*q: 

deunaaneoalentapriuatimco-mcmotatietiam  fine  iis  immenfa  uitai  ambage  arca 

auguria.Nominit-ab  Homero  fcopes  auium  genus.  Neqi  harum  fatyricos  motus  cu 

inadAplcrifqjmemoratosifacile conceperim mete.Nequeipfa:iam  aues  nafcuntur. 

Quaobremdeconfeffisdifreiuiffepraiftitecit. 

Quis  gallinas  faroreiffituenc : deauianisiSlqseaptiusiffituetit.  Lap.L. 

€>  Allinas  faginare  deliaa  coepere.  Vd  pedis  exorta  opimas  aues  8d  fuopte  corpore 

> undlasdeuorandi.Hocpnmum  antiquis  coenarum  interdiftis  exceptu  luenio 

lamlege.C.Fannii  confulis  undecim  anis  ad  tertium  punicum  bellumineqd  uoluc^ 
pponerefiprxtet  unam  gallinamiquai  non  effet  altilis . Quod  deinde  caput  trailatu 
p omnes  leges  abulauic.  InuScumqj  diuerticulum  i f fraude  earum  gallinaceos  quoqi 
pafcedi  laiSe  addito  cibis.Multo  ita  gratiores  approbantur  . Foemin*  qde  no  omnes 
ad  faginam  eligdtmec  nifi  in  ceruice  pingui  cute  . Poftea  culinarum  artes_ 
fpcid^turiut  diuidant  in  tergoraiut  a pede  uno  dilatatt  repofitoria  occupet.  Ucder 

«dparthi  cocis  fuos  mores,  nec  tdin  hoc  magonio  qrq  totum  placetihic  clune  alibi 

pertote  tantum  laudatis.  Auiaria  primus  inffituitiinclufis  omnium  generum  auibus 
M.Lailius  Strabo  brundufii  cqucftris  ordinis  . Ex  eo  coepimus  carcere  animalia  co 

Mercereiqbusnata  c.-eluaffignauerat.  DE  Aefopi  patina.  ^P-Q' 

Axime  td  infignis  e £ hac  mforia  Oodii  Aefopi  tragici  hittrioms  patina  fexcrti 


feftertiis  taxata  . mqua  pofuit  aues  cantu  aliquo  aut  humano  fetmone  uocales 
nummis  fex  fingulas  coeptasinulla  alia  indudlus  fuauitate : nifi  ut  in  iis  imitatione 
homis  maderetine  quaeftus  qde  fuos  reuetitus  illos  opimos  & uoce  meritos  : dignus 
jirfus  filio  a quo  diximus  deuoratas  margantas.No'  fit  tn(ut  ueram  fatear)faaleiter 
duos  iudirium  turpitudisinifi  quod  minus  eifumas  re^i  nat*  opesiq  hominu  liguas 
ccenaffe.  DE  Gnatide  auiu  : et  praiter  aues  qus  quadrupedes  oua  piat.  Ca.Lii. 

eEnetatio  auium  fimplex  uidet"  elfeicum  & ipfa  fua  heat  miracula:  quoniam  8C 
qdtupedcs  oua  gignunti  chamsleontes:  lacetCEiac  qua:  diximus  inter  ferpetes. 
Penatorum  autem  infecunda  funt  qu®  aduncos  hrit  ungues  gni . Nulla  ex  iis  fupra 
qcerna  edit  oua.Trtbuit hoc  auium  gfii  nataiut  feoidiores  eflct  fugaces  ea^i  q fortes. 
Plurima  piunt  ftruriocamelitgallinaiiperdices  fali.Coitus  auibus  duobus  modlsifor 
mma  humi  cofidete  ut  in  gallinisiaut  ftate  ut  in  gruibus.  Ouorum  alia  funt  cadida 
ut  columbisiperdicibus.  Alia  pallida  utaqticis.Aliapundlisdiftinrllautmeleagtidu. 
Alia  rubn  coloris  ut  phafianisicechridis.  Intus  autem  omneouum  uolucrum  bicolot. 
Aqncis  lutei  plufqalbiiidqi  ipfum  magis  liuidum  q cateris.  Pifciii  unus  coloni  quo 

nilcadidi.  Auiumoua  ex  calore  fragilia. Serpentium  ex  frigore  Icnta.Pifau  ex  liquure 
mollia. Aqtilium  rotunda.Reliq  ferefaftigio  cacuminata . ExeutatotundilTima  fui 
pteidum  panilt' molli  putamineifed protinus  durefcenteiqbufcunq;  emerguntpot^ 
tionibus.Qua; oblonga fmtouaigratioris  faporis putae Oratius  Flaccus . Foeminam 
edunt  qux  rotundiora  gignunt' ; rciiq  mare  , Vmbilicus  ouis  a cacumine  ineft : ceu 
gutta  emines  in  putamie.  DE  Tpfe  & gnatide  icubatus  auiu  & coitu.  Ca.Liii, 
Vadam  omni  tempore  coeunt  ut  gallina-flC  pariunt:prxterq  duobus  mefibus 
V.  / hi/emis  brumalibus. Ex  iis  luuenca:  plura  q ueteres:  fed  minora  . Etin  eodem 
fcetu  pnma  Sc  nouilTima  . Eft  autem  tanta  fecunditasiut  aliqua:  8i  fexagena  pariat. 
Aliqua  quotidie:  aliqua  bis  die:  aliqua  i tantum  ut  effoeta  moriant  .Hadrianis  laus 
maxima  . Columba  decies  anno  patiunt : quadam  & undecies  . In  agypto  etiam 
bmmali  menfe.Hirundmes:6i  merulaiSi  palumbi:8£  turtures  bis  anno  pariunt.  Ca^ 
tera  aues  fere  femel. Turdi  in  cacuminibus  arborum  luto  nidificantes  pene  edtextim 
infecelTu  generant.  A coitu  decem  diebus  oua  matutefeunt  in  utero . Vexata  autem 
gallina  & columba  penna  cuulfa  aliaue  fimili  iniuria  diutius.Omnibus  ouis  medio 
uitelli  pua  ineft  uelut  fanguineagutta.-quod  efte  corauium  exiftimant . Primum  in 
omni  corpore  id  gigni  opinantes. Inouo  certa  eft  gutca:eafalit:palpitatqi  * Ipfu  aial 
ex  albo  liquore  oui  corporat.  Cibus  eius  i luteo  eft. Omnibus  intus  caput  maius  toto 
corpore. Oculi  comprefti  capite  maiores,  increfeente  pullo  candori  medium  uerric". 
luteum  atcumfundit  uicefimodieifi  moueat'' ouum.Iamuiuentis  intra  putame  uox 
audit  ,Ab  eodem  tempore  plumefcit  ita  pofitusiut  caput  fupra  dextrum  pedem  heat: 
dextera  uero  ala  fupra  caput.  Vitellus  paularim  deficit . Aues  omnes  in  pedes  nafcut 
tontta  q reliq  animalia. Quadam  gallina  omnia  gemina  oua  piunt: fli  geminos  itet' 
dum cxcludunt:ut Cornelius  Celfus audloceft:  alterum- maiorem  . alioquin negant 
omnino  geminos  excludi. Plus  uicenaqna  incubanda-fubiici  uetant.  Parere  a bruma- 
inapmnt. Optima  fetura  an  uernum  aquinorftium . Poft  folfticium  nata  non  iplet 
magnitudinem  luftairatoque  minus  qto  ferius  puenere. 

ODE  Vitris  fli  remediis  incubatiu.  Cap.Liiii. 

Va  incubari  infra  decem  dies  edita  utiliftimum.  Vetera  aut  recentiora  ifecuda. 
Subiici  impari  numero  debent.  Quartodie  poftq coepere  incubari  fi  cdtta  lurae 
cacumine  ouorum  apprehefo  una  manu  purus  fli  uniufmodi  perluceat  color:  ftenba 
exiftimaturcire.proqi  eis  alia  fubftiruenda.  Et  inaq  eft  cxperimentum.iane  fluitat, 
uaq:  fidentia:hoc  eft  plena  fubiici  uolunt.  Concuti-uero  expimento  uetant:  qaonia 
non  gignit  confufis  uitalibus  uenis.  Incubationi  datur  initium  poft  noua  luna  : qa 
prius  mcboita  nd  proueniat.  Celerius  excludiit’’ calidis  diebus. Ideo  sftate  lidcuicefio 


educuc  foEtu  : hyeme  ujcefimoqnto  . Si  in  cubatu  conuerir:ouapereut.& accipitris 

audita  uoce  uitian^Remedium  contra  tonitrua :clauus  ferreus  fub  ftramme  ouoru 
pofttus:aut  terra  ex  aratro.  Quaedam  autem  ficcitra  incubitum  fponte  natura  gignit; 
ut  in  s^pti  figmentis  efl  fcnptum.  De  quodam  uinipotore  reperit"  fyracufis  tadm 
potare  foIitum:donec  ab  eo  coopta  f terra  fcetu  ederet  oua. Quin  & ab  hofepficiuc. 
DE  Auguriis  ouo^.  Cap.Lv. 

Lluia  Augufta  prima  fuaiuuenta  Tiberio  Cxfare  ex  Nerone  grauidaicu  patete 
uirilem  fexum  admodu  cuperet:  hoc  ufa  e puellari  augurio  . Ouu  f finu  fouedu 
atqj  cum  deponendum  haberetmucnci  per  finu  tradendo  ne  itermitteret  tepor . Nec 
falfo  Augufta  auguriata  prodit  imperatoris  inde  foeta. Sed  luentu  ut  oua  calidoi  loco 
impofita  paleis  igne  modico  fouerent  homine  uerfate  piter  nodte  ac  die:&  ftatu to  die 
illinc  erumpere  foetus. Tradit'’  qusdaars  gallinarii  cuiufda  dicentis  quidexqqj  effet. 
Narranf  6C  mortua  gallina  mariti  earum  uifi  fuccedetes  inuicemific  reliq  fcetx  more 
facientes:abftinentefqj  fe  a cantu.  Sup  omnia  eft  anatum  ouis  fubditis  atqj  exclufis 
admiratio  prima  non  plane  agnofeentis  foetum  . Mox  incertos  concubitus  folliate 
conuocantis.  Poftremo  lamenta  circa  pifcinxftagna  mergetibus  fe  pullis  nataduce. 
QuagalliniK  optima:.  Cap.Lvi. 

6AIlinarum  gnofitas  fpeiftat  crifla  ereiila:  interdum  SC  gemina.*pennis  nigrisrore 
rubicundoidigitis  impanbusialiqdo  6c  fuper  quattuor  digitos  tranfuerfo  uno. 
Ad  rem  diuinam  luteo  roftro  pedibufqj  purs  non  uident . Ad  optanea  faaa  nigtit. 
Efl:  3C  pumilionum  genus  non  fterSe  in  iis:quod  non  in  alio  genere  alitum, fed  qbus 
certa  fcecundicas  rara  & incubatio  ouis  noxia. 

DE  Morbis  earum  & remediis.  Cap.Lvii. 

I T Nimiciffima  autem  omnium  generi  pituitannaximeq;  inter  meffis  & uidemis 
X tepus.  Mediana  in  fame:6d  cubacus  in  fumoifi  utiqj  ex  lauro  aut  herba  fauina 
fiat.Penna  per  tranfuerfas  inferta  nares:8t  per  omnes  dies  mota  , Cibus  allium  cum 
farre  aut  aqua  petfufus  in  qua  laueric  nodhia  auis  cum  femine  uitis  alba:  codus : & 
qusdaalia.  DE  Conceptu  numero  foetus  auiu.  Cap.Lviii. 

Columba:  proprio  ritu  ofculant  ari  coitum  . Pariunt  fere  bina  ouaiita  natura 
moderante:  ut  aliis  crebrior  fit  foetusialiis  numerofior  . Palumbes  & turtures 
plurimum  terna.nccplufq  bis  ferepariuntiatq;  itafiprior  foetus  corruptus  e.  &C  quis 
tna  pepererinemunq  plus  duobus  educanc.Tertium  quod  irritum  efl::urinu  uocant. 
Palumbes  incubat  foemina  poft  meridiana  imaturinuin:ca:tero  mas.  Columba:  mare 
femper  6C  foeoiinam  pariunt.  priorem  marem  : poftridie  foeminam  . Incubant  in  eo 
gne  ambo.interdiu  masmocftufocmina.Excluduntuicefimo  die.  pariunt  a coitu. v. 
Aeftate  qdem  interdum  binis  menfibus  terna  edunt  paria  . naqjodtauodecimodie 
excludut:ftarimq;  concipiunt.Quareinter  pullos  fipeoua  inueniunti&alii  puolit. 
alii  etumpiit.Ipfi  deinde  pulli  qnquemeflres  fcetifiicat.  Et  ipfe  autefter  re(ri  mas  no 
fit  foeminsaiqj  faliut.  pariutt^  oua  irritaiexqbus  nihil  gignit":qUtE  hypenemiagraci 
uocant.  DE  Pauone  & aferibus.  Cap.Lix. 

PAuo  a trimatu  pirit.  primo  anno  unum  autaltcrum  ouum  : fequeti  quaterna 
qnaue  : esceris  duodena  non  amplius,  intermittens  binos  dies  temofue  parit. 
& ter  annoifi  gallinis  rubnaanf  incubanda. Mares  ea  frangunt  defiderio  incubatiu. 
Quapropter  nodru  & in  latebris  pariuntiaut  in  excclfo  cubantes  . & nifi  molli  ftnto 
excepta  franguf.Mires  fmguli  qnis  fufFiduc  coniugibus.  Cu  finguls  aut  binx  fue- 
re. corrumpit  falacitate  foECudicas. Partus  excludit"* diebus  ternouenis:auc  tardius  cri 
cefimo.Anferes  f aq  coeutipariutuere.Auc  fi  bruma  coiere:pofiroIftirium:qdragita 
^pc.Bis  ano  fi  priore  foecu  gallins  excludantialias  plurima  oua  fexdecimipaudlTima 
feptem.Siqs  fubripiat  pariut:donec  rumpant" . Aliena  non  axcludunt  . Incubanda 
fubiia  ucilifTimum  nouemaut  undedm. Incubant  foemins  cantum  tricenis  diebus. 


Si  ucto  tepidiores  fxntruicefio^nto. Pullis  eo^x  urtica  contaifhi  mortifera.Nec  minus 
auiduasinuc Tatietate nimiainuc  fuamet  ui-.quando  apprehetifa  radice morfu:f;Epe 
conantesauellereante  colla  fua  abrumpunt . Contra  urticam  remedium  ftramenco 
abicubatu  fubdita radix ea^i.  DE  Ardeolis &quomdferuet^oprieoua.  Ca.Lx. 
aA  Rcteola^itriageneradeuconrafteriasipellos.Hiin  coitu  angur''. Mares  qdemcu 
jt^uociferatu  fan^inem  etia  ex  oculis  profudiit.  Nec  minus  xgre  piut  grauids, 
tricenis  diebus  incubatiS:  fere  maiores  alites.  Minores  uicems  utmiluus&acd^ 
picer.  Sigulos  uere  paritmuqplus  ternos.Isqxgoliosuocat'';qternos,Coruusaliqdo 
fid  quos.  Incubant  totidem  diebus  .Cornicem  incubantem  mas  pafcit-  Pica  nouenos, 
Melacoriphus  fupta  uiginti  paritifeper  numero  impari  ixqlia  , nec  alias  in  pluribus 
rantafoECuditasrmaior  tame  paruis.  Hirudini  casci  primo  pulli. Et  fete  omnibus  qbus 
namerofior  ptus, Irrita  oua  quie  hypenemia  diximusrqusqj  aut  mutua  fccmina  iter 
fe  hbidis  imaginatione  condpiuntraut  puluerernec  columba  tantum  : fed  & gallina: 
perdicesipauonesranferesjchenalopeces.  Sunt  autem  fterilia  & minoratae  minus  lu^ 
eundi  faporis:6i  magis  humida.Quidam8Cuenco  putant  ea  gnaruqua  de  caufaetia 
zephynaappellanc'.  Haccautem  uere  tantum,  Vnna  Eunt  incubatione  dereli(lla;qux 
alii  cynofura  dixere. Oua  aceto  macerata  i tantum  emoli iuncl  utperannulos  trafeat, 
Seruan  ea  in  lomentoiaut  hyemein  paleisiscftate  in  furfuribus  utiUfTimum.Sale  ex^ 
inaniri  creduc.  Qu^  uoluc^i  fola  aial  piat  fli  lade  nutriat.  Cap.Lxu 

YOlucrum  animal  pant  uefpertilio  tantumicui  membrana  ceu  pena;.  Eade'  fola 
uolucrum  laifle  nutnt  ubera  admouens. geminos  uolitat amplexa  infantes:  U' 
cumqi  deportat.Eidem  coxendix  una  tradit':&  in  abatu  culices  gratiffimi. 

DE  Cdceptu  uiper* 8i  ptu quae  terreftrium  oua  pianc.  Cap. Lxii . 

RVrfus  in  terreftribus  oua  pariunt  ferpentes  : de  quibus  nondum  duftum  fit. 

Coeunt  complexu  adeo  drcumuolut^aefibiiutuna  exiftimari  biceps  pofiit . Vi' 
pera:  mas  caput  infent  in  osiquod  illa  abrodit  uoluptatis  dulcedine.  Terreftriu  eade 
fola  frra  fe  patie  oua  unius  coloris  &C  molliaiut  pifccs. Tertia  dic  intra  uterum  catulos 
excludic.deidefingulos  diebus  fingulis  parit  uiginti  fere  numeto , Itaqj  ca:ted  tardi/ 
tatis  impaticntesiperrumpunt  latera  occifa  parente  . Csterx  ferpentes  conteda  oua 
m terra  incubant.*6d  foetum  fequente  excludunt  anno.  Crocodili  uicibus  incubat  mas 
&fcetnin3.Sed  reliquo^i  quoqj  terreftrium  reddat  gnatio. 

- DE  Gnatide  terrcftrium.  Cap.Lxiii. 

13  Ipedu  folus  hdafal  gignit.  Homini  tatu  primi  coitus  pcenirecia  auguriu  fcilicet 
13  uitxa  pcenitedaorigie.  Ceteris  aialibus  ftati p tpfa annicdcubitus.Hommi(uc 
didu  edonibus  horis  dicK  noiftiuqj, Citeris  fatieras  i' coituihomini  ^pe  nulla. Meffal' 
linaQaudii  Cifaris  coniux  hanc  regale  exiftimas  palma  : elegit  m id  certamen  no' 
bihlTimam  e proftitutis  acillam  mercenarii  ftipis:eamqj  die  ac  norte  fuperauit  qnto 
ac  mcefimo  concubitu. In  hominum gneimanbus  diuerticula ueneris  excogitata  onia 
fcelerc  naturi:  fcemfs  uero  abortus  . Quantum  in  hac  pte  mulco  nocentiores  q feri 
fumus.  Viros  auidiorcs  ueneris  hyeme:foemias  a:n:ate  Hefiodus  ^didit.  Coitus  auec' 
fus  elephantis:cameiis:cignbus:lyncibus:rhinoceroci:leoni:daripodi:cuniculis:qbus 
aucrfa  genitalia. Cameli  etiam  folitudines  aut  feaeta  certa  petunt. : neqj  mteruenire 
dat  fine  pernide. Coitus  tota  dieeif  tantum  lis  ex omnibus;qbusfolida  ungula. In  q' 
drupedum  gne  mares  olfatftus  antecedit.Auertunt  & canes:phoci:  lupi:  m medioq; 
coitu. inuiciqj  edam  cohirent.Supraditftorum  plerumqj  faeminipnoresfupueniur. 
l^eliqs mares.  Vrfiaute  utdiiflumeft  humanitus  ftrati,  Hetmaai  ftantes  ambo  iter 
fe  complexi. Feles  mare  ftanrejfoemina  fubiacente.  Vulpes  in  latere  proied:i  i mareqj 
roetnina  amplexa,  Taurorum  ceruorumque  fccmini  uim  non  tolerant . Ea  de  caufa 
mgrediunt'" in  cdceptu, Cerui  uicifTim  ad  alias  ti*anfeunt:&  ad  priores  redeunt.  Lacer- 
ta uc  ea  qui  fme  pedibus  fut:drcuplexu  uenerem  nouere. Omnia  afalia  qu 


auo  maiore 


corpore:eo  mmsfcccuda  fut.Sfgulos  gtgnut  elepharttcameliiequi'.  Arh.iri<;  ciuodeos 
auis  mmima.OafTimepariutrqusplunmosgignut.Quo  maius  eftaiVi:tato  diutius 
format  luteco.Diurius  g€ftat'"qbus  logiora  funt  uitac  fpatia.Neqj  crefcetiu  tepeftiua 
ad  gcneradum  artas.Qus  folidas  hnt  ungulas  fingulosiqux  bifulcas  & gemfos  piut. 
Quorum  in  digitos  pedum  fifTura  diuifa  eft:eo  numcrofiora  in  fcetu  . Sed  fupg, 
nora  omnia  perfeiitos  edunt  partusihaec  inchoatos.  In  quo  funt  genere  learnxrurfa:: 
fiCuuIpes  . Informia etiamagifqfupradidaurfacpanunt.rarumqj  e uidere p-meces. 
poflea  labendo  calefadunc  foetus  omnia  ea:& figurat. pariunt  plurimu  quaternos, 
Gecos  autem  gignuntcanes:lupi:pantherae:thoes.  Canum  plura  funt  genera.  Laco' 
nicjeodauo  mcfeutrinqjgencrant.ferunt.lxx. diebus : & plurimum  tribus  mefibus. 
extern  canes  & femeftres  coitum  patiuntur  . Implentur  omnes  uno  coitu.  Qux 
ance  luftum  cepus  cocepere:  diutius  cxcos  habet  catulos. nec  omnes  totidem  diebus. 
Exiftimantur  in  urina  attollere  crus  ferx  femcjfircesiid  eft  fignum  confumati  uirimn 
roboris:faminx  hoc  idem  fidentes. Parcus  duodeni:  quibus  numerofilTimi : extero 
quini:  feni : aliquando  fmguli . quod  prodigiofum  putant . Sicut  omnes  mares 
aut  omnes  fccmmas  gigni . Primos  quoq;  mares  pariunc:  in  exteris  airernanr:  0 
ineant  opporcuno:84  reiflo  menfe.Ineuntur  a partu  fexto  mefe  « Otflonos  laconicx 
pariunc.  Propria  in  eo  genere  maribus  laboris  alacritas  . Viuunt  laconidanis  denis: 
fcemina:  duodenis.  Cxtera  genera  quindecim  annos  : aliquando  uivnrici  . Nec  tota 
fua  xtaregenerant:  fere  a duodecimo  definentes  . Felium  ichneumonum  reliqua 
ut  canum  . Viuunt  annis  fenis . Dafipodes  omni  menfe  pariunc.  &:  fuperfcctant: 
ficuc  lepores.  . A partu  ftatim  implentur . Condpiuntquauis  ubera  ficcante  fetu, 
pariunt  non  cxcos . Elephanti  ut  diximus : pariunt  fingulos  magnitudine  uituli 
trimeftris.  Cameli  duodedm  menfibus  ferunt  a trimatu:  pariunt  uerc.  Iceriiqj  poft 
annum  impicneura  partu . Equas  autem  poft  tertium  diem  aut  poH:  unu  ab  enixu 
Utiliter  admitti  putant:coguntqnnuitas.  Mulier  feptima  die  edeipere  facillime  cre' 
ditur.  Equarum  iubas  tonderi  prxdpiuntiuc  afmorum  in  coitum  patiaturhuilitate: 
comantes  enim  gloria  fuperbirc.  A coitu  folx  animaliu  currunt:  ex  aduerfoaqlonu: 
auftrorumuc  prout  mare  aut  foeminam  concepere . Colorem  illico  mutant  rubriore 
pilo:  uel  quicun9  fit:  pleniore.Hoc  argumento  defmunt  admittere  etiam  uoleces . 
Nec  ipeditpartusquafdam  ab  opere  .Falluntqjgrauidx  . VidfTe  olympia  prxgnate 
equam  Hecratidis  cheffali  inuenimus . Equos  & canes  ficfues  initum  marurinum 
appecere:foeminas  aurem  poft  meridiem  blandin  diligentiores  traduc. Equas  domi' 
tas.lx.diebus  equire:anceq  gregales  . Sues  tantum  coitu  fpumam  ore  fundere.  VeF 
tem  fubantis  audita  uoccnifi  admittatur  :cibum  non  capere  ufqi  in  madem.Fcemi^ 
nas  tantum  efferari:  uthominemlacerenticandida  maxime  uefteinducum.  Rabies 
ea  aceto  mitigatur  naturx  afperfo.  Auiditas  coitus  putatur  ex  cibis  fieri . Sicut  uuo 
eruca:pccon  cepa.Qux  ex  feris  mitigeturrnd  concipere  utanferesiapros  uero  tarde : 

ceruos:nec  nifi  ab  infantia  educatos  . Mirum  efl:quadrupedum  prxgnates  ucnere 
arccnt:prxter  equam  & fuem.  Sed fupfoecant  didafipus  U lepus  tatu. 

DE  Varia  gnatidc  auium.  Cap.Lxiiii. 

QVxcuqj  aial  panunc : in  capita  gignunt  arcumatfto  fcetu  fub  enixum : alia  in 
utero  porretila. Quadrupedes  geftanf’extenfis  ad  longitudinem  cruribus:&  ad 
aluum  fuam  applicatis.Homo  in  femec conglobatus  inter  duo  genua  nanbus  Ans. 
Molas  dc  quibus  aridiximusrgigni  putacrubi  mulier  no  exmare:uerumrx  femeripfa 
tantum  conceperit,  ideo  necanimariiquia  non  fit  ex  duobus  . Altriceq;  habere  per  fe 
uitam  illa:qux  facis  arboribufqjcontingatiex  omnibus  quar  pfedtos  fcetus  uel  citos 
Siinumerofos  edat.  Ite  plures  co  tranatam  felidipedu  aut  bifuico^i, 

SDE  Murium  foetu.  Cap.Lxv. 

Vpra  cudtaefl  murium  foetus  haud  fine  contarioe  dicendus. quanquaaudloi  -* 


Ariftotclc  & Alexandri  Magni  militibus  ^atio  eorum  lambendo  conftarcmon  coitu 
Jicat.Exuna  genitos.cxx. tradiderunt.  Apudpcrfas  uero  prsgnantes  ueneris  patietis 
ec  utero  parientis  repertas.  Et  falis  guftatu  fieri  prargnantes  opinantMta  definit  mini 
elfemdcuis  tatameifes  populet'  murium  agreftium.In  qbus  iUudquo9  adhuc  latetj 
quonamodoilla  multitudo  repente  occidat. Nam  nec  exanimes  reperiunt'‘:neqj  extac 
qui  murem  hyeme  in  agro  effoderit.Plurimi  icaqj  ad  troade  pueniunt . Et  iam  mde 
fugaucrut  accolas. Prouentus  eorum  ficcicatibus  tradunt.  Et  iam  obituris  uermiculu 
in  capite  gigni.Aegyptiis  muribus  durus  pilus:ficut  herinaceis. lide  bipedes  abulant; 
ceu  alpini  . Cu  diuerfi  quoqj  gnis  coiere  animaliaiita  demum  gnantrfi  tepus  nafcedi 
pat  hnt.Quadrupedum  oua  gignentium  lacertam  ore  paretc(ut  credif  uulgo)Arifto-' 
teles  negat. Neq?  incubant  ea^em  obiit*  quo  fintin  loco  enix* : quoniam  huic  aiali 
nulla  memoria.  Itaqj  catuli  per  fe  erumpunt. 

DE  Spina  hofs  anguem  nafci.  Cap.Lxvi* 

» A medulla  hominis  fpmac  gigni  accepimus  a multis.  Pleraq)-n;occul/ 

/\jta  flicasca  origine  ^ueniutietiam  in  quadrupedum  gne; 

DE  Saiamandrai  Cap.Lxvii. 

Sicut  falamandra  aial  lacerti  figura  ftellatum  nuq  nifi  magnis  h)mabribus  ^ue^ 
ni«:fi^fetenitatedeficiens.  Huic  tantus  rigor:ut  ignem  tatftum  extinguat  non 
alio  modo  q glacies. Eiufdem  fanie:qu*  la(ftea  ore  uomit'';quacunq)  pte  corporis  hu^ 
mani  contacfU  toti  defluunt  pili.idc]^  quod  cdta<^lu  e:  colore  f uittligine  mutat. 

DE  Iis qu*  nafcut ex nd genicis:&  qu*nata mhil  gtgnuc.  Cap.Lxviii. 

Vaedam  uero  gignunt''exnon  genitisrflcfine  ullafimiii  origine  ut  fupradidiUtfii 
\ ^quTCug?  seftas  aut  ueriftatuqj  tepus  anni  generant.Ex  iis  qusda  mhil  gignunti 
ut  (Samandrse.Neqj  eftiiis  genus  mafculinumfccmineumue.  Sicut  neqnaguillis; 
omnibufqj  quae  necaial  nec  ouum  ex  fefe  generant.  Neutrum  eft  Si  oftrcis  genus  : 6C 
exteris adhxrentibus  uado uel  faxo  . Qux autem  p fe generanf* ficuti infra mares-ac 
fceminis  deferipta  funt:  ita  generant  quidem  ea  aliquid  coitu  : fed  imperfec^him  Si 
(li{rimile:&  ex  quo  nihil  amplius  gignatiut  uermiculos  mufe*  . Id  magis  declarant 
naturxeorumrqu*  infet^ta  dicunt''.  Arduas  explanationis  omnia:&  priuatim  dicato 
opere  narranda. Quapropter  ut  ingenium  pr*di<ilo9i  ita  reliq  fubtexetdifercatio, 
DE  Scnfibus  afalium.  Cap.Lxix. 

T]j  X fenfibus  an  c*tera  homini  taiflus: deinde  guftus . Reliqs  fuperat'' a multis. 
r Aql*  clarius  cernunt.  Vultures  fagacius  odorant^Liquidiusaudiunt  talp*  ob'' 
tutx  terraitam  denfo  acqj  furdo  naturas  elemento. Prsterea  uoce  omnium  in  fublime 
t^rie  fermone  exaudiunt. & fi  de  iisloqrc  intelligcrc  ctiadicunt':& ^fugere.  Auditus 
cui  hominu  primo  negatus  eftihuic  Sc  fermdis  ufus  ablatus.  Nec  fut  natalitet  furdis 
ut  non  iidem  fint  Si  muti.  In  marinis  oftreis  auditum  effe  non  eft  uerifimile ; fed  ad 


fonum  mergere  fe  folent.Ideo  fiC  fileciu  i mari  pifcatibus. 

Auditum  &olfa<ftum  efTepifcibus*  Cap.Lxx. 

Plfces  quidem  auditus  nec  membra  hnt  nec  foramina.  Audite  tn  eos  palam  eft: 
ut  patet  cum  plaufu  congregari  feros  ad  abum  confuetudine  in  quibufdam  ui/ 
uariis  fpe(ftet''.Et  in  pifeinis  C*faris  gna  pifeium  ad  nome  uenireiquofdam  figulos. 
Itac];  produt'' etiam  clariffime audire  mugii:lupus:falpa:chromis:&ideo  in  uado  ui' 
uere.Olfa(ftum  iis  effe  manifeftum  patet.  Quippe  non  omnes  eadem  efca  capiiltur. 
& priufq  appetant:odoranc''.Quofda  6i  fpeluncis  latentes  falfamento  illicis  faucibus 
fcopoli  pifcaror  expellit:uelut  fui  cadaueris  agnitionem  fugientes . Ginucniuntqj  ex 
alto  etiam  ad  quofHamodoresiuc  fepiam  uftam:&  polypum:qu*  ob  ideoguntut  in 
nafTas.Sriin*  quidem  nauium  odorem  fugiunt  ,pcul*  Maxime  tri  pifeium  faguine. 
No  poteft  petris  auelli  polj^pus.Idem  cunicula  admota  ab  odore  ^tinus  refilit.  Pur^ 
putx  quoqj  fcEtidis  capiiit'' , Na  de  reliquo  afalium  gne  quis  dubicct.''Comus  cecuini 


odore  ferpetes  fugitur.  Sed  maxime  ftyracis  origani  aut  alcis  aut  fulphuris  formica 
neantut.Culices  arida  petutmddulaa  non  aduolit. 

Tacitum  communemeffeomnibus.  Cap.Lxxi. 

TAcSus  fefus  omnibus  eft  etiam  quibus  nullus  alius. nam  6i  oftreis  & terrerttibus 
uermibus. Quo  exiftimauerim  omnibus  fenfum  guftusefTe  . Cur.n.aliosalia 
faporesappetut.Tnquo  uelpraripuanarura:archite<aiq!  uis.  Alia  dentibus  pncdit' 

alia  uguibus.  Alia  roilriaduritatecapiut.  Alia  latitudine  mut.  Alia  acumine  exauit 

Alia  fugunt.  Alia  lambut;  forbetimadutiuorat.Nec  minor  uarietas  in  pedum  mifle' 
rioiut  rapiat:di(trahat:teneat:ptcmant:pedeat:tellurem  fcabetend  ceffet. 

Qux  uenenis  uiuitiSt  qux  terra.  Cap.Lxxii. 

VEnenis  caprea:  a:cotnices(utdiximus)pinguercutplacidi{rimaafaIia  : atferpj. 
tes  ouis  . Speiilanda  quidem  draconum  arteiaut  enim  folida  hauriut : fi  iam 
fauces  capiut:  qus  deinde  in  femecconuolutifraguticusiatqj  itaputamfa  excutifit; 
aut  fi  tenerior  eft  & catuli  adhuc  a:tas  orbeapprehefafpira  : ita  fffim  uehemeterque 
prafttingutiut  amputata  pte  ceu  ferroireliquamiqux  amplexu  tenefiforbeit.Simili 
modo  auibus  deuoratis  folidis  cdtentione  plutimaiSJ  extera  ofta  reuomut.  Scorpides 
terta  uiuut.Serpetes  cum  occafio  eftiuinum  prxripue  appetuticum  alioquin  exiguo 
indigeant  potu.Exdem  minimo  & pene  nullo  cibo  cumadferuantur  inclufx;  ficuti 
aranei  quoqjialioquin  fuiftu  uiuentes.  ideo  nullum  interit  fame  aut  fiti  uenenatu. 
Nam  neqi  caloris  uim  hnr:neqj  fanguinisineq!  fudoris:  qux  auiditatem  naturalem 
fale  augent.  In  quo  giie  omnia  magis  exitialiaififuumgenus  edere  anq  noceat. Codit 
in  thefauros  maxillarum  cibum  fpongionum  SC  fatyrorum  genus;  Mox  inde  fenfim 
ad  madedu  maibus  exprimit . Et  quod  formicis  in  anu  folene  eihis  i dies  uel  horas. 
DE  Cibo  & potu  quo^ida.  Cap.Lxxiii. 

YNum  aial  digitos  hritium  herba  alitur  lepusifcd  fle  fruge.  Solidipedes  Si  bifulci 
fues  omni  cibatu  & radicibus. Solidipcdum  uolutatio  propria. Setrato^i  de'tiu 
arniuora  funtomnia.Vrfi  fliftugeifrddeiuindemiaipomis  uiuuntfic  apibus  i ca'ctis 
etiam  & formicis. Lupi  ut  diximus  6d  terta  in  fame.  Pecus  potu  piguefcitiideo  fal  illis 
aptiftimusiitem  ueterina.quanq  Si  fruge  Si  herbaifed  ut  bibereifecedunt.Ruminant 
prxter  iam  dirftaifilueftrium  cetuiicum  a nobis  alunt'. Omnia  autem  iacentia  potius 
q ftantiaiSi  hyeme  magis  q xftate  feptenis  fete  menfibus  . Pontici  quoqj  mures  ftli 
modo  remadunt.In  potuiquibus  ferrati  dentesdambunt.Et  mures  hiuulgaresiquis 
ex  alio  gne  fmt.  Quibus  continui  deces  forbentiut  equitboues.Neuc^t  utfiifedaqua 
quoq;  morfu  uorant.In  africa  maior  ps  ferarum  xftate  non  bibunt  lopia  hymbriu. 
Quamobeaufam  capti  mures  hbyri  fi  biberint  moriunt'.  Otygem  perpetuo  fitietem 
africa  gnati  ex  nata  lori  potu  carentem  cum  mirabili  modo  ad  remedia  fitietiu.Niqi 
gituh  latrones  eo  dura'c auxilio  repertis  i corpore  eorum  faluberrimi  liquoris  hauftu 
ueficis.Infidunt  in  eadem  africa  pardi  condenfa  arbore,  occultatiqj  eius  tamis  i' prx' 
tereuntia  defiliunt:  atqjeuoluc^rcxde  graflaf’.  Feles  quidem  quo  filctio  q lenibus  ' 
ueftigiis  obrepunt  auibusfq  occulto  fpcculatu  in  mufculos  exiliunt  f Excremeta  fua 
effofla  obruuttertaiintelligentes  odore  illu  jdice  fui  efie. 

Quaiiterfediftideanti&quxftecfecdueniat.  Cap.Lxxiiii. 

IJ  ^ fenfus  q uofdam  effe  q fupraditftos  haud  difficulter  apparet.  Sunt 

. i / enim  quxdam  iis  bella  : amiritixqj.unde  6C  affedlus  prxter  illa  qux  de  qbiifqi 
eorum  fuis  diximus  loris.  Diffident  olores  Scaquilx.Coruus  fic  cloreus  nodtu  inuicem 
oua exquirentes. Simili  modo  coruus  Si  miluus  illo  prxripientchtiir  nbos.  Cornices 

Si  notftua.Aquilxfii  trochilus(ficredimus^quoniam  rex  appeUaf  auium  . Noiftuxfii 
exterx  minores  aues.  Rurfus  cum  terreftribus  muftela  & cornix  . Turtur  & pyralis. 
Ichneumones  Si  uefpx. Phalanges  Si  aranei.  Aquaticx  anates  Si  gauix.  Harpx  Si  tru 
orches  accipitet.Sorices  & ardeolx  iuicem  fcetibus  infidiantes.  Egithus  auis  mmima 


cum  afmo.Spmeris  enim  fe  fcabedi  caufa atterens; nidos  eius  diffipat.quod  illa  adeo 
pauctiut  uoce  omnino  rudetis  audita  oua  eiiciatipulli  ipfi  metu  cadat . Igit'aduolas 
ulcera  eius  roftto  excauat.  Vulpes  & milm.  Angues  Si  muftek  Si  fues.  E^lon  uocat" 
pua  auis  oua  corui  frangenstcuius  pulli  infeftanf'  a uulpibus  .Inuicem  hac  catulos 
eius  ipfaq!  uellit.quod  ubi  uidetint  coruiiconttaauxilianfiuelut  aduerfus  cdmunem 
hoftem.Etachantis  i fpinis  uiuitricarco  afinos  & ipfa  odit  flores  fpins  deuorantes. 
Egithum  uero  in  tatu  ut  fanguinem  eoji  credant  non  coireimultifqj  ob  id  ueneficiis 
iufament.DiiTident  thoes  Si  leoncsiet  mimma  xque  ac  maxima. Formicofa  arborem 
fotices  cauent.  Librat  araneus  fefilo  in  caput  ferpetis  porreiS*  fub  ubra  arboris  Cux. 
cantaq)  ui  morfu  cerebri  apprehendirtut  ftrides  fubinde.-acuertigine  rotata:ne  filum 
qdem  defup  pedetis  rumpere  adeo  non  fugere  queatmec  finis  an  mortem  eft.  Rurfus 
amin  pauones  et  columba: : turtes  et  pfitacirmeruk  et  tutditcotnix  et  ardeolx.Cd tra 
uulpiti  genus  communibus  inimicitiis.  Harpe  et  miluus  contra  triorchin  . Quin  et 
affedus  idicia  fut  etiam  in  ferpetibus  immitiflimo  aialiu  gne.DicSa  fur  qusarcadia 
narrat  de  domino  a dracone  fetuatoiet  agnito  uoce  hominis . De  afpide  mitaculu  a 
Philatcho  tradit".  Is  enim  auiflor  e:cu  ad  mefam  cuiufdam  uenies  i aigypto  aleret" afli- 
duc  enixam  catulos : quorum  ab  uno  filium  hofpitis  intereptii  . Illam  reuetfam  ad 
confuetudmem  cibi  i mtellexifle  culpam  i Si  necem  intullifle  catulo  : nec  poftea  in 
tertum  id  teuerfam.  DE  Somno  aialiu.  Cap.Lxxv. 

SOmni  qiixftio  nd  obfcutam  conierrtationemhabet.In  terreftribus  omniaiqux 
cor  haben  trdormite  manifeftum  e . Aquatilium  quoqj  exiguum  quiddam  :etia 
qui  deciteris  dubitantidormire  tamen  exiftimant.-non  oculorum  argumento  : quia 
non  habent  genasiuerum  ipfa  quiete  cernuntur  placida  ceu  foporatameq;  alia  q cau' 
dis  mouentia:&  ad  tumultu  aliquem  expauentia.  De  thynnis  confidentius  affirmat", 
lulh ripas  enim  aut  petras  dormiunt . Plani  autem  pifcium  in  uadoiut  manu  fxpe 
tollitur.  Nam  Si  delphini  balenxqj  ftertentes  etiam  audiunt". Inferta  quoqt  dormire 
filentio  appatetiquia  nec  luminibus  quidem  admotis  excitentur.Homo  genitus  pre- 
mitur fomno  per  aliquot  menfes.Deinde  longior  in  dies  uigilia.  Somniat  ftati  ifas. 
Nam  fit  pauore  expergifciturifit  furtum  imitatur.  Quidam  uero  nunqrquibus  mor- 
tiferum fuiffe  fignum  contra  confuetudmem  fomnioiy  fuenimus  exempla.  Magnus 
hiciuitat  lojus  Si  diuerfis  refertus  documentis;  utrum  ne  fint  aliqua  prxfcita  animi 
quif  fcentis  f Qua  fiant  ratione  ; an  fortuita  res  fit  ut  pletaqj  ."Et  fi  exemplis  agatur: 
proferto  paria  fiant.  A uino  fic  a cibis  proxima  atqj  in  redormitione  uana  effe  uifa  qi- 
pe  conuenit . Eft  autem  fomnus  nihil  aliud  q animi  in  medium  fefe  teceffus  . Prx- 
ler  hominem  fomniare  equos  : canes  : boues  i pecora : capras  palam  eft  . ob  hoc 
creditur  Si  in  omnibus  qua:  animal  pariunt . De  iis  qux  oua  gignunt  incettu  eft. 
Sed  dormire  ea  certum  . Verum  fii  ad  mferta  tranfeamus . Hxc  nanque  reftanc 
immenfic  fubtilitatis  animalia. 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  VN/ 
DECIMVS.  PROOEMIVM. 


DE  Infertis  aialibusiutfut  Apes:Formics!  et  huiufmodi. 


ESTANT  IMMENSAE  SVBTILITa^ 

tis  animaliarquado  aliqui  ea  ncc^  fpirare  & fme 
fanguinc  clTe  etiam  prodiderunt. 

DE  Infe(ito^  gnc.  Cap.i. 

MVlta  hsc  dc  multigena  terreftrium  uolu/ 
cruqj  uita.  Alia  penatautapes.Aliautroqj 

modo  ut  formica  . Aliqua  &C  pennis  8d  pedibus 
carentia.Et  iure  omnia  mfecfta  appellata  ab  mci^ 
funsiqua  nunc  ceruicum  loco  : nunc  pedtorum 
atqj  alui  pracindta  feparant  membra  tenui  modo 
fiftula  coharentu.  Aliquibus  uero  non  tota  mn 
^ • ) fnra  eas  ambiente  rugasifed  inaluoaut  fupernc 
tatd^^ns flexiliu  ucrtetnsmufq afibi  fpedlatiore  naturas  re^ artificio. 

DE  Subtilitate  natura:  m his.  Cap.ii. 

fT  N magnis  fiquide  corporibus  aut  certe  maioribus  facilis  officina  feqci  materia 
I fuit.Inhisuecotaparuisatqj  tam  nullis  qua:  ratio r^quatauis^^tamiextiicabilis 
^fedtio. Vbi  tot  feTus  collocauit  m culicer'Et  funt  alia  didtu  minora.Sed  ubi  uifum 
in  ea  ptxteditCVbi  guftatum  applicauit rVbi  odoratum  inferuit  ^Vbi  uero  truculeta 
illam&:  portione  maximam  uocem  mgenerauit  f'  Qua  fubtilicate  pennas  adnexuit;* 
Praslongauit  pedum  crurar'Difporuicieiunam  cauam  uti  aluum.^Auidam  fanguinis 
6C  potiffimu  humani  fitim  accendit^OTelum  uero  petfodiedo  tergon  quo  fpiculauic 
ingenio rAtq;  ut  m capaa  cum  cerni  non  poffit  exilitasiita  reciproca  gnauit  arte : ut 
fodiedo  acuminatum  panter  forbendoqj  fiftulofum  effet.  Quos  teredini  ad  pforada 
robora  cum  fono  tefte  dentes  afrixitr'ponffiraum9  e ligno  cibatum  fent  C Sed  turri' 
geros  elcphatorum  miramur  humeros:  taurorum^  coUa:&  truces  in  fublime  iadlus: 
tigrium  rapinas:  leonu  lubas  : cum  rerum  nata  nufq  magis  q in  minimis  tota  fit. 
Quapropter  quarfo  ne  noftra  legentes(quoniam  ex  his  fpernunt  multa)eciam  relata 
faftidio  danecicu  i conteplatione  naturae  nihil  poffit  uiden  fupuacuu, 
Vtrumfpirentan  habeant  fanguincm.  Cap.iii. 
iT  Nfedta  multi  negarut  fpirare  id  ratione  perfuadentes: quoniam  uifeeri  uenori 
I nexus  fpirabiiis  no  incfret.Itaqjuiuercutfrugesatborefq;.Sedplurimu  ftereffe 
fpiretahquidianuiuat.Eademdecanec  fanguinem  iis  effeiqui  fit  nullis  carentibus 
corde  aut  lecore.Sicnec  fpirare  ea  quibus  pulmo  defit.  Vnde  numerofa  quxftionum 
feries  exorit.Iidem  enim  fld  uocem  effe  iis  negant  in  tanto  murmure  apum : deadaru 
fono:6C  aliis  qux  fuisxftimabunt  locis  . Nam  mihi  contuenti  femperfuafic  rerum 
natura  nihil  incredibile  exiftimare  de  ea.  Nec  uideo  cur  magis  no  pofTint  trahere  ant 
mam  talia  uiuereiq  fpirare  fme  uifceribus. Quod  etiam  m marinisdocuimusiquis 
arcente  fpiritum  denfitate  &C  altitudine  humons.  Volare  quidem  aliqua  & animatu 
carere  in  ipfo  fpintu  uiuentia . Habere  fenfum  uidlus  gnationis  atqi  operis  & de  fu' 
ruro  etiam  curam.Et  quis  non  fmtmembrarquxuelut  canna  fenfus  tnuehant : efle 
tamen  lis  auditumiolfadhimiguftacumreximia  pneterea  naturx  donarfolercia : ani' 
mum:arcem:quis  facile  CTediderit.''Saguinem  non  elTeiis  fateorificut  ne  terreftnbus 
quidem  cundhs  inter  fefimilcm  quidem:  ut  fepix  in  mari  fanguinis  uiresattramecu 
optineat:purpuraru  generi  infedlorille  fuccus.  fic  infedlis  quifquis  eft  uitalis huor: 
hic  ent  fanguinis  loco . Sed  exiftimatio  fua  cuic^  fit.  Nobis  propofitum  eft  naturas 
rerum  manifeflas  indicarernon  caufas  ludicare  dubias. 

DE  Corpore  eorum.  Cap.iiii. 

CT  Nfedta  ut  intelligi  poffitinon  uidentur  neruos  habece:nec  offa:ncc  fpinasinec 
I camlagincminec  pinguiamec  carnesmeccruftam  quidem  fragilemrutqu^di 

marma  . neciutedicecut  cutis:fed  medix  cuiufdam  inter  omnia  hxcnaturxcotpus 


arenti fimilc nemo  mollmsim reliquis  partibus  ficdusucriusqdurius.ErhocfoIum 
iis  eftjnec  prsterea  aliud. Nihil  intus  nifi  admodum  paucis  intcftinum  implicatum, 
leaqj  dmulfis  prxcipua  uiuacacas:8c  partium  fingulamm  palpitatio.  Quia  quaccunqj 
eft  ratio  uicalis:  ilia  non  certis  ineft  membrisrfed  toto  in  corpore : minime  tn  capite. 
Solumqj  non  mouet  mficum  petitore auulfum. In  nullo  gHc  plures  funt  pedes . Et 
bus  ex  iis  plurimi:diutius  uiuunt  diuulfaiut  in  fcolopcndris  uidemus . Habet  autem 
oculos  :prxccrqj  fefus  taiftum  3C  guRatumialiquaS:  odor3tum:pauca&  auditum. 
DE  Apibus.  Cap.v. 

SEd  inter  omnia  principatus  apibus  & iure  praicipua  admiratio.  Solis  ex  eo  gnc 
hominum  ca  gcnxtis.Mella  contrahunt  fuccumqj  dulciffimum  atq?  fubtihfTK 
mum  ac  falubcrrimum.Fauos  confingunt  6C  csras. IU*  adufus  uitaelaborem  coierat. 
Opera  conficiunc.Rempublicahabent:confiliapriuacim:ac  duces  gregatim.Et  quod 
miximc  mirum  fit:morcs  habent. Prxterea  cum  fint  neqj  manfueti  genens  neqj  feri: 
tamen  tanta cft  natura  rerumruc  prope  ex  umbra  minimi  afalis  incomparabile  cflFe'- 
cerit  qddam.  Quos  efficaci*  induftnxqj  tac* comparemus  nemosi^qs  uiresf^quos  ra' 
tione  mcdiuffidms  uiros  f^hoc  cerre  pr*flanttoribus  quo  nihil  nouere  nifi  commune. 
No  fit  de  afa  quxftio.conftec  6cde  fanguineiqtulum  cn  elTe  in  tantulis  poteft.  Acfti/ 
memuspodeaingemu.  Qui  ordo  natur*?  eis.  Gap  .vi. 

Yemecondut''.Vndeenim  ad  pminasniuefqiSd  aquilonum  flatus  pferendos 
J * uiresf^Sanc&infccdaomaifedminusdiu.Quxpietibusnris  occultacaimature 
tcpeftiit.Circa  apes  aut  temporum  locorumue  rano  mutata effiaut  erraucrut  pnores. 
Ciduf  a uergiliarum  occafusfed  latent  ultra  exortum.  Adeo  non  ad  ueris  initium  ut 
dixetemec  ut  quifq  in  italia  de  alueis  cxifVtmat.  An  fabas  Horetes  non  exeut  ad  opera 
6c  labores. nullufq?(cum  per  c*lum  licuit)ono  perit  dies.Pnmu  itaqj  fauos  cdftruut. 
exram  fingue:  hoc  eft  domos  ccllafqj  faciunt. Deinde  foboleipoftea  mella:  c*ram  ex 
floribus,  Melligenem  a lachrymis  arborum  qu*  glutinum  panuc  Calicis  ulmi  ariidfs 
fucco:gummi:refina.Iis  primum  aiueumipfumincus  cotum  utquodam  tedtono  ih 
Iinut:&  alus  amarioribus  fuccis  contra  aliarum  bcftiolarum  auiditates.  id  fe  fadhiras 
confcixquod  concupifei  poftit.Iis  demde  fores  quoqi  latiores  circuftruut. 

DE  Vocabulis  operis.  Cap.vii- 

PRima  fundamenta  operis  mecyn  uocanc  periri : fecunda  piffoexron  : tertia 
propolin.  Inter  coria  c*rafq}  magni  ad  medicamina  ufus.Metys  crufta  eft  pria 
faporis  amari . Piftdc*ros  fuper  eam  ucnit  picantium  modo  ceu  dilucior  c*r*  initiu 
populorumq?  mitiore  gumi. Propolis  craffioris  iam  materi* additis  floribus. nundu 
tameczratfedfauo^  ftabilimentumtqua  omnes  fngons  aut  iniuri*  aditus  obdeuue": 
odore  etia  nuncgrauiiuc  qua  pleriqj  pto  galbano  utant.Pr*cer  haccconuehec''  rhithace 
quam  alit  fandaracamtalii  c*rinthum  uocanc.Hic  ent  apum  dum  operanf’ abus  : q 
fxpe  inuenit  in  fauorum  inanitatibus  fcpofitus:6i  ipfe  amari  fapons.fed  plenus  hu' 
mons  abus. Gignitur  autem  rore  uemo:d£  atboru  fucco  gummi  modo : afrid  mior: 
auftri  flatu  nigrior:aqujlonibus  melior  5C  rubens.  Plunmum  in  gr*as  nuabus  Me^ 
necrates  florem  ait  efle  futur*  meffis  indiciurCed  nemo  prster  eu. 

Ex  qbus  flonbus  opera  fiant.  Cap.viii. 

C Aeras  ex  omnium  arborum  facorumqj  flonbus  confingant:  excepta  rumice  fii 
chenopodc.Herbarum  h*c  gna.Falfo  excipitur  fpartum.quippe  cum  hiCpania 
multa  in  fpartariis  mclk  herbam  eam  Capiunt.  Falfo  6i  oleas  excipi  arbitror . quippe 
oliuzproucntu  plurima  examina  gigni  certum  c , Fmdlibus  nullis  nocetur. Mortuis 
neflonbus  quidem  non  modo  corponbusinCidunt.Operantintta.lx.paflus.EtCub^ 
indeconCupris  in  proximo  floribusiCpeculatores  ad  pabula  ulteriora  mittunt. Nodlu 
*ieprehenf*m  expcditionccxcubantCupin*:  ut  alas  a rore  ^tegit. 

DE  Amatonbus  earum.  Cap.ixj 


Ne  quis  miretur  amore  earum  captos  Atiftomachum  folefemduo  de.xl.annis 
mhil  aliud  egilTe  . Hylifcum  uero  thafium  in  defertis  apes  colentem  Agrium 

cognominatum:  qui  ambofcripferedeiis.  Ratio  opens.  Cap.x. 

Atio  operis:  interdiu  itano  ad  portas  more  catlrorum.Nodlu  qes  in  matutinii 
Jonec  una  excitet  omnes  gemmo  aut  triplici  bombo:ut  buccino  aliquo.  Tunc 
uniufe  ptouolant:fi  dies  mitis  futurus  eft  . Prsdiuinant.n.uentos  hymbrefqj ; & 
tunc  fe  continent  tecOis  . Itaqj  temperie  ca;li(hanc.n. inter  prsfcita  hnt)  cum  agmen 
ad  opera  proceffir : alia: flores  aggerunt  pedibusialix  aquam  ore  : guttafq)  lanugine 
totius  corporis.  Quarum  adolefcentiores  ad  opera exeunt:&!  fupraduila  conuehunt. 
Seniores  intus  operant"'.  Qu^  flores  comportantiprioribus  pedibus  foemina  onerant 
propter  id  nataibabraipcdes  priores  roftro.toraiqjonuftx  remeant  farcina  pandati. 
Exnpiunt  eas  terni:quaterniqj exonerat. Sunt  enim  intus  quoq;  officia  diuifa.AIi* 
ftruunt.  Alix  poliunt. Alix  fuggerunt.  Alix  cibum  comparant  ex  eoiquod  allatum  e. 
Neqi  .n.fepatim  uefcutme  inxqlitas  operis  aut  cibi  fiat  & temporis.  Struunt  tutfus 
ea  orfa  concameratione  alui.textumqj  uel  ufqi  ad  fumma  tedla  deducuntilimitibus 
binis  circa  fingulos  adlusiut  aliis  itrecialiis  exeant. Faui  fupioreptc  affixi:^  paululu 
etiam  lateribus  fimulhxrent:&pendentuna.alueum  non  continguntinunc  obliqui: 
nunc  roriidi  qualiter  pofcit  alueus.  Aliquando  dcduorum  generum:cum  duo  examia 
concordibus  populis  diflimiles  habuere  ritus. Ruentes  cxtas  fulciunt  pilani  inflat  iV 
rius  a folo  fornicatisiut  fit  aditus  ad  fatciedum.  Primi  fere  tres  uerfus  fanes  flruuf: 
ne  promptum  fit  quod  inuitet  furantem.Nouiflimi  maxime  impletur  meile:  ideoqj 
au-rfo  alueo  faui  eximunf.Gerulx  fecundos  flatus  captant.fi  cooriat  procella  ; ap' 
prehenfis  pedufculo  lapillis  fe  librant . Quidam  in  humeros  eum  imponi  tradunt, 
luxta  uero  terram  uolant  inaduerfo  flatu  uepribus  hebetato. Mira  obferuatio  operis. 
Ceflantiu  inertiam  notanticaftigant:  mox  SC  puniunt  morte.Mita  mundiria  .Amoc 
liunfomnia  e medio. nullxqj  inter  opera  fpurcicix  lacent.Qum  Si  excrementa  op.v 
tium  incus  ne  longius  recedant : unum  congefta  in  locum  turbidis  diebus  & operis 
ocio  egerunt. Cu  iluefpetafcit:f  alueo  ftreput  minus  ac  mmusidoec  una  citcuuolei: 
eodem  quo  excitauit  bombo  iceu  quietem  capere  imperans  . Et  hoc  caftrorum  more. 
Tunc  repete  dnes  cdticefcut.Domos  primum  plebeiis  exxdificat:  defde  regibus. 

DE  Fuds.  Cap.xi. 

SI  fperaflargior  prouecus:adiiciunf  contubernia  & fucis.  Hx  cellarum  minimi: 

fedipfi  maiores  apibus. Sut  autem  fua  fine  aculeo  uelut  imperfciflxapes:  no' 
uiffimxq;  a feffis  Si  iam  emeritis  inchoatx : fetotinus  foetus  Si  quafi  feruitia  uetarum 
apum.  Quamobrem  imperant  iis  : primofqiinoperaexpellunt ; tardantes  fine  cli' 
mentia  puniunt.  Neqj  in  opere  tantum  : fed  in  foetucoadiuuanteas  : multum  ad 
calorem  conferente  turba.Cette  quo  maior  eorum  fuerir  multitudo:  eo  maior  fiet  ex' 
aminum  proucntus.Cum  mella  coeperint  maturefcere:abigunt  eos.  Multx  fingulos 
aggreflx  trucidant.Nec  id  genus  nifi  uere  confpicit".  Fucus  ademptis  alis  in  alueum 
reiedlus  ipfe  exteris  adimir.Regias  imperatoribus  futuris  in  una  parce  aluei  extruiit 
amplas:magnificas:feparatas:tuberculo  eminentes.Quodfiexprimat'':  non  gignut 
foboles.Sexangulx  omnes  cellx:a  fingulotum  ex  pedum  opere  . Nihil  hoip  flaturo 
tpfe:fed  rapiunt  diebus  fetenis  munia. Si  meile  uno  alterouc  fummu  die  cellas  replet. 
Qui  natura  mellis.  Cap.xii. 

VEnirhocex  aere:Si  maxime  fyderum  exortu,  prxdpueqj  in  ipfo  fyrio  expledente 
fit:nec  omnino  prius  uergiliarum  exortu  fublucanis  temponbus  . Itaque  cum 
prima  aurora  folia  arborum  meile  rofdda  lueniut.  Ac  fiq  ui  matutio  fub  diuo  fuere: 
undlas  liquore  ueftes:capillumq!  concretum  fentiunt . Siue  ille  eft  c.ili  fudor  : flue 
quxdafydetum  faliua:fiue  purgantis  fe  aeris  fuccusrfiue  aqux  eft  SC  purus  acliqdus 
SJ  fui  naturx:qlis  defluit  primo. Nunc  uero  e tanta  cadens  altitudine:  multumque 


dum  umit  fordefces  IC  obuio  terrae  halitu  infeflus  prsterea  a frode  ac  pabulis  potus: 
jti  uterculos  congeftus  apu.Ore  enim  eu  uomut.  Ad  hxc  fucco  floram  corruptus  8C 
alueis  maceratus:totienfq)  mutatus:magnam  tn  csleftis  naturx  uoluptate  affert. 
Qui  optima  mella.  Cap.xiii. 

, T Bi  optimus  fempet.-ubi  optimorum  doliolis  florum  condit".  Attici  regionis  hic 
J[_  8C  ficuli  hymeto  31  hybla  ab  locisimox  callimne  infula. Eft  autem  imtio  mei  ut 
aqua  dilutum;&  primis  diebus  fetuet  ut  muflatfeq!  purgat.  Vicefimo  die  craffefcit. 
Mox  obducitur  tenui  tnembrana.-q  feruoris  ipfius  fpuma  conctefcit.Sotbet'optimu 
at  minime  frode  infeiflu  e quercus  tiliae  atundmu  foliis. 

Quignamellis  infingulis.  Cap.xiiii. 

SVmma  quide  bonitatis  natide  cdftat(ut  fupradiximus)pluribus  modis.  Aliubi 
enim  faui  cira  fpedlabiles  ^gnunt":  ut  in  pelignisifialia . Aliubi  mellis  copia: 
ut  in  creta : cypro  ; africa . Aliubi  magnitudinetutmfeptentrionalibus:  uifo  lam  in 
germania  odio  pedum  longitudinis  fauo:  in  caua  parte  nigro  . In  quocuqi  tn  tradlu 
ttrna  futmellis  gna.  Vernum  ex  flonbus  conftrudlofauoiquod  ideo  uocat  anthinu. 
Hoc  qdam  attigi  uetantmt  largo  alimento  ualida  exeat  foboies.  Alii  ex  nullo  minus 
apibus  relfquut:quoniam  magna  fequat" ubertas  magnorum  fyde^  exortu.  Pritcrea 
folflitio  cum  thynnis  3i  uua  florete  incipiiit:pracipua  cellarum  materia. Eft  autem  in 
eximendis  fauis  neceffaria  difpenfatioiquoniam  inopia  cibi  defpcranc  : motiuntqj: 
aut  effugiut. Contra  copia  ignauiam  affert . Maaem  meile  non  rhithace  pafcut.  Qui 
autem  funt  diligentiotes;ex  hac  umdcmia  duodecimam  partem  apibus  relinquunt. 
Dies  ftatutus  inchoandi  utquadam  lege  naturi  fi  fciretaut  obfetuare  homfes  uelint: 
tricefimus  ab  edudto  examine.fereqj  maio  mefe  includit' hic  uindemia.  Alteji  genus 
e'  mellis  iftiui;  quod  ideo  uocat'  horeum  a tempeftiuitatepridpua  ipfo  fyrio  explent 
defcente  poftfolftitium  diebus. xxx.fere  . Immefa  circa  hoc  fubtilitas  natun  morta/ 
libus  patefadla  eftmifi  fraus  hominii  cundla  pernicie  corrumperet. Namqj  ab  exortu 
ftderis  cuiufcunqjrfed  nobilium  maxime  autcileftis  arcus  fi  non  fequant  hymbres: 
fed  ros  tepefeat  folis  radiisimedicameta  non  mella  gignut" oculis  ulceribus:  iternifq! 
uifeeribus dona cileftia. Quod fi  feruet  hoc fytio exoriente:  cafuq;  congtuat  in  eude 
diemiut  fipe  ueneris  aut  louis  mcrcuniue  exortus  non  alia  fuauitatistufufqj  morta-- 
lium  malis  a morte  uocandis  q diuini  nedlatis  fiat. 

Quomd  pbent" mella.  Cap.xvj 

Mei  plenilunio  uberius  capit  :ferena  die  pfguius.  In  omni  meile  quod  p fe  fluxit: 

ut  muftum  oleumqj  : appellatq)  tacitum:maxime  laudabile  eft  ; Aeftiuu  dne 
rutilum  ut  diebus  confedlum  ficcioribus.  Aptilfimum  in  iftimatione  e thymo  coloris 
autei:faporis  gratiffimi : cum  fit  palam  doliolis  pingue:  marino  e rore  fpiffu. Quod 
concrefeit autem:hoc  minime  laudat".  Thymofum non  coit:&tadlu  pritenuia fila 
mimt.  Quod  primum  grauitatis  argumentum  eft:abrampi  ftatim  & refilite  guttas: 
uilitatis  indicium  habet". Sequens  probatio  ut  fit  odoratum  & ex  dulce  reglutinofum 
perlucidum.  Aeftiua  mellatione  decimam  partem  Thafio  Dionyfio  apibus  relinqui 
placet:fi  pleni  fuerint  aluei.  Si  minus  ja  rata  potrioe:aut  fi  inanes:  omnino  nd  attigi. 
Huic  uindemii  atrici  lignum  dedete  initiu  caprificiale  die  V ulcano  factum. 

TDE  Tertio  gne  mellisiSi  quomd  Apes  qibec".  Cap.xvi. 

Ertium  genus  mellis  minime  probatum:filueftrequod  eticeum  uocant.Cduer 
hic"  poft  primos  autumni  hymbres  cum  erica  fola  floret  in  filuisiob  idarenofo 
fimile.Gignit' id  maxime  atilluti  exortu  a pridie  idus  feptembns . Quidam  iftiuam 
mellationem  ad  arilturi  exortum  proferunt:  quoniam  ad  iquinodlium  autumni  ab 
eo  fupetfunt  dies.xiiii.Et  ab  iqnodlio  ad  uergiliatum  occafum  diebus. xlviii.Plutimi 
lyderite:  atheniefes  tetradicc  appellatieuboea  fifarumtputatqj  apibus  effegtatifffam: 
ortalfis  quia  tunc  nulla  alia  fit  copia. Hic  ergo  mellatio  fine  uindemii  & uetgilia^i 


occafu  idibus  noiiAris  fere  includituE . Reliqui  ex  ea  duas  parres  apibus  rd  pfuadetr 
5C  fempet  eas  parces  fauorum : qu2  habeant  rhitacem  . A bruma  ad  ardturi  exortum 
diebus.lx.fomno  aluntYinc  ullo  abo.  Ad  artftun'  exortum  ab  2qumo(^lio  uerno  tepi^ 
diore  tradtu  iam  uigilant.Sed  eriam  tunc  alueo  fe  contmencifecuatofq}  in  id  tempus 
cibos  repetunt. In  italia  uero  hoc  ide  a uergiliarum  exortu  faciunc:&:  in  eu  dormiut. 
Alueos  qdain  eximedo  meile expenduntrita  dirimentes  quantum  relinquant,  Aeqcas 
etiam  in  eis  obftringic.Feruntqj  focietate  fraudata  alueos  mori.  In  primis  prxcipicut 
ut  lauti  puriq?  eximant  mella.  Furem  fiC  muliccum  menfes  odere.Cum  eximunt  meh 
la:apes  abtgi  fumo  uciliifimumme  irafcancuriauc  ipfe  auida?  uorent.Fumo  crebriore 
ecia  ignauia  ea^i  excitatur  ad  opera. Na  ubi  incubauereifauos  liuidos  faciunt. Rurfus 
mmio  fumo  inficiunt^iquarum  iniuriamcelerrime  fentiunt  mella:  uel  minimo  con^ 
ta(fla  roris  acefccntia.  Et  obid  inter  gha  feruat  quod  acarnon  uocant.  Album  mcl  no 
fit  quod  bithymum  eftifed  oculis  & ulceribus  aptlffimum. Foetus  quonammodo 
generarent : magna  inter  eruditos  & fubtilis  quxftio  fuit . Apum.n.coitus  uifus  eft 
nunq.Plures  exiftimauere  oportere  conficiflonbus  compofitis  : apte  atque  utiliter. 
Aliqui  coitu  unius:qui  rex  in  quoqj  appellet  examine. Hunc effe  folu  marepr^cipua 
magnitudine  : ne  facifcat , Ideo  foetum  fine  eo  non  editapefqj  reliquas  tanq  marem 
fa*mmas  comitarirnon  tanq  ducem  . Quim  probabilem  alias  fencentiam  fucorum 
euentus  coarguit . Qua:  emm  rd  ut  idem  coitus  alios  perfedlosumperfedlos  generet 
alios r^Propior  uero  prior  exiftiacio  fieretrni  rurfus  alia  difficultas  occurrerec.Quippe 
nafcunt  aliquando  in  extremis  fauis  apes  grandiores  : qu^  ceteras  fugant . Oertrus 
uocar  hoc  malum:quonam  modo  nafcensifi  ipCx  fe  fingunt.''  Quod  certum  ergallK 
narum  modo  incubant.  Id  quod  exclufum  eft  primum  uermiculus  uidetur  candidus 
iacens  tranfuerfusiadhairenfqj  itaiutpafcere  uideat'’.Rex  ftatf  mellei  coloris  uteleilto 
flore  ex  omni  copia  fadhismeqj  uetmiculusifed  ftatim  penniger  . Cetera  turba  cum 
formam  capere  coepit  nympha:  uocant'; ut  fuci  firenes  acqj  cephenes  . Siqs  alterutris 
capita  demac:priu{q  penas  habeant:pro  gratiflamo  fune  pabulo  matribus.  Tempore 
procedente  fftillant  cibos;  atqj  incubant  cum  maxime  murmurantes  caloris  ut  puta*t 
faciendi  gfa  neceflarii  excludendis  pullisrdonec  ruptis  membranis  quse  fingulos  an^ 
gunf : ouorum  modo  uniuerfum  agmen  emergat . Spccftatum  hoc  romz  confularis 
cuiufdam  fuburbano  alueis  cornu  laterne  tranfluddo  fadlis . Foetus  incra.xlv.diem 
peragit^Fit  in  fauis  quibufdam  qui  uocat'  clerus  amarx  durida  cxrxrcum  fertum  fde 
non  eduxere  morbo  aut  ignauia;aut  in  foecunditate naturali.  Hiccfb  abortus  apum. 
Protinus  autem  educfti  operant'' quadam  diTdplma cum  matribus . Regemqj  luuene 
xqualis  turba  comitar.  Reges  plures  inchoant  nec  defunt.  Poftea  ex  iis  foboles  cum 
adulta  effe  coepit  concordi  fuffragio  teterrimos  ncgant:nediftrahant  agmina  . Duo 
aurem  gha  eorum:melior  nigenuariufqj. Omnibus  fotma  femperegtegia:6C  duplo  q 
exteris  maior. Pennx  breuiores:crura  rcdtaiingrerfus  celfior.In  fronte  macula  quodi 
diademate  cadicas.  Multii  eriam  nitore  a uulgo  differunt. 

QQux  regiminis  ro.  Cap.xvii. 

Vxrat  nuc  aliquis:unus  ne  Hercules  fucritfet  quodLiberipatris  fepulchrum' 
Sg_reliqua  uetuftacis  fitu  obruta. Ecce  in  re  patuaiuillifq;  noftris  annexa:  cuius 
affidua  copia  eft  : non  conflat  inter  aueflores.  Rex  nullum  ne  folus  habeat  aculeum 
maieftate  tantum  armatus:  an  dedenteum  quidem  natura  : fed  ufum  effe  tantum 
negauerit.  Illud  coftat:  imperatorem  aculeo  non  uti.  Mira  plebeii  circa  eum  obedietia: 
cum  procedit  unaeft.Totum  examen  drea  eum  conglobat. Cingic:procegit:cemi no 
patit. Reliquo  tempore  cum  populus  in  labore  eftiipfe  opera  intus  circuitfimilisex 
hortanti  folus  immunis.Circa  eum  fatellites  quidam:  lirflorefqj  affidua  cuflodientes 
aucfloritate.  Procedit  foras  non  nifi  migraturo  examine  . Id  multo  intelligiturante 
ahquot  diebus  murmure  intus  flrepetc  apparatus  indicio  diem  tempeftiuu  eligi’Ctu. 


Siquis  aUm  ei  detrancetmon  fugiet  examen.  Cum  procelTeretfe  quxq;  proximam  illi 
jupiceffe:»:  in  officio  confpici  gaudet.Feffum  humetis  fubleuanc.  Validius  fatigatu 
ex  toto  portant.Siqua  laifaca  defidtiaut  fotte  aberrauitiodore  ptofequitur.  Vbicutp 
ille  confeditubi  cundt  imm  caftta  funt.  Tunc  oftenta  faciunt  priuata  ac  publica  uua 
dependente  in  domibus  templifue  faipe  expiata  magnis  euentibus.  Sedere  in  ore  m^ 
fincis  Platonisitunc  etiam  fuauitatem  illam  ptiedulds  eloquii  portendentes. Sedere 
in  caftris  Drufi  imperatoris:  cum  profpctrime  pugnatum  apud  arbalonem  eft;  haud 
quaqua  perpetua  arufpicumconiedluraiqui  dirum  idoftentum  exiffimant.Semper 
duceptehefo  totum  tenet' agmen.  Amiifo  dilabithmigrantqj  ad  alios.  EiTeutiq;  fine 
tege  non  polTunc.Inuit*  autem  intetimunt  eos  cum  plutesfuereiporiufqj  nafcentiu 
domos  dmmunt.Si  prouentus  defperafitunc  & fucos  abigunt.  Quanq  de  iis  uideo 
dubitari.-propriumq;  iis  genus  elfe  aliquos  exiftiraare. Sicut  furibus  grandiifimis  itet 
illasifed  nigrisilataq;  aluo.Ita  appellatisrquia  futtimdeuotent  mella . Certum  eft  ab 
apibus  fucos  interfici.  Vtiqj  regemnon  hnt . Sed  quomodo  fine  aculeo  nafcant' : m 
qu.eftione  eft.Humido  uere  melior  foetus:  ficco  mei  copiofius.Quod  fi  defecerit  ali' 
cuius  alueiabusiimpetum  in  proximis  faciunt  rapmie  propofito.  At  illa:  contra  diri' 
gunt  acicmiSi  fi  cuftos  affit:alterutra  pars  quem  fuis  fauete  fentitmon  appetit  eum. 
Et  aliis  quoqi  fepe  dimicat  caufis  :eaf<j  acies  cotrarias  duo  iperatores  iftruut.  Maxia 
nxa  X i”  couehedis  floribus  exorta:&  fuos  qbufq;  cuocatibus.  Quie  dimicatio  inieiftu 
pulueris  aut  fumo  tota  difcutif.Recdciliat  uero  ladteiuel  aq  mulfa. 

DE  GHeApum:6tqu®inimicaapibus.  Cap.xviii. 

A Pes  funt  dt  ruftica:  filueftrefqjihorridxafpedluimulto  iracudiotesifed  opere  ac 
labore  praiftintes.  Vtbanarum  duo  gna. Optima:  breuesiuariieqiiac  i rotiiditate 
compaiftiles . Deteriores  longaeidc  qbus  fimilitudo  uefpatum:  etiamnu  deterrimi  ex 
iispilofai.In  poto  funt  quaedam  alba::qua:  bis  inmenfe  mella  faciunt. Circa  thetmo' 
dooncem  autem  fluuium  duo  giia.  Aliatum  qua:  in  arboribus  mellificat . Aliarii  qua: 
fub  terra:  triplici  citatum  ordine  uberrimi  prouentus.  Aculeum  apibus  nata  dedit  ue' 
tri  confertum :ad  unum  idlum  hoc  infixo. Quidam  eas  ftatim  emori  putant.  Aliq  no 
nifi  incancum  .idadtoiut  inteftinum  fipe  aflequat' . Sed  fucos  poftea  efleinec  mella 
facere:uelutcaftratis  iiiribus.Panterqi  fit  nocerefit  prodefleideindefinete.Eftiexeplis 
equos  ab  iis  occifos. Odere  foedos  odores. procul  fugiuntifed fit  infetftos.Itaqjugueta 
redolentes  infeftant.Ipfi  plurimorum  afalium  iniunis  obnoxii. Impugnant  eas  na' 
turi  eiufdem  degeneres  uefpi  atqj  crabrones:  fite  culicum  gne  qui  uocat' muliones. 
Populant  hirundines  fit  quidam  alti  aues.Infidiant' aquantibus  rani:qui  maxima 
earum  eft  operatio:tum  cum  fobolem  faciunt.Nec  ei  ratum  qui  ftagna  riuofqj  ob' 
fidetiuetu  fit  rubeti  ueniunt  ulttoradtepetefqj  flonbus  opertas  fufflant  ab  hoc  fpatio 
ptouolanticonfeftimqj  abripiunt . nec  ferire  uftus  apium  tam  tradunt . Inimici  fit 
ouesidifficile  fe  e lanis  ea^  explicantibus.  Cancrorum  etiam  odore  fiquis  iuxta  coqt: 
exanimant' Quin  fit  morbos  fuapte  natura  fetiunt.Index  eorum  triftitia  torpes . Et 
cum  aii  fores  in  tepore  folis  promotis  alii  cibos  miniftrant.  Cum  defunrftas  qageriit. 
Funerantiiiq)  more  comitanfexequias.Rege  ac  pefte  cdfumptoimocret  plebs  ignauo 
dolore.Nonabosconuehunt.Nonprocedunntrifti  tantum  murmure  glomerantur 
circa  corpus  eius. Subtrahit' itaqj  deduifta  multitudieialias  fpedlantes  exanime  lurflu 
non  minuut.Tiic  quoqj  ni  fubueniat:fame  moriut'.  Hylaritate  igit' fit  nitore  faniras 
*ftimat.  de  Motibus  apum.  Cap.xix. 

SVntfit  operis  morbi:cum  fauos  non  cxpleticleton  uocant . lide  blapfigoniam 
fi  foetum  non  pagant.  Inimica  fit  echo  e refultanti  fono  : qui  pauidas  alterno 
pulfet  idlu. Inimica  St  nebula.  Aranei  quoq;  uel  maxime  hoftiles  cum  pnualuere  ut 
intcxant:cnecant  alueos. Papilio  etiam  ignauus  fit  inhonoratus : luminibus  accenfis 
aduolans  peftifer:  nec  uno  modo. nam  St  ipfc  ciras  dcpafcit:  fit  relinqt  excrementa: 


ijbus  teredines  gignut'  filis  euam  araneus  quacuq;  fceflTeiit  alarii  maxime  lanuni 
obtexit.NafctiturSi in  ipfoligno  teredines :quxca:ras pradpue appetiit . Infeftatj; 

auiditaspaflus  nimia  doni fatietate  uerno  maxime  tepore  aluo  cita. Oleo  quide'non 

apes  tatumrfed  omnia  infedta  exanimanturiprieapue  fi  capite  iidlo  in  fole  ponatur 
Aliqdo  St  ipCx  contrahiit  mortis  fibi  casicumfefete  eximi  mellaiauide  uorantes. 
tero  pripcs:  St  qua:  alioqn  jpdigas  atqj  edaces  no  fecus  ac  pigras  St  ignauas  ptutbet 
Nocent  St  fua  mella  ipfis.  illitarqj  ab  aduerfa  pte  moriunt"':  tot  hoftibusitot  cafibus' 
Stquota  portione  eorum  commemotata:tam  munificum  animal  expofitumeft 
media  dicemus  fuis  loris . Nuc.n.fermodenatae. 

DE  Corinedis  apibusiSt  quomo  reparet"'.  Cap.xx. 

Audent  plaufu  atq;  tinnitu  stis  . eoqj  conuocant""  - quo  manifeftum  eauditus 
quoqj  leife  fefu.Effeifto  opereieduifto  foetu  fiicila:  munere  dni:exercitatione'  tii 
folemnem  hnt.  Spatiatreqi  in  aptoiSt  in  altum  datic  gyris  uolatu  editis  tum  demum 
ad  cibum  redeunt.  Vita  cis  Idgiifimaiut  ptofpere  inimica  ac  fortuita  ccdantifeptenis 
annis  umuerfa.Alueos  nunq  ultra  decem  annos  dutaireptodif.Sut  q mortuas  fi  im 
tta  reblii  hyeme  feruet": deinde  fole  uemo  torreant' ac  ficulneo  cinere  toto  die  faucat""- 
puter  reuiuifcete. In  totum  uetoamiffas  reparari  uenttibus  bubulis  recetibus  cu  fimo 
obrutis.  Virgilius  iuueco^i  corpore  exanimato  : ficut  equo^i  uefpas  atq;  crabrones' 
ficuc  afinorum  fcarabeos  mutante  nafa  ex  aliis  quaidam  in  alia  . Sed  hoji  omnium 
coitus  cernut.Sc  tni  foetu  eadem  prope  nam  qus  apibus. 

DE  Vefpis  Si  Crabronibus.  Cap.xxi. 

iXTEfp*  m fublimi  e luto  nidos  faciunt  & in  iis  cairas : crabrones  cauemis  aefub 
V t^tra.Etho^  omnium  fexangularcelliE.Cajteraautem  cortice.  Araneis  fcctus  & 
ipfe  inarqlis  ut  barbarus. altus  euolat.  alius  f infantia  efl. alius  i uermiculo.Etautuno 
non  uemo  omnia  ea. Plenilunio  maxime  crefeunt.  Vefpa:  qui  ichneumones  uocant 
(fut  autem  minores  q alia:)  unum  genus  ex  araneis  pimiit  phalangium  appellatum. 
& in  nidos  fuosfcrut.deide  illinunr.Si  exits  incubando  fuu  genus  procreant.  Prate 
rea  omnes  carne  uefeiit  cdtta  q apesiqui  nullum  corpus  attingut.Sed  uefp*  mufeas 
grandiores  uenanf.Si  aputato  iis  capiteireliquu  corpus  auferut . Crabronu  filuefites 
in  arborum  cauetnis  degiit.Hyeme  ut  citera  mfeifla  condut".  Vita  bimatu  nd  trafit, 
ISlus  eorum  haud  temere  fine  febri  non  eft.Audrores  fut  tet  nouenis  pueSis  interfici 
hominS  . Alio^r  qui  mitiores  uident"' duo  gna.Opifiices  minores  corpore  q moniicur 
hyeme.Mattes:qui^biennio  durant,  ii  Si  cla;me'tes. Nidos  uerefaautfereqdrifotcsii 
qbus  opifices  gnenf.Iiseducatisialios  deinde  nidos  maiores  fingut:  in  qbus  matres 
futuras  produca't.Iam  tdc  opifices  fdgut" muneretSi  pafcut  eas.Latiot  matpr  fpecies; 
dubiumqj  an  hSant  aculeosiqa  non  egredidf.Et  his  fut  fui  fuci.Quidam  opinantur 
omnibus  his  ad  hyeme  decidere  aculeos.  Nec  crabronum  autem  nec  uefpasiefii  reges 
aut  cxamfaifea  fubfde  renouat  multitudo  fobole. 

DE  BomtebusiSt  BombyliiSi  Necydalo  r S£  quis  primus  bombirinam  uefiem 
mucnent.  Cap.xxii, 

Vartum  mter  hic  genus  e bombicum  i affyria  prouenies:  maius  q fupradiilfci. 

V_4^os  luto  fingunt  falis  fpecie  applicatos  lapidi.-tataduricia  : ut  fpiculis  pfo' 
rari  uix  poifint.In  iis  & ciras  largius  q apes  faciat.Deide  maiorem  uermiculum . Et 
alia  hoiu  origo.Ea  gradiote  uetmiculo  gemina  q:tede's  fui  gnis  cornua.Hi  etuci  fut. 

Ht  deide  quod  uocar'bobylis:ex  ea  necydalus  : ex  hoc  in  fex  meTibus  bo-bices  . Telas 
araneorum  mo  texut  ad  ueftem  luxumqi  foeminarumiqui  bo-bidnaappellaf.Ptima 
eas  retorqueri  rurfufq,  texere  inuenit : in  co  mulier  Pamphile  Piaris  filia  non  frau- 
dada  gloria  excogitati  ro'nis:ut  denudet  fcemina-ueftis  boTicina. 

Ede  Bdbicecoa.  Cap.xxiii. 

Ti co  infula nafei  tradut' cuprenfiitetebinthiifi-axmi.Quercus  flore  hymbnbus 


autem  primo  papiKoespuosmudofqj . Mox 
fri  0«  imparicrii  utilis  inhortefceretK  aduerfus  hyeme  tunicas  fibi  inftaurare  defas: 

edum  afpitate  radete  foliorum  lanugine  in  uellera . Hic  ab  his  quoqj  cogi  fubigiqj 
^ cruiumcarminarionetmox  trahi  inter  ramosttenuari  ceu  petftine.Pofteaapprehefa 
° i inuolui  nido  uolubili.Tuc  ab  homine  tolli;fi(a:ilibufqi  uafis  tepore  Sc  furfuri 
fca  nutriri.  Atqj  ita  fubnafci  fui  ^is  plumastquibus  ueftitos  ad  alia  pefa  dimitti. 
Our  ueto  capta  fint  lanificia  huoreletefceretmoxin  fila  tenuari  luceo  fufo.  Nec  puc 
^t  has  ueftes  etiam  uiros  lenitate  ufurpare  ppter  onera  aftiua.  In  tantum  a lorica 
reda  difcelTere  mores:  ut  oneti  (it  eria  ueftes.  Affytia  tn  bdbice  adhuc  femis  cedius. 
de  Araneis  Kgnatioe eorum,  Cap.xxiiii. 

ARaneo^i  his  nd  abfurde  iungat"' natura  : digna  uel  praedpue  admiratioe  . Plura 
autem  horum  funt  gnamec  didlu  necertaria  in  tanta  notitia  . Phalangia  ex  iis 
appellantur. quotum  noxii  motfusicorpus  exiguumiuarium  acuminatum:  ad  faltii 
Mredietium.  Altera  eorum  fpecies nigri  prioribus  cruribus  longilTimis. omnibus  im 
ternodia  terna  in  cruribus  lupo^i  md.  Minimi  non  texunt . Maiores  in  terra  cauerna^i 
exijua  ucftibuli  prapidunt. Tertium  eorundem  genus  erudita  operatide  cdfpicuu . 
Ortliftelasitantiq!  operis  materi» uterus  eiusfuffidt:  fiue  ita  corrupta  alui  natura 
(latuto  tempore  ut  Democrito  placetifiue  eft  intus  quxdam  lanigera  feitilitas:  tam 
moderato  ungue: tam  tereti  filo  3£tam  asqli  dedudt  flamina  ipfo  fe  pddete  ufus.Te- 
xereamedio  indpit  cirdnato  orbe  fubtemina  adnedlens : maculafq!  paribus  femper 
interuallis:  fed  fubinde  crefcentibus  ex  angufto  dilatans  indiflblubili  nodo  ipl^at. 
Quinta  arte  celant  pedicas  fcutulato  rete  ad  capiendas  mufeas  circa  graflantes  q nd 
^hoc  uidedptinere  crebra  tapexitas  telx:  & quadam  politura  attisiipfa  p fe  tenax  rd 
textrin»:'q  laxus  afflatus  ad  non  tefpuenda  qu»  ueniantTinus  derelidlo  laxo  prxteti 
fummi  pte.mt  arbitrari  liceat  illaiqus  difficile  cernundiatq:  ut  in  plagis  Imeioff^f» 
pricipitanfin  finum.  Specus  ipfx  qua  edeamerata:  archite(ftura.''8C  cdtra  frigora  q to 
uillofiotr-q  remotus  a medio  aliudqj  agdi  fimilisflnclufus  uero  ficutfit  nec  ne  frus 
aliquis  cerni  non  poffit.  Age  firmitas  qta  irrumpetibus  ueris  f q pulucrum  mole  de' 
grauateT.atitudo  tel»  fxpe  inter  duas  arbores  cum  exercet  artem  SC  difcit  texere.  Ld- 
gitudo  fili  a culmine:  ac  rurfus  a terta  p illud  ipfum  uelut  reciprocatio  : fubitqj  pitet 
Lfiladedudt.Cum  uero  captura  inciditiq  uigilans  SC  patus  ad  curfumfLicetextrea 
hareat  plaga  femperin  medium  currit:ex  quo  ficmaxime  totum  concutiedo  fplicct. 
SalTa  protinus  reficit  ad  poliniram  farciens . Nanqj  SC  lacertarum  catulos  uenantut. 
hos  primum  tela  inuoluentes:»;  tunc  demum  labra  uttaqi  morfu  apprehendentes  a' 
phitheatrali  fpedlaculo  cum  contingit.Sunt  & ex  eo  augutia.Quippe  Kteme'to  aniu 
futuroitelas  fuas  altius  tollunt.Iidem  fereno  non  texuntmubilo  texunt.Ideoqj  mul' 
ta  aranea  hymbrium  figna  funt.Foeminam  putant  effe  qua  texatimatem  quenatur. 
Ita  paria  fieri  merita.Cdiugio  aranei  conueniunt  clunibus.  Patiunt  uetmiculos  ouis 
fimiles.  Nam  nec  differri  horum  genifa  pdtiquoniam  infertorum  uix  ulla 
ratio  e.Pariunt  autem  omnia  in  telas  expanfaiquia  faliuntatqi  ita  emittunt.  Phala' 
gius  tatum  in  ipfo  fpecu  incubat  magno  numero. Qui  ut  emerferittmfem  confumit. 
fapeac pfem.Adiuuatenim icubare.Pariut  autem 8r  tricenos:  catera  pauriotes.Et  P 
cubant  triduo. Confumilturaranei  quater  feptenis  diebus, 

DE  Scorpionibus.  Cap.xxv. 

Similiter  his  Sc  fcorpiones  terreflres  uermiculos  ouorum  fpeae  pariuntifllitetc^! 

pimunt.Peflis  importuna  ueneni  ferpetm:nifi  q.  grauiore  fupplicio  leta  p tri' 
duum  morte  conficiunt.  Virginibus  latali  femper  irtmSi  foemis  fere  in  totum.  Vitis 
autem  in  matutino  exeuntes  cauemis  priufq  aliquo  fortuito  irtu  ieiunum  egerant 
uenenum  . Sep  cauda  in  irtu  eftmulloq!  momento  meditari  ceffatme  quando  delit 
occafioni, Ferit  obliquo  irtu  3C  iflexu.  Venenum  ab  iis  candidum  fundi  Apollodorus 


iuctoreftmnouemgnadefcriptis  p colores  maxime  fupuacuos!  quoniam  n5  e fore 
quos  minime  exitiales  praolixeiit.Geminos  qbufdam  aculeos  efTeimarefq!  feuifflos. 
nam  coitum  iis  tnbuit.Intelligi  autem  gracilitate  & longitudine.  Venenum  onmibus 
medio  die  cum  incanduere  folis  ardonbus.Itemqi  cura  fitiutiinexplebiles  potu.CoV 
ftat  S!  feptenacauds  internodia  feuiora  effe.Plutibus.n.fena  funt.  Hocmalu  africa 
uolucre  etiam  auftti  faduntipadetibus  brachia  ut  remigia  fubleuantes.  Apollodorus 
idem  plane  quibufdam  inelTe  penas  tradit.Saspe  pfylliiqui  reiiqtum  uenena  retrarii 
inueheces  quaertus  fui  ca  pegrinis  malis  impleuere  itabam : hos  quoqj  importare  co' 
nati  funt. feduiuere  intra  ficub  caeli  regionenon  potuere.  Vifunt'  tnaliqdoin  italia; 
fed  innocuiimultifq;  aliis  in  lodsiut  circa  faram  in  «gypto.In  fcythia  interimut  etia 
fuesialioqui  uiuaciotes  contra  uenena  talia.Nigtas  quidem  celerius  fi  in  aquam  feiV 
merfetit.Homini  iirto  putat" effe  remedio  ipforii  cinis  potus  in  uino  aut  oleo  merfus. 
Magnam  aduerfitatem  cum  rtelliombus  putant elTeiinnocuos  dun taxat  iisi  q & ipfi 
carent  fanguine  lacertarum  figura.  Atqr  fcorpiones  in  totum  nulli  nocete : qbus  non 
fit  fanguis.Quidam  & ab  ipfis  foetum  deuorati  arbitrant"". Vnum  modo  relinq  folet' 
tifrimui&  q fe  ipfius  mfis  clunibus  imponendo  tutus  8i  a cauda  8i  a morfu  loco  fiat, 
Huc  effe  reliquoijr  ultote;  q portreo  genitores  cdficiat  fupne.Pariiif  aute  udeni. 

DE  Stellionibus.  Cap.xxvii 

CHameleonum  ftelliones  quodammodo  natura  hnt  rore  tatu  uiuetes:  pratetq; 

araneis.Silis  cicadis  uitaiq^  duo  gna. Minores  quz  primxproueniuntiquaue 
funt  mutaiifli  nouiffime  pereut.Sunt  autem  multx.Sequens  ert  uolatura.  Qua  ca' 
nuntuocant" achetaiifli  qux  minores  ex  iis  funt  tetngomettx. Sed  illae  magis  canora:. 
Mares  citat  in  utroqj  gneifoeminx  filet. Getes  uefcut" iis  ad  orieteietiam  pthi  opibus 
abiidatibus.An  coitummares  prxferutia  coitu  foeminas : ouis  earum  corruptis  qui 
funt  cidida. Coitus  fupinis.  Afperitasprxacutain  dotfoiq  excauat  foetutx  locum  in 
terra. Fit  pnmo  uermiculus.Dein  ex  eo  qux  uocat  tettigometrai  cuius  cortice  rupto 
circa  folrtitia  euolantinocrtu  femp.  Primum  nigrx  atqj  durx  . Vnum  hoc  ex  iis  qua 
uiuutijC  fme  ore  ert.Pro  eo  qddam  aculeatum  linguis  fimile.flC  hocin  peirtore  : quo 
toremlambut.Peirtus  ipfum  fiftulofum.Hoc  canunt  achetxut  diximus. De  extero  i 
uentre  nihil  ert.Excitatx  cum  fubuolant:  humorem  reddunt.quodfolum  argumetu 
ert  : rore  eafdem  ali.Iifdem  folis  nullum  ad  excremeta  corporis  fotame . Oculis  tara 
hebetesiut  fiquis  digitum  contrahes  acremittes  iis  appropinquet:  trafeat  uelutfolia. 
Quidam  duo  alia  gna  faciut  earum.  Surculanam  qux  fit  gradior:  frumetaham  qua 
abi  auenaham  uocant.  Apparet. n.fimul  cu  frumetis  arefeetibus, 

DE  Cicadis.  Cap.xxvii. 

CIcadx  non  nafcu  t in  raritate  arboy.  Iccirco  non  fut  cyrenis  arca  oppidu : nec  i 
campisinec  in  frigidis  autubrofis  nemoribus.  Ertquxdam&iis  loco^rdiffete' 
tia.In  milefia  regione  pauds  fut  locis.Sed  in  cephalenia  amnis  quidam  penuria  eaji 
& copia  dirimit.  At  in  regio  agro  filent  omnes.  Vitra  flumen  in  locris  canunt.  Penaji 
diis  natura  qux  apibus:fed  pro  corpore  amplior. 

IDE  Penis  ife(fto9r:8c  ScarabeisiSc  reliqs  fcarabeo^igeneris.  Cap.xxviii. 
Nfeirto^i  quxdam  binas  genit  penas  ut  mufex:  quxdam  qtemas  ut  apes . Me' 
branis  ut  cicadx  uolant. Quaternas  habent  qux  aculeis  in  aluo  armant.Nullu 
cui  telum  in  oreiplunbusq  binis  aduolat  pennis  . Illis  enim  ultionis  cadam  : 8this 
auiditaris.Nullis  eomm  pennx  reuiuifciit  auulfx.Nullum  cui  aculeus  in  aluoibipe"' 
ne  ert.Quibufdam  pennay  tutelx  cturta  fuperuenitmt  fcarabeis.  Quotum  tenuior 
fragiliorqi  penna:iis  negatus  aculeus.  Sed  in  quodam  giic  eotum  grandi  cornua  prx ' 
longa  bifulris  dentata  forficibus  in  cacumine(cumbbuit)ad  morfum  coeuntibus.In' 
fantum  remediis  etiam  ex  ceruice  fufpendut . Lucanos  uocat  hos  Nigidius . Aliud 
tutfus  eoji  genus  q e fimo  ingentis  pilas  auerfi  pedibus  uolutant . puof9  in  iis  cotra 


rifforcm  hycmts  uermiculos  foetus  fui  nidulanf . Volitant  alii  magno  cu  murmure 
aut  focos  &i  prata  aebtis  foraminibus  excauantnodlurno  ftridore  uoca^ 

les.  Lucent  ignium  md  noftu  late^f  & clunium  colore  lampyrides:  nunc  pennarum 
hiatu  refulgetes  : nuc  uero  compteiTu  obumbratx  non  ante  matura  pabulaiautpoft 
defeAi  confpicuic.  Econtratio  tenebrarum  alumnae  blatta  utcam  lucemqj  fugiunt  in 
balneis  maxitne  humidouapore^gnatac.Fodmtcxeodem  gne  rutili  atqj  prxgrandcs 
fcarabei  tellurem  aridam ! fauofqi  pu*  U fiftulofa:  modo  fpongix  medicato  meile 
finguc.Inthraci^pcibus  mxtaolympumlocusepuus:m  quo  unu  hocaial  exaimat": 
ob  hoc  cantharolethru*  appellatus.Penns  infcdtis  dnibns  fmefafTura.Nulli  cauda: 
nift  fcorpioni.Hic  eo^:  folus  &brachia  habct:&  in  cauda  fpiculu.  Reliquo^:  qbufda 
aculeus  in  ore  ut  afilo:fiue  tabanum  dia  placec.Icem  culiabus  & quibufdam  mufeis. 
Omnibus  autem  his  in  ore  6C  pro  lingua  funt  hi  aculei.quibufdam  hebetes:  neqj  ad 
pundumrfed  ad  fudtumiut  mufeatrum  generi.m  quo  lingua  euidens  fiftula  eft.Ncc 
funt  talibus  dentes.  Aliis  cornicula  an  oculos  prxtendunc'  ignauia  : ut  papilionibus. 
Quadam  iTeiila  carent  pennis  ut  fcolopcdrx.  Infciftorum  pedes  quibus  funt  in  obii/ 
quu  mouet.  Quorilda  extremi  longiores  foris  curuat'’:ut  locuftis, 

DE  Locuftis.  Cap.xxix. 

bAc  pariuntin  terra  dimiffo  fpmz  caule  oua  codefa  autuni  tempore, Ea  durant 
hyeme  fub  terra. Subfcqueti  anno  exitu  ucris  emittunt  paruas  nigrantes:&  ffe 
cruribustpennifqj  reptantes. Icaqj  uemis  aquis  intereunt  oua : ficco  uerc  maior  ^ud' 
tus.  Alii  duplicem  carum  foetumigemmuqi  exitum  traduc.  Vergiliarum  exortu  perc. 
deinde  ad  canis  ortu  obire:fii  altas  rcnafd.Quidam  acilluci  occafu  rcnafci.Mori  mfes 
cum  pepercrint  certum  eft  ucrmtculo  Ratim  airca  fauces  innafcdciqui  eas  Rragulac. 
Eodem  tempore  mares  obcunc.Tam  fnuola  ratione  morientes  ferpentcm(cu  libuit) 
necant  fingulz;fauabus  eius  apprehenfis  mordicus  . Non  nafcunt  nifi  in  planis  U 
rimofts  lods.In  india  ternum  pedum  longitudinis  effe  tradut'' : crunbus  & fcemibus 
ferrarum  ufum  przbentcs  cum  inarucrinc.Eft:  fltalius  earum  obitus. Gregati  fublatz 
uento  in  maria  aut  Ragna  decidunt.Forte  hoc  cafuqj  cuenitinon  ut  prifei  exiRfauere: 
madefaiflis  nocRucno  humore  alis . Iidem  qppe  nodsbus  non  uolare  eas  propter  frri 
gora  tradiderut.Ignari  etiam  longinq  maria  ab  iis  tranfiri:  continuata  plurium  die^: 
profecRione.Quod  maxime  miremurifame  quoqj:  quam  ppter  externa  pabula  prx^ 
terqj  fciuntimmincre.AcdearumirzpcRis  ea  intelligif.Nanqj&grandiores  cemut'': 
& tanto  uolant  pennani  Rridoretuc  aliae  alites  credanfifolemqj  obumbrent:  follicitc 
fufpeRantibus  populismc  fuas  operiant  terras. Sufficiunt  qppe  uires  . & tanq  paru 
fit  maria  tcafiretimmenfos  permeant  traiRus.DiraqjmcRibus  contegunt  nubc:muL 
ta  contadu  ad  urentes.  Omnia  uero  morfu  ctodentes:8d  fores  quoqi  tccRorum.  Italia 
ex  africa  magna  cohorte  infeRant:  f*pc  populo  ad  fibyllina  coacRo  remedia  cdfuge^ 
teunopiz  metu. In  cyrcnaica  regione  lex eR  ter  anno  debellandi  eas.  Primo  oua  obtc/ 
tendo:  deinde  foEtum:poftreo  adultas. Defertoris  poena  in  cum  qui  ceffauerit , Et  in 
lemno  infula  certa  menfura  przfinita  cR  : quam  fmguli  cnecatarum  ad  magiRratus 
referant.  Gracchulos  quoqj  ob  id  colut  aduerfo  uolatu  occurentes  carum  exitio.  Ne/ 
cari  6c  in  fyria  militari  imperio  cogunt.Tot  orbis  pribus  uagat'' id  malum.Parthis  8C 
hzincibo  gratz.Voxcarumproficifciaboccipicio  utdet’.Eo  loco  incommiffura  fca^ 
pulatum  habere  qfi  dentes  exiRimant*'.  eofqi  inter  fc  terendo  Rridorem  edere : drea 
duo  sqnocRta  maximeificut  deadz  circafolRitium.Coitus  locuRanimtq  SC  ifecRo^ 
omniu  quz  coeunttmarcm  portante  foemina:in  eum  fcemina^:  ultimo  caudx  reflexo 
taedoqj  digrelTu.  Minores  autem  i dni  hoc  gne  foemis  mares. 

PDE  Formids  nfacibus.  Cap.xxx. 

LurimainfciRorum  uermiculum  gignunt. Nam  & formioe  fimilemouis.Vcrc 
& h*  ut  apes  communicantes  labocem.Sed  apes  utiles  fadunt  abos.Hz  coduc. 


Ac  fi^s  comparet  onera  corporibus  earum:fatcac  nullis  potcionc  uires  eiTc  maiores 
Gerunt  ea  morfu.  Maiora  auerfa:  poftremis  pedibus  moIiut':humcris  obnixx.  Et  iis 
reip.rd  memoria:cura.Seminaarrofacondut:ne  rurfus  f fruges  exeat  e terra.  Maiora 
ad  introitum  diuidunt.Madefatftahymbre  proferutatq;  ficcant.  Operant  & nodlu 
plenaluna.Ecdem  interlunio  cefrant-Iamin  opere  quiIaborr'qua:fedulitas;'Etquo^ 
niam  ex  djuerfo  conuehut  altera  alterius  ignaijamt  figna  inuicem  recognofcant:certi 
dies  ad  recognitionem  mutuam  nudinis  dant^QuEc  tunc  ea^  concurfatior'^  dilige' 
Cum  obuiis  qusdam  collocutio  atqj  pcontatio.  Silices  ittnereea^i  attritos  uidemusific 
in  opere  femitam  facilamme  quis  dubitet  qlibet  f re  qd  pofTitquatulacuqj  fedulitas 
Scpeliut  iterfcuiueriu  fols:pra:tcr  hominc.No  futi  fialia  penacs. 

DE  Indias.  Cap.xxxi; 

i I Ndicx  formicx  cornua  erytbris  in  xdc  Herculis  fixa  miraculo  fuere  . Au^; « 

i cauernts  egerunt  terrxiin  regione  feptcncrionaliii  indorumrqui  dard*  uocant". 
Ipfis  color  felium.  Magnitudo  segypri  luporum . Erutu  hoc  ab  iis  tempore  hyberno 
indi  furat'’;xftiuo  feruore  conditis  propter  uaporem  in  cuniculis  formicis:  qux  tame 
odore  follicitatx  ^uolant:crebroqj  lacerat : quis  prxueloabus  camelis  fugieccs . Ti^ 
ta  pernicitas  fcritafque  cfteum  amore  auri. 

DE  Diuerfitareinfc(fto^.  Cap.xmi. 

MVlta  autem  infedla  & aliter  nafcunt.  Atqj  afilus  in  primis.  Infidet  ex  rore  hic 
raphani  folio  primo  uere:&  fpifTatus  foleiin  magnitudinem  milii  cogit'',  Inde 
oritur  uermiculus  puus.Sd  tridua  etucatmox  urica:qua:  adic<fhs  diebus  crefeitimmo' 
bilis  duro  cortice.  Ad  tat^lum  mouetur  aranei. Hxc  eruca  ; quam  chryfalidcm  appel/ 
Iant:rupto  deinde  cortice  uolat  papilio. 

DE  Animalibus  in  ligno  8d  ex  ligno  nafeeribus.  Cap.xxxiii. 

Ic  quxdam  exhymbre  gnant''in  terra:quxdam  6i  in  ligno.  Nec.n.&coffitatu 
in  co:fed  etiam  tabani  ex  eo  narcunt'’:8daliaubicunqi  humor  e nimius.  Sicitra 
homine  tinea:  triccnum  pedumjaliqdo  & plurium  Idgitudmeiiam  in  carne  exanimi, 
uiueeium  c^uoqj  hominu  capillo.  Q^a  foeditate Sylla  ductator  & Alcman  ex  clarif 
fimis  grxcix  poetis  obierc.Hocquidem 6C aues  ffeftat.Phafianas  ucto  interimitinifi 
pulucrantes  fefe . Pilos  hritium  afmum  tantum  immune  hoc  malo  credunt:&loucs. 
Gignut" autcm&ueflis  gnciprxdpuelaniao  interempta^ia  lupis  ouium.Aqs  quoqj 
qfdam  qbus  lauamur  ; fertiliores  eius  gnis  inuenio  apud  auctiores  . Quippe  cum  & 
extx  hoc  gignant:quod  animaliu  minimum  cxiftimad  Alia  rurfus  generaf  fordibus 
aridi  foliipoftetio^ifTu^ilafciuia  petauri  auris . Aliapulucrc  humidoin  cauemis 
uolucria.  DE  Animalicuicibiexitus  nde.  Cap.xxxiiii. 

f ^ St  afal  ciufdem  tpfis  infixo  femp  fanguini  capite  uiuensratq?  ita  intumefeens: 

. i ^ unum  aialium  cui  cibi  non  fit  exitusicum  nimia  dchifdt  farietate  alimdo  ipfo 
moriens  . Nunq  m iumentis  gignitiin  bubus  frequens  :in  canibus  aliqdoiin  quibus 
omnia. In  ouibus  & in  capris  hoc  folum.  Aeque  e mira  fanguinis  & hirudinum  gni  in 
palufiri  aqua  firis.Na'qj  &C  hx  toto  capite  eddut^Efi  6C  uolucre  canibus  peculiarefuu 
malu;aurcs  maxielacinasiqux  defedi  morfu  non  queut. 

IDE  Tincis  Culicibus  flddiuerficateearum.  Cap.jcxxv. 

Dem  puluis  in  lanis  6C  uefle  tincas  creatiprxdpue  fi  araneus  unaincIudatTitit 
enim:&  omne  humore  abforbes  ariditatem  ampliat . Hoc  6C  in  chartis  nafcit". 
Efi  carum  genus  tunicas  fuas  trahetium  quo  codex  modo.  Sed  ho^  pedes  cernutur. 
fpoliatx  expirant.Si  accrciiere  faciunt  chryfalide. Ficarios  culices  capnficus  generat, 
pntharides  uermiculi  ficorum:^  pyri:&  peuces:&  cynacanchx:&tofx  . Venenum 
hoc  remedia  fecum  habet,  Alx  medeciquibus  demptis  Ixtale  eH:.  Rurfus  aliagna  cu' 
licuarefcens  nata  gignit,  quippecu  i niuccadidi  repianc^fi^  uetuftiores  uermiculi 
in  media  qde  altitudfe  rucili.nam  Si  ipfa  nix  uetuftate  rubefcic:hirti  pilisrgradiores: 


lorpetefq!.  Pyrah  fiue  Pytaufti.  Cap.xxxvi. 

Ignit  ahq  Si  conttatium  nata  elementum. Siquidem  in  cypri  a:r3riis  fornacibus 
tO  ex  medio  igni  maioris  mufc*  magnitudinis  uolat  penatum  qdrupes  . appellat' 
pyralis  a qbufdam  pyraufta . Quandiu  eft  in  igne  uiuit  .Cum  euafit  longiore  paulo 
uolatu  tunc  morit . Hypanis  fluuius  in  ponto  circa  folftirium  dcfett  acinosi  effigie 
tenues  mebranasiquibus  erumpit  uoluctis  qdrupes  fupradiiSa:  modo.nec  ultra  diem 
uiuitiunde  hemerobion  uocat.  Reliquis  talium  ab  initio  ad  finem  feptenarii  fut  nu^ 
meti.Culici  et  uetmiculo  ter  fepteni. Corpus  patientibus  quater  fepteni.Mutatides  et 
in  alias  figuras  tranfitus  trinis  aut  qdtinis  diebus. Gctcta  ex  iispennata : autuno  fere 
monut. Tabani  qdeetia cxcitate.Mufcis  huore  exaimatisifi  cinere codatiredit  uita. 
Hiftoria  naturae  aialium  per  fingula  mebra.  Cap.xxxvii. 

Taq;  nunc  p fmgulas  ptes  co  tporis  praeter  ia  diiftas  mebtatim  trafletur  hiftoria. 


■1 


Caput  hnt  eunda  quae  fanguinem.  In  capite  paucis  aialium  nifi  uolucnbus  a^ 
pices.diuerfi  qdem  gnis. Phoenici  plumarum  fene  medio  eo  exeute  alio  . Pauonibus 
crinitis  arbufculis  . Stymphalidae  cirro  . Phafianae  corniculis.  Praeterea  parcoiatqj  ab 
illo  galerita  appellata  quodam , Poftea  gallico  uocabulo  etiam  legioni  nome  dederat 
alauda. Diximus  & cui  plicatile  criftadediffet  nafa  p mediu  caput  a toftro  refidente. 
Et  fulica^  generi  dedit  cirros. Pico  martio  Si  gruibus  arie*.  Sed  fpedatiffimu  ifigne 
gallinaceis  corpore conferratummec  carnem  id  eflemeccatrilagmemineccallumiure 
dixerimusiuetum  peculiare.Draconum  enim  criftas  qui  uidentmon  ceperit' Cornua 
multis  quidem  5i  aqtilium  Si  malinorum  8i  ferpetium  uariis  data  funt  modis . Sed 
quaiute  cornua  intelltganfiqdtupedi  tantum  generi.  Adeonem.n.&:  cippum  etiam 
in  latina  hiftoria  fabulofos  reor . Nec  alibi  maior  lafciuia  natura  lufit  afaliii  armis. 
Spfithiecintamisiutceruorum.Aliisfimpliciatnbuitutin  eodem  gne  fubulonibus 
ex  argumento  didis.  Aliorum  finxit  in  palmasidigitpfqj  emifit  ex  iis : unde  platycc^ 
totas  uocant. Dedit  tamofa  capreisifed  puainec  fecit  decidua. Conuoluta  i afradum 
arietu  generiiceu  certus  daret:  inferta  tautis.In  hoc  quidem  gne&foemis  tribuit.  In 
multis  tantum  maribus.Rupicaptis  indorfum  adunca.-damis  in  aduetfum  . Eteda 
autem  rugarumq;  ambitu  contorta  Si  in  leue  faftigium  exacuta  ut  lytas  deceret  ftrepr 
ficerotiiquem  addace  africaappellat.Mobilia  eadem:ut aures  phtygia armetis.  Tro' 
glodyta^iin  terram  direda:quadecaufa  obliqua  cetuice  pafcunt' Aliis  fingula:  Si  hic 
mediocapiteautnaribus:utdximus.Iam^  aliis  ad  incutfum  tobufta . Aliis  adidu 
plunbus  modis;fupina:conuetfa:connexa:omniain  mucronem  migranria.Inquoda 
gne  p manibus  ad  fcabedu  corpus  . Cochleis  ad  pratentadu  itet . In  corpore  cornua 
hic  ficut  cetaftis: aliquando  Si  fingula.Cochleis  femp  binaifli  ut  pritendant':ac  refi^ 
liant.  Vtorum  cornibus  barbari  feptenttionale.s  potant : umafqj  binas  capitis  unius 
cornua  implent.  Alii  praefixa  his  pila  cufpidant.  Apud  nos  in  lamina  feda  ttaftucec. 
atqj  etiam  lumen  inclufum  latius  fundunt.multafqi  alias  ad  delicias  conferunfinuc 
tindamunc  fublita:  nunc  qui  ceroftrata  pidura  gne  dicut'  Omnibus  autem  caua. 
Simmuctone  demum  concreta  funt.Ceruis  tantum  folida:&  omnibus  anis  decidua. 
Boii  attritis  ligulis  cornua  liguedo  a ruina  medet'agrico!i.  Adeo  feqxnafa  e:ut  i ipfis 
uiuctiu  corporibus  ferueti  cira  fledat : atqj  icifa  nafeetiu  i diuecfas  ptes  torqueanf: 
ut  fingulis  capitibus  qterna  fiat.Tenuiorafoemis  pleruqj  funtiut  in  pecore.  Multis 
ouium  nulla:nec  ceruaruminecqbus  multifidi  pedesinec  folidipedum  ulli:  excepto 
afino  :ndico:qnno  armatus  eft  cotnu.Bifulcis  bina  tribuit . Nulli  q fupeme  primo^ 
teshiit  dentes . Qui  putant  eos  icornua  abfumi:facile  coarguunt' ceruarum  natura: 
qui  nec  dentes  hnt:ut  neqj  maresincc  tamen  cornua.  Citerorum  offibus  adbitent. 
Cemomm  tantum  cutibus  enafeunt' . Capita  pifabus  portione  cotpotum  maxima: 
fortaffis  ut  merganf.Oftrearum  gni  nulIa:necrpongiis:nec  aliis  fere  : qbus  folus  ex 
fenfibus  tadus  eft.Quibufdam  indifaetum  caput  eft::ut  cancris.  In  capite  cundoji 


ammaliumhominiplunmus  pilus.Ii qde  ^miCcuemanbus  acfemis.apud  uonfas 
ufiqj  gentes:atqj  etiam,  nomia  ex  eo  capillatis  alpium  incolis  gallis  comacsmt  came 
fitaliqua  i hoc  terraru  differetia,  C^ippe  miconii  careres  eo  gignutiir:ficuc  incauno 
lientofi.Etqusdam  aialium  nat^alitcr  caluent : ficut  ftrutiocameli  & corui  aquatici; 
qbus  apud  grscos  nomen  eft  inde.  Defluuium  cotum  in  muliere  raiji.  In  fpadonibus 
nd  uifum.  Mecin  ullo  an  ueneris  ufum.Ncc  infra  cercbrumiaut  infm  uercicem.  Aut 
circa  tpfaiatqj  aures. Caluicium  uni  tantum  aialium  homini. prsterq  innatum  , Ca/ 
nicies  homini  tatu  dC  equis. Sed  hommi  feper  a priori  ptc  capitis; tu  deide  ab  auerfa, 
Vertices  bini  homini  tacum.  Aliqbus  capitis  offa  plana;  tenuia; fine  medullis: ferratis 
pccTtinatim  fttuifla  compagibus. Perfraifla  non  queut  folidari.  Sed  exempta  modice 
no  funt  la;calia  in  uicem  eorum  fuccedente  corporea  cicatrice.InfirmilTima  eiTcurfis; 
duriffimapfitacisfuo  diximus  loco. Cercb^  omnia  hnt  animalia  qus;  fanguine.Aeqj 
1 mari  qux  mollia  appellauimusiquamuis  careant  fanguinc;uc  polypi.  Sed  homo 
portione  maximum  6dhumidifrimum;omnium9  uifce^ifrigidiffimaiduabus  fupra 
fubterqj  membranis  uelatum;qfiialterucram  rumpi  mortiferum  e.  Cxtero  uin  qfce- 
minajmaius.Homibus  hoc  fie  faguic  ffc  uenis:6i  reliqs  fme  pigui.  Aliud  effe  q me/ 
dullam  eruditi  docentiquoniam  coquendo  durefcat.  Omnium  cerebro  medio  mfut 
officula  pua.  Vni  hominum  i ifaria  palpitatmec  roborat  an  pnmu  fermdis  exordiu. 
Hoceft  uifcc^i  exceirifrimu:pximumqj  c*lo  capitis:fme  carne:  fme  cruore:rineror'' 
dibus.Hic  hec  fenfuum  arcem.  Huc  uenarum  omnis  a corde  uis  tendit.  Hic  definit. 
Hic  culmen  alcilTimum.  Hic  mentis  ercgime.Omnium  autem  aialium  in  priora 
numtqa&fenfus  atcnos  tendut.Abeoq)fiaTc!t''fomnus. Hinc  capitis  nutatio.Qua: 
cerebrum  nd  hritmondormiunt.Ceruis  in  capite  ineffe  uermiculi  fub  ligui  ianitate 
8C  circa  art!culum;qua  caput  iungi t'' humero  numeto.xx.pdut".  Aures  homini  tatum 
immobiles . Ab  iis  Flacco^;  cognomia.  Nec  in  alia  ptc  foemfs  maius  ipediCi  margaritis 
dependetibus.Tn  orietc  qdc  6C  uins  au^  geftarc  eo  loci  decus  exiflimat.  Aialium  alus 
maiotesialiis  mfores.Ceruis  tantum  fcilTa;:ac  uclut  diuiOe-Soticibus  pilofe.  Sed  ali^ 
qua;  omnibus aial ducaxat  gnantibusiexcepto  uitulo  marinoiatqj  delphino  : 6Lc^\ix 
cartilagincaappcUauimusi&uiperis.Ha;  cauernas  tatu  hnt  autium  loco:  pracercar 
tilaginca  & delphinum;quem  tamen  audire  manifcflum  e.Nam  & cantu  mulcent: 

capiunt" attoniti  fono. Quonam  md  audiat:mi9i.Iidem  nec  olfacitus  ueftigia  hnt: 
cum  olfaaat  fagacilTimc. Pennatorum  aialium  buboni  tantum:  dC  oro  pluma:  ueliit 
aures. Cajteris  cauerna;  ad  auditum. Simili  modo  fqmigcris  atqj  fcrpettbus.In  equis 
fli  omnium  iumentorum  gnc  indicia  animi  prsferunt.FelTis  marcidar.Nutates  pauu 
dis.Subretibe  furentibus. Refoluta;  xgris. Facies  hommi  tantu.Caeteris  os:aut  roftra. 
Frons  6C  aliis.  Sedhomim  tatum  triftitiaeihilaritatis : cla;mcnti$:feucritatis  index  in 
afTenfu  eius.Superalia  homini  & piter  flC alterne  mobilia:&  in  iis  ps  animi. Negaus 
an  anuimusih^cmaxime  indicat.Faftus  fuperbia  aliubi  conceptaculum:fed  hic  fede 
het . In  corde  nafcit;hic  fubit:hic  pendet.Nihil  altius  fimul  abruptiufqj  inuenic  in 
corporetubi  folicanaeffct.Subiacent  oculi  ps  corporis  preaofiffima  : q lucis  ufu 
uicam  diftmguat  a morte. Nd  omnibus  aialium  hi.Oftreis  nulli.  Quibufda  edeha^ 
dubii. Pcdlines.n.fiqs  digitos  aduerfum  hiantes  eos  moueat:  contrahunt" ut  uidetes. 
Et  olentes  fugiunt  admota  ferramenta.  Quadrupedum  talpis  uifus  nd  cft.Oculoru 
effigies  ineft:fiqs  prztentam  detrahat  membranam. Et  fter  aues  ardeolarum  genera: 
quoslcucos  uocant:altero  oculo  carere  tradunt.  Optimi  augurii  cum  ad  auft^uol^t; 
feptetrioncuc.Solui  enim  pericula  8C  metus  narrat.  Nigidius  ncclocuftis  nec  cicadis 
efte  dicit.Cocleis  oculorum  uicem  cornicula  bina  prxtctatu  adfplcnt.  Nec  lumbricis 
ulli  funt:ucrmiumue  generi . Oculi  homini  tatum diuerfo  colorc.Geteris  i fuocuiqj 
generi  files. Et  equo^i  qbufdam  glaud.  Sed  i homfe  numcrofiAimediuerfitatis  atqj 
difFcretii:gridiores:modici:pui:^pminentcs:  quos  hebetiores  putant . Condiri  quos 


darifticccmere:ficutin  colore  caprinos. Prxterea  alii  cotucntlonginq.  Alii  nifi  ^pe 
admota  non  cernunt.  Multorum  uifus  fulgore  folis  cdftat  nubilo  die  nd  cernetium: 
nec  poft  occafu. Alii  icerdiu  hebecioreswiodtu  pr^tecc^teros  cernue.  De  geminis  pu^ 
pillisiaut  (jbus  noxii  uifus  eirec:facis  dmus.Tyberio  Carfatt  £ tenebris  clariores  fenic. 
Ipfi  aliam  f genitorum  mortaliu  fuiffe  natam.  Orcis  in  tenebris  clariores  ferut.  Ty' 
berio  Cajfari  ipfi  alia  q genito^:  mortaliu  fudTe  natam:uc  expgefadus  no<ftu  paulifp 
haud  alio  modo  q luce  clara  concuerefomnia  : paularim  tenebris  fefe  obducentibus. 
Diuo  Augufto  equorum  modo  glauci  fuere:fupraqj  homine  albicantis  magnitudis. 
Quimobcaufam  diligentius  fpedtan  eos  iracunde  ferebat.Claudio  Cxfan:  ab  agulis 
candore  carnofoifanguineifqj  uenis  fubidc  fufhifi  . Caio  principi  rigentes  . Neroni 
nificum  cdniucret:adprope  admota  hebetes.  Viginti  gladiatorum  paria  in  Caii  pr£' 
cipisludofuerc.Iniis  duo  omnino  qcontra  comminationem  aliquam  ndcdniueret; 
& ob  id  inuidti.Tantx  hoc  difficultatis  eft  homini.Plenfc^  uero  naturale  : ut  nutare 
non  cefrent:quos  pauidiores  accepimus . Oculos  unicolores  nulli  cum  cadore  oibus 
mediufculo  differcntes.Neq}  ulla  ex  pte  maiora  indida  animi  cun<ltis  afalibus  : fed 
maxie  hommi:id  e moderationisiclxmenrisimifericordixtodujamoris : triffirias : is' 
fitiar.Contuicu  quoqj  mulriformesutucesitomiiflagrantesrgrauesjtrafuerfidimiffu^ 
fntfTiiblandi.Pcofeiflo  in  oculis  animus  inhabitat.  ardent:incenduntur:hume<itant: 
cohibent.Hinc  illx  miTcricordia:  lachrymx.Hos  cu  ofculamur:animumipfu  uideur 
attingerc.Hincfletus  5C  rigantes  ora  riui.  Quis  ille  humor  cftindolore  tam  foecudus 
gipatusi^Aut  ubi  reliquo  tepore  f Aio  auceuideus  . Afocernius.Ocuh  ceuuafaqus^ 
di  uifibile  eius  partem  acdpiunriatq?  tranfmittut.  Sic  magna  cogitatio  obcxcat  ab- 
du(ito  intus  uiTu. Sic  in  morbo  comitiali  apertimhilcernunc  animo  caligante. Quin 
parcabus  dormtut  leporesimulciqj  hominurquos  corybatian  grxei  dicunt. Tenuri 
bus  multifqj  membranis  eos  natura  cdpofuictcallofis  cotra  frigoraxalorefq’  £ excreo 
tunicis:  qsfubfdepurificaclachrymationu  faliuis  : lubricos  propter  £curfaaa& mo 
biles.Media  eorum  cornea  feneftrauit  pupilla:  cuius  anguffix  non  fmunt  uagan 
certam  arie:6C  ueLutcanali  dirigunt;obicetqrincidencia  facile declinant.alus  nigraia^ 
liis  acra:alu’s  ruffa:aliis  glaud  coloris  orbibus  circundarisruc  habili  mixtura  accipiat" 
circuiedo  candore  Iux:&  temperato  repcrcuffu  non  obftrepat.adcoq?  iis  abfoluta  uis 
fpeculi:ur  tamparua  illa  pupilla  totam  imaginem  reddat  homis  . Ea  caufa  eft::ut 
plcrxqi  alitum  e mafbus  hominu  oculos  potiffimum  appetant : ^ effigiem  fua  f iis 
cctnentcsjuelut  ad  cognata  defideria  fua  tendunt.  Veterina  tatu  quxda  ad  £cremenca 
Iunx  morbos  fenriunc.Sed  homo  folus  emiffo  humore  excitate  liberat . Poff  uicefiu 
anu  multis  reftitutus  eff  uifus. Quibufdam  ftarf  nafcencibus  negatus  nullo  oculo^i 
Ultio. Multis  repente  ablatus  ffli  modo  nulla  prxcedente  miutia.Venamab  lispertf- 
gere  ad  cerebrum  peritiffimi  auiffores  tradiit.Ego  ad  ftomachutn  crediderim.  Certe 
nulli  ffe  redundatione  eius  etutt" oculus. Monentibus  illos  operire : rutfufe^  in  rogo 
patefacere  qritiu  magno  ritu  facrum  eft.Ita  more  coditonit  neqj  ab  homfe  fupeemu 
eos  fpedlan'  fas  eft:8icxlo  non  oftedi  nefas. Vni  aialiu  homini  depraiiat  :ude  cogno' 
mma  flrabonu  Si  pxto^^. Ab  iifdemiq  altero  lumfe  orbi  narcereticoclites  uocac.Quis 
pui  utriq?  ocelli  lucini  iniunx  cognomen  habuere. Nodlumorum  aialium  ueluti  fe- 
liumf  tenebris  fulgenc;radiantqj  oculi  ut  contueri  non  fit.EtcaprxlupoqjfpIendd; 
locemqj  iaculanf.  Vitulo  marino  dC  hyenx  £ millecolores  tranfeunt  fubinde.Quin  8i 
i tenebris  multorum  pifeium  refulgent : ficurandi  robuftiq?  caudices  uetuftate  pu^ 
ttefqj.Non  cdnmere  diximusiquxnon  obliquis  oculis:feddrcuacilo  capite  cerneret. 
Chamxleonis  oculos  circuagi  totos  tradut.Cancrii  obliquu  afpiaunt.  Cruffa  fragili 
iciufis  rigentes.  LocufhsfqUifqj  magna  ex  pte  fub  eode  munimento  prxduri  emind. 
Quorum  duri  funtimius  cernunt:q  quorum  humidi.Serpdium  catulis  & hirudinu 
pullis  fiqs  eruattrenafei  tradunt . Infetfloru  omniu  fii  qbus  ceftacea  operimeta  cculi 


mouenr':ficut  qdrupedumaures. Quibus  fragilia  operimenta:iis  oculi  dun.  Omt-ia 
talia  SC  pifces  infeda  non  hnt  gcnasmec  integunt  oculos.Omnibus  mebrana  uitri 
mo  cranflucida  optendit. Palpebras  in  genis  homini  utriqj.  Mulieribus  etiam  infctffcc 
quotidianostanta  eO:  decoris  affetiladomt  nngat'' oculi  quoqj.  Alia  de  ca  hoc  natura 
dederat  ceu  uallum  quoddam  uifus  & ^minens  munimentum  circa  occurfatia  aia- 
liasautalia  fortuitu  jcidentia. Defluere  eas  haudimctito  uenere  abundatibus  tradiir, 
Excactcris  nulli  funcmifi  qbus  &C  i reliquo  corpore  pili . Sed  qdrupedi  i fuperioribus 
tantum gen:r.  Volucribus  i fferiore.Etqbus  molle  tergus  ut  fcrpentibus.  Et  qdrupt- 
dibussquas  oua  piunt:ut  laccrti.Strutiocamelus  alitu  fola  ut  homo  utrfqj  palpebras 
habet. Nec  genx  qdem  omnibus:ideo  neqj  ni<5latides  iisrquas  afalgnanc . Grauiores 
alitum  inferiore  gena  conniuent.Esdem  nitfbant^ ab  angulis  membrana  obeunte.Co' 
lumbacSi filia  utraqj  conniuet.At  qdrupedes  qujcouapmt  uttefludincs:crocodiIi:i/ 
feriore  tantum  fineulla  m<ilariones^ptcrprasduros  oculos.Extremum  abitum  gena 
fupioris  antiq  cilium  uocauererunde  fupcilia.Hoc  uulncrc  aliquo  dedu(^tum  non 
coalcfcit.Tn  paucis  humani  corporis  membns. Infra  oculos  mal®  homini  catu : quas 
prifei genas  uocabant.xii.tabularum  iterdu^lo  radi  a fcemfs  eas  uctantes. Pudoris  hac 
fcdes.Ibi  maxTc  ofleditur  rubor.Tnfra  eas  hilaritates  nfumqj  fdicantes  buccx.EcaloV 
or  homini  tacumiquem  noui  mores  fubdola  irnfione  dicauerc  nafus.  No  alii  aiaim 
nares  eminet.  Auibusrferpctibusipifcibusforamfa  tantum  ad  olfatflusrfme  naribus. 
Ec  hic cognomfa  fimo^ifilonii. Septimo  mefe genitis  Oepenumero  foramia  auriu & 
nariu  defuere.  Labra  qbus  brochi  labeones  dlifh'.  Et  os  ^bu  duriu  fue  afal  gnannbus. 
Pro  iis  cornea  fiiacuta  uolucnbus  roftra.  Eadem  rapto  uiucntibus  adunca  . ColIcAo 
reifta. Herbas  ructibus  limuqjreduca  ut  fuu  generi. Lata  f ufumiumentis  uicemaus 
ad  colligenda  pabula . Ora  apertiora  laniatu  uiuentibus . Mentum  nulli  praiterho-' 
minemmec  mala:. Maxillas  crocodilus  tantum  fupiores  mouet.Terreftrcs  qdrupedes 
eodem  quo  extero:  moretprxterqf  obliquum.  Dentium  tnagna.Serratitautcotinui 
aut  exerti.Serratipedlinatimcocuntesinecontrario  occurfu  atterannut  ferpcnnbus: 
piTcibusicanibus.Continui  ut  hominiiequo.Exerti  aprorhippopotamo:  elephanto. 
Continuo^tqdigerut cibum  laci&  acuti. Qui conficiunt:duplices.  Qui difcrimmat 
cos  canini  appellant**.  Hi  funt  ferratis  longiflimi.Cotinui  aut  utraqj  pte  oris  funt: 
ut  equo.  Aut  fupiore  primores  nd  funtiut  bubus  ouibusromnibufq;  qux  ruminant. 
Caprx  fupiores  nd  filtiprxter  primores  geios . Nulli  exerti  qbus  ferrati. Raro  foemis 
6C  tamen  (Te  ufu.Itaqj  cum  apri  pcutiantifcemfx  fues  mordent. Nulli  cui  cornua  ex' 
erti.Sed  dnes  fui  cdcaui.Cxrcris  dentes  rolidi.Pifdumomnibus  ferrati prxter fca.^i. 
huic  uni  aqtilium  plani . Cxcero  multis  eo^j  i lingua  : 6C  toto  ore:ut  tlia  uulnerum 
molliant:qux  attritu  fubigere  non  queunt.  Multis  & in  palato  atqj  etiam  in  cauda. 
Ptxterea  in  os  uergentesme  excidant  abi  nullum  habentibus  retinendi  amminiculu. 
Sfles  afpidi  & ferpentibus : fed  duo  in  fuperna  pte  dextra  leuaqj  longifTimi:  tenui  fi- 
ftula  perforati  ut  fcorpiomim  aculei  uenenum  infundentes:  non  aliud  hoc efTeqfcl 
ferpenrium.Et  indeuenis  fub  fpina  ad  os  peruefre:&has  peruentremdefcenderetdi'' 
ligecifTimi  auiflores  fcnbunt. Quidam  unumcfleeum;8i  quia  ritaduncustrefupiari 
cum  momorderit. Aiiq  tunededdere  cumirurfurqj  recrefeere  facilem  decuflu:6i  fine 
eo  effe  quos  tradlari  cernamus.  Scorpidis  caudx  inefle  eu  :&  plerifqj  ternos . Viperx  de-' 
res  gingiuis  eddut**-  Hrc eadem  prxgn^  uneneno  imprefTo  dentiumrepulfu  : uirus 
fudirin  morfus. Volucri  niillidentes  prxret  uerptilidem.  Cameli  foli  ex  iis:qux  non 
funt  cornigcra:f  f upiori  maxilla  priores  non  hnt. Cornua  habentium  nulli  ferrati.Et 
cochlex  dentes  hnnindido  efla  minimis  caiv  derofas  uites.At  in  marinis  aurtarafli 
cartilaginea  priores  hfe.Ttem  echinis  qnos  eflemnde  itelligi  potuerit  miror . Dennu 
uiceacuIeiinre(fl:i.s.Stmixdenfps  uthomini. Elephanto  intus  ad  mandendum  qttuor 
prxternj  eos  q pminet.  Mafculis  reflexi:foemis  rc(ffi:atqj  proni.  Mufculusmarinu^: 


5baleniaMedit:nullo5habet.Seaprousfetismtus:oshirm!8ih-guaetia3ppeUata 

Terreftrm  mmuns  qdmpedibus  primores  bmbutrtmj  longifrimi.Getens  cum  ipfc 
nafcut.Hommi  poftf  «atus  e feptimo  mefe.Reliqs  ppetui  manet.  Mutant  hommi! 

leoi;mmeto:cant:&mmiatibiis:fedleoni&canino'mficanmiappcllati.Lupidextet 

cinmus  in  magnishabef  operibus  . Maxillares  qui  fut  a caninis  nullum  afal  mutar 
Homini  nouiirimi  q gemini  uoca-t:circitet  uicefimu  anu  gignut^imultis  & oiftoeefio 
Focmis  quoqpfed  qbus  i luueta  no  fuere  natiidecidere  f feneiOa:*:  mox  renafci  certii 
e, Zanclen  famothracenu  ciueicui  renati  elTe-t  poft  centum  & qttuora-nos  Mutianus 
uifii  a fe  pdidit.  C«ero  maribus  plrcs  q foemis  f homie  pecude  caprifue.Timarchus 
Nicoclis  filius  Pappiiduos  ordies  habuit  maxillatium.Frater  eius  no'  mutauit  prio/ 
resiidecq;  pr^tenuit.Eft  exe'plum  dentis  homim  &in  palato  geniti. Atcanini  amiffi 
cafualiquo  nuq  renafciif.Cxtcris  fene<aarubefcunt.^uo  tantum  ca‘didiotes  fiunt. 
Aetas  uetetinorum  dentibus  idicat' . Equo  fut  numero  .xl.  Amittit  tricefimo  meTe 
primores  utrfqj  binos. Sequeti  ano  totidem  proxfosrcum  fubeut  didli  columellares. 
Quinto  anno  inapiente  binos  amittit.-q  fexto  anno  tenafcut' . Vii.omnis  habet « 
renatos  dc  immutabtles.Equo  caftrato  prius  non  deadunt  dentes . Afinotum  genus 
tticefimo  menfeffliter  amittitrdefde fenis  menfibus.  Quod  fi  no  prius  pepererinf.q 
decidant  poilremirftenlitas  certa.Bobus  bis  mutand.Suibus  decidunt  nuq.  Abfupta 
hac  obfetuatide  feneiSus  f eqs  & csteris  ueterinis  itelligit-detiu  brochitate^upalioru 
canicieiS:  circa  ea  lacunis  cu  fere.xvi.anotum  exiftima‘t''.  Hominum detibus  quodda 
ine  uirus.Niqi « fpeculi  nitorem  ex  aduerfo  nudati  hebetant.-ac  columba  tum  fcetus 
implumes  necat.Reliq  de  iis  in  griatione  hominum  dit^a  funt.  Erumpetibus  morbi 
corpora  infantia  accipiut.  Reliq  aialia  qus  ferratos  habent. ■fsuiffima  detibus. Ligus 
no  omnibus  eodem  md.Tenuiffima  fetpentibus  Si  trifulcaruibtans  atri  coloris;  Si  fi 
extrahasrprsldga. Lacertis  bifida  Si  pilofa.  Vitulifq;  marinis  duplex.Sed  fuptadiiftis 
capillamenti  tenuitate.Csteris  ad  dtcumlambenda  ota.Pifcibus  paulominus  q tota 
adhirens:  aocodilis  tota.  Sed  i guftatu  lingus  uicecarnofum  aquatilibus  palatum. 
Leonibus  ac  pardis  lomnibufq;  gnis  eius  enam  felibus  imbneat»  afpetitatis:  S!  lims 
ITlisrattenuanfqi  lambendo  cutem  homis.Qusca  etiam  manfuefadla  ubi  ad  uicinu 
fanguinem  peruenitifaliuainuitat  ad  rabiem.De  purpuratum  liguis  diximus.Ranis 
primacohsret.Inrimaabfolutaa  gutture  qua  uocem  mittunt.  Mares  tum  uocatur 
ololygones  flato  id  tempore  eueniticientibus  ad  coitum  foemias.Tum  fiqdeffetiote 
labro  demilTo  ad  libramentum  modies  aqu*  recepts  in  fauces  palpitante  fibiligua 
ululatus  elicif.Tuc  extenti  buccarum  finus  perlucent. oculi  flagrant  labore  perpulfi. 
Quibus  i pofteriore  parte  aculeiuis  & dentes  Si  lingua.  Apibusetiam  ptsldga  emines 
Kdcadis.Quibusaculeusinote  fiftulofusiiis  nec  linguanec  dentes. Quibufdam  im 
feftis  intus  linguaiut  formids.Cstetum  lata  elephanto  praedpue. Reliquis  { fuo  gne 
femper  abfoluta. Homini  tantum  ita  fspeconftri(!lauenis:ut  intercidi  eas  necefle 
fit . Metellum  pontificem  adeo  iexplanatz  fiiifle  accepfustut  multis  menfibus  tor^ 
tus  credaficum  meditat' in  dedicada  sde  Opifers  dicere . Citeris  feptio  fere  ano  fet^ 
monem exprimit. Multis  ueto  talis  eius  ats  contigit:  utauium6Caialiu  uorisidifcte^ 
Kedat  imitatio. Intelleitus  fapotum  eft  citeris  in  prima  linguaihomini  flii  palato. 
ionfilliinhomie.Infue  glanduli . Quod  intet  eas  uuinomie  ultimo  dependet 
palamihomini  tantum  efl.Sub  eaminoclingua . Nulli  oua  gnantium  . Opera  eius 
geniinaidiiabus  interpofita  fiftulis. Interior  earum  epigloflis  appellat' artena  ad  puL 
jnonem  atqj  cor  pertinens.  Hanc  operit  in  epulando  fpiritu  ac  uoce  illac  meante : ne 
u potus  dbufue  in  alienum  deerrauerit  traraitemitorqueat.  Altera  exterior  e.  appellat' 
ane  gulatqua  cibus  atqj  potus  deuoraf.Tendit  hic  ad  ftomachum  : is  ad  uentrem. 
w per  uices  operi ticum  fpiritus  tantum  aut  uox  commeatme  reftagnatio  intem^ 
pe  nuaalui  obfttepat.Excattilag{e& carne  atteriatgula  neruo  Si  carne  cdflac.  Ceruix 


nuUimifi  qbus  utraqj  hsEC.Cxtcris  coUum:qbus  tantum  gula  . Sed  quibus  a-mixe 
mulris  ucrccbtatifqj  orbiculatim  ofTibus  flexilis  ad  drcunfpcdum  articulotum  nodis 
iungit^.Lcomtantumiaclupo:  & hyenx  fmgulis  tca:ifq?  oJlibus  nges.  Cstero  fm^ 
adnedht".  Spina  lobis  ofTca.-red  tereti  flrudura  per  media  foramia  a cerebro  medulla 
defcendente.Eandcm  efle  ei  naturam:quam  cerebro  colliguntiquonia  prxtenui  eius 
membranamodo  inafa  ftatim expiret^Quibus  longa  crutaiiis  longa  Sc colla  . Iiem 
aqcicis : quis  breuia  crura  hnnbusiffli  modo  uncos  ungues. Guttur  hommi  tantu  & 
fulbus  intumefeitraq^qux  potant'* ple^jqi  uitio  . Summum  gulx  fauces  uocantur; 
pofttcmum  ftomachus.Hoc  nomie  cft  fub  arteria  lam  camofa  lanicas  adnexa  fpin® 
ad  latitudinem  ac  longitudinem lagen*  mo  fufa. Quibus  fauces  nonfuntme  ftoma'' 
chus  qdem  eflrtnec  collamec  guttur:Ut  pifabus.&  ora  uentribus  iungunt".  Teftudini 
marinx  ligua  nuUa:necdentes:fed  roftriacie  cdminuit  onia.Pofteaarteria&  floma- 
chus  denticulatus  callo  in  modum  tubi  ad  conficiendos  cibos  dccrcfcentibus  crenis 
qcqd  appropiqt  udri.Nouiflia  afpitas  ut  fcobina  fabri. Cor  aialibus  extens  f medio 
pc(flore  e.  Homini  tantum  infra  leiiam  papillam:t'T>inato  mucrone  f priora  emine's. 
Pifcibus  folis  ad  os  fpcdtac.Hoc  primum  nafcentibus  formari  i'  utero  traduc.  Deide 
ccrcbrumtficut  cardilTime  oculos.Sed  hos  primum  mori:  cor  nouiffime  . Huic  prx/ 
ripuus  calor. Palpitat  certc:&  qfi  alce^r  mouet.Intra  aialia  prxmolli  firmoqj  optum 
membranx  inuolucro:munitum  coftarum  & pedloris  muro:  ut  pareat  prxeipUvi  uita 
caufam  di  origmem.Prima  domicilia  ftra  fe  aio  6i  fanguini  prxbetrfinuofo  fpecu:  & 
in  magnis  aialibus  triplici.ln  nullo  non  gemio.Ibi  mens  habitat . Ex  hoc  fonte  dux 
grandes  ucnx  in  priora  & terga  difcurrunt;fparfafqi  ramorum  ferie  p alias  minores 
omnibus  membris  uitalem  fanguinem  rigant.  Solum  hoc  uifcetum  uitiis  no  mace' 
rat'jnccfupplicia  uitxtrahitdxfumqj  mortem  ilico  affert.  Cxteris  corruptisruitalitas 
in  corde  durat.Bruta  exiftimat'' aialium  qbus  ducum  rigettaudacia  qbus  puum  cipa- 
uida  qbus  prxgrande. Maximum  autem  cpro  portione  muribusdeporiiafinoiceruo: 
pantherx:murt:elis:hyenis  & onibus  timidis  aut  propter  metu  maleficis.  In  paphla' 
gonia  bina  perdicibus  corda. In  equorum  corde  & boum  offa  repiut'':ucrdu  auguria. 
Id  per  fingulos  annos  in  homfe  ad  binas  drachmas  ponderis  ad  qnqgcfimum  anum 
accedere.  Abeo  detrahi  tantundcm:5C  ideo  non  uiuerc  hominem  ultra  ccntefimum 
annum  defeAu  cordis  xgypeii  cxiftimantrqbus  mos  efl:  cadauera  afleruare  medicata. 
Hirto  cordegigniquofdamhomics  produntineqj  alios  fortiores  effe  fduflria  : ficut 
Ariftomenem  mcjTeniumiq.ccc. occidit  laccdxmonios.  ipfeconuulneratus  6i  captus 
fcmelip  cauernam  latomiarum  euafit  aguftiasiuulpium  aditus  fecu  tus. Ice^i  captus: 
fopitis  cuftodibus  fomno  ad  ignem  aduolutus  lora  cum  corpore  cxuflit.Tertio  capto 
lacedxmonii  pedlus  diflecuere  caufa  utdendi . hirfutumqj  cor  reptum  efl: . In  corde 
fummo  pinguitudo  efV  quxdam  Ixtis  extis,  Hon  femper  hoc  autem  in  pte  extorum 
habitu  eft.L.Poftumio.L,  Albino  tege  factorum : poft  centefimam  uicefimatertiam 
olj^mpiadeicum  rex  Pyrrhus  exitalia  difceflifTeticor  in  extis  arufpicesafpicerc  ccepc' 
runt.Cxfari  diiftatori  quo  dic  primum  uefte  purpurea  proccffitiatq}  in  fella  aurea  in< 
fedit  facrificacibis  f extis  defuit.  Vnde  quxflio  magna  de  diuinatidc  argumetaribus: 
potuerit  ne  fme  illo  uifcere  hoflia  uiuerei^An  ad  tepus  amifecitl^Negat'’ cremari  poffe 
iniisiqui  cardiaco  morbo  obierint. Negat''&  ucneno  interemptis . Certe  exeatoratio 
Vitelliiiquarcum  Pifoneeius  fcclcris  coarguitihocufus  argumeto:  palamqj  teflatus 
non  potuifle  ob  uenenum  cor  Germanici  Cxfaris  crcmari.Contragne  morbi  defefus 
c Pifo.Sub  eo  pulmo  c fpirandiqj  officina  atcrahcnstac  reddes  animamiiccirco  fpon^ 
giofusiac  fiftulis  inanibus  cauus. Pauca  cu(uc  dicflu  c)hnt  aqtiliaiaccxtera  oua  piena 
cxiguumifpumofum  nec  fanguincumiideonon  fitiunt . Eadeecaqre  fub  aqua  diu 
ranx&phocxurinenf^.Teftudo  quoqj  quis  prxgrandcm& fub  toto  tegumeco  heat: 
(le  fanguine  tn  het.Quato  mfor  hic  corporibusitanto  uelodtas  maior.  Chamxleoni 


portioncmaxius:^:  nihil  aliud  intus. Iccur  5C  dextcraf  pte  e.In  co  quod  caput  motu 
uocanc:magnx  uarictatis.  M. Marcello  circa  mortem  cu  penit  ab  Anmbalc  defuit  in 
cxtis.Sequetideidedicigeminum  reptume  . Defuit &Caio Mario  cum  immolaret 
ucicx.Iccm  Caio  principi  kal.ianuanis  cum  iniret  confulatum:  quo  anno  icerfedus 
c. Claudio  fuccelTori  eius  quo  mefe  intereptus  e uencno.Diuo  augufto  fpoleti  facri' 
ficati  prio  potcftaris  fuxdieifcx  uidima^iocinera  replicata  intrmfccus  ab  ima  fibra 
reptafunt.Rcfponfumq?  duplicaturum  intra  annum  imperium.  Caput  exto^  triftis 
oflenti  uifum  tum  quoqj  eftiprxterq  in  follicicudic  ac  metu,  tunc.n.pemic  cu  ras.  At 
bina  iocinera  leporibus  circa  brilctum:&:  tharne:  8i  in  cheronnefo  ad  propontidem. 

tranflatis  alio  interit  alteri. In  eodem  efl  etiam  fel  non  omnibus  datum  aialri 
bus.In  cuboEx  chalcide  nullum  pccori.In  naxo  praugradcigeminuqj;  ut  prodigii  loco 
ucrin9  aduena:.Eq:muli:arini:ccrui:caprx;apti;cameli;delphmi  non  bric.  Murium 
aliq  hnt. Hominum  paucis  non  cH: : quorum  ualitudo  firmior  Siuita  longior. Sunt 
qui  equo  no  quidem  in  iecore  cfrc;fcd  in  aluo  putent:  & ceruo  m cauda  aut  itcftmis. 
Ideo  tantam  hnt  amaritudinemtut  a canibus  non  atunganc.Eft  autem  nihil  aliud  q 
purgamentum  pelTimi  fanguinis:&:  ideo  in  materia  cius  eft. Certe  lecur  nuUi  eft:nifi 
fanguinem  hritibus.  Accipit  hoc  a corde  cui  iungtt:funditqj  in  uenas.Sedin  felle  ni^ 
gro  infanix  caufa  hominiimorfqj  toto  teddico.Hmc  fii  in  mores  crimeriibilis  nomfe. 
Adeo  magnum  eft  in  hac  pte  u!rus:cumfe  fundit  in  animum.  Quin6d  toto  corpore 
uajum  colore  quoqj  oculis  aufert.Illud  quidem  redditum  etia  ahenis  . Nigrefcutqj 
conU(fla  eo:nequis  miret  iduenenumeffeferpcntium.Carenteoq  abfmthio  ucfcut' 
inponto.Sed  renibus  ex  pte  tantum  altera  mceflino  mngumtcoruisicuturnicibus: 
phifianis.  Quibufdam  inceftino  tatum:ut  columbis:accipitre:murenis.Pauas  auiu 
mpedore.Serpcntibus  portione  maxfe  copiofumdC  pifcibus , Eft  autem  pUrirque 
toto  mtcftmo:ficutaccipitri:mtluo.Praetereain  pccftoreeft6dc»tetisauibus  . Viculis 
quidem  marinis  ad  mulca  quoqj  nobile.Tauroru  felle  aureus  ducit  color,  Atufpices 
id  Neptunno  & humoris  potencix  dicauere*Geminumqj  fuit  diuo  Augufto:quo  dic 
apud  a<ftium  uicic.  Murium  iecufculis  fibrx  ad  nume^lunx  die^i  in  mcnfe  cogruerc 
dicunt^tocidemqj  ^ inueniri  quotum lumc  eius  fit.Prxterea  bruma  mcrefcere.Cuni' 
culorum  exta  in  betica  gemina  ftEpereperiunt'' . Ranarum  rubeta^  altera  fibra  a for^ 
micis  non  attingit  propter  uenenum:  ut  arbitrant" . lecur  maxfe  uetuftaris  patiens: 
centenis  durare  annis  obfidionum  exempla  prodidere  . Exta  fcrpcntibus  dClacercis 
longa. Ceetnx  uolaterrano  dracones  emicuifTc  dc  excis  Ixto  prodigio  eradit.Ec  ^feifto 
nihil  fcrcdibile  fit  exiftimantibus  Pyrrho  regi  quo  die  penit  prxcifa  hoftiarum  capita 
repfiffc  fanguinem  fuum  lambentia  . Exta  homini  ab  inferiore  uifcerum  pte  fepant 
mebranis:qu2eprxcordia  appellantiquia  cordi  prxtendutsquodgrxci  appcllaiierunc 
phrenas. Omnia  quidem  principalia  uifeera  membranis  propriis  ac  uelut  uagmis  in- 
clufitprouides  natura. In  hac  fuit  8d  peculiaris  cauicinitas  alui:ne  cibis  ftipprimeref’ 
animus. Huic  certe  refert’’  accepta fubrilitas  menris:ideo  nulla  eft  eicarotfedneruofa 
exilitas. In  eade  prxeipua  hilaritatis  fedes:  quod  titillatu  maxfe  incelligit  alarum:qs 
fubitinon  alibi  tenuiore  cute  humana:ideo  fcabendi  dulcedine  ibi  proxfa.Ob  hoc  in 
praliis  gladiatoruqi  fpetftaculis  mortem  cum  rifu  traietfta  prxcotdia  attulenir.  Sube 
uenter  ftomachum  habentibusrcarteris  fimplexiruminantibus  geminus:  faguie  carc^ 
tibus  nullus. Inteftinus.n.qbufdam  ab  ore  inopiens  quadam  uia  eodem  reflcifticur: 
ut  Tepis  & polypo  .In  homfe  adnexus  infimo  ftomacho  fflis  canino. His  folis  aialium 
inferiore  pte  anguftior.  Icaqj  & fola  uomunt:quia  repleto  propter  angufhas  fuppri- 
niic  dbus.Quod  accidere  no  pot  iisiquo^ifpatiofalaxitas  eu  ad  inferiora  trafmitrit. 
Ab  hoc  uentnculo  l3(ftesinoue&  homine  per  quas  labic’ cibus. In  exteris  ex  iliaiqbus 
tapariora  inteftfa  adaluum.Hominiqj  ftexuofilTimis  orbibus, Icarcoq;  magis  auidi 
ribotum:qbus  ab  aluo  Idgius  fpatiu.Iidem  mmus  folerces:qbus  obefifTimus  uenter. 


Aues  quoqj  gcmmos  finus  h^t.  Cuidam  unurquo  mergut'  recenria:ut  guttur . alte^ 
in  quem  ex  eo  dimittur  concodtione  maturata:ut  gallinai:palubes:colubx:perdices. 
Cetera  fere  caret  eorfed  gula  patentiore  utunut  gracchuli;corui:corniccs  . 
neutro  modo.  Sed  uenttem  proximum  habent : quibus  prxlonga  colla  Sdangufta: 
ut  porphyrioni.  Venter  folidipedum  afper  8C  dutus.Terreftrium  aliis  denticulat*  af. 
peritaris rallis  cancellatim  mordacis.  Quibus  neqj  dentes  ucrinqjrnec  ruminatio.Hic 
conficiunt^abi.Hincialuu  delabut''. Medio  hac  umbilico  adnexa  omnibus.  In  hofe 
ileifima  pte  file  fuillora  grscis  appellat" colonrubi  doloni  magna  caufa  c,  Anguftififfa 
canibus.  Quadeci  uehementi  nifurnec  fmc  cruciatu  leuanteam.Infatiabilia  afaliutn 
qbus  a uctre  ^rius  re<ilo  fteftino  tranfeunt  cibirut  lupis  ceruams:&  fter  aues  mergis, 
Vetres  fic  elephato  qttuor.Cxtera  fuibus  filia.Pulmo  qdruplo  maior  q bubulo.  Aui/ 
bus  uenter  camofus  callofufq;.  In  uecre  hirudinum  pullis  lapilli  candido  aut  tubed 
colorerq  chelidonii  uocant^rmagicis  narrari  artibus  rcperiunt^.Ecin  iuuencaru  fecudo 
uetre  pilx  rotunditate  nigricans  tophusrnullo  pondere:frgulare(ut  putac)remediQni 
argre  patientibus  r fi  tellurem  non  attigent.  Ventriculi  atqj  inccflina  pingui  ac  tenui 
omento  integut":prarterq  oua  gignetibus.  Huic  adnet^bt^lycn  in  finiftra  pte  aduerfus 
iecur:cum  quo  locum  aliqdopmutatrfcd  prodigiofe.Quidam  eum  putant  feffe  oua 
pictibusr  ite  ferpenbus  admodum  exiguum.  Ita  certe  apparet  i teftudfer  & crocodilo; 
& lacertis:&  ranis. Cynocephalo  aui  non  eiTe  conftatrncqj  iis  qu*  careant  fanguine. 
Peculiare  curfus  inpedimentumaliqdo  in  eo.Quamobrem  lurit  curfo^i  laboratibus, 
Et  p uulnus  etiam  exempto  uiuere  afalta  tradunt.Sunt  q putent  adimi  rifum  fimul 
homini;  intemperantiamq?  ioa  conflare  lyenis  magnitudine  . Afiae  regio  fccpfis  ap'' 
pellat:in  qua  minimos  c(Te  pecori  tradut:&  inde  ad  lyenem  inuenta  remedia  . At  in 
brileto  & thatncrqtetni  renes  ccruis. Contra  pennatis  fqmofirqj:  nulli. Cactero  fumis 
adhirentlumbis.Dexter  omnibus  e Iarior;8d  minus  pinguistficciorq? . Vtriqj  autem 
pmcmitudoemedioexitrprarterqin  uitulo  marino  . Afaliain  renibus  pinguilfima. 
Oues  qdem  laetaliter  circum  eos  concreto  pfgui.  Aliqdo  tn  eis  inueniut^Iapilli.  Renes 
hrit  omnia  quadrupedurquatafal  ghant.Ouapicrium  teftudo  folatqux  Qi  iliadnia 
uifcera.Sed  homo  bubulis  ffles  uelut  c multis  renibus  compoficos. Pedius  hoceofta 
pr^cordiis  & uitalibus  natura  circudedit.Atuerri:quenece{Te  erat  increrccrc;ademit. 
Nulli  afalium  circa  uentrem  olTa. Pedius  homini  tantum  latumtreliquis  carinarum; 
uolucribusmagis;  Si  intereas  aqticis  maxime. Coflshomini  tantum  odlona?:  fuibus 
denaricornigeris  rredcctm;ferpentibus  triginta.Infraaluumea  priorcpteucficarqua; 
nulli  oua  gignentium  prster  tefludinem.Nulli  nifi  fanguineu  pulmone  hriti. Nulli 
pedibus  caretium. Inter  eam  & aluum  arteri*  ad  pubem  tedetes;  quar  ilia  appellatur. 
In  ueficalupi  lapillui;qui  fyrites  appellat . Sed  hominum  quibufdam  diro  cruciatu 
fubide  nafcetcs  calculi:8i  fetarum  capillamcta.  Vefica  membrana  conflat ; qus  uul' 
nerata  cicatricenonfolidefcitincqj  q cerebrum  autcorinuoluit.Plura.n.mcbranaru 
gha.Foemis  eadem  omniarpraiterqj  ueficreiudlus  utriculus;udedidlus  uterus  : quod 
alio  nomie  locos  appellant. Hoc  in  reliqs  aialibus:  uuluam  . Hscuiperje  & intra  fe 
parietibus  duplex.Oua  gnantium  adnexa  prajcordiis.Et  in  muliere  geminos  finus  ab 
tttraqj  pte  lateri  het.Funebris  quoties  uerfa  fpiritum  inclufit.  Boues  grauidas  negat: 
przterq  dextero  uulux  finu  ferretetiam  cum  gcmios  ferant.  Vulua  enedlo  ptu  melior 
q edito.  Eiedhaa  uocat" iIla.Hxc porcaria. Primipara;  fuis  opria.Contra  effoetis  a ptu 
prteterq  eodem  die  fuis  occif®  liuida  ac  macra  . Nec  nouellarum  fuum  praterq 
primipararum  probanf.potiufqj  ueterum:  nec  dii  effacta^:6i  bidun  ari  ptu  autpoft 
partum  autquo  etccerintdie.Proxfaeiedliaacoccifo  uno  die  pofl  partum.  Huius  6L 
fume  oprimumrfi  modo  foetus  non  hauferit.  Eiedlidxtcterrimum.Antiquiabdome 
uocabant  priufqcalleretid  fcietes  occidere  non  affueti . Cornigera  una  parte  derata 
6i  quae  in  pedibus  talos  hrit  fruo  pinguefcunt.Bifulca  feiffifue  in  digitos  pedibus  & 


no  comigt:«;a(Iipc,Concretus  hic  & cum  rcfrixitfragilisifepcrqjin  finecarms.Cdtra 
piVuc  Iter  carnem  cuteq^rucco  liqdum.Quxdam  non  piguefcuntmc  lepus.-pcrdix. 

Scehlio» cu(ilaprgma:3ii maribus dd i foemis.  Sencfcutceleriusprxpfguia  ^ Omn^ 

bus  afalibus  e quoddi  in  oculis  pingue.  Adeps  cuiwilis  fine  fefuiq  nec  arterias  het:ncc 
ucnas.Plccifq?  aialiuniepmgucdofmefcnfu.quatnobcaufamfues  fpirances  a mu/ 
tibus  tradutrofas.Quin  dC.L.  Apronii  confutans  uiri  filio  detraftos  adipcsrleuatuqj 
corpus  immobili  onere  . EtmeduUa  cx  eodem  uidct''cfl'camueta  rubes  :&feneila 
albefcens.Nonmfi  cauishicofTibus.Neccrunbus  iumeco^aut  canu.  Quare  frada 
non  feruminantiquod  defluetceuenit  meduUa.Eft  autem  pinguis  iis  : qbus  adeps. 
Seuofacomigeris.Neruofaadinfpina  tantum  dotfi  offa  non  hncibus  utpifciugm, 
Vrfis  nulIa.Leoni  i focminum  & brachiorum  offibus  paucis  exigua  admodu. Ceteris 
enim  eft  tata  duricia:utignis  elidat^iuelutc  filice. Iis  duraqu*  no  pigucfcuc.  Afino^t 
ad  cubas  canora.Delphinis  offa  non  fpins.animal.n.pariunt.Serpetibus  fpin^.Aq/ 
tiliummollibusnulla.Sedcorpuscirculis  carnis  uinAum:utfepixatqj  lolligini . Et 
infeAis  negat  aeque  effe  ulla. Cartilaginea  aialiumaqtilium  hnc  medullam  in  fpina. 
Vituli  manni  catcilaginemmon  offa. Item  omnium  auricul®  ac  nares  qu*  modicum 
eminent flextli  moUictamaturaf  prouidentiarnefrangerent.Cattilago  rupta  non  foli/ 
defcic.Mec  prxcifa  offa  recrefcut:  prxtcrq  uetcrinis  ab  ugula  ad  fuffra^ina.  Homo 
crefcic  in  longitudine  ad  annos  ufqj  ter  feptenos.Tumdeidead  plenitudine  . Maxfe 
autem  pubefeens  nodum  quendamfolucreifid  prxdpucxgntudicfcntit''.  Neruiotfo 
a cordcibubuloqi  etiam  circumuoluti  filem  naturam  fld  caufam  hnc  m omnibus  Iu/ 
bricisapplicatioffibusrnodifqj  corporum  q uocat  atciculi.AUubi  interuentui  aliubi 
ambituialiubitrafitu  ligantes.  Hic  cerctcsjdliclatitutinunoquoqjpofcic  figuratio. 
Nequii  folidit  incifi.mirumqj  uulneratis  fummusdolo^:p^aefe(^tis  nullus.Sfc  neruis 
funt  quxdam  aialiamt  pifces.arteriis.n.conffanc.Sed  neqj  ex  molli  pifcium  generi. 
Ybifuneneruiunteriores  coducutmembrajfuperiores  tcuocat.Inter  os  latet  arteris: 
id  cfpiritus  femitx.Iis  inatant  uenxrid  eft  fangufs  riui.  Arteriarum  pulfus  i cacumie 
maxfe  membrorum  euidens  index  fete  morborum  in  modulos  certos  legefqj  metricas 
perxtates  ftabilis  aut  citatus  aut  tardus  deferiptas  ab  Eriphilo  mediefx  uateimirada 
arte : nimiam  propter  fubtilitatemdefertus.  Obferuatio  tncrebriaut  languidi  idtus 
gubernacula  uicx  temperat.  Atterix  carent  fenfu. nam  6cfangufc  . Nec  omnes  uitale 
concinent  fpiritumtprxcifirqj  torpefeit  tantum  pars  ea  corporis,  Aues  nec  uenas  nec 
arterias  hnt. Item  fcrpecesiteftudiesrlacettximimmumqj  fangufs.  Venx  in  praetenues 
poftfcmo  fibras  fubcer  totam  cutem  difpetfx.-adeo  in  anguftam  fubtilitatem  tenuat'’: 
ut  penetrare  faguis  no  poffittaliudue  q exilis  humor  ab  dio  q cacumibus  innumeris 
fudorappellat^f  ubilico  uena^e  nodofo  coitu. 

DE  Sagufe:  8i  quo^i  celerrie  ficcet ; quo^  nd  coeat : quo^  grauifffus:uel  tenuif/ 
fiusrquo^i  nullus.  Cap.xxxviii. 

Anguis  qbus  multus  & pinguis  iracudia.Matibus  q foenus  nigrior.Et  i iuueta 
k-?  magis  q fenio.Ec  fferiore  ptepfguior. Magna  & f eo  uitalitatis  portio.  Emiffus 
fpifitus  trahit  fccum:8i  tamen  ta<ftu  non  fetit.  Aialium  fortiora  qbus  faguis  craffior. 
Sapieciorarqbus  tenuior. Timidiorarqbus  minimus.Atqbusnullus  hebetia. Tauro^i 
celerrime  coit  atqjdurefait:ideo  peftifer  potu  maxime.  Aprorum  ac  ceruo9icapra9iqj 
fiibubalo^i  omnium  non  fpiffif.Pmguiffimus  afmis. Homini  tenuiffimus.  Tis  qbus 
plusqtemi  pedes  nullus. Obefis  minus  copiofusjquoniam  abfumit'' pingui.  Proflu/ 
Ulli  ctus  uni  fit  1 naribus  homini:  aliis  narealtcraialiis  utraqi.  Quibufdam  p iferna. 
Maltis  per  ora  ffacuto  tepore  ut  nuper  Macrio  uiro  prxtorio:8c  omnibus  annis  Vo/ 
lufio  Saturnino  urbis  praefeiftoiqnonagefimum  etiam  exceffit annum  . Solum  hoc 
f corpore  temporarium  fdit  inccemecum  . Siqdcmhoflix  abudanriorcm  fudut : fi 
prius  bibere . Que  afalium  latere  certis  temporibus  diximusinon  hrit  tunc  fangutn^ 


praeter  exiguas  admodum  arca  corda  guttasimiro  opere  na turx.  Sicut  3c  m hornieiui 
eius  ad  minima  mometa  mutari:  non  modo  tantum  in  ore  fuffufa  materia:  ucru  ad 
fingulos  animi  habitus:pudore:ira:metu:pallonbus  pluribus  moisiite  ruboris. Alius 
enim !«:&: alius  uerecudix.namac  in  metu  refugere  «Cnui^eiTe certum  eft.Multifq; 
nd  triffluere  traffolTis:  quod  homini  tantum  euenit.Nam  qu®  mutari  dixfus:colote 
alienu  accipiut  quoda  repcuffu.Homo  folus  in  fe  mutat.Motbi  destmorfq;  fa'guinj 
abfumiit.  An  i fanguine  principatus :8C  tergote:K  pilis:  & mammisia:  ueftitu, 

Cap.xxxtx. 

SVnt  q fubtilitatcm  animi  conflare  non  tenuitate  faguis  putet:  fed  cuteropime^ 
tifqj  corpori. & tunc  magis  aut  minus  bruta  cfTeiut  oftreas  8c  tefludies.  Boun; 
tergora:fctas  fuum  obftare  tenuitati  innati  fpiritus : ncc  pu^  iiqdumqj  tranfmitti. 
Sic  5C  1 homic  cum  crafTiot  callofiorue  excludat  cutis.  Qua:  ucro  ro  crocodilis  fi  non 
cruori  fed  duricia:  tergoris  ttibuac'* SC  foIertiar'Hippopotami  coni  crafTitudo  talis  : ut 
ide  torreant'' efeas , Et  tn  e qusdam  ingenio  medica  diligetia.  Elephantorum  quoque 
tergora  impenetrabiles  fetas  hnt:cum  tn  omnium  qdtupedum  fubtilitas  animi  pr^y 
apua  perhibeaf  lUis.Ergo  cutis  ipfa  fenfu  caref.maximc  in  capite  . ubicucp  per  feac 
fine  came  cftuulnetatano  coitruti  bucca  cilioqj.Qux  afal.piut:pilos  hnt.Quioua; 
pcnnasriut  fqmas:autcotticem:aur  tertam  ut  teftudfes:aut  cutem  puram  ut  fcrpc' 
tes. Pennatum  caules  omnium  auium  prxcifx  non  crefeut:  uulfac  autem  renafeunt, 
Mebrinis  uolant  fragilibus  infetrta.Humecibus  hirundines  in  mari.  Siccis  fter  terta 
uefptilio.Ho^^quoqj  alx  articulos  hnt.Pili  a cute  exeunt  craffa  hirci.  Fcemfs  tenuio' 
rcs.Eqs  in  iuba  largi. In  armis  leoni.  Dafipodi  & in  buccis  intus  fid  m pedibus . Qu® 
utraqj  Trogus  6C  in  lepore  tradidit ; Hoc  exemplo  libidmofiorcs  hominum  quoque 
hirtos  colligi. ViUofiffimus  afalium  lepus.Pubefat  homo  folus:  quod  nifi  cdtfgat: 
rterilis in  gignendo crt:feumafculus:feu  fcemia.Piliin  homieptim fiul : pcfpoftea 
gignunt.Congeniti  autem  non  dcfinunttficut  nec  fcemfs  magnopere. inuenex  came 
quxdam  defluuio  capitis  inualidx':  uclut  languidiores  cum  menrtrui  curfus  ftetere. 
(^ibufdam  portgenitx  . Viris  fponte  non  gignut" . Quadrupedibus  pilum  cadere 
atqj  fubnafei  annuum  crt.  Viris  crefeut  maxfe  in  capitcimox  i barba  , Rccifi  non  ut 
hcrbxab  extera  incifura  augetifedab  radice  exeunt. Crefeunt  in  qbufdam  morbis: 
maxfe  turtis:ai  in  fenetrta.dcfuncrtorum  quoqj  corporibus.  Libidinofis  cogeniti  ma/ 
turius  defluunt.  At  nati  celerius  rectefeunt.  Quadrupedibus  feneertute  craflefcuctla'^ 
nxq^  rarefcut.Quadrupedu  dotfapilofaiuentres  glabri.Boum  coriis  glucmu  cxcogf: 
tauroruqj:8d  id  prxeipuum.  Mammas  .homo  folus  e manbus  habet. Cxtera  animalia 
mammatum  notas  tantum. Sed  ne  foemfx  qdem  in  pedtorcmifi  qux  poffunc  partus 
fuos  attollere.  Oua  gignetium  nulli. Nec  lac  nifi  afal  parienri.  Volucrum  uefpcrtiho 
tantum.  Fabulofu. n. arbitror  de  ftrigibus  ubera  eas  ffetium  labris  immulgete  . EiTe 
f maledidis  ia  atiqs  rtrige  couenit.Sedquxfit  auiu  cdftare  nd  arbitror. 

Notabilia  afalia  qux  mamis.  Cap.xl. 

A Sinis  a fcecu  dolentrideo  fexto  menfe  arcent  ptus:cum  equx  anno  prope  toto’ 
prxbeanc. Quibus  folida  ungulatnecfupra  geminos  ptus.Hxc  dnia  binas  hns 
mammasmec  aliubi  q in  femoribus. Eodem  loco  bifulcafli  cornigera. Bouesqternaf. 
Ouesicaprx  binas  . Qux  numerofo  foecunda  ptu:8i  quibus  digiti  in  pedibus : hic 
plurcshrittoco  uencredupliaordinciutfues.gencrofx  duodenas:  uulgares  binis  mi^ 
nus.Sfltter  canes.  Alia  uetee  medio  qtemas  ut  patherx.Alia  binas  ut  lexnx, Elephas 
tantum  fub  atmis  duasmecin  pedloreifed  citra  in  alis  occultas. Nulla  in  fceminibus 
digitos  hntium. Primi  geniti  in  qqj  pattcfucs:primas  premut.Ecfi  efex  fiit  faucibus 
ptoxfx:tn  fuam  nouit  qfqj  in  foecu  quo  genitus  eft  ordfc.eaqj  alirtnccalia.Detrarto 
illa  aluno  fuo  rterilefeie  illico:ac  refilit. Vno  uero  ex  omni  cl^a  rclidlo:  fola  munifrf 
qux  genito  fuerat  atmbutaidefcendit.Vrfx  mammas  quaternas  gerunt . Delphini 


binas  in  ima  alno  papillas  tanrummec  euidcnt€s:S:  paulo  in  obliquu  porre(flas.  neqj 
aliud aial  in  curfu  labit .Et balenx  uituliqj  mamis nutriut foetus. 

DE  La(ile:8d  undecafeus  nonfiat.  Ca*p.xli. 

MVIieri  an  fepeimum  menfem  profufum  lac  ihutile.  Ab  co  menfe  quod  uitalis  e 
parcus:ralubre.Plerirqj  autem  totis  mammisiatq;  etiam  in  alarum  fmus  fluit. 
Camelilac mulget'':ne iterum graucfcat.  SuauifTimum hoc  exiftimafaduna mefura 
tribus  aqus  additis.Bos  an  ptum  non  habet.Exphmo  femper  a partu  coloftra  fiunt, 
ni  admifccat'' aquau  pumicis  modum  cocut  duricia.  Afih®  prsgnates  cdtinuo  ladlc' 
fcut. Pullo  ubi  pingue pabulu  biduo  aptu  maternu  lac guftaffelsetaleeft. Genus 

maIiuocat'’colon:ratio.  Cafeusnonfitexutriqjdetatis:  quoniam  eo^i  lac  non  coit. 
TcnuilTimumcamelisrmox  eqbus . CralTilTimu  afmsiut coaguli  uice  utit''. Conferre 
aliqd  ^candori  in  mulie^f  cute  exiftimaCPopea  cerre  Domitii  Neronis  cdiux  qnge/ 
tas  pecomma  fecum  foetas  trahens  balneaw  etiam  folio: totni  corpus  illo  lac^te  macera' 
bat:  excedi  quoqj  cutem  cred&.  Omne  autem  igne  fpilTatu  humore  femefeit.  Bubulu 
cafeo  fertilius  qcaprinu:ex  eadem  menfura  pene  altero  tanto.  Qui:  plures  quaternis 
mammas  hntcafeo  inutilia. Et  meliora  qua:  binas , Coagulum  mu tilelepons.Hxdi ' 
laudatum.PrJecipuumtndafipodis:quod  & profluuio  alui  medef.  unius  uttinque 
dentatorum.  barbaras  gentes:qua:  latftc  uiuantrignorare  aut  fpnerc  cafei  tot  Cx 
culis  dotem:  denfantes  idalioqn  in  acorem  iucundum. Et  pingue  buty^rpuma:id  e 
ladis  concrctiufqj  q quod  ferum  uocat . Non  omittendum  in  co  olei  uim  effe  : Si 
barbaros  omnes  infantcfquenoftros  ita  ungi. 

DE  Diuerfitatecafeo^.  Cap.xlii. 

LAus  cafeo  roma::ubiomnium  gentium  bona  iiidicant'’ :comminus  e prouinchs 
nemaufcnfi  pra:cipua:Iefuta:  gabaliciqj  pagis . Sed  breuis  ac  muffeo  tatum  c6' 
mendatio. Duobus  alpes  genenbus  pabula  fua  approbat. Dalmatia:  doclcatc  miteut. 
Ceutrionies  uatuficum.Numerofior  apennino  ccbanus.HuncSi  liguria  mittit  ouiu 
maxime  laAis. Auximatem cx umbria . Mixtoqj  etrurix atqj  ligurix  confinio  lunefe 
magnitudine  confpicuum. Quippe  & ad  fingula  milia  podo  premif . Proximu  aute 
6i  urbi  ueftinum : cruftuminuqj  Si  e ccditio  campo  laudatiffimum;  Et  capra^ gregi' 
bus  fua  laus  eft.In  recenti  maxirncieam  auginte  gratiam  fumo  : qualis  in  ipfa  urbe 
conficit^:cundtis  prsefcrendus.Nam  galliarum  fapot  medicamenti  uim  optincr.Tras 
maria  uero  bithynius  feref  gloria  eft  . InefTe  pabulis  faUm  etiam  ubind  det:ita  ma' 
xime  ftelligit':omni  in  fale  cafeo  fenefeente. Quales  redire  in  mufteum  fapore  aceto 
e thymo  maceratos  certUm  eft.  Ttadut  Zoroaftre  i defertis  cafeo  uixilTc  anis. xx. ita 
tcpatoiut  uctuftatc  nd  fetiret. 

^ Differetia  membrorum  hominis  a ca:tetis  afalibus.  Cap.xliii. 

1 1 ’ Errcllriu  folus  homo  bipes. Vni  iuguh:humcri.Cxteris  atmi.  Vni  ulna: . Qui' 
J.  bus  aialium  manus  funt  intus  tantum  cartioGtiextra  netuis  Si  cute  conflant. 
Digiti  quibufdam  in  manibus  feni.C.Oratii  ex  patticia  gente  filias  duas  ob  id  Sedi' 
gitasaccepiappellatas.  Vulcatium  Scdigitumillunrr^  f poetica.Homfs  digiti arci 
culoshnc  cernos.Pollex  binos, Sd  digitis  aduerfus  uniuerfis  flcAif . petfeuero  i obii 
C[uum  porrigitlscraffior  casteris.Huic  minimus  mefifuta  par  eft.Duo  reliq  fibi. Inter 
quos  medius  Idgiffime  protendi f.Quibus  ex  tapiria  uit^tus  quadrupedum  qni  digiti 
in  prioribus  pedibus:teliquis  quaterni.  Leonesrlupi:  canes  & pauca  in  pofterioribus 
quoqi  qnos  ungues  hntiuno  iuxta  cruris  articulum  dependente , Reliq  qux  fur  nii 
nora digitos  qnos. Brachia  nd  omnibus  paria  clTe. Thracio. n.ftudiofo  in.C.Cxfatis 
ludo  notum eft  dexteram  fuiffe  proceriorem.Afaliumquxdam  ut  mambus  utuntur 


pno^iminiflerio  pedu.fcdetq?  ad  os  illis  admouecia  cibosiut  fciuri. 

NDE  Simia^,  filitudfe.  Cap.xliiii. 

Am  fimia^i  gha  perfcc^lam  hois  fimulatidem  continent  faae:naribus:aun'bus: 


palpebris. Qu*  Co\x  quarirupedu  & inferiorem  hrit  genam  : iam  mamas  in  pecJloret 
& brachia:Si  crura  in  co'l:rarium  flcxa.Ssiiter  m manibus  uguesiriigitos:  longioremtj 
medium.Pedibuspaulumdifferunt.Suntcnim  ut  manus  prslongi : feducftigiutn 
palm*  fila:  faciunt.  Iis  quoqj  pollex  dc  articuli  ut  homini . Et  prster  genitale  tantu. 
6C  hoc  i'  maribus.  Vifccra  etiam  interiora  omnia  ad  exemplar. 

DE  Vnguibus.  Cap.xlv. 

VNnguestqui  claufulx  ncruorii  fumm*  cxifl:imant'':omnibus  iis  qbus  & digiti, 
Sed  fimi*  imbricati:homi'bus  lati:&  defundo  acfcunc.Rapaabus  unci.Cite^ 
ris  redi  ut  canibusipretcr  eum  qui  acrure  plcnfqi  dependct.Omnia  digitos  hnt  qua 
pcdesiexcepto  elephanto  • Huic  enim  informes  numero  qdem  qnqj.fed  indiuifiiac 
leuiterdifcretiiugulifqj  non  unguibus  fimilesifli  pedes  maiores  priores.  In  pofterio' 
ribus  articuli  brcucs.Idcm  poplites  intus  dedit  homfs  modo.Cactcra  afalia  i diuerfu, 
Pofterioribus  articuli  pedibus  q prioribus  . Na  qu*  aial  genccatigenua  ari  fc  fledilt: 
& fuffraginum  artus  m aduerfum.  Homini  genua  cubiti  contraria  . Item  urfis  &■ 
fimiarum  griiiob  id  minime  pernicibus.  Oua  parientibus  quadrupedum  crocodilo. 
Lacertis  priora  genua  poft  curuanrirpofteriora  in  priore  partem.  Sut  autem  crura  his 
obliqua  humai  pollids modo.Sicfiimulti  pedibusiprzterq nouilTia  falidibus.  Aucs 
dc  qdrupedes  alas  in  priora  curuant:  fuffragines  i pofteriora.  Hois  genibus  quadam 
6C  religio  ineft  obferuationc  gentium. Huc  fupplices  attingunt.  Adhxc  maus  tedut. 
H*c  ut  aras  adorant : fortaffis  quia  ineft  iis  uitalttas.Nanqj  in  ipfa  genu  utriufque 
commiftura  dextra  leuaqj  a priore  pte  gemina  qu*dam  buccarum  inanitas  incftrqua 
pfoftaceu  uinculisfpiritusfugit.Ineft&:  in  alus  partibus  qu*dam  religioificutdex 
tra  ofculis  auerfa  appetit'' . In  fide  porrigit'.  Antiqs  gr*cia:  in  fupplicando  mentum 
attingere  hios  erat.Eft  in  aure  ima  memoriae  locusrqucm  tangentes  attcftamur . Efl 
poftaurcm  aeq;  dextram  nemefiosiqu*  dea  latinum  nomcn:nein  capitolio  quidem 
inuenitiquo  referimus  tado  ore  proximum  a minimo  digitum  r ueniam  fermonis  a 
diis  expofecntes.  Varices  in  cruribus  utro  tantumtmulicri  raro.C.Mariumrq  fepties 
conful  fuit  ftantem  fibi  extrahi  paffum  unu  hominem  Oppius  audor  eft  . Omnia 
aialia  a dextris  partibus  inceduncifiniftns  incubant. Reliq  ut  libitum  eft:  gradiunir. 
Leo  tatum&  camelus  pcdatimihoc  e ut  finifterpes  nontranfcatdext^^ifedfubfeqt. 
Pedes  homini  maximi:  fcemis  tenuiores  . In  omni  gne  fur*  homini  tantum  dC  crura 
carnofa.Reperir  apudaudores  in  *gypto  qu*dam  non  habuifte  furas.  Vola  homini 
tantum  exceptis  quibufdam.naq;  6C  hinc  cognomfa  inuenta  PlandiPlauti:  Scauri: 
Panf* : ficuri  a cruribus  Vari:  Vatie  : Vatmiiqj  uitia  . Etf  qdrupcdibus  folidas  hnt 
ugulas  qu*  non  funteornigera  . Igit'' ,peis  tclu  ungulae  illis. Nec  talos  hrit  cade.  At 
qu*  bifulca  funt:  hrit.Iidem  digitos  hritibus  non  funt.Neqj  prioribus  pedibus  om' 
nino  ulli. Camelo  tali  ftlcsbubulis:fed  minores  paulo  . Eft  enim  bifulcum  difcrimie 
exiguo  pes  fimus  ueftigio  camofo  :ut  urfi . Quadeca  i logiorc  itinere  ffe  caldatu  fa^ 
tifcuc.  DE  Vngulis.  Cap.xlvi. 

VNgul*  uetetino  tatum  grii  renarcunt''.Sues  in  illyrico  quibufdam  loris  folidas 
hrit  ungulas. Cornigera  fere  bifulca. Solida  ugula  & bicome:nullu  . Vnicorne 
afinus  tantu  indicus.  Vnicorne  bifulcumrorix. Talos  afmus  indicus  unusfolidipedu 
habet.  Nam  fues  ex  utroq;  gne  exiftimandideo  foetus  earum. Homine  q exiftimaruc 
habere  faale  conuidi.Lynx  tantumdigitos  hririum  fimilc  quiddam  talo  habet.  Leo 
etianu  tortuofos . Talus  autem  redus  eft  f articulo  pedis  uentre  eminensjconcaua  i 
uertebraligatus.  DE  Pedibus auiu &uguibus.  Cap.xlvii. 

AVium  alix  digitataeialix  palmipedes  ; ali*  inter  utrunq;  digitis  diuifis  adieda 
latitudine. Sed  omnibus  quaterni  digiti:tres  i fupenore  pte: unus  in  calce. 
deeftquibufdam  longa  crura  hritibus. Lynx  fola  utriq?  binos  habet. Eadem  linguam 
ferperium  ftlem  in  magnam  longitudinem  porrigit . Circuagit  collum  i aduerfu  fe- 


Vngues  et  gtades  ceu  gtacchulis.Auium  qbufdam  gtauioribus  in  cratibus  additi  ra' 
iii.Kulli  ucos  hntium  ugues  lon^  pedes.  Potteilis  ad  caudam  ex  cruribus  uolant. 
Ouibus  bteues  conttatftis  ad  mediu.  Qui  negantuolucrem  ullam  fine  pedibus  effe: 
^firmant  4C  apodas  habete ! & ocen:«  drepanin  in  eistqux  tariffim*  apparent. 
Vif*  iam  etiam  ferpentes  anferinis  pedibus. 

DE  Pedibus  infeiSo^!  a duobus  ad  cetu.  Cap.xlviii. 
aialium  pedes  primi  longiores  duros  hntibus  oculos  ut  fubinde  pedP 
I bus  eos  tergantrceu  notamus  f mufcis.Qu*  ex  iis  nouiffimos  hnt  Idgosifaliut 
itTocuft*-  Omnibus  autem  iis  feni  pedes. Ataneis  qbufdam  ptxlongi  accediit  bini. 
Internodia  figulis  terna . Oiftonos  & marinis  effe  dixius  polypis:fepiis:lolliginibus: 
cancrisiq  brachia  i cdtratium  mouent; pedes  i orbem  aut  f obliquu.  lidem  foli  aialiu 
totudi.Crtera  binos  pedes  duces  habet:  cancri  tantum  quaternos, Qux  huc  numeru 
dii  exceffere  terteftria  ut  pleriqj  uetmestnd  ifia  duodenos  habent . Aliqua  uero  H 
centenos . Numerus  pedum  ipar  nulli  eft . Solipedum  crura  ftatim  iufta  nafcuntur 
menfura:  poftea  exporrigentia  fe  uerius  q aefcenria.  Itaq;  in  infantia  fcabunt  autcs 
po(lerioribus:quod  addita  xtate  non  queunt:  quia  longitudo  fupficie  corpo^r  folam 
ampliat. Hac  de  caufa  inter  iniria  pafcimifi  fubmiffis  genibus  non  poffuntinec  ufqj 
dutn  ceruix  ad  iufta  incrementa  perueniat. 

DE  Pomilionibus:84Genitalibus.  Cap.xlviiii. 

POmilionum  genus  in  omnibus  aialibus  eft:atqj  etiam  inter  uolucres.Geniulia 
maribus  quibus  effet  retro  fatis  diximus.  Offea  funt  lupisiuulpibusimuftclis: 
uiuettx.Sunt  iis  etiam  calculo  humano  temediaprxcipua.  Vrfo  quoqj  fimu!  ut  expi' 
tauerit  comefcere  aiunt. Camelino  arcus  intendere  orientis  populis  fidiffimum.Nec 
non  in  aliqua  gentiu  quoq^  in  iis  difcrimfa.Et  factotumetiam  citra  pernicie  aputatis 
macris  deii  gallis.  Contra  mulieri  paucis  ptodigiofaaffimilatioficut  hermaphroditis 
uttiufcj  fexus  . Quod  etia  quadrupedum  generi  accidiffe  Neronis  pricipatu  ptimu 
atbitrot.Oftentabat  certe  hermaphroditas  fubiuges  carpento  fuo:8c  equas  i treberico 
gillii  agro  repertasiceu  plane uifeda  res  effetiprincipem  terrarum  infidere  portetis. 
Teftes  pecori  armentoqj  ad  crura  decidui : fuibus  adnexi:  delphino  prxlongi:ult^a 
condiifaluo : « elephanto  occulti.Qui  oua  patientium  lumbis  intus  adhxrent:  qlia 
ocilTima  in  uenete.  Pifcibus  fetpentibufq;  nulli : fed  eorum  uice  binx  ad  genitalia  a 
renibus  uenx. Buteonibus  terni. Homini  tantum  iniuria  aut  fponte  naturx  frangut. 
Idquc  tertium  ab  hermaphroditis  & fpadombus  femiuiri  genus  habent . Mares  in 
omni  genere  fortiores  : prxterq  in  pantheris  6£  urfis. 

DE  Caudis.  Cip.L. 

CAud.e  prxter  hominem  ac  fimias  omnibus  fere  animalibusiS!  oua  gignentibus 
pro  defideriocorpo^i.Nudx  hiras  8i  aprisifetofx  ut  equis.  Ampuuta: lacertis 
«Jferpentibus  renafcunt.Pifcium  meatus  gubernaculi  modo  regunt . Atqj  etiam  in 
dextram  ac  leuam  motaciut  remigio  quodam  impellunt. Lacertis  lueniut  & geminx. 
Boum  caudis  longiffimus  caulisiatqj  in  ima  pte  hirtus  . Idem  afinis  longior  q eqs. 
fed  fetofus  ueterinis . Leoni  infima  parte  ut  bubus  & foria:8i  pantheris  non  item. 
Vulpibus  & lupis  uillofus  utouibusiqppepcenor.Sues  intorquet.  Canu  degeneres 
fubaluurefledtut.  DE  Vocibus.  Cap.Li. 

YOcem  non  habere  nifi  qux  pulmonem  8C  arterias  hnt:  hoc  eft  nifi  qux  fpirat: 
Ariftoteles  putat.Iccirco  & infecftis  fonum  effe  nd  uocem:  intus  meare  fpiritu: 
«i  iclufo  fonante.  Alia  murmur  edereiutapes.  Alia  cum  tradlu  fttidorem:  ut  acadas. 
recepto.n.ut  duabus  fub  petftorecauis  fpiritu  mobili  occutfante  membrana  intus  at- 
tritu eius  fonare  uifcera  fat  notum  eft, Cxtera  fimul  cum  uolatu  icipere  audiri:8i^e 
fineteiut  mufeas  apes.Sonu  eni  attritu  & interiore  aura  non  anima  reddi . Locuftas 
pennarum  & foeminii  attritu  fonare  aedit  fane.  Itera  aqtilium  peiftines  ftridete  cu 


UoUnt.  Mollia  &cruftamte<aanecuocem!  nec  fonum  ullum  habere  . Sed&cateti 
pifces  quis  pulmone  & arteria  careantmon  in  totum  fine  ullo  fono  funt.  Stridorem 
eum  dentibus  fieri  cauillant'.  Et  is  qui  caper  uocat'  in  acheloo  amnergrunitu  he't ; 8i 
alii  de  quibus  dixius  oua  parietibus.Sibilus  fetpentibus  longus, Teftudini  abruptus. 
Ranis  fonus  fui  generis:  ut  didlum  eftrmfi  fi  Sc  in  his  ferenda  dubitatio  efli  qui  mox 
in  ore  concipifnon  in  pedlore,Multum  tamen  in  his  tefertic  locorum  natura, Muti 
in  macedonia  tradunt''.  Muti  SCapri.Auium  loquaciorcs  qua:  minores:  et  circa  coitus 
maxime.  Aliis  in  pugna  uox  ut  cotumiabus.  Aliis  ate  pugnam  ut  perdicibus.  Aliis  cu 
uicere  ut  gallinaceis.Iifdc  fua  maribus.  Aliis  eadem  ut  foemfs:ut  lufciniarum  geneti. 
Quxdam  toto  anno  canunt : quidam  certis  temportbusiut  in  fingulis  diflum  ell, 
Elephas  circa  nares  ore  ipfo  ftemutamento  file  elidit  fonum:  per  nares  autem  tubaj; 
raucitati.  Bubus  tantum  focmis  uoxgrauior:in  alio  omni gne  exiliot  q maribus . In 
homieetiam  caftratis. Infantis  nafcentis  nulla  audit'  ariq  totus  emergat  utero.  Prius 
fermo  anniculo  eft.  Semeftris  locutus  eft  Croefi  filius  in  crepudiis  :quo  ptodtgio  totu 
id  conddit  regnum. Qui  celerius  fari  coepere:  tardius  ingredi  indpiunt . Vox  roborat' 
a trededm  annis.Eadem  in  feneiSa  exilior.Neq;  in  alio  anlium  fatpius  mutat'  Mira 
praeterea  funt  de  uoce  magna  digna  didu  in  theatrorum  orcheflris  fcobe  aut  arena 
fuperiedadeuorat':  atin  rudi  parietum  dteuiedu. Etiam  doliis  inanibus  cutriteade 
concauo  uel  recdo  parietum  fparioiquis  leui  fono  dida  uetba  ad  alte5:  caput  pfcre's 
fi  nulla  iniqualitas  impediat.  Vox  in  homine  magnam  uultus  partem  habet.  Agno' 
fcimus  eam  ptiufq  cetnamusinon  aliter  q oculis.Totidemqr  funt  eatiquot  in  rerum 
natura  mortalesrStfuacuir^jficutfades.Hinc  illa  gentium  : totq;  linguaci  toro  orbe 
diuerfitas.  Hic  totcatibus  & modulis  flexiones. Sed  ari  onia explanatio  animi:qua 
nos  diftixit  a feris  . Inter  ipfos  quoqj  hofes  difcrime  alte^r  iq;  grade  q a belluis  fecit. 

DE  AgnafcentibusmembrisrStdidaAnfiotelisdeuitahois.  Cap.Lii, 

Embra  aialibus  agnata:ihutilia  funtrficut  fextus  homini  fe'pcr digitus, Placuit 
JL  ' Xin  aigypto  nutrite  pottentumibinis  & in  aduerfa  capitis  patte  oculis  hominem: 
fediis  nri  cernentem;  Mirotquide  Arifiotelem  non  mo  ctedidifle  pratfeita  uiti  elTe 
aliqua  in  corporibus  ipfis:  uerum  etiam  prodidifle  . Qui  quanq  uanaexifh'mo:nec 
fine  contatione  proferenda:ne  in  fe  quifqi  & auguria  anxie  quiratrattingam  tamen 
qui  tantus  uir  in  dodtina  non  fpteuit . Igitur  uita:  breuis  figna  ponit  ratos  dentes: 
pta:longos  digitosrplumbeum  colorem:  plurefq;  in  manu  indfuras  : nec  perpetuas. 
Contra  longi  effe  uiti  incuruos  humeris:&  in  manu  una  duas  indfuras  Idgas  hntes: 
a plures  q.xxxii. dentes  habentes:aunbus  amplis  . Necuniuetfahrec(ut  atbittot)fed 
fingula obfetuat.  Friuola  utteot:  & uulgo  tamen  natrata.  Addidit  morum  afpeftus 
fili  modo  apud  nos  Trogus:8C  ipfe  audior  feiicriflius:quos  uerbis  cius  fubiicia . Fros 
ubi  ell  magna: fegneanimu  fubefle  fignificat.  Quibus  pua  mobilem.  Quibus  totii' 
da  iracudumiuelut  hoc uelligio  tumoris  apparente.  Supcilia  quibus  pottigunturin 
redlum:molles  fignificant. Quibus  iuxta  nafum  flexa  funt:auftetos . Quibus  iuxta 
tempora  inflexa  detifores. Quibus  in  totum  dimiffaimaliuolos  & inuidos.  Oculiq' 
bufcunqj  funtlongi:malificos  elTe  indicant. Qiii  carnofos  a naribus  angulos  habent: 
malidi  nota  pnuenti.Cadidi  pats  extenta  notam  impudentii  habet.  Qui  idetidero 
autem  operire  folentinconftantiat.Auticula^rmagnitudotloqdtatis  SCllulticiinota 
e.HatHenusTrogus.  DE  Afa:&de  hitu  afaliu:&  quigullata  fterimar;8‘ 

de  uictu  hofs:fl;  qbus  de  caufis  non  coqr'.  Cap.Liii. 

A Nima:  leonis  uirus  graue.  Vrfi  pefliles.  Cdtarfla  halitu  eius  attingit  nulla  feta: 
ddufqr  puttefeunt  afflata:  teliquis. Hornis  tantum  nat'a infici uoluit  pluribus 
modis:4i  dborum  ac  dentium  uitiis:fed  maxime  fenio. Dolorem  fentire  no  poterat: 
tadlu  fenfuqj  omni  carebat  finequa  nihil  fentit . Eade  crimeabat  ab  eo  tecans  alTiduc 
exitura  fuptemo:&:  fola  ex  omnibus  fuperfufa.Deniq!  hic  trahebat"  e carlo  . H»i»s 


quoq;  tn  repta  poJna  eft:ut  neq;  td  tpfum  quo  uiuit' in  uita  iuuatet.Pattho^  populis 
hoc  pwcipue  as  a iuumta  propter  mdtfcretos  abos:  nanqj  6l  uino  foetent  ota  nimio. 
Sed  fibi  ^cetes  medet' grano  affym  maliscuius  e fuauitas  pradpua  i efculeta addito. 
Elephanto-jiaiafetpentes  extrahit.  Cenio^i  ite  urit.Diximus  hominum  gna  q uenena 
ferpentium  fudlu  e corporibus  exigerent. Quin  St  fujbus  fetpentes  in  pabulo  funt.  6C 
aliis  uenenum  elf.Qux  infedta appcllauimus: omnia  olei afpetfu  necantur.  Vultures 
unguento  quidem  fugant"’.  Alia  altos  appetunt  odores. Scatabei  rofam.Quofdam  fen 
pdes  fcorpio  occidit.Scyth*  fagittatura  ungutadem  uipetina  fanie  St  humano  fam 
guine.Irremediabileidfcelus.Mortem  illico  aifert  leui  tatSu.Qu*  animaliu  ueneno 
pafcetent'':diximus  . Qu*dam  innocua  alioqn  uenenacis  pafta  noxia  fiunt  St  ipfa. 
Apros  in  pamphylia  St  dlidac  motofis  faiamandra  ab  iis  deuorata  qui  edetetmotiut"'. 
Nec  enim  eft  intelledus  ullus  in  fapore  uei  odore.Et  aqua  uinumqj  interimit.  Sala^ 
mandra  ibi  i-nmortuamel  fi  omnino  biberitiunde  potet*. Item  rana  qua  uocat  rubeta; 
tantum  infidiarum  eft  uit*.  Vefp*  fetpentes  auid*  uefcunt':quo  alimeto  mortiferos 
iiSus  fariunt.Ideoq;  magna  differentia  eft  uidtusmt  in  tradlatu  pifce  uiuetiii  Theo^lj 
phraftus  prodit.  Boues  quocp  pifce  uefdtfed  nd  nifi  uiuentelHomini  cibus  utilifffus  | 
fimplex.  Aceruatio  fapomm  peftifera:St  condimeta  pemidofiora . Difficulter  autem  j 
perficiuntur  omnia  ia  dbis  acria  t nimia : St  auide  haufta : St  a;ftate  q hyeme  diffi^ ' 
cilius:8t  in  feneiita  q in  iuueta.  Vomitiones  homini  ad  hiec  in  remedium  excogitata; 
frigidiora  corpora  faciunt . Inimic* oculis  maxime:aut  dentibus.  Sono  concoquere 
corpulentia  q firmitati  utilius  . Ideo  athletas  malunt  cibos  ambulatione  perficere. 
Peruigilio  quidem  prsdpue  uincunturabi. 

DE  Corpule'tiaaugedaueiminueda:SCquatguftufameacfitffedet.  Ca.Liiii. 

AVgefcunt  corpora  dulabus  atqj  pingmbus:6t  potu  . Minuunt' ficcisiSt aridis; 

ac  fiti.Qusdam  aialia  6t  pecudes  quoqj  in  africa  quarto  diebibiit.  Homini  no 
ante  diem  fepti mum  1 Italis  inedia.  Dutaffe  St  ultra  undedmum  pletofqj.Ccrtum  eft 
moti  efuriendi  femper  inexplebili  auiditace  animalium  uni  homini.  Quiedam  rurfus 
exiguo  guftu  famem  ac  fitim  fedanticonferuantq;  m'res:ut  butyrumiut  titipaceigly- 
tymdon.Pemiciofirtimum  aute  et  in  omni  uita  qde  quod  nimium.Praidpue  tamen 
corpori.minuiq!  quod  graue  quodiibet  modo  utilius.  Ve^i  ad  reliq  naturx  tcafeaus. 


Slrylc-^  Qihi 


cif  (ymntm 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  DVe 
ODECIMVS.  PROOEMIVM. 


NIMALIVM  OMNIVM  QVAE  NOSCI 
potuere  natur*  generarim  membratimqj  ita  fe 
habent, Reftant  neqj  ipfa  anima  caretia;qdoqde 
' nihil  fine  ea  uiuit;  terra  editaiut  inde  eruta  dicat'; 
ac  nullum  fileac' rerum  natur*  opus  . Diu  fuere 
occulta  eius  benefida  .Summumque  munus 
) homini  datum ; arbores  filu*qj  intelligebantur. 
Hinc  primum  alimemm.  Harum  ftddemollior 
’ fpecus:  libro  ueftis.Etiamnura gentes  fiedegut. 
)Quo  magis  ac  magis  admiteris  ab  iis  prinapiis 
c*di  montes  in  marmora.  Vertes  a fetibus  peri. 

/nionem  in  rubrimaris  profundo. Smaragdum 

in  ima  tellure  quarri.  Ad  hoc  excogitata  funt  aurium  uulnera.  Nimirum  quonia  pa^ 
ert  collo  ainibufq;  geftariinifi  infoderent' etiam  corpori.  Quamobrem  fequi  par  eft 
ordine  uitiiSt  arbores  an  alia  dicereiac  moribus  primordia  ingerere. 

DE  Arbo^  honoreiSt  qn  Platanus  primu  f italiaiSt  de  nar'a  ea^i.  Cap.i. 


fa«e  numinu  remptaiprifcoq,  nta  f.mplia  rura  et.atn  nunc  deo  procellere 

O arborem  dicant. Nec  magis  auro  fulgentia  at^eborefimulacraq  lucos:  &;m 
filetiaipfaadotamus.Arbommgfla  numinibus  fms  dic^a  perpetuo  feruintiutlou, 
eSus:  Apollini  laurus:Mmerux  olea:Venen  myrtus:Hercul.  populus.Quinai  r.l, 

uanos  faunof®  8i  deo^r  genera  filuis  ac  fua  numma  tanq  e colo  atmbuta  ctedimus. 
Arbores  poftea  blandioribus  fruge  fuccis  hominem  mitigauere . Ex  iis  recreas  m^bra 
olei  liquoKuirefq,  potus  uiniitot  denicp  fapores  annui  fponte  uementes,  & menfo: 
depuonetiicet  eamm  caufa  cum  ferisiK  pafti  naufraugorum  corporibus  pifces  expe. 
tam^tiamnum  tamen  fecundx.Mille  prxterea  funt  ufus  earum:f.ne  quis  uita  deg, 
non  polTit.  Arbore  fulcamusmatiattertafqjadmouemus.Atboteexxdificamusteaa. 

Ex  arbore  8£  fimulacra  numinum  fuetemondum  precio  excogitato  bellua^  cadauen: 
atcu  ut  a diis  nato  iure  luxuri*  eodem  ebote  numinum  ora  fpeaaret  :&  mefa^:  pedes. 

Produnt  alpibus  coercitas  & tam  inexupetabili  munimento  gallias  hancpritnu 

buiffe  caufam  fuperfundendi  fefe  italixi^Elico  ex  heluetiis  ciuis  eorum  fabnlem  ob 
artem  romx  commoratus  ficum  ficcam  8i  uuamioleiqi  ac  uini  prxmiffa  remeas  fecu 
tulilTet.Ouaptopterhxc  uel  bello  quxfilTe  uema  fit.  Sed  quis  non  lure  miret  arbore 
umbrx  g^tantum  ex  alieno  petitam  orbe.cPlatanus  ea  eft^Hxc  per  rnare  Ionium  m 
Diomedis  infulam  eiufdem  tumuli gfa  pnmum  mueaa.Inde  in  ficiliam  trafgrelTa: 
atqj  inter  primas  donata  italix  etiam  ad  morinos  ufqi  pen^flaiad  tributarium  ena 
pertinens  folumiut  gentes  uea.gal  SC  pro  umbra  pendant.Dionyfius  pno,  fic.lix  ty- 
rannus regiam  in  urbem  tranftulit  eas : domus  fux  miracu  um  : ubi  poftea  faftum 
gvmnafium.necpotui(Te  in  amplitudinem  adolefcete.Haud  alias  fuiffe  in  ital.a : ac 
nominarim  hifpania  apudauiftores  inuenif.  Hocaiftumcirca  captx urbis xtatrm. 
tantumcK  poftea  honoris  incteuittut  mero  infufo  enutriant. Compertum  id  maxime 
prodeffe  radicibus. Docuimufqj  eriam  arbores  uina  potare. Celebratx  fut  pnmum  m 
ambulatione  academix  athenis  cubitorum.xxx.fex  unius  radice  ram  os  antecedente. 

Nunc  eft  clara  in  lycia  foda  gelidi  fontis  amoenitate  itineti  appofita  domicilii  modo 
caua  ofloginta  atqj  unius  pedum  fpecumumerofo  uetrice:  & fe  uaftis  protegens  ra- 
morum arboribus  inftar  agros  Idgis  optinens  umbrisiac  nequid  defit  fpeluncxima- 
gini  faxea  intus  crepidinis  corona  mufcofos  complexa  pumices  extat : tam  digna 
mitaculoiut  Licinius  Mutianus  ter  confuhK  nuper  prouindx  eius  legatus  jdedum 
eriam  pofteris  putaueritiepulatum  intra  eam  fe  cum  duodeuiccfimo  comite  . Urge 
ipfa  toros  prxbente  frondeiabomni  afflatu  fecurum  optantem  hymbtiumpet  toha 
crepitus.Lxtioremqj  marinorum  nitore  pidhirx  uatietate  laquearium  auto  cubui  le 
in  eadem.  Aliud  exemplum  aii  principis  in  ueliterno  rure  mirati  unius  t^ulata;  la- 
xeqi  ramorum  trabibus  fcarana  patula  «i  in  ea  epulanti  cum  ipfe  pars  eftet  umbB 
quinderim  comiiuatum  ac  minifterii capacem  triclinio. quam  coenamappellauit  ille 
nidum.Eft  gottynx  in  infula  creta  iuxra  fontem  platanus  una  infignis  umufqi  Im- 
gux  monumerismunq  folia  dimittens.  Statiq;  eigrxcix  fabulofitas  fupeifluitiloue 
fub  ea  cum  Europa  cdcubuiffe.  Ceu  uero  nd  alia  eius  gnis  eftet  in  cyptoifed  ex  ea  pri- 
mum in  ipfa  ctetaiuteft  natura  hominum  nouitatis  auida.Platani  fatx  regenerauete 
uiriumtquandoquidem  commendatio  arboris  eius  non  alia  maior  eft: : q folc  aldte 
arcere  : hyeme  admittere . Inde  in  italiam  quoqj  ac  fuburbana  fua  Claudio  ptinapc 
Marcelli  Efernini  libertus:  fed  qui  fepotetix caufa  Cxfatis  libertis  adoptaftet  fpa  o 
theftalirus  prxdiues  ut  merito  diripoftet.Is  quoq;  Dionyfius  tranftulit  id  genus,  u- 
ratqi  etiai  italia  potteta  terta^iiprxterilla  fcilicet  quxipfa  excogitauit  italia. 

DE  Chameplatano:&  qs  totoderit  uitidaria.  Cap.ii 

NAnqj  & chameplatani  uocanf  coaiftx  breuitatis: quoniam  arbo^  etiam  abot® 
inuenimus.Hoc  quoqj  ergo  in  genere  pumilionum  infoelicitas  didla  erit . i 
aute  dC  ferendi  genere  8i  reddendi. Primus  Cn.  Marius  ex  cqueftri  ordie  diui  Augu  i 


jniicus  furit  nemora  tonfilia  ftra  hos.lxxx.anos, 

DE  Peregrinis  arboribusrA!  Malo  aiTyrio.  Cap.iii. 

PEtegrina  cerafipetricarq!:Sc  omnes  quarum  graca  nomfaautaliena  . Sed  qua 
ex  iis  intola^r  numero  efrecaepere:dicet  inrer  frudliferas . In  prafentia  excerna 
eouemurra  falutari  maxime  oria. Malus  anyria:quamalii  uocant  medicam:  ue' 
nenis  medet^Folium  eius  eft  unedonis  intercurrentibus  fpinis . Pomum  ipfum  alias 
non  mandit'‘:odote  pracellit  foliotu  quoijiqui  tranfit  in  ueftes  una  conditusiarcetq! 
animalium  noxia.Arbor  ipfaonibus  horis  pomifera  eialiis  cadennbusialiis  mature^ 
fc*ntibus:  aliis  ueto  fubnafcentibus.  Tencauere  gentes  tranfferre  ad  fefe  propter  te^ 
medii  ptaftatiam  fiiftdibus  in  uafis  dato  per  cauernas  radicibus  fpitameco.  Qualiter 
onia  trafitura  longius  feti  ariftiffimettanffctriq!  quameminiffe  conuenietiuc  femel 
ouaqi  dicanf.Sed  nifi  apud  medos  & in  perfide  nafci  noluit.  Hac  eft  cuius  grana  pe 
iho?!  proceres  incoquere  diximus  efculen tisico mmendandi  halitus  gfa.nec  alia  arbor 
laudat' in  medis.Lanigetas  fe^  i merione  getis  eius  narrabimus. 

DE  Indiaatbotibusiuclqnprimu  torna Hebenus.  Cap.iiii. 

Tem  india  arbori  magnitudinem  unamiquam  peculiatius  Virgilius  celebrauit 
hebenum  nufqalibi  nafci  ptofeffus.  Herodotus  eamathiopia  mtelligete  ma^ 
'^tributi  uice  regibus  perfidis  e materie  eius  centenas  phalangas  tertio  quoq;  anno 
penfitafte  athiopas  cum  auro  Si  cbote  prodendo.  Nd  omittendum  idquoqj  uiccnos 
dentes  elephantorum  grandesiquoniamitafigmficauit : athiopas  eadem  ca  pedere 
folitositantaebotiaudlotitasetatiurbis  noftra  ttecentefimodeamo  ano.  Tuncemm 
auflor  ille  hiftoriam  ea  condidit  Thurius  in  italia.Quo  magis  mirum  eftiquod  eide 
credimusiqui  padum  amnem  nonuidiffet  i nemini  ad  id  tempus  afia  graaaqji  aut 
fibi  cognitum.  Aethiopia  formaut  dtximus.Metoen  ufcp  nuper  allatam  Neroni  pti- 
cipi  raram  arborem  hebenum.  A meroe  ufcj  ad  fyenem  finem  imperii  per  nongenta 
nonaginta  fex.M.paffuum.-nullamqj  aliam  mfi  palmarum  genens  elfe  docuit.Ideo 
foitalfis  in  tributorum auiftotitate  tertiares  fuerit hebenus. Roma  ea  Magnus  Pom^ 
peius  in  triumpho  mithridatico  oftendit.  Accendi  eam  Fabianus  negat.  Vntur  tamen 
odore iucudo.Duo  gna eius. Rarum  id  quodmehusiatboteum  ttuco  enodiimatetia 
nigri  fplendorisiacuel  Eeatre  qirinus  iucudi.  Altent  fruticofu  cynfimd:  & tota  india 
difpfue..  DE  Spina  & Ficu  indicis.  Cap.v. 

~ Bi  & fpinafimilis  fed  deptehenfa  uel  lucernis  igni  protinus  ttanfiliente.Nunc 


l 


■I 


eas  exponam.:(^uas  mirata  ed  Alexandri  Magni  uiiftonatotbe  eo  pacefarito.  Fi' 

- - ibi  exilia  poma  habet.ipfa  fe  fep  fetensmaftis  diffudit  ramis  . quo^:  p6dera  adeo 
intetramcuruatiut  annuo  fpatio  infigant . nouamqi  fibi  propaginem  faciant  circa 
parentem  in  orbes: quodam  opere  topiario. Intra  fepem  eam  xftiuant  paftores:opaca 
pariter  & munitam  uallo  arboris;  decora  fpecie  fubter  intuenti  proculue  fornicato  i' 
bitu. Superiores  eiufdem  rami  in  excclfum  emicantifiluofa  multitudine:  uafto  mfis 
corporeiut.lx.paffus  plerxqj  orbem  colligant.  Vmbrx  uero  bina  ftadia  operiant.  Fo-' 

liotiim  latitudo  pelt*  effigiem  amazonic3chabet.Eacaufafru(ftuminteg&  : ctefeere 

prohibet.Rarufqj  cftmec  fabx  magnitudinem  excedens.  Sed  per  folia  folibus  coeSus 
pradula  faporc  digno  miraculo  arboris  gigni^  circa  acefine  maxfe  amne. 

DE  ArborcPala  & arboribus  indicis fienomibus  &laniferis.  Cap.vi. 

MAior  alia  pomo  dC  fuauitatc  praccellentior : quo  fapienCiores  indorum  uiuunc^ 
Folium  alas  auiu  imitat''  longitudie  trium  cubitorum:lacitudic  duum.Frudu 
t cortice  mittit  admirabilem  fucci  dulccdine:ut  uno  quaternos  fatiet.  Arbori  nomen 
paIi:pomo  arienx.  Plurima  eft  in  fidracis  expeditionum  Alexandri  termino  . Eft  & 
aliafimilis  buicidulaorpomoifcd  intraneorum  ualitudiniifcfta.  Dixerat  Alexadee: 
nequis  agminis  fui  id  pomum  attingerer.Gna  arborum  maccdones  narraucreicx  ma^ 
•ore pte fine nomfbus.EftfiC  terebintho  fimiliscsteraipomo  amygdalis : uel  mmore 


tantum  magnitudinarprecipux  ruauitaris  in  baitris-Vtiq!  hanc  ahqui  terebinthum 
effe  proprii  generis  porius  q fimilem  ei  putauerunt . Sed  unde  ueltes  lineas  faciunt; 
foliis  moto  (Tlis  calice  bombicino.Rhodo  ferunt  eam  in  campisinece  gratior  uUaj; 

ofpeiaus.Oliuaindizftenlistprsterqoleafttiftuau. 

de  Piperis  arbortbus-.KGariophylotai  alus  plunbus.  Cap.vii. 

PAlTira  uero  quz  pipet  gignunttiuniperis  noftris  filesiquanq  in  fronte caucafi 
fohbus  oppofita  gigni  tantum  eas  aliqui  tradidere.  Semina  a iunipero  diftant 
paruulis  filiquistquales  m palTiolis  uidemus.Hz  prius  q dehifcanttdecerpte  toftiq, 
fole  faciunt  quod  uocat  piper  longum.Paulatim  uero  dehifcentes  per  maturitatem; 
oftendunt  candidum  pipetiquod  deide  tolium  fohbusicolote  tugif^  mutaf . Veru 
& iis  fua  iniuria  ell;atqi  caeli  intepetie  carbuculant.fiuncq;  femia  calla  Si  iania.quod 

nocantbrechmafimindotumlinguaficfigmficante  abortum  . Hoc  ex  omni  genere 
afpetrimumilemffimumqpac  pallidum.Gratius  nigrumileniuf^  uttoqj  candidum. 
N6  eft  huius  arboris  radtxmt  aliqui  exiftimauerc:quamuocant  fingiuerim:  alii  uero 
ain®benm:quiq  fapote  aii.Id  cnim  inarabia  atqi  troglodyrica  irauillisnafat-:  pui 
herbx:radice  candida  . Celeriter  ea  cane  fenrit:quis  in  tata  amantudie^.  Preoii  eius 
in  libras  fex.Piper  longum  faallimc  adulterat"  alexandnno  fmapi.Emit  i libras.xxv. 
album.xvii.nigrum.xiiii.  Vfum  eius  adeo  placuiffe  mirum  cft.In  alus  qppe  Cuauitas 
cepitnn  aliis  fpecies  inuitauit.  Huic  nec  pomi  nec  baeex  commendatio  t(i  aliq.Sola 
placercamantudinc:&  hancin  indos  pcti.Quis  ille  qui  primus  cibis  expenn  uoluit:* 
aut  cui  1 appetenda  auiditate  efurire  non  fuit  fatius^'Vtruqj  filueflrc  gentibus  fuis  e: 
& tamen  pondere  emit'ut  aurum  ucl  argentum.Piperis  arborem  iam  etiam  het  italia 
maiorem  myrtomfc  abfilem.  Amaritudo  grano  eade  qux  piperi  myrteo  credit"  effe. 
Dccft  torta  illa  mahiritas:idcoq}  & rugarumicolorifqj  filitudo.  Adulteratur  mniperi 
baccis  mircuim trahentibus. In  ponderequidem  multis  modis.  Eft  etiamnu  (mdta 
pipens  granis  filerquod  uocat" gariophylon  gtadiusfragiliufqj.  Tradunt  fidicc  luco 
id  gigni.  Aduchitut  odoris  gfa.Fert  &C  in  fpinis  piperis  fflitudiem:prxopua  amaritu-' 
dic:foliispuis:defifqj  cypri  modo:ramistciu  cubitorumicottice  pallido  ; radice  lata: 
lignofaqjibuxci  coloris.Hac  in  aqua  cum  femie  excepta^ in  xreo  uafe  medicametum 
fit:quod  uocatlycionc.Ea  fpina&  in  pelio  monte  nafcit:adu!teratc]j  medicametumt 
Item  afphodeli  radix  aut  fel  bubulum  aut  abfithium  uel  thus  uel  amurca. Abfuhm 
aptirtimu  mcdicfacquod  efpumofu.Indi  i utribus  camelo^  aut  rhinocerotuadmit'' 
tut.Spinaipfa  i gtxcia  qdampixacathu  chironiu  uocat. 

DE  Machir&arboribusamanx  gentis.  Cap.viii. 

ETmachirexindiaaduehit"cortexcub&  : radicis  magn*  : nomic  arboris  fu*. 
Qualis  fiteaifcomptum  habeo. Corticis  meile  decodti  ufus  in  mediciaaddyfc^ 
tericos  prxeipuus  het".  Saccaron  & arabia  fertifcd  laudatius  india.Eft  autem  mei  in 
arudinibus  collerrtumigummium  md cadidum:dentibus  fragile.  AmplifTimu  nuas 
aucllanxmagnitudie:  admcdianx  tantum  ufum.  Contermia  indis  gens  arianaap' 
pcllat":cuius  fpinalachrymarum  prcciofa:myrrhx  filisiacceffu  propter  aculeos  axiot 
Ibi  frutex  pcfhlens  raphani  foliodauri  odore:equos  inuitante  : qui  pene  equitatu 
orbauit  Alexandrum  primo  introitu.Quod  6d  f gedrofiis  accidit.Itcm  laurino  folio. 
Et  ibi  fpina  tradita  e:  cuius  liquor  afpcrfus  oculis  cxcitatem  ifertaialibus  omni  us. 
Nec  non  &C  herba  praecipui  odoris  refecta  minutis  ferpentibus:q^  iirtu  protinus  mo' 
riedum  ertet.Oncficritus  traditi  hyrcania;  conuallibus  ficis  fimiles  effe  arbores:  qus 
vocet" occhi:ex  qbus  defluat  mei  horis  matucis  duabus; 

DE  Bdellio  & arboribus  perfici  maris.  Cap.ix. 

Vicina  ert  bairtriana:?  qua  bdelliu  nominatiffimum . Arbor  efl:  nigraimagn^^ 
die  olcxtfolio  roboris:fcu(rtu  caprificirnaturacp  gummi.  Alii  brochon  appel^^' 
aliimalachran;alii  maldacon  . Nigrum  uero  8d  in  offas  conuolutum  hadroba  «tn- 


ElTe  autem  debet  tra{Iuadum:(TIe  c*r*:odotatum:&  cum  fricat' pfgueiguftu  amatu 
ntra  acorem. In  factis  uino  petfufum  odorarius.  Nafcif  flc  i atabia  idiaqj  & media  ac 
Babylone.  Aliq  peraticum  uoca't  ex  media  adueiftum.  Faaliiis  hoc  8c  auftofiusiama^ 
riufqi  gummofum.  Adulterat  amygdala  nuce.  Cxtera  cius  gna  cotiicerdC  fcordalhi 

itauocat'  arbor  *mula  gummi.Sed  deprehendunt  ( quod  femel  dixiffe  6C  i caitetos 
odores  fatis  fit)odort!colotejpondere:guftu:igne.  Badltiano  nitorficcus  : multique 
candidi  ungues.  Ptiterea  fuum  pondus  : quodgtauius  effe  aut  leuius  non  debeat. 
Preriumfmceto  in  hbtas  decem  tantum.  Gentes  fupradidtas  petfis  attingit  rubro 
mamquodibiperficum  uocauimus  longei  terta  asftus  agente.Mita  arborum  natura: 
nanqj  erofac  fale  iuedhs  derelidtifq;  files  ficco  lictore  radicibus  nudis  polyporum  md 
amplex®  fteriles  harenas  fpedtant'.  Eaedem  mari  adueniete  fluiftibus  pulfa»  refiftut 
immobiles.Quin&pletiosftu  operiunt' tot®  . apparetqj  rerum  argumetis  afpitate 
aquatum  illas  ali.  magnitudo  miranda  eft.fpeciesfimilis  unedonis . pomum  amyg' 
dalis  extta  : intus  contortis  nucleis . 

DE  Arboribus  petfic*  iful®:8<  lanigeris  arboribus.  Cap.x. 

Ylos  infula  i eodem  finu  e{l:repleta  filuis  qua  fpeiSat  orientem  ; qq;  & ipfa 
aftu  matis  perfundit' Magnitudo  figulis  arboribus  fici.flos  fuauitate  ienarra^ 
bili. Pomum  lupino  fileipropter  afperitatem  intadtum  omnibus  aialibus.Eiufde  m' 
fui®  excelfiore  fuggcftu  laniger®  arbores  alio  md  q fetum,  iis  folia  ifoecundarqu®  ni 
minora  effentiuitium  poterant  uideri  . Ferunt  cotonei  mali  amplitudie  cucurbitas: 
qux  maturitate  rupt®  oflendut  lanuginis  pilas:  ex  qbus  ueftes  pteaofo  liteo  faciiit. 

DE  Gofampino:5C  arbonbus  ex  quibus  ueftes  fiunt;&  qbus  mdis  conftec  arbo^: 
fmdus.  Cap.xi. 

ARbores  uocant  gofampinos  fertiliores  etiam  tylo  ueto  minoresrqu®  diftat  dece 
paftibus.Iuba  rirca  fruticem  lanugines  effe  tcadit:lintea9  fieri  idicis  praftam 
tiora. Arabi®  autem  arbores  ex  quibus  ueftes  facianticynas  uocari  : folio  palm®  fili. 
Sic  indos  fu®  arbores  ueftiunt.In  tylis  autem  8C  alia  arbor  floret  alb®  uiol®  fpecie:fed 
magnitudie  quadruplici  fie  odore  quod  miremur.  In  eo  tradu  e Sc  alia  filis  foliofiot 
tamen  rofeiqjflorisiquem  noiftu  comprimens  aperireincipit  folis  exortu.mendie  ex- 
pandit.icol®  dormire  eum  dicunt.Fert  eadem  ffula8Cpalmas:oleafqj:acuitcs:6i  cum 

reliquo  pomorum  genere  ficos.Nulli  atborum  folia  ibi  decidunt. rigatq:  gebdis  fom 
tibusiac  hymbres  accipit.  Vicina  iis  arabia  flagitat  quadam  generum  diftmdaoncm: 
quoniam  frudlus  iis  conflat  radice  : frutice:cortice:fucco:lachryma:ligno:furculo: 
flore:folio:pomo.  DE  Cofto  & Natdo:&  differcciis  nardi.  Cap.xii, 

Tj  Adix  & foliii  indis  eft  maximo  precio. Radix  cofti  guftu  femensrodote  eximioj 
J.  \ fmtice  alias  iutiliiprimo  ftari  itroitu  amnis  indi  f patale  ifula  .Duo  fune  eius 
gnatmgrumi&quod  melius  candicans. Predum  f libras.xvi.  De  folio  nardi  pluta  di^ 
tere  par  eft:  ut  ptiapali  i unguetis.Frutex  eft  graui  & crafla  tadice:fed  bteui  ac  nigra: 
fragiliqi  quis  pigui. Situm  redolente  ut  cupreffi  afpero  fapote:  folio  patuo  denfoqj. 
Cacumia  f ariftas  fefpargunt:  ideo  gemfa  dote  nardi  fpicas  ac  folia  celebrant.  Alteru 
eius  genus  apud  gangem  nafcens  damnat'  in  totum  ozenitidis  nomie  uirus  redolens. 
Adulterat' Si  pfeudo  nardo  herba:qu*  ubiqj  nafcit':craffioreatqj  latiore  folio  Si  colore 
languido  in  candidum  uergente.Item  fua  radice  permixta  ponderis  caufaiSC  gummi: 
fpumaqj  argenti  aut  ftibio:cyperiue  cortice . Sincerum  quidem  leuitate  deprehedif: 
K colore  mffoiodorifq!  fuauitate  4!cguftu:maxime  ficcante  ostfapoteiucundo.Pre 
eium  fpic®  { libras. Ixxxx.Folia  diuifere  ad  nouam  amplitudinem:quod  hadrofph®^ 
uunuocatimaioribus  ficlis.xxx.Quod  miore  folio  eftimefofphxrum  appellat:emii? 

■ n haudatiflimura  mictofph®rum  e minimis  foliumipredumqi  eius.lxxv . Odoris 
graomnibus:maior  recentibus. Naido  color  qui  inuetetauerit nigriori  melior.In  nfo 
otbe  proxime  laudaf  fyriacum:mox  gallicum. Tectio  loco  creticum:  quod  alii  qdera 


igtionuocat:  aliialiphuifolio  olufatritcaulecubitaligeniculatounpurpuraalbicate: 

radiceobliq  uillofaqj  imitatcauiu  pedes.  Baccaris  uocat''  nardil  rufticu : de  quo  di- 
ceusfter  flores . Sunt  aute  ea  dnia  herbae:prxtcr  indicum.Ex  iis  gallicum  & cu  radice 
ueUit'':abluicqj  uino.Siccat''m  umbra. alligat'’ fafciculis  in  charta  nd  multum  ab  (dico 
differens:  fyriaco  tamen  Icuius.predum  ficlis.xiii . In  iis  probatio  uiiame  fle  fragilia 
& arida  potius  q ficca  folia.Cum  gallico  nardo  femper  nafeit''  herba  qux  hirculus  uo- 
cat''a  grauitate  odoris  fiC  fllitudie:  q maxime  alteratur.  Diflat  ^ fine  cauliculo  eftia; 
a mionbus  foliisr^q;  radicis  neq?  amarx  neqi  odoraex. 

DE  Aflaro  Amomo  6£Amomi:&deCacdamomo.  Cap.xni. 

NArdi  uim  habet aflarumrquod  SC  ipfum  aliqui  filueftre  nardum  appellant. 

Eftautem  edetxfoliis:rotudioribustantu  mollioribufq!;flore  purpureo;radice 
gallici  nardi  flle:acinofum  faporis  calidirac  uenofi  . Montibus  t umbrofls  bis  anno 
florec.Optimumm  ponto:proximum  i phrygiaiterrium  i illyrico  . Fodit''cum folia 
mittere  fcipir.Et  f fole  ficcaticeleriter  fitum  trahens:ac  fenefeens  . Inuenta  nup  & m 
thracia  herba  efl::cuius  folia  mhil  ab  fdico  nardo  diftant.  Amomi  uua  i ufu  eft  idica 
uitclabrufca  ut  alii  exiftimauere:frutice  uenofo  palmi  altitudie. carpit qj  cum  radice; 
manipulatim  leniter  componit^:^tinus  fragile.  Laudat  q maxime  punici  mali  foliis 
fllernec  nigofisicolore  rufe. Secunda  bonitas  pallido : herbaceum  peius:  pefTimuqj 
candidu:quod&  uetuftacc  euenit-Pteaum  uux  f libras  ficli.lxx.Friato  ucro  amomo 
.xIvm.Narcit''&  1 atmenix  pterqux  uocat'' ocenc:fid  i media  fli  f poto.  Adulterat  foliis 
punias:^  gummi  liqu  ido:  ut  cohxreat:cduoluatqj  fe  i uux  modum. Eft  & qux uocat" 
amomis  minus  uenofa:  atqj  durior:ac  mmus  odorata  a quo  apparet  aut  aliud  effe: 
aut  colligi  imaturum.Sfle  iis  nomie  fli  frunce  cardamomum.-femie  oblogo.  Metit 
eodem  md  & i arabia. Quattuor  eius  gna.  Vindifliimum  ac  pigue  acutis  agulis  cotu- 
maxfncati:quod  maxime  laudat".  Proximum  eius  ruffo  candicans. Ternum  breuius: 
atqj  nigrius.Peius  muarium  & facile  trituiodorifqj  parui.^od  uertus  cofto  uicmi^ 
usefle  debet. Hoc  & apud  medos  nafeit".  Predum  optimi  i libras. xii.  Cinamomo 
gentilitas  proxima  erat  nilusini  pnus  arabix  diuitias  idicati  conuenireticaufafqj  qui 
cognomen  illi  fcelids  ac  beatx  dedere. Pricipalia  ergo  f illa  thus  & myrrha.  Hxc  & cu 
troglodytis  communis.  DE  Thure& arboribus  thuris.  Cap.xiiii. 

THura  prxeer  arabiam  nullisiac  ne  arabix  quidem  uniuerfx.In  medio  eius  funt 
fere  actramitx  pago  fabxorum  capite  regni. Sabota  i monte  cxccIfo:a  quo  odo 
mafionibus  diftat  regio  eorum  thurifera. Saba  appellat":^  fignificare  grxd  myfteriu 
dicunt;  fpeiflans  ortus  folis  xftiui  undiq;  rupibus  fuia:6£  a dextra  maris  fcopulis  fac-' 
ceiTa.Id  folum  e rubro  latdeum  tradit".Siluarum  longitudo  eft  fchoenotum.xx.Lari-' 
tudo  dimidium  cius. Schoenus  patet  Eratofthenis  ratione  fladia. xl. hoc  eflpaflus.v. 
milia.Aliqui.xxii.ftadiafingulis  fchoenis  dedere.  Attollunt" colles  alti:  decurrunt^ 
in  plana  arbores  fponce  natx. Terram  argillof^m  effe  conucnit : raris  fontibus  ac 
nittofis.  Attingunt  6c  miniei  pagus  alius:p  quos  euehit" uno  tramite  anguflo.Hi  pri^ 
mi  commerdum  thuris  fecere  maximeqj  exercent:  a quibus  ec  minieum  diidum  eft. 
Nec  prxterea  arabum  alii  thuris  arborem  uidet:acne  horum  quidem  omnes. Ferutq? 
.ccc.non  amplius  efl*e  familiarum:  qux  ius  per  fuccelTiones  id  fibi  uendicent.Saaos 
uocari  ob  id  : nec  ullo  congteffu  foemiarum  funeruqj  cum  incidant  eas  arbores:aiiC 
metat:poIlui.  Ar<qjita  religione  merces  augeri. Quidam  promifcuum  ius  his  populis 
effe  tradunt  1 filuis . Alii  per  uices  annorum  diuidi.  Nec  arboris  ipfius  quxfitfaries; 
conflat . Res  i arabia  geffimus:  & romana  arma  f magnam  partem  eius  penetrauere. 
Caius  etia  Cxfar  Augufli  filius  ide  gloriam  petiittnec  tamen  ab  ullofquod  eqde  feia) 
latino  arborum  ea^r  tradita  eft  facies^  Grateorum  exempla  uariant.  Alii  folio  pyd 
minore  duntaxac  et  herbidi  coloris  prodidere  . Alii  lentifco  fimilem  fubrutilo  folio. 
Quida  terebithu  eflci&hoc  uifu  Antigono  tegi  allato  frutice. luba  rex  iis  uolumibos. 


qu»  fcripfit  ad  Caiura  Csfarem  Auguffi  filiu  ttdetem  fema  ambi*  tradit  m torti  effe 
taudids ! ramis  aceris  maxime  ponti.Succum  amygdalas  md  emittere . Talefqoe  in 
Carmania  appareretet  in  «gypto  fatas  ftudio  Pthoiemaso^  regnantium.  Cortice  lauri 
effe  conflat.  Quidam  et  folium  ftmile  dixere.  Talis  certe  fostarbot  fardibus . Nam  et 
afi*  reges  ferendi  curam  habuerant.Qui  mea  astate  legari  ex  atabia  uenetunt:  omnia 
('ncccEJo^  fecerunt.Quod  iute  miremur  s^  uitgis  etiam  thuris  ad  nos  commeantibus 
quibus  credi  poteft:  matrem  quoqj  terete  & enodi  fruticare  trunco.  Men  femel  ano 
folebat  mfote  occafide  uededi.Ia  qu*ftus  alteram  uii  affert. 

DE  Natura  thuris  ac  gntbus.  Csp.xv, 

PRiot  3cqi  naturalis  uindemia  circa  canis  orttim  flagranolTimo  arftu  icidetibus: 

qua  maxime  mdeat' elTe  pra^ans  tenuiffimufqj  tendi  cottex.Laxat'  hic  plaga: 
non  adimit. Inde  ptofiht  fpuma  pmguis.  Hasc  concreta  denfatiubi  loci  nata  pofoat 

t.-getepaImeaexcipiente.Aliubiateadrcumpaiiita.pariusil!oind;fedhocpondero/ 

fius . Quod  in  arbore  hasfit  s ferro  depeditursideo  corticofum  . Silua  diuifa  cerris 
portionibus  mutua  innocentia  tuta  efl.  Neqj  ullus  faucias  arbores  cuftodit . Nemo 
furaf  alteri.  At  hercule  alexidrix  ubi  thura  interpoilanf.-nulk  faris  cuftodit  diligetia 

officinas.Subliganafignanfopifici.Perfonaadudfcapiti.-denfufuereticulus.Nudi 

cmittunfiranto  minus  fidei  apud  nos  poenaiq  apud  dios  filu*  habent.  Autuno  legit' 
ex  afttuoptu. hoc  puriffimumicandidum.  Secunda  uindemia  eft  ^ere  : adea  hyeme 
corticibus  fdfis.Ruffum  hoc  exitinec  comparandum  priori.Iliud  carfianimrhcic  da' 
thiathum  uocant.  Credit'  & nouellx  arboris  cidtdius  effe : fed  uneris  odorarius.Qui^ 
dam  ac  f iTuIrs  melius  putant  gigni. luba  i ifulis  negat  nafd . Quod  ex  eo  rotuditate 
guttxpepeditiraafculumuocamusrcum  alias  non  fete  mas  uocefrubi  no  fitfcemfa. 
Religioni  tributum  ne  fexus  alter  ufurpatef.Mafculum aliqui  putant  a fpecie  teftiu 
diiflum  Prxcipuaautemgfaeftmammofocum  hxrente  lachryma  priore  confecuta 
altamifcuitfe.Sfgula  hxc  manum  implete  folita  mento.  Cum  miotidiripiendi  auri 
ditate  lentius  nafei  licetet.Grxd  fttygoniam  3C  atomum  tali  md  appellant : minore 
autem  orobiam. Micas  concuffu  ehfas  mammam  uocamus, Etiam  num  tniueniunt' 
guttxiqux  tertii  partem  minaeihtjc  cft.xxxix.denarioru  pondus  xquent.  Alexidro 
Magno  1 pueritia  fine  patfimonia  thura  ingerenti  aris  psdagogus  Leonides  dixerat: 
ut  illo  md  cum  deuidflet  thuriferas  gentes:  fupplicaret . At  lile  arabia  potirus  thure 
onuftam  nauim  mifit  eiiiarge  exhortatus  ut  deos  adoraret . Thus  coiledum  fabori 
amelis  conuehit':porta  ad  id  una  patente. Digredi  uta  capitale  leges  fecere. Ibi  dedas 
dtoiquem  uocant  Sabin:  menfura  nd  pondere  facerdotes  accipiunt. Nec  an  mercari 
licet.Inde  impenfx  public*  tolerant'  nam  8C  benigne  certo  iterum  numero  deus  hofr 
pitsspafcit.Euehi  non  poteft:nifipergebbanitas.Itatp&!  ho^  tegi  peditur  uetfligal. 
Caput  eorum  thdma  abefta  gaza  noftn  littoris  tudxx  oppido.lxxx.xxxvii.milia  pari 
fuutn.Quod  diuiditur  t mafiones  camelorum.lxii.  Sunt  8C  qux  facerdotibus  dantur 
portiones  fcnbifcp  regum  cettx.Sed  ptxter  hos  8£  cuftodes  fatellitefqj  (SC  hoftiarii  Si 
niiftri  populatur.  lam  quacuqj  iter  eft  aliubi  ptd  aquataliubi  pro  pabulo  aut  pro  mi' 
fionibus:uariifq)  portoriis  pediit:utfuptus  i figulos  camelos  denarium.dc.lxxxviii. 
adnoftrum  littus  colligat.Itetumqj  imperii  noftri  publicanis  penditur.Iraqj  optimi 
thuris  libra  ficlotum. vi. precium  habet.fecuda.xii. tertia  xiiit.  Apud  nos  adulteratur 
refixcadidxgema  pqfllitfeddepreheditur  qbus  didaJ  e mdis.  Probatur  cadore:ip!ri 
*udirifragiIitate:carbone.  Vt  flati  atdeat.Ite  ne  dece  recipiat  potius  q t micas  fca'gat'. 

DE  Myrrha *£  arboribus  myrrhx.  Cap.xvi. 

IWI  Yrrham  f iifdem  filuis  permixtam  arborem  nafet  tradidere  aliquitplures  fepa' 
i ’ Arim.  Quippe  multis  i lods  arabi*  gignitur:ut  apparebit  f generibus. Cduehituc 
ex  filuis  laudataipetutqj  eam  etii  a troglodyris  fabxi  trafitu  maris . Sariua  quoqj 
puemt  multum  filueflri  prxlata.Gaudec  raflris  6C  ablaqueationibus « Melior  radice 


refrigerata.  Arbori  altitudo  ad  quin«  cubitainec  fie  fpina:  caudice  duro  & mtorto: 
craffiore  3 thuns:&  ab  radice  etia  q teliq  fuipte.  Corticem  lenemiftlemq;  unedoni. 
Scabrum  alii  fpinofumrp  dixete.Folium  oliu*:uerum  cnfpius:&  aculearum . luba 
olufatri:  aliq  (Tlem  iuniperoifcabriorem  tantum: fpmifq!  horndamifolio  totudiote: 
fedfaporeiuniperi.Necnonfuetequie  thuris  arbore utrunqj  nafci  mentircntur.In. 
eidiltur  bis  6i  ipf*:  iifdemq;  tempotibus:fed  a radice  ufqi  ad  ramos  qui  ualent.  Sudat 
autem  fponte  priufq  mcidatutiftadlen  didUicui  nulla  ptafettut.  Ab  hac  fatiuaiSt  in 
filueftri  quoqi  melior  aftiua  . Non  da-t  ex  myttha  portiones  deoiquoniS  & apud 
alios  nafcitut.Regi  m gebba-nita^i  qrtas  ptes  eius  penddt.  Getero  paffim  ac  uulgo  co- 
epta i folles  co'farciuc.ipfiq!  ungudtatii  digerunt  haud  difficulter  odoris  atqj  pfguedis 
argume'tis.  DH  GnibusMyrrhai&naturaifidprecioeius.  Cap.xvii. 
^^Eenera  complura  . Ttoglodyrica  filueftrium  ptima  . Erythrea  fequens  & in 
vj)  aqua  ftadlea  & afttamitica  eft  gebbannitica  & auferiris  gebbannita^i  regno. 
Tertiadianitis.Quarta  collaticia.Quita  fembraccna  a duitate  regni  fabaotum  mari 
ptoxima.Sexta  quaradurifitin  uocant. Eft  & candida  uno  tantum  loco: qua  i meffa 
Ium  oppidum  confert- . Ptobat'ttoglodytica  piguedie:8C  5 afpedtu  aridior  eftifordi 
daqi  ac  barbaraifed  acrior  exteris.  Sembtacena  praKliiftis  caret  uitiis  ante  alias  hylaris: 
fed  uinbus  tenuis. In  plenum  autem  probatio  eft  minutis  glebis. nec  rotundis.  In  cd- 
cretu  albicantis  fucd  K tabefcenris:  utqj  confradla  candidos  ungues’ habeat : 
leniter  amara.Secunda  bonitasiintus  uana.Peffima  quxintusjiigra.Peior  fi  fir  cni 
foris.Preda ex occafione ementium uaria.  Stadie* afex ad qnqgfta.  Statiu*  fumii 
ad.xxii.Etythrx*  ad.xvi.hac  uolunt  arabicam  intelligi.Troglodytic*  nucleo  ad.xiii. 
Se*  uero:  quam  odorariam  uocat:  ad.xiiii.Adultetat-lentifci  glebis  8i  gummi.ltem 
cucumeris  fucco  amaritudinis  caufa:  ficutpondetis  fpuma  argenti.Reliqua  uitiade 
ptehendundfapnreigummi  dente  lentifcentis  . Faallime  autem  adulteratur  indici 
mytrhaiqu*  ibidequada'  e fpina  colligiCHoc  folu  peius  india  affert  facili  diftidlio'e. 
tato  deteriore.  DE  Maftice:Ladano:S4Bruta:Enheno:&Scrobo;&deSty 

tace.  Cap.xvui. 

ERgo  tranfitin  mafticcm  qux  exaha  fpina  fit  i fdia.Itemquei  arabialam.’m 
uocant.Sed  maftice  quoq;  gemina  eftrquoniam  & f afia  grxaaqj  herba  tepife 
radice  folia  cmittens:&  carduum  (ilcm  alo  femis  plenum  lachrymaiqu*  erupit  icifa 
parte  fummaruix  ut  dinofei  poffit  a mafticeucra.  Nec  non  & tertia  i ponto  eftbitu' 
mini^  fflior.LaudatifTima  autem  chia  candida:cuius  precium  ilibrasiXx.Nigrx  uero 
iXii.Chia  e Icntifco  tradit" gigni  gumi  mo.  Adulteratur  ut  thura  refina.  Arabia  etianu 
ladano  gloriat. forte  cafuqj  hoc  & iiuria  fieri  odores  plures  tradidere.  Capras  maW 
ficu  alias  frondibus  aial:  odoratorum  uero  fruticum  expetentius  taq  ftelligatpreaa 
carpere  germinum  caules  praedulci  liquore  turgentes:  difiilatemqj  ab  iis  cafus  mixta 
fuccum  improbo  barbarum  uillo  abftergere.bunc  glomerari  i puluerem  : & incoqui 
folc.Ec  ideo  f ladano  caprarum  pilos  clTe. Sed  hoc  non  alibi  fieri  q f nabathaiis:  qfuc 
exarabia  contermini  fyriae.Rccentiorcs  ex  audtonbus  ftrobon  hocuocant.Traduntqi 
filuas  arabu  paftu  caprarum  infrigiiatqj  ita  fuccum  uillis  inhacrefccre.  Verum  autem 
ladanum  cypri  f ifula  effe.  Vt  obiter  quaeqj  gna  odorum  dicit":quis  non  terra^i  ordie. 
Siiitcr  & hoc  ibi  fieri  tradunt  & effe  ccfyphum  hircorum  barbis  gembufque  uiUofis 
inhscrens.Scd  edenc flore  derofo  paflibus  matunnis  cum  eft  rorulenta  cypros . deide 
nebula  fole  diTcufla  in  puluerem  madentibus  uillis  adhaerefccreiatqj  fta  ladanum 
deped:i.Sunt  qui  herbam  in  cypro:cxquaid  fiatdada  appellent. & enim  lUi  ladanum 
uocantthuius  pingui  infidere.  Itaque  attratftis  funiculis  herbam  eam  conuolui : 
ita  offas  fieri.  Ergo  f utraqj  gete  binagencra:rerrenum:&  faifticium.Id  quod  tertenu 
eft  fn'abile:fatfticiu  lentum. Nec  non  6C  frutice  effe  dicunt  in  carmania  & fuper 
tum  per  Pcholcthzos  tranftatis  piatis.  Aut  ut  alii  generari  & id  iniismt  thuris  atbor^ 


mlligiqr  ut  gummi  mafo  cornee  & captmis  pellibus  excipi, Ptem  funt  laudatiffimo 
m libras  alTes.xI.  Adulterat  mytti  bacasi&  aliis  animalmm  fotdibus.Siceti  odor  elTe 
debet  ferus;81  quodamo  folitudinem  redoles.Ipfum  uifuandutniftatim  tadu  mob 
lefete.  Acecnfum  fulgareiodore  ineundo  gratuitum.Myrrhaia  deprehenduntut.-cre^ 
pitatqj  in  igne.Prsterea_fmcero  calculi  potius  e rupibus  mh*retiC!|  pubiis.In  arabia 
8{oleadotatiachrj/ma;q  medicamentum  conficit'  a gtxds  enhemon  didu  fingulari 
effedu  contrahais  uuinerum  cicatriabus.In  manrimis  e*  fludibus  sftuqi  opermt. 
nec  baeex  noceficum  conflet  ac  i foliis  fale  teliq.  Hsc  funt  peculiaria  atabix.  Et  pauca 
ptatetea  alibi  communia  dicenda  : quoniam  in  iis  uindt.peti^rinofqj  ipfa  myrrh* 
odoresSab  exteris  petic.Tanta  mortalibus  fuarum  retum  fatietaseft  : alienarumm 
auiditas.Petunt  igitur  in  helimxos  arborem  brutam  cupteffo  fufa;  filem  i exalbidis 
ramis  iucundi  odoris  accenfamiac  cum  miraculo  hiftocris  Qaudii  Csfaris  pradicata. 
Folia  eius  infpetgere  potionibus  partbos  tradit . Odorem  proximum  effe  csdro.fu- 
muq;  ems  contra  ligna  alia  remedio.  Nafcit' ultra  phafin  tigtimq;  f fimbus  opimis 
(cfttxrn  monte  fcanthro, Petunt  ac  incarmanos  atbotetii  flrobum  ad  fuffitus  pfufa 
uino  palmeo  accedetes. Huius  odor  redit  a cameris  ad  folum  iucundusifed  aggrauas 
capitaicitra  dolorem  tamen,  hoc  fomnum  xgris  quxmnt.His  eommetdis  carracem 
oppidum  aperueteiquodeft  illis  nundinarium.  Indegabbam  omnes  petere  folebanc 
dieji.xx.iunere:  et  pakftinam  fytiam.Poftea  carracem  peti  cceptumiac  regna  ptho^ 
ex  ea  caufa  luba  audor  eft.  Mihi  Si  ad  perfas  etiam  prms  ifta  portafleiq  in  fyna  aut 
agyptum  uident'  Herodoto  tefleiqui  tradit  fingula  milia  talentum  thuris  annua  pe< 
ntalTe  arabas  regibus  perfarum  . Ex  fyria  reuehunt  ftyracem  : acri  odore  ems  in  focis 
abigentes  fuorum  faftidium.Citero  non  alia  ligni  genera  funt  in  ufu  q odorata . Cb 
bofe^  fabati  coquunt  thuris  lignoialii  myrrhx. Oppidorum  uicorumq?  non  alio  q ex 
ans  fumo  atqj  nidore . Ad  huc  ergo  fanandum  urunt  ftyracem  in  pellibus  hircinis: 
fuffiutqj  reda.  Adeo  nulla  e uoluptastqux  nd  afliduitate  fui  feftidmm  pariac.Eude 
K ad  ferpentes  fugandos  urut  in  odoriferis  filuis  frequetiffias, 

DE  Faelicitatearabi*.  Cap.xix. 

NOn  funt  eorum  cinnamomum  aut  cafia.  Et  tamemfoelix  appeUafarabrafalfo 
tc  ingrati  cognomfstqu*  hoc  aceeptii  fuperis  fetaticum  plus  ex  eo  ffens  debeat. 
Beatum  illa  ferit  homine  etiam  in  morte  luxuria:  qu®  diisitelle3eeracgetiitaadhib& 
urendis  defundis. Periti  tetum  adftmxerunt  no  ferre  tantum  annuo  fetu:quantum 
Neto  princeps  nouiffimo  pomp»  fu»  die  concremauit.  Aeftimenfpoftea  toto  otbe 
fingulis  annis  tot  funeraiaceruatimqi  eongefta  honori  cadauerumtqu»  diis  p figulas 
micas  dant' Nec  minus  propirii  erat  mola  falfafuppticantibus  . Immo  ueto(ut  pala 
eft)placatiores.  Veram  arabi»  etiam  nunc  foelicius  mate  eft.Ex  illo  nanqj  margaritas 
mittit,  Minirnaqi  computatione  milies  cetena  milia  feftertium  anms  omnibus  idia 
feres  penifulaqi  iHa  imperio  noftro  adimunt.Tanto  nobis  deliri»  8£  fcEmi»  edftac. 
Quota  enim  portio  ex  illis  ad  deos  qu»fo  ia  uti  ad  iferos  peinetf 

DE  Cinnamomo:&  Xiioannamomo:&  Cafia.  Cap.xx. 

Cinnamomum  Si  caCiis  fabulofa  nanauie  itiquitas  princepfue  Herodotus  auiii 
nidistac  priuatim  phocniristin  quo  fim  Liber  pater  educatus  elTet  ex  miis  rupi^ 
us  arboribufq;  decuti  catm's:quam  ipfieffertent:  pondeteiaut  plumbatis  fagittis.Ite 
ejuam  circa  paludes  propugnate  liguibus  dito  uefptilionu  gnetaligetifqj  ferpetibus; 

commentis  augentes  re^t  pteria  . Commutata  uero  fabula  eft  ad  meridiani  folis 
tepculTusunenarrabilem  quendam  uniuetfitatis  halitum  e tota  penifula  exiftere  tot 
geneium  auris  fpirate  concetu.Magniqj  Alexandri  claftibus  atabiam  odore  primum 
uunmtam  in  altum. Omnia  falfa:fiquidem  cinnamom.um:idemq;  cinnami  nafcit' 
sthiopia  troglodytis  connubio  pmixta  . Ii  mercantes  a conccrmfs  uehimt  p maria 
* atatibusiquasneqigubernacularegantmeqjterai  trahae  uel impellant: no iiela; 


non  tS  ulU  ajiuueticum  omnium  inflat  ibi  fint  homo  tawm  K audaaa  . Ptitttra 
hybetnura  matt  engat  ana  bruma'  eutis  tum  maxime  flaabus.  Ii  reflo  cUrfu  g f.nu, 
impellunt.atqja  omontorii  abitu  atgefte  deferunt  m portum  gebbanitarum ; qui 
uocafocila.Quaobtem  ilii  maxime  id  petunt.  Produntq!  uix  quinto  ano  reuetti  ne' 
eociatores:8i  multos  intetire.Contta  teuehunt  uitrea:&*nea:ueftes:fibulas:cuinat' 
Lllis-ac  monilibus.Etgo  negotiatio  illa  foemiha^i  maxime  fide  conflat . Ipfe  fmtex 
duota  cubito?;  altitudine  aplifllmus : palmiqi  minimus.uu.digito?;  craffitudmis: 
ftatim  a terta  fex  digitis  futculofusiarido  fimilis.Cum  uiret  non  odoratus:  folio  on- 
eani-ficatate  gaudensifletilior  hymbre:ceu  diranatuts . Gignit  quidem  in  planis: 
fed  denfiflis  i ueptibus:tubifq!.difficilis  colleflu.Metif  n5  nifi  permifent  deus.Ioue 
hunc  intelligunt  aliqui.  Affabinum  illi  uocant.Xliiii.boum  caprarumqj  8c  anetum 
extis  impetrat  ueniametendi.Non  tameauta-te  ortum  folis:aut  poft  occafum  licet. 
Sarmenta  haftadiuiditfacerdos:deoq!  partem  pomt . Reliquum  mercator  in  nalTas 

condit  Efl  8i  alia  fama:cu  fole  diuidi:ternafq!  ptesfien.deide  forte  getmia  difcetni, 

quodqjfoliceiretitteliquitacfponteconflagtate.  Pt^apuabomtasuirgulto^itenuif 
fimis  partibus  ad  longitudinem  palmi.Secunda  proximis  bremote  menfuta  atque 
ordie . ViliiTimum  quod  radicibus  proximu:quonia  ibi  minimu  corticis  i quo  fuma 
gratis.  Quadecaufa^prsfetunfcacumiatubi  plurimus  cortex.Ipfum  uero  lignum  in 
faflidio  efl  propter  origani  acnmoniam.xilocinnamum  uocat' . Precium  efl  in  libras 

.xx.Quida  cinnami  duo  gna  ttadiderescandtdiusmigricanfqi.Et  quonda  prsfetebat 
candrium.Nunc  contra  nigrum  laudat'.  Atq;  etiam  uarium  prsferunt  candido:  cen 
tilfia  m sflimatione  fi  fit  fcabtum:atq!  ut  inter  fefe  tritum  tarde  frietur.  Damnatur 
in  primis  molleiautcui  albet  cortex.Ius  eius  agtbbannitarum  tege  folo  ptoficifatut. 
Is  ediflo  mercatu  uendit. Precia  quondam  fuere  in  libras  denariorum  mille.  Audum 
id  parte  dimidia  efl  incenfis(ut  ferunt)filuis  ita  barbatorum.  Id  acaderit  ne  ob  imq 
tatem  prspotentium:an  forte  : non  fatis  conflat . Auftros  ibi  tam  ardenter  flareiut 
iftatibus  filuas  accedantiinuenimus  apud  auflores.Cotonas  ex  a'namomo  itetrafili 
auro  inclufas  primus  omnium  in  templis  capitolii  atqj  Pacis  dicauit  imperator  Vef 
pafianus  Auguflus.Radice  eius  magni  ponderis  uidius  i palacii  temploiquodfecetat 
diuo  Augufto  coniurix  Augufla  aure»  paters  impofitam  : ex  qua  gutts  editx  annis 

omnibus  igranadurabanturidoneciddelubtumincendioconfumptum e.  FnitexS: 

cafia  efl.iuxtaqj  cinami capos  nafcitifedin  montibus  crafliore  farmento:  renui  cute 
uerius  q corticeiquem  conteri  atqj  in  rinnamomo  leuati  SC  exinaniri  precium  e.  Am' 
plitudo  fruticis  trium  cubitotum.Colos  triplex  . Cu  primum  eniicat  cadidus  pedali 
menfura.Deinde  tubefcit  addito  femipede. Vitta  nigricans. Hsc  pars  maxie  laudati 
ac  deinde  ptoxima.Damnatut  uero  candida.Tum  fecant  furculos  longitudie  binum 
cubitorum.  Mox  prsfuunt  recentibus  coriis  quadrupedum  ob  id  interemptorum;  ut 
iis  putrefcentibus  uermiculi  lignum  erodantific  excauenc  corticem  tutu  amatitudie. 
Probat' recens  maxime:8£  qus  fit  odoris  molliffimiigufluue  qmaxie  fetuens:  potius 
lento  tepore  leniter  mordens  : colore  purpureo  : quatqi  plurima  minimum  pondens 
fariat  breui  tunicarum  fiflula  Si  non  fragili . Ladam  uocant  talem  barbato  nomine. 
Alia  efl  balfamodes  ab  odore  fimiliappellatatfedamata.ideoqt  utilior  medicisificut 
nigra  uguetis.Precia  nulli  diuerfiota.Optimi  i libtas.xl.caetetis.xv. 

DE  Iforinamo:&Chancamo:acTato.  Cap.xxi. 

Trx  Is  addidere  magones  quam  daphnoides  uocanttifocinnamon  co^ominatara. 
-1-  * Preciumqj  eius  faciunt.ccc. Adulterat'  flyrace:8C  propter  filitudine  cotrice  laun 
tenuiflis  futculis.Quin  &in  noflto  orbe  fetifiextrernoq;  in  margie  imperiiiq  tbenus 
alluit.  Viuit  in  alueariis  apum  fata.  G>lor  abefl  ille  torridus  foleiSC  ob  id  fimul  idem 
odot.Ex  confinio  cafiat  cinnamicp  8d  chancamum  ac  tarum  inuehit:fedp  nabathws 
ttoglodytafij  confines : qui  confedete  ex  nabathsis. 


DE  Serichato  Sc  Gabalio:&  de  Myrobalano;  Cap.xxti. 

BO  comportat' Si  fetichatum  8i  gabaliumrquz  intra  fe  confumunt  arabes  : nfo 
orbi  tatum  nomibus  cognitaifed  cum  cinnamomo  cafiacji  nafcentia.  Peruenit 
tti  aliquando  ferichatumiK  in  unguenta  additur  ab  aliquibus . Petmuut' i libras,  vi. 
Mvrobalanum  rroglodytis  84  rhebaidi  84  arabixiqux  iudsam  ab  argypto  diftetminat 
comune  eftmafcens  unguento  ut  ipfo  nomfe  appatet.Quo  item  indicat' 84  glandem 
elTcarboti  heliottopioiqua  diceus  iter  hetbasifili  folio. FtuiSus  magnitudie  auellana: 
nucis.Ex  iis  in  arabia  nafcens  fyriaca  appellat;84  eft  cadida  : contra  i thebaide  nigra. 
Prafert  illa  bonitate  olei  quod  exprimit'.  Sed  copia  thebaica . Inter  hec  troglodytica 
uiliffima  eft.Sut  qui  ithyopicam  iis  pneferat  gladem  nigram  nec  pinguem  nucleocj 
3Cili:fed  liquore  q exprimifiodoratiori  nafcente  i capeftribus.  Aegyptia  pfguiorem 
clTe84  ctalTiori  cortice  rubetem : et  quamiis  i paluftribus  nafcat  bteutotem  ficcioteq;. 
H diuetfo  atabicam  uiridem  ac  tenuiotemi84  quoniam  fit  montofa  fpiffiotem.  Loge 
aute  optima  petteamiex  quo  diximus  oppidomigro  cotticemucleo  candido. Vngue/ 
tatii  aut  tatu  cortices  ptemut.  Medici  nucleos  tudutiafFufa  eis  paulati  calida  aqua. 

DE  Phoenicobalano:84 Calamo  odorato.  Cap.xxiii. 

TC  7f  Yrrhobalano  i unguentis  (ile  ptoximuq!  ufu  habet  palma  i zgypto:  qux  uocat 
I T ladipfos:  uiridis : odore  mali  cowneimullo  itus  ligno  . Colligit' aut  paulo  anq 
incipiat  matutefcere.Quod  relinquit':phoenicobalanus  uocat':84  nigrefcitiuefcetefqj 
inebtiat.Myrthobalano  precium  i libras  binas.  Inftitotes  6i  facem  unguenti  hoc  no-- 
mieappellant.Calamus  quoqj  odoratus  i arabia  nafcens  communis  idis  atq;  fytia  e. 
In  qua  uincit  omnis  a noftro  mari  centum  ftadiis . Inter  libanum  montem  aliumqj 
ignobilemmon(ut  quidam  exi(hmauere)antilibanum  in  coualle  modica  i iuxta  lacu 
cuius  paluftria  aftate  ficcant':  tricenis  ab  eo  ftadiis  calamus  84  iucus  odorati  gignut' 
Sane  enim  dicamus  84  de  iunco  quis  alio  herbis  dicato  uolumfeiquoniam  tamen  hic 
unguentomm  materia  tradlaf.Nihil  etgo  a exteris  fui  gnis  differunt  afpeiftuifed  ca^ 
lamus  prxftantiot  odore  ftarim  elongiquo  inuiut.mollior  tadtu.  meliorqj  q minus 
fragilis:84qafolo  fe  potius  q q raphani  modo  frangit' . Ineft  fiftulx  araneum  quod 
uncant  florem.Prxftantior  eft  cui  numerofius. Reliqua  probatio  ut  niger  fit.  Danat' 
alibi.  Melior  quo  bfeuiot  84craffior:lentufq!  f frangendo.Calamo  precium  i libras.i. 
iunco. v.Tradutque  iuncum  odoratum  84  in  campania  inueniti.  Difceffimus  a tertis 
Oceanum  fpedlantibus  ad  conuexas  in  noftra  maria. 

DE  Hammoniaco  84  Spagno.  Cap.xxiiii. 

ERgo  xthiopix  fubieifta  africa  hamoniaci  lachtymam  ftillat  in  arenis  fuis.  Inde 
etiam  nomine  Hammonis  oraculo  iuxta  quod  gignit'  arbotiquam  metopion 
uncant  refinx  modo  ut  gummi.Gna  eius  duo  trafton  mafculi  thuris  (ilitudieiquod 
maxie  probat'.Alterum  pingue  84  tefinofum  quod  pyrama  appellant . Adulterat  ha' 
renisuelutnafcendoapprehenfis.Igifq  minimis  glebis  probat  84  q puriffis. Precium 
optimi  in  libras  affes.xl.  Spagnos  itet  eos  fitus  i cyrenaica  prouicia  maxime  probat'. 
Aliiibrion  uocant.Secundumlocum  optinet  cyprius  : tertium  phoenicius.  Fertur  in 
Igypto  nafci.Quin  84  i galliainec  dubitauerim.  Sunt  enim  hoc  nomine  cani  aiboru 
uillirquales  i quercu  maxie  uidemusifed  odore  ptxftantes. Laus  prima  candidiffimis 
ate^  altiffisifecunda  rutilisinulla  nigris. Et  in  infulis  petrifque  nati  improbacutiom^ 
nefqueiquibus  palmarum  atq;  non  fuus  odor  eft. 

DE  Cypero  1 84  Afpalathro:84  Maro.  Cap.xxv. 

CYpetus  i xgypto  eft  arbor  siziphi  foliisifemine  coriandri : candido : odorato. 

Coquit' hoc  i oleo  : pcemit'qj  poftea  quod  cyperus  uocat . Preciueiilibras.v. 
Optimum  habet' e canopica  i ripis  nili  nata  : fecundum  afcalonx  iudxx  : tertiuin 
^pro  ifula  odoris  fuauitate.  Quidam  hanceffe  dicunt  arbotemiqux  i italia  liguftru 
uocef.  In  eode  tra8lu  afpalathros  nafeit'  fpina  cadida : magnitudie  arboris  modicae: 


flore  rof».  Ridix  unguentis  experitur.Tradunt  in  qudcunq!  frunire  curuetur  ata  ’ 
ca:leihs:  ea-dem  quscuque  fit  afpalathro  fuauitatem  odons  exiftere:  fed  i arpalair 
menattabilem  quandatn.Quidam  eum  Enfi  fceptrum  uocant:  alii  fcepttum  EI  f ° 
Cmus  probatio  eft  i colote  mflb  uel  igneo  ta(ftuq,  fpiffo  & odore  caflroreo  Permur^ 
m libras.xi/.In  sgypto  nafcitut  8C  maron  peius  q lydium : maioribus  foliis  ac  uar 
Hia  breuia  ac  minuta  6i  odorata. 

SDE  BJfomo:&Opobalfamo:a<XyIobalfamo:&Styrace:&:  Galbana.  Ca  xvvi 

^ onibus  odoribus  praifercur  balfamum  uni  terrarum  iudz*  cdceflum.Ouo 
da  m ^obus  tacu  hortis  utcocjj  regio  : altero  iugerum.xx.no  amplius : 
pauaorum.Oftendere  arbufculam  hacurbi  imperatores  Vefpafiani,  Claruqi  di(^„ , 
Popeio  Magno  in  triumpho  arbores  quoq;  duximus.Seruit  nuc  hsc:&:  tnbuca  dW 

••  . Quippe  umfibo',' 

eftq  myrto. Malleolis  feri  dicit  nuper  lundaut  uitis.ac  implet  colles  uineatum  m ' 
qua: fine ammmiculis  feipfEfuftinent.Tddecurfilitet  fruticans  : ac  raftns  nitefor' 
Properat  nafci.Intta  tertium  annumfiuiftifera.Folium  proximum  tuberi  i pernenu 
coma.Seuiere  in  eadem  ludaa  ficur  in  uium  quo9  fuam.  Contra  defendere  toman, 

& dimicatum  pro  frutice  eft.  Sentqj  nunc  eam  fifcus.Nec  unq  fuit  numerofiot  aut 
procenor.Procentasinttabma  cubita  fubfiftit . Arbotitna  gna.Tenui  & capillal' 
comaiquod  uocant  anthencmm.  Alterum  fcabro  afpedu  incutuumiftudcofa;  odo- 

tatiusihocftracum  appellat. Ternum  eumetesiquiaeftcaitetisptocetiusileui cortice 

Huicfecunda  bonitas:  nouiirimaanthericeo.Semeneiuseftuinoproximumguftu.' 

colore  tuffominec  finepmgui.Petus  m grano  quod  leuius  atq,  uiridius.Ramu®  craf 
fior  myrro.Inadir  uitroilapideioireifue  cultellis.Ferro  l*di  u.talia  odit.  Emorir' pt.. 
nus.Eadem  amputan  fupetuacua  patiens.Inadentis  manus  librafattifici  tepamito' 

Sc  g“«a.ploratu  lanis  parua  coll.gifin  cornua . Ex  nsnouo 

“"‘1'da.Rubefcit  deideifimulq,  durefat: 

cum  & duplo  rependebat  argento.Nuncenam  fingularum  arborum  largior  uem  tei 
omnibus  percutitur  »ftanbus.Poftea  deputaf-.Etformfra  quoq,  in  mercffur  Z 
amputatio  ipfa  furculufij  uenititra  quintum  demum  annum^Xylobalfamu  uocat': 
«coquitur  m unguenns.Pro  fucco  ipfum  fubft, tuere  ofBan^.Coreicis  enam  ad  mee 

k = “'M™'' 

Wftu  A°J  eftopnmumiquod  eft  odoratiffimum:  mordb 

PaotS  rrr"  pf"  Secundus  ea- Jo  colos, 

maZ  Ib  I -f Exomni inafuia 
depXnd  mr  adulterat  femie fuccomixq,  malefirm 

aXus  Vmidf  = nonfubacidusiodle  tantum 

catraXriamrom  ° “ e W^lennfaibalaniiterebinth.imyrtiirefinaigalbanoi 

ZSiXuXf?XaS::SZ^^^ 

inarefcere  fodbnrA'  eius gemia eft. Debet fincerumK 

Loneul  nunZ  Z 

ftatim  conreahir  m adulteratum  eftinignoti  flamma.  Nam  meile  mutatu 

uafis  Adulterata  I j lepida  aqua  gutta  fidensad  ima 
Summati  n b " ""t”  P‘  '"“°P‘°  uiriarura  eft:c,rculo  cadido  cigit. 

SbTfiau!  '«aculas  non  fa  aar.Nec  manifeftior 

Quippe  milibus  denanotum  fexutii  empn  uendente  fifco.ccc.denanisi 


ucneut.lntacum  expedit  augere  liquorem.Xylobalfamo  precium  in  libtas.vi.Proxia 
fyriaiud^  fupra  phoenicem  ftyracem  gignit  drcagabaladc  marathuta  8C  caffium 
feieuci*  montem.  Arbor  eft  eodem  nomsc:coconeo  malo  £ilis  lachrymx  ex  auflero  iu-' 
cundiorisiintus  filitudo  harundinisffuccoqj  ptxgnas  Jnhac  circa  canis  ortum  aduo' 
lacpenati  uermiculi  erodetes : ob  id  i feobe  fordefeit , Styrax  laudat  pofi:  fupcadii^la 
ex  pifidiarfidonc^^TP*^®*^^*^*^*^®*^^  minimc.Ex  amano  fyri*  medictsi  fed  uguetariis 
maffis.  Colos  in  quacuncp  natioc  prxfertur  ruffus  & pinguiter  lentus.deterioc  furfu^ 
rofusJ&cano  fit  obdudus.  Adulteratur  cedri  refina:uel  gumiialias  meile  j aut  amyg' 
Jalis  amaris.Omnia<^  ea  deprchendunturguftu, Precium  optimo.xix.Exit  & f pam^ 
nhylia:fecl  acrioriminufqj  fuccofus.Dat  & galbanum  fyria  i eodem  amano  montc:flC 
Lulam:qua  eiufdcm  nominis  refin»  mo  ftagoniti  appellat.  Quod  maxime  laudat: 
cartilaoinofum:purum:ad  fflitudinem  hammoniacirminimeqj  lignofum.Sicquoq? 
adultcrat''faba  aut  fagapeno.Sincerumjfi  uraturifugat  nidoreferpentes.Permutatuc 
in  libras  qn^  medicins  hoc  cantum. 

DE  Panace:8C  Spondiliojdd  Malobathro.  Cap.xxvii. 

PAnacem  & unguentis  eadem  gignit  nafcentem&  in  ipfo  fine  arcadi^.  circaque 
erymathi  fontes:&  in  africa  QC  in  macedonia  ferula  fui  generis  quinqj  cubito^:: 
foliis  quatemisimoxfenis  in  terram  iacentibus:ampla  magnitudine  rotundis:  in  ca-' 
cumen  uero  oleagineis:  femine  in  mufcariis  dependente  ut  ferula . Excipitur  fuccus 
inafo  caule  meiribus:radicc  in  autuno.Laudatur  candor  eius  coacfh  . Seques  pallido 
ftatera;Niger  ceJos  improbat'’.Ptedumopcimo  f libras  bini  altes.  Ab  hac  ferula  differt 
quiuocat''fpondylion:foliis  tantum  quia  funt  mi'ora:fli  platani diuifura . Non  nifi 
in  opacis  gignit''.  Seme  eodem  nomfe  filis  fpedem  habetimedid*  cantum  utile.  Dat 
6£  malobathron  fyria  arborem  folio  conuoluto:attdo  colorc:ex  quo  exprimit  oleu  ad 
unguenta.  Fertiliore  eiufdem  igypto  :laudatius  ex  mdia  uenic.  In  paludibus  ibi  gigni 
traduntilentis  modo: odorarius  crocomigricanstfcabrumq?  quodam  falis  guftu.Mi^ 
nus  probat'' candidum.Celerrime  fitum  m uetuftate  fentit.Sapor  eius  nardo  filis  effe 
debet  fub  lingua.Odor  ucto  in  uino  fuffemefaiiti  ancedit  alios. In  precio  qdc  ^digio 
file  ea  figulis  ad.ccc.pucite  libras. Foliu  aute  ipfum  in  libras, Ix. 

DE  Oleo  omphacio.  Cap.xxviii. 

OLeum  6C  omphacium  c.Fir  duobus  generibus  & totidem  modis  ex  olea  6C  uite. 
Olea  adhuc  alba  expreflaideterius  ex  druppa:ita  em'  uocat" priufq  cibo  matura 
fit:iam  tum  colorem  mutans.Differentia  q>  hoc  uinde  eft:illud  candidum.E  uite  fit 
pfytia  aut  aminea;cum  fint  acini  cicens  magnitudine  ante  canis  ortum. In  prima  la' 
nugfe demetitur  uua:eiufqj  melligo. Reliquum  corpus  fole  coquitur.Notfturni  rores 
cauerur  Jn  fidlili  condita  melligo  colligitrfubfde  cyprio  aere  feruat''.Optia  qu®  ruffa: 
achotqj  fidaridior.Precium  omphacio  in  libtas.vi.Fit  6C  alio  mo  cum  f mortariis  uua 
immatura  tenV.Siccataqj  in  fole  poftea digerit" in  pafhllos. 

DE  Iryo:8i  Oenanthe:6£  de  Elate  arbore:&  Cmamo  comaco.  Cap.xxix. 

EOdem  8C  iryon  pertinet  uua  populi  albx.  Optima  circa  gnidum  aut  canam  in 
fitientibus  aut  ficds  afpenfqj,  Secuda  i lycia  csdro.  Eodem  &oenathe  ptiet. 
Eft  autem  uitis  labrufc®  uua. Colligit'"  cum  floreicum  optime  olet. Siccatur  in  umbra 
fubfttato  linteo:acqj  in  cados  condit''. Prxdpua  exparapotamiarfecudaabantiochia: 
atqj  laodicia  fyris:  tertia  ex  montibus  medicis.Hsc  utilior  medicins.Quidaonibus 
his  proferunt  cam:qu®  in  cypro  ifula  nafcit^  namqusin  africa  fit:ad  medicos  tatii 
pettinet:uocat''qi  mafaris. Omnis  autem  ex  alba  labrufcaprxftantior  q e nigra  eft, Eft 
praterea  arbor  ad  eade  unguenta  pertinensiqua  alii  elaten  uocant:  quod  nos  albiete: 
alii  palma : alii  fpathen . Laudat'"  hammoniaca  maxime:mox®gypria,Dein  fyriaca: 
duntaxac  in  locis  fitientibus  odorataipingui  lachryma:qu®  in  ungueta  addit:ad  d^ 
tnandum  oleum  , In  fyria  gignit''  cinnamum  quod  comacon  appellant  * Hic  eft 


fuccus  nuci  expre(rus:multum  a furculo  ueri  cinnami  differcnsiuicma  tamen  gratia 
Precium  in  libias  afTes  quadraginta. 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  TER. 
TIVSDECIMVS.  PROOEMIVM. 


DE  Peregrinis  arboribus. 


ACTENVS  IN  ODORIBVS  HABENT 
preda  filus.Erantt^  per  fe  mira  fingula.Iuuitqj 
luxunamea  omnia  mifcere  : 8Cecunrtis  unum 
odore  facereJta  repta  futugueca. 

DE  Vnguentis:& quando  primum  funtco/ 

gnita  nobis:&  de  compofitione.  Gap. i, 

OVis  primus  inueneritmon  traditur.  Hiacis 


:epotibus  non  eritmec  thure  fupplicabat' 
PCasdii  tatu  Si  citri  fuotum  fruricum  i factis  fumo 
conuolutum  nidorem  uerius  q odorem  noueta't. 
ipTam  rofe  fucco  reperto.  Nominatur.n.id  quoqi 
Lvii'  olei  laude,  Perfatum  elTe  debet  gentis  uguentii, 
t eosa:  accetfita  commedatide  ingluuie  natum  uirus  extiguut. 
Primum  quod  equidem  inueniam:caftris  Darii  regis  expugnatis  f reliquo  eius  appa' 
ratu  Alexander  cepit  fcrinium  unguentorum.Poftea  uoluptas  eius  a nfis  quoqj  inter 
laudatiffima  atqr  etia  honeftiffima  uide  bona  admiffa  eft.Honofq;  iis  Si  ad  defudlos 
pertinete  coepit. Quapropter  plura  de  eo  dicemusrq  quae  etiam  ii  nouetunt,  Fmticu 
ad  prafens  nomfbus  tantum  indicabuntur . Natura  uero  eorum  fuis  reddetur  loris. 
Vnguetis  cognomina  dedere  aliis  pattisialiis  fucciraliis  arboresraliis  caufae.Primuqi . 
id  fcire  conuenitrmutata  auiSoritate  ad  peius  tranfifle  gloriam. LaudatilTimum  fuit 
antiquitus  in  delo  infularpoftea  mendefium . Nec  mixtura  tantum  Si  compofitione 
hoc  acciditifed  iidem  fucd  uarie  alibi  ad  quaelibetprteualuereraut  degenerauere.  Itiu 
corfathidiu  maxime  placuitipoflea  cyzici : fimili  modo  rhodinum  phafeli . Qiiam 
gloriam  abftulere  neapolisicapuaiptenefte. Crocinum  m folis  cilicife  diu  maxie  lau' 
datumimox  rbodi.  Oenanthinum  in  cyproidefdc  i aegypto  prxpofitumipofteaadra^ 
miteo  : amaraanum  in  co.Poflea  eodem  loco  prxlatum  eft  melinum  : cyprinum  in 
cypro.  Deinde  in  xgypto  ubi  mendefium  Si  metopium  gratius  fatftum  eft.  Moxhoc 
abftulit  phoenice.Et  cyprini  laudem  xgypto  reliquit . Panathenaicum  fuum  athena 
perfeuerantet  optinuete.  Fuerat  Si  pardalium  in  tharfo  : cuius  etiam  compofitio  & 
mixtura  oblitterata  eft.  Nateiffinum  quoq;  ex  flore  narciflo.-defiit  componi . Ratio 
faciendi  duplex;fuccus;&  corpus. Ille  olei  generibus  fere  conftat:  hoc  odorum  . Hac 
ftagmata  uocantrilla  hedyfmata.Tertius  inter  hxc  eft  colos  a multis  neglecftus.  Hu' 
ius  caufa  addunt' cinabari  Si  anchufa.Sal  afperfus  olei  naturam  coercet.  Quibus  an' 
chufa  adietfta  eft  : fal  non  addit' . Refina  aut  gummi  adiiciunt' ad  continendu  odore 
in  cotpore.Celertime  iis  euanefeit  atq;  defluitifi  non  fit  hxc  addita  , Vnguentotum 
expeditiflimumfuitiprimumqjut  uerifimile  eft  e brio  & balanino  oleo  : de  quibus 
fupradiximus.Incrcuit  deinde  mendefium.  Balanino  refina  mixta:  magifqr  etia  nu 
metopio.Oleu  hoc  eft  amygdalis  amaris  exprelTum  f xgypto.  Cui  addidere  dphariui 
cardamomum:iuncum:calamum:mel:uinum:myrrham:femenbalfamt:gaIbanums 
refina  therebrthin.i.Et  e uiliflimis  quidem  hodie  efttobid  creditum  & id  i uetuffimi' 
efle.  quod  conftat  oleo  myrteo;calamo:cupreflb:cypro:lentifco:malogranati  cortice- 
Sed  diuulgata  maxime  unguenta  crediderim  rofatqux  plurima  ubiqj  gignit.  Itaque 


fimpliciffia  rhodini  mixtura  diu  futt:addmsomphacio!floret(>fe;ctocino:an3bati: 

caIamo:meUe:iunco:faIis  floreiaut  anchufaiuino.  Similis  rario  Sc  in  crocino  additis 
onaban  anchufa  uino.Silis  dC  in  fanfuano  admixtis  omphacioicalamo:  Optimum 
hoc  in  cypro  & mytilenisiubi  pIurimafanrucus.Mifcent  8c  uiliota  genera  olei  myrto 
lautoiijbus  addif  fanfucinumdilium:  focnogr^cuimyrrhaicafiamardum  iiincusiri/ 
namomum.E  malis  quoqj  cotoneis  & ftrutheis  fit  oleum(ut  diximus)melinii!  quod 
in  unguenta  ttanfitiadmixtis  omphacio:  cyprinoifamioibalfamoiiuncoicafiaiabto/ 
tano.  Sufinum  tenuiffimum  omnium  eft  . Conflat  ex  liliisibalanoicalamoimello: 
cinnamomo:  croco  : mytrha  . Etidecyptinuexcyprot&omphacior&cardamomo: 
calamo  afpalathotambrotano.  Aliqui  fli  in  cyprinum  addunt  myrrham:SC  panacen. 
Hoc  optimum  fidonetmox  ai^ptoifi  non  addaf  felaminum  oleum.  Dutat  & qdrie^ 
nio. Excitatur  cinamomo.Telinum  fit  ex  oleo  recenti  cypto:calamo:melliloto:fccno/ 
gra;co:melle:mello:otaro:amataco.  Hoc  erat  celeberrimum  Menandri  poets  comici 
itatc.Poflea  multo  fucceffit  propter  gloriam  appellatu  megalium  ex  oleo  balanino 
balfamo:calamo:iunco  xylobalfamoicafiairefma.  Huius  proprietas  ut  uentiletut  in 
coquedo  donec  definat  olere.Rurfus  refrigeratum  odorem  fuum  capit.Sfguli  quoqj 
fucci  nobilia  uguenta  fadunt.In  primis  malobathrumipoftea  iris  illyrica:&  cisicena. 
amaracus. Herbarii  in  utraqj  pauca  iis  & alia  aliis  mifcet.Qui  plurima  alterutri  mei: 
falis  flotem:omphacium  angnifoliam  panacen.Extema  omnia . Et  prodigiofa  dna' 
mino  precia.  Adiicitur  cinnamomo  balaninu  oleum:xylobalfamum:calamus:iucus: 
balfamifeminatmytthaimel  odoratum.  Vnguentotum  hoc ctatTiffimum. Precia  ei  a 
denariis. xxxv.ad.ccc.x.  Nardinum  fiue  foliatum  conflat  omphacio:balanino:iunco: 
coflomardo:amomo:myn:ha:balfamo.In  hoc  genere  coueniet  meminiffe  herbarum: 
qus  nardum  indicum  imitentur  fpecies  nouem  a nobis  effe  di<!las:tata  materia  adub 
tetandi  efl.Ommia  autem  acutiora  fiunt  coflo:amomo:qus  maxime  nares  feriunt. 
Ctaffiora  myrrha  fuauiotaqj. Medicis  autem  utiliora  croco.  Acerrimaper  feamomo. 
Hoc  a capitis  dolores  facit. Quidam  fatis  habent  afpetgere  qus  funt  preciofifTima: 
citeris  decodlistimpendio  parcentesifed  non  eadem  efl  uis:nifi  unadecodlis. Myrrha 
& per  fe  unguentum  facit-fine  oleotfladle  duniaxat.  Alioquin  nimiam  amaritudine 
affert . Cyprino  uiride  fitifufino  uguinofumiraendefio  nigrum:rhodino  candidum: 
myttha  pallidum.  Hsc  fur  antiqui  inuentionis  genera:ac pofleraofhdnarum  furta. 
Nunc  dicet’ cumulus  ifledelia’atum:8c  fuma  audlocitas  rei. 

Quod  unguentia  regale  uocefifiC  quE  diapafmata:&  qualiter  feruet’’.  Cap.ii. 

ERgo  regale  unguentum  appellatum:quod  pattho^r  regibus  ita  tepatur.  Cdflat 
myrobalano:co(lo;amomo:cfnamomo:comaco:catdamomo:nardi  fpica:mae 
to;niyttha:cafia:flitace:ladano:opobalfamo:calamo:iuncoq}  fytio:oehanthe:malo' 
bathro;fericato:cypto:afpalato:panace:croco:cyprio:amaraco:  colato  meile  : uino. 
Nihilqj  eius  rei  caufa  in  italia  uiifttice  omnium. In  europa  uero  tota  prster  irin  illyr 
rica  & nardia  gallicu  gignif.Na  uinu  fl<  rofa  Si  myrti  folia  oleuque  comunia  fere  oniii 
tetraci  intelliguntur.Siccis  odoribus  conflant  qui  diapafmatauocantur  . namfices 
unguenti  magmata  appellant.Inter  dnes  potentifffus  odor  quifquis  nouiffie  addif. 
Vnguenta  optime  feruantur  in  alabaflris:  odores  in  oleo.Quoddiutumitati eo^i  ta^ 
to  utilius  efliquanto  pinguiusiut  ex  amygdalis. Et  ipfa  unguenta  uetuflate  meliora. 
Sol  inimicus  iis.Quaobte  in  libra  coquuntur  plubeisuafis . Experimentum  eomm 
inuctfa  manu  capifine  catnofi  partis  calore  uitief. 

r Quanta  in  unguentis  luxutiaiSC  quando  primu  romanis  in  ufu.  Cap.iii. 

V Aec  efl  materia  luxus  e cunifhs  maxie  fuperuacui. Margariti  era  gemiqj  ad  hi^ 
f redem  tn  trafeunt. Vefles  prolongant  tepus  . Vnguenra  illico  expirantiac  fuis 
nionuntur  horis. Suma  comendatio  eorumjur  tranfeunte  foemina  odor  inuitet  etia 
aliud  agente . Excediltqj  quadragenos  denarios  libri. Tan tu  emitur  uoluptas  aliena. 


Etcnf  odore  qui  gerit:  ipfe  no  fentir*  Sed  tri  6C  hxc  aliqua  differentia  fignada  funt 
In. M. Ciceronis  monumetis  inuemtur  unguenta  gratiora effe  qux  terra :q  qua: crocu 
fapiant:quando  etia  corruptiffio  in  genere. Magis  tamen  iuuat  quxda  ipfius  uitii  fc/ 
ueritas.Sed  quofdacraffitudo  maxiedeU<ftatridipfu  approbantes. Liniqj  lanofolu; 
fed  6:  perfundi  unguentis  gaudent.  Vicb'us  etia  ueftigia  pedii  tingi;  quod.M.Otho' 
ne  moftraffe  Neroni  pricipi  ferebat. Quxfo  ut  qualiter  fentiretur  iuuan  ab  ea  parte 
corporis  i'  Nec  non  aliquem  ex  priuatis  audiuimus  iuffiffe  fpargi  panetes  balnearum 
ungueto.  Atqj  Caium  prinripem  folitum  lauari.  Ac  ne  principale  uideatur  hoc  bonii* 
6C  poftea  quendam  ex  feruis  Neronis,  Maxime  tamen  mirum  eft  hanc  gratiam  pene^ 
traffe  SC  in  caftea.  Aquili  certe  ac  figna  puluerulenta  illa  & cuftodiis  horrida  iungut 
feflis diebus. Veinaq;  dicere  poffeus;quis  prius  iffituiffet  ifta  . Nimir^  hacmercede 
orbem  terrarum  corrupti  deuicere  aquili . Ifta  patrocinia  quirimus  uitus:urphoc 
ius  fumant" fub  caffide  unguen ta.Quado  id  primum  ad  romanos  penecraueriemon 
facile  dixerim.  Certum  e Antiocho  rege  afiaq?  deuidtis  urbis  ano  cjuigenterimo  fexa' 
gefimoqnto.P.Licinium  Craffum:Iulium  Cifarem  cenfores  edixiffeineqs  uMcrec 
unguenta  exoticatficem  appellauete.  At  hercules  iam  quidam  etiam  in  potu  addiit. 
tanriq?  amaritudo  eft :ut  odore  prodigo  fruantur  ex  utraqj  parte  corporis. L.Plotiufji 
-L.Plotii  bis  cdfulis  ceforifue  fratrem  proferiptum  a triumuiris  i falernitana  latebra 
ungueti  odore  proditum  conflat . quo  dedecore  tota  abfoluta  proferipeio  efl.  Qitis 
enim  non  merito  iudicet  periffe  tales  fCiterum  terrarum  omnium  igyptus  accdmo'' 
datiffima  unguentis.  Ab  ea  campaniaefl  proxima  copia  rofi. 

DE  Palmis:8d  natura  earum:6d  gnibus.  Cap.iiii. 
iT  Vdia  inclyta  efl::uel  magis  palmis:quarum  natura  nunc  dicet’ . Sunt  quidem 
I in  europa  uulgoq?  italiatfed  ftenles.Ferutm  maritimis  hifpanii  frutihimiue^ 
immitem:  dulcem  in  africaffed  flatim  cuanefeentem.  Contra  in  oriente  ex  iis  uina. 
Gentiumq;  aliquibus  panis. Plurimis  uero  ettam  quadrupedum  cibus. Qifamobrem 
iure  dicentur  externi.  Nulla  eft  in  italia  fponte  genitamec  in  alia  parte  terrarummifi 
in  calida. Frugifera  uero  nufq  nifi  in  feruidA.Gignit'’leui  fabulofaqj  terra : maiore  in 
parte  & nicrofa. Gaudet  6c  riguisitotoqj  anno  bibere  cumametranno  fitienti.  A fimo 
quidam  etiam  lidi  putant.  Et  aiTyriorum  pars  aliqua  finon  riuis  mifceacur.  Genera 
carum  plurima. Et  prima  fruticem  non  excedentia.  Sterilem  hanc  . Aliubi  & ipfam 
fertilemibreueqj  ramis  obire  umbra foliorum.Tetflorii  uicem  hic  parietibus  plenfqj 
in  locis  priftat  contra  afpgines.  Sunt  e procerioribus  filui  arbore  ex  ipfa  foliorum 
aculeo  fruticante  circa  fotas  pe(5tinarim:quas  filueftres  intelligineceffe  eft.Incertatn 
libidine  etiam  mitioribus  fe  mifeent . Reliqui  teretes  atqj  procen  denfis  gradatifqj 
corticum  pollicibus : ut  orbibus  faciles  fe  ad  fcandendum  orientis  populis  pnbent, 
Vtdem  fibi  arborifqj  induuiis  circulu  mira  pernicitate  tum  homine  fubeunte.Coma 
omnis  in  cacumme:&  pomum  eftinon  inter  folia  ut  in  citeris:  fed  fuos  inter  ramos 
palmitibus  racemofum.  Vtraq?  natura  uus  atqj  pomi. Folia  cultrato  mucrone  laceri' 
bus  in  fefe  bifidatis  bellas  primum  demonftrauere  gemmas. Nunc  ad  funes  uitiliuq? 
nexus  & capitum  leuia  umbracula  funduntur.  Arboribus  immo  potius  omnibus  qus 
terra  gignitiherbifq^  etiam  utruqj  fexum  effe  diligentiffimi  naturi  tradunt.  Quod  i 
plenum  fatis  fitdixiffe  hoc  in  loco. Nullis  tamen  arboribus  manifeftius.Mas  in  pal' 
mite  floret.  Foemfa  citra  florem  germinat  tantum  fpini  modo.  Vtrifq?  autem  prima 
nafeitur  pomi  carotpoftea  lignum  intusthoc  eft  femen  eius.  Argumetum  quod  pus 
fine  hoc  reperiuntur  in  eode  palmite.Eft  autem  oblongum  non  ut  oliuis  orbiculatu. 
Pritcrca  cifum  a dorfo  puluinato  SC  i aluo  media  fiffuraiplerifqj  umbilicarumrude 
primum  Tpargif  radix. Seritur  autem  pronumiflC  bina  iuxta  compofira  femina:  fupq? 
totidem:quoniam  infirmafingulis  piata  eft. Quaterni  coalefcunt.Mulriscadidifqj 
lignum  hoc  a carnibus  difandif^ tunicis  aliis  corpori  adhirentibusilaxcqj  diftasrtatu 


icacumtsftlo  adhaerens,  Cato  maturefdtanno.Quiburdamtn  in  lodsut  cypro:  qq 
ad  maturitate  n6  perueniatigrato  fapore  dulcis  eft.Sc  folm  ibi  latius,  frut^us  5 reliqs 
rotudior.Nec  ut  deuotetut  corpus:uerum  utexpuatur  fucco  mo'  expreffo.Et  i' atabia 
languida:  dulces  tradunt" effe  palmi.Quaq  luba  apud  fcenitas  arabas  prifert  dnibus 
faponbus:qua  uocat  dabulan.  Caetero  nd  fme  maribus  gignere  fccminas  fpdte  edito 
nemore  cdfitmat.Circaqj  fmgulos  plurcs  nutarein  cu  pronas  bladiocibus  comis. Illu 
eredis  hifpidum  afflatu  uifuqj  ipfo  6C  puluere  etia'  reliqs  mantarc.Huius  arbore  ex- 
cifa  uiduas  poft  ftenlefcere  foeminas.  Adeo  efl;  ueneris  ftelledus  uti  coitus  etia  exco-^ 
gitacus  fit  ab  homine:  cx  maribus  flore  ac  lanugine  : inten'  uero  tantu  puluere  iTpfo 
foEmts.Serunt  aure  palmea;  trunco  duo^  cubitowldgitudineacerebro  ipfo  arboris 
uiridi  fifluris  diuiTo  atqj  defoflb.Etab  radiceauulfa:  uitalis  efatus:&  ramow  tenerri^ 
mis . In  aflyria  ipfa  quoq^  arbor  ftrata  in  folo  humido  tota  radicatur : fed  i frutices 
non  in  arborem. Ergo  plantaria  inftituuntianniculafqj  cranrferunt:ac  iterum  bimas. 
Gaudent  enim  mutarione  fedismerna  alibuin  aflyria  autem  circa  canis  ortum.  Nec 
ferro  atringunt  ibi  nouellas:fed  religant  comas:ut  i altitudinem  exeant.Robuflas  de^ 
puunt;craflitudis  gratia  femipedales  ramoni  relinquentes  truncos.  Qui  dedfi  alibi 
necant  matre.  Diximus  falfum  ab  iis  folum  diligi.  Ergo  ubi  nd  efl  taleifaleafpgut: 
non  radicibus  fed  longius  paulo.  Qu«dam  in  fyna  & ^gypto  in  binos  diuidunt  fe 
truncos:  in  creta  di,  ternos:qusdamc^  6C  in  quinos. Ferut  flarim  in  trimatu.  In  cypro 
ucro  fyria  sgypeo  quadrima  alizE:alia:qj  quinquemiesraliar  altitudine  homfs  : nullo 
incus  pomi  ligno  qdiu  funtnouell*:obidfpadonum  accepto  nomfe.  Genera  earum 
multa.Scerilibus  ad  materias  operaq?  lautiora  utitur  aflyria;&  tota  pctfis.Sunt  Sd  csy 
dux  palmarum  quoqj  filux.-getminates  rurfus  ab  radice  fuccifx.Dulas  medulla  ea^r 
in  cacumine  quod  cerebrum  appellant,  exemptae^  uiuunttquodnon  alix.  Vocantur 
autem  chamerepes:folio  latiore  ac  molli:ad  uitilia  utiliflimo.  Copiofx  in  creta  : fed 
magis  in  ficilia, E palmis  prunae  uiuaces:ignirc5jlentus.  Frudiferarum  aliis  breuius 
lignumin  pomoraliis  longius. His  mollius:illis  durius. Quibufda  ofleum:limatuq} 
dente  contra  fafeinantes  religione  politum.  Aliud  plunbus  ueflitum  paucionbufue 
tunicis:  aliud  craflioribus  tenuionbufue.Ita  fiunt  undequinquaginta  genera;  fiquis 
omnium  perfequi  uelit  nomina  etiam  barbara:uinorumqj  ex  iis  difleterias.  Qariflie 
omnium:quas  regias  appellauereabhononbusiquoniam  regibus  tatum  perfidis  fer^' 
uarenturbabylone  natx  uno  in  horto  bagoo.  Ita  enim  uocant  fpadones  : qui  apud 
eos  etiam  regnauere.Horcus  ille  nunq  nifi  dominantis  in  aula  fuit.  At  in  meridiano 
orbeprxripuam  optinent  nobilitatem  fyagti.Proximamc^  margarides.Ex  breues:ca'' 
clidx:rotundx:aanis  q balanis  filiores. Quare  flC  nomen  a margaritis  accepere.  Vna 
earum  arbor  f chora  effe  tradit':una  6dfyagrorum.Mitumqj  de  ea  accepimus  cu  phoc' 
niceaue:qux  putatur  exhuiuspalms  argumento  nomen  accepifleiiterum  mori : ac 
renafei  cx  feipfa:quod  erat  priusipomis  teferta.Ipfum  pomum  grade:du9':homdu; 
& a exteris  generibus  diftas:  fapore  ferino  quem  ferme  f apris  nouimusteuiddiflieqj 
caufa  efl  nomis.  Quarta  audoricas  rcanda[idum:a  fflicuefle  appellatarum  . lam  in 
xthiopix  fme  quinqj  earum  nec  plurimas  arbores  cradunt:non  raritate  magis  q fua' 
uicate  mirabiles.  Ab  iis  caryotx  maxime  celebrantur  cibo  quidem:fed6i  fucco  uber^ 
nmx.ex  quibus  prxdpua  uina  orienti  iniq  capiti:unde  pomo  nome . Sed  ut  copia 
ibiatqj  fertilitas  ita  nobilitas  in  iudaea:ncc  in  totatfedhiericute  maxime, Quanq  lau^ 
datx  &rachelaidx:&  phafelidx:  atqilibyadxgdiseiufdemconuallibus.Doshispray 
opua. Succo  pingui  ladentibustquodamcji  uini  fapore  in  meile  prxdulri . Sicaores 
in  hoc  genere  nicolai:  fed  amplitudfsprxcipux  . quaterni  cubicorum  longitudinem 
€fficiunt.Minusrpeciofa::fedfaporecaryotarumforores:8£obhoc  adelphidesdidx: 
proximam  fuauxtatem  habent:  non  tamen  eandem. Tertium  ex  iis  genus  patet: 84  ni' 
naio  liquore  abudat.Rumpitqj  fe  pomi  ipfius  etiam  in  fuam  matrem  ebrietas  calcatis 


fimilc.Suuin  genus  fed  e ficciore  turba  iacens  dadylis  prslonga  gracilkatecuruatisi 
tctcatn.Nam  quos  ex  tis  deotum  honori  dicamusridaxjs  appellauii  ludsa  gens  con^ 
tumelia  numinum  infignis.In  totum  arentes  thebaides  acq?  arabicacimacro  corpore 
cxiles:5i  affiduo  uapore  torrentes, Cruftam  uerius  q cutem  obducunt.  In  ipfa  quidern 
«chiopia  friatur  hxc:  tanta  eft  ficatas.&  farm*  modo  fpiffatur  in  panem.Gignit''aut 
in  frutice  ramis  cubitalibus:folio  latiorejpomo  rotudorfcd  maiore  q mali  aplitudie. 
exeas  uocant.  triennio  maturefcut.femperque  frutia  pomum  eftfubnafcente  alio. 
Thebaidis  frucflus  ex  templo  in  cados  condit:cum  fui  ardoris  animam:ni  ita  fiatrce' 
lenter  expirecimarcefcicqj  non  retoftus  furnis  . Ex  reliquo  genere  plebeix  uidetitur. 
Syri  hoc  6C  luba  tragemata  uocant.Nam  in  alia  parte  phoenicis  cilicixqj  populari  eda 
nomie  a nobis  appellat  balani.  Eo^quoqj  plura  genera.  Differut  figura  rotuditatis 
aut  pceritacis.Diffetunt&colore  nigciores:ac  rubentes,  nec  pauciores  fico  eraduntur 
colotes. Maxime  tamen  placentcandidt.DiO:ant&  magnitudine  prout  multi  cubitu 
effecere. Quidam  fut  non  ampliores  faba.Scruant  ii  demum; q nafciit  in  falfis  atque 
fabulofismcin  iudxa:&  cyrenaicarafiica.  Non  item  in  xgyptorcyproifyriaifeleucia! 
affyiia.Quiobrcm  fues  &C  reliqua  animalia  ex  tis  fagtnancur.  Vitiati  aut  uetufli  eius 
pomifignum  eftideadiffe  cadida  uerrucam:qux  racemo  adhxfent.  Alexadn  mtlites 
palmis  uifidibus  ftrangulati  funt.In  gedrofis  id  farflumeftpomi  genere.  Alibi  copia 
euenic.Eft  enim  tanta  mufieis  fuauitasiut  finis  mad^i  nd  nifi  piculo  fiat. 

DE  Syrix  arboribus.  Cap.v. 

SYriaprxterhac  peculiares  habet  arbores. In  nucum  gne  piftacia  nota.Prodeife 
aduerfus  ferpenemm  traduntur  morfus  SC  potu  & cibo. In  ficorum  aute  caricas 
& minores  eius  genensiqux  cottana  uocant.  Item  pruna  in  damafeo  monte  nata  & 
myxaiutranqj  lam  familiarem  italix.  Ex  myxis  inxgypto  6C  uina  fiunt.  luniperifk 
milicudine habent  phoenices  exdrum  minorem.  Duo  cius  gnadyria  & phcenicia. 
Differiic  folio. Nam  qux  durumiacutumifpinorum  habet  oxycxdros  uocat;  ramoCa 
6;  nodis  infeffa.  Alcera  odore  prxftat , Frudlum  fetunt  myrti  magnitudmeidulcem 
lapore.  Et  maioris  cawlti  duo  genera. Qux floretffruiilum  no  fert.Frucftifera  no  flo- 
ret. Et  mea  antecederem  frucilum  occupat  nouus. Semen  eius  cupreffo  fimile.QiiulI 
cxdrclace  uocant. Ex  hac  refma  laudatiffima.Materix  uero  ipfi  xtemitas.  Itaqj  & fk 
mulacra  deorum  ex  ea  facfticauerunt.Cxdrinus  eft  lomxin  delubro  Apollo  Sofianus 
c feleuciaadueditus.Cxdro  fimilis  in  ateadia  eff  atboriqux  f phrygia  frutex  uocat. 
DE  Terebintho.  Gap. vi. 

SYtia  & terebinthum  habec-Ex  lis  mafcula  cfl:  fine  frufftu.Faemfarum  duo  gnat 
Alcerifruclus  rubet  lentis  magnitudineralteti  pallidus.  Cum  uice maturefeit: 
non  grandior  faba: odore  iucimdiorrtaiffu  refinofus  circa  idam  croadis.Sedinmace'' 
donia  breuis  arbor  hxc  acqj  fruticofa:  m damafeo  fyrix  magna.  Materies  ei  admodii 
lenta  ac  fidelis  ad  uecuftatemieximii  ac  nigri  fplendorisiflos  racemofus  oliux  modo: 
fed  rubensifolia  denfa.Ferc  & folliculos  emittentes  quxdam  animalia  ceu  culicestle-' 
toremqj  refinofam:qui  &C  ex  cortice  erumpit.  Etiam  rhus  Cyrix  mafcula  fert : fterili 
fcemfa:  folio  ulmirpaulo  longiore:Si  pilofoffoliorum  inter  fe  femper  contrariis  pedi^ 
culisrgracilubreuiqj  ramo. pelles  candidx  conficiuntur. Iis  femen  lenti  fimilc  cu  uua 
rubefcitiquoduocat  rhusimcdicamentis  neceffatium; 

DE  Ficu  xgyptia  dc  cypria.  Cap.vii. 

Et  in  xgypto  multa  arborum  genera:qux  non  alibi.  Ante  omnia  ficus  obid 
gyptia  cognominata.  Arbor  moro  fimilistfolioimagnitudinerafpciItu.Po*^^’^ 
tert  no  ramis  : fed  caudice  ipfo.idqj  ipfum  ficus  eft  prxdulcis:  fine  granis  itenoribus 

perqfoECundo  prouenni : fcalpendo  cantum  ferreis  unguibus. aliter  non  matureftit. 

Sed  cum  fatftum  eftiquarto  die  demeciturralio  Cubnafccnte  r fepteno  ita  numeroU 
partu  per  fmgulas  xftaccs  mulco  latfte  abundante. Subnafeitur  etiam  fi  nd  fcalpaw^ 


f(Etus:quater  sftate.priorcmqj  expellit  immamrum.  Materies  proprii  generis  inter 
utilifTimas.Caefa  ftarim  ftagnis  mergit^hoc  cfl  eius  ficcari.Ec  primo  fidetipoftea  flu^ 
itare  incipic.certoqj  eam  fugit  alienus  humor:  qui  aluim  omnem  rigat.  Cu  innatare 
ctrperit:  tempeftiue  habet  fignum.Huic  filis  qdatenus  quae  uocaf  cypria  ficus  f creta. 
Nafli  ill^  i*'  caudice  ipfo  fert  pomum  dC  ramisicum  in  craffitudinem  adoleuere.Sed 
hxcgermina  emittit  fine  ullis  foliis  radici  filia.  Caudex  arboris  populo  filisrfolium 
ulmo.Fruiftus  quaternos  fudit:totiens  flC  germinat.Scd  groffus  «us  non  maturefeit: 
nifiincifura  cmilTo  laiflc.Suauitas  & interior  fici. Magnitudo  forbifflis. 

DE  Ceraunia  & Siliqua.  Cap.viii. 

Siliqua  quam  iones  cerauniam  uocant:  truco  6c  ipfa  fertilis:  fcd  pomo  filiqua. 

Obid  qda  agyptia  ficu  dixere  errore  manifefto.  Nd  enim  in  sgypto  nafeitur: 
fedin  fynarioniac^  6C  drea  gnidumratqi  in  rhodorfemper  comannbus  foliisifloreca^ 
didoicumuehementiaodoris.Plantigeraimis  partibusjai  ideo  fupcrficie  flauefcens 
fuccum  auferente  fobole.Pomo  antecedentis  anni  drea  canis  ortus  decradto:ftatim 
alteri  parit.Poftea  flore  p ardlu^  hyeme  foetus  enutnecc. 

DE  Perfico  aegypti  6C  fpina  xgyptia.  Cap.ix. 

AEgyptus  & perfica  arborem  fui  generis  habet  filem  piro:folia  retinete.  Fertilitas 
affidua  eius  fubnafcentecraflino  frutitu.  maturitas  ctefiarum  afflatu.Pomum 
longius  piro  inclufum  amygdalx  putamfe  fit  corioicolorc  herbido.  Sed  ubi  nux  illi: 
huic  pomumtdiflerens  breuitate  ac  mollide.Et  quis  blandiat"  prsdulds  fuauitasmd 
innocuum. Materies  boniratejfxrmitudinemigrida  quoqj  nihil  differens  a loto.  Si^ 
mulacra  ex  ea  faiflitauere  nd  eadem  gratia  q fideli  materierut  ex  arbore  quam  balanu 
appellauimusrmagna  ex  parte  contorta. Naualis  itaq?  tantum  efl.At  e diuerfo  cinus 
in  magno  honore  palmae  filis  tquado  fit  eius  foliis  uruntur  ad  textilia.  Differt  ^ i bra/ 
chia  ramorum  fpergit^Pomo  magnitudoiquae  manum  impleat:colos  fuluus.  cdme^ 
dabilis  fucco  ex  auflero  fit  duld. Lignum  itus  grandis  firmsq;  duricixicx  quo  uelares 
detornant  annulos.In  eo  nucleus  dulcis  dum  recens  efl.Siccatus  durefeit  adifinitu: 
ut  mandi  non  pofltt  nifi  pluribus  diebus  maceratus. Materies  crifpioris  elegantia: : fit 
ob  id  perfis  gratiflima.Nec  minus  fyria  fpina  celebratur  in  eadem  gente  dutaxat  ni'' 
gra:quonia  incorrupta  etiam  in  aquis  duratiob  id  utiliffima  nauium  coftis.  Cidida 
faalc  putrefeit.  Aculeus  fpinatum  fit  in  foliis. Semen  in  filiquisrquo  coria  pficiuntur 
galItuice.Flos  fit  coronis  iucundusifit  medicamentis  utilis.  Manat  fit  gummi  ex  ea. 
Sed  prxeipua  utilitas  q»  exfa  anno  tertio  refurgit.  Circa  thebas  hxc:ubi  fit  quercus  fit 
perfica  oliua.ccc.a  nilo  fladiisrfilueftri  tradbi  fit  fuis  fontibus  riguo, 

DE  Pruno  fit  arboribus  circa  memphin.  Cap.x. 
iT  Bi  prunus  xgypria  non  diffimilis  fpinx  proxime  diiflx.Pomo  mcfpili:mature^ 
fc&  brumamec  folia  dimittens.Lignum  in  pomo  grande:fed  corpus  ipfu  nata 
coptaqi  mefliu  inftar  incolis.Purgamm  enim  tuduntifecuantqi  eiUs  offas.  Silucffris 
fuit  fit  circa  memphin  regio  tam  uaff  is  arboribusiut  terni  nequirent  uelcircumplcifb’: 
unius  peculiari  miraculo:  nec  pomum  propter  ufumuc  aliquemrfedeuctum.  Fades 
enim  fpinx.foliahibet  ceu  pennas:qux  tacfhs  ab  hoie  ramis  cadut  ^rinusjac  poffea 
renafeut.  DE  Gumigntbus:fitpapyro.  Cap.xi. 

eVmmi  optimum  effeex  xgyptia  fpina conuemt:uermicu!atum:colore  glauco: 

purum: fine  corticerdentibus  adhxrens.Ptecium  cius  in  libras.xiii.  Deterius  ex 
amygdalis  amarisrfit  cerafo.  Peffimum  ex  prunis.  Fluit  fit  ex  uitibus:ffatiu  ulceribus 
aptiffimum.Ecaliqdom  oleardentium  dolori.  Vlmo  etiam  incorico  monte  cilia*. 
Aciunipero  ad  nihil  utile. Ex  ulmi  uero  gummi  fit  culices  ibi  nafcunt.Fit  St  ex  farco-' 
coIla:ita  uocat’’ arbor:summi  urilifltmum  piifforibus  ac  medicis : file  pollini  thuris. 

ideo  candidum  qruffum  melius. Pterium  eius  quod  fupra. Nondum  paluffria  at'- 
tigimus : nec  frutices  amnium. Prius  tame  q digrmiamur  ab  sgypto  fit  papyri  nata 


dxcet':aim  charcseufu  maxime  humanitas  uiceconftet& memoria . Echanc  Alexadri 
Magni  uitfloria  repertam  audior  cft.  M.  Varroicodita  in  a:gypto  alexandria.  Antea n6 
fuiffe  chartarum  ufum.Palmarum.  foliis  primo  feriptitatum  : deicle quaruda  arbori 
hbris:  poftea publica  monumenta  plumbeis  uolumibus:  mox  &priuata  litcis  cofici 
coepta:  aut  ciris.  Pugillarium  enim  ufumfuilTe  ante  troiana  tpfa  inuenimus  apud 
Homerum. Illo  uero  prodente:ne  terra  quidem  ipfa  tota  fuilTeiqui  niic  igyptus  in-- 
telligiticum  in  febenniftico  faltem  eius  nomis  charta  nafeat.  Poftea  adaggerata  nilo. 
Siqdem  a pharo  infulaiquaenuncalexandrii  ponte  iugit'’:nodlis  dieiqj  uclifico  naui/ 
gii  curfu  terram  fliiflc  prodidit.  Moximularione  arca  bibliothecas  regum  Ptolemai 
& Eumenis  fupprimete  chartas  Ptolemio  ide  Varro  mebranas  pergami  tradidit  rep/ 
tas.Pofteapromifcuepatuitufus reirquaconftatimmortalitas hommum.  Papyrum 
ergo  nafdt' f paluftnbus  igypriiaut  qcfcentibus  nili  aquis:  ubi  euagaci  flagnant  duo 
cubita  nd  excedente  altitudie  gurgitum.  Brachiali  radicis  obliqui  cranitudie:tri3gulis 
lateribus  decem  nd  amplius  cubitorum  longitudinc:in  gracilitatem  fafligiatu  chyrfi 
modo  cacumen  includens.  Scmic  nullo  aut  ufu  eius  alio  q flons  ad  deos  coionados. 
Radicibus  incoli  pro  ligno  utunt":  necignis  tantum  graria:fcd  ad  alia  quoqj  utefilia 
uaforum.Ex  ipfo  quidem  papyro  nauigia  texunt. Et  c libro  ueIa:tegetefqj:nc(Jnon8i 
ueftem:atq?flragula:ac  funes. MandutquoqjCTudum  decodlumqijfuccum  tantum 
deuorances.Narcu  & f Tyria  circa  quem  odoratus  ille  calamus  lacum.  Neqj  ad  alios 
ufus  illis  q i funibus.  Rex  Antigonus  in  naualibus  uTus  efl  rebus:nd  dum  fparto  cd' 
municato.  Nuper  & in  cuphrate  nafeens  circa  babylonem  papyrum  intcllei^lumcft 
eundem  uTum  habere  quem  charti.Et  tamen  adhuc  malunt  parthi  ucflibus  litteras 
intexere. Pnparant'' exeo  charta?  diuifi  acu  in  pritenues:fed  qlatilTias  filluras. 

DE  Generibus  chartarum:&  quomd charti  fiat;6C  de  charta^i  ^batione  & uitiis 
& glutino  earum.  Cap.xii. 

PRincipatus  medio  atq?  inde  TcilTun  ordfe.Hieratica  appellabat  anriqtusireli-' 
giofis  tantum  uolumibus  dicatarquiabadulationc  Augufli  nomen  accepit. 
Sicut  fecunda  Liui®  a coniugeeius.Ita  defeendit  hieratica  in  tertium  nomen. Proxi^ 
mu  amphitheatrici  datum  fueratia  confe(^lurI  loco. Excepit  hac  tomi  Fannii  Tagax 
offidna.tenuatamqj  curioTa  interpollationeiprincipalem  fecit  e plcbeia.6C  nomen  ei 
dedit. Qui  non  effet  ira  recuracaMn  Tuo  manTit  amphicheatrica.Poft  hancTaiticaab 
oppidojubi  maxfa  fertilitas  ex  uilioribus  ramentis, Propiorcp  etiam  num  cortiri.  Te' 
neottea  a uicino  loco,  pondere  ia  hic  non  bonitate  uenalis.Namamphotetica  futilis 
Tcribedo  inuolucris  chartarum  Tegcflriumq)  in  mercibus  uTum  pribctjfii  ideo  a mer^ 
catoribus  cognominata.  Pofl:  hac  papyrum  eftextremumqj  eius  Teirpo  ffleracnead 
funes  quidem  nifi  in  humore  utile. Texuntqj  omnes  tabuli  madentes  mli  aq.  Tur' 
bidus  liquor  uim  glutini  pnbetcum  primo  Tupina  tabula. Sceda  adliniTlongitudfc 
papyrirqui  potuit  e(Tc  Tegminibus  utrfq?  amputaris. TranTuetfa  poflea  crates  pagiV. 
Premunt  deinde  prelisidC  Ticcantur  Tolctatq?  inter  Te  pagclli  iugut.  A proxiarum  fep 
bonitate  dimmutioneaddcterrimas.Nuq  pIuresTcapo  q uiceni.Magnain  latttudfe 
carum  differentia. Xiii.digi torum oprimis. Duo  dettahut  hieratici.  Fannianadenos 
habet. Et  uno  minus  amphitheatrica.Pauciores  Taiticainec  malleo  Tufficit.Namam 
phoretici  breuitas  fex  digitos  no  cxcedit.Priterea  Tpetilat  in  chartis  tenuitasidffitasi 
candorileuor.  Primatum  mutauit  Claudius  CiTar.  Nimia  qppe  augufbc  tenuitas 
tolerandis  non  Tufficiebat  calamis,  ad  hoc  tramittens  litteras  litun  metum  afferebat 
aduerTisifid  alias  fdecoro  uiTu  per  tranflucida.  IgiT SC  feciido  corio  flamina  fadla  funt 
c primo  Tubtegminc.  Auxit  6d  latitudinem,  pedalis  erat  menTura;& cubitalis  macro-' 
colis. Sed  ratio  deprehedit  uitium  unius  Tccdi  reuulTione  plures  infeflante  paginas. 
Ob  hoc  prilata  omnibus  claiidia.  Augufti  f epiflolis  au(!loritas  reliilla.Liuiana  fui 
«enuiticui  nihil  e prima  crat:Ted  omnia  e Tecuda,  Scabricia  Ieuigar''dece  concauo;  fed 


caduce  littcrx  fmt.  Minus  forbet.  Polit"  & charta  magis  ut  fplendeat.  Rebellat  fxpc 
humor  incunofe  datus.  Primocjj  malleo  deprehendit:  aut  etiam  odore  cu  fuerit  idi^ 
iigentior.Dcprchedit" 6L  Ictigo  oculis:fcd  mediis  fferta  glutinametis  ceu  tarnia  fugio 
papyri  bibulo  ibi  uixlfa  fundente  fe:tantum  left  fraudis.  Alius  igitur  iterum  texendis 
labor.Glutinum  uulpre  e pollinis  flore  temperatur  feruente  aq  minimo  aceti  afpfu, 
nam  fabrili  a gummi  commiffura:  fragiles  fuc.Diligcntior  cura  molli  panis  frumeta^ 
cit  colata  aqua  feruente  minimu  hunemodum  itcrgerit.  atqjetianili  leuiras  fupat" 
Omneauteglutinum  necuctuftius  effeuno  die  debet:necrecetius.Pofl:ea  malleo  te^ 
nuat":  & ite^  glutino  peurritur.  iteruqj  cofl:ri(flaerugat":atqj  extedit" malleo  Jtafunc 
longinqua  monumenta  Tiberii  Caiiqj  Gracchorum  manusrqux  apud  Pomponium 
fecundum  uitem  ciuemqj  clariffimum  uidi  annos  fete  poft.ee.  lam  uero  Ciceronis 
acdiui  Augufti  Vueilitqi  faepenumero  uidemus. 

DE  Libris  Num*.  Cap.xiii. 

iT  quidem  exempla  contra  Varronis  fententiam  de  chartis  repenuntur. 

X Nanqj  CafTms  Hemina  uctuftiftimus  audorannaliumquarto  eorum  libro 
didit  Cn.Tercntium  feribam  agtum  fuum  in  ianiculo  repaftinatcm  oftendiffe  arca: 
i'  qua  Numi  q rom.T  regnauit  fitus  fuiftet.In  eadem  libros  eius  repertos. P.Cornelio 
Xtfilio  Cethego. M Bebio.Q_.filio  Pamphilo  cofT.Adquosarcgno  Num®  colligut" 
anm.d.xxxv.84  hos  fuifte  e charta. Maiore  etiamnum  miraculo:quod  tot  infolTidu/ 
raueruntannis.Quapropter  in  re  tanta  ipfius  Hemin®  uerba  ponam.  Mirabatur  alii 
quomodo  lUi  libri  durare  potuiftent.Ille  itararionem  reddebat.  Iapidem  fuifte  qua^ 
dracum  circitet  in  media  atea  ufiftum  candelis  qq  uerfum.In  eo  lapide  infuper  libros 
impofitum  fuifteipropterea  arbitrarier  eum  non  computruiffe.  Et  libros  c®dratos: 
propterea  arbitrarier  eum  tineas  nd  tctigiffe.Nullainiislibris  fcriptaerat:mTi  phi® 
pvthaTorics.Eofqj cobuftos  a. Q. Petilio pr®torc:qa philofophi®  fcnpta cftet.  Hoc 
idem  tradit. C.PiTo  cenforius  primo  cdmcncario^:  libro . Sed  libros  feptem  iuris  po^ 
rificii  totidem  pythagoricos  fuifte. Tuditanus  uero  terciodccimo  Num®dcCTerorum 
libro. xii. fuifte.  Ipfe  Varro humana^iatiquitatum.vi.  Antias feciidoslibros fuifte. 
Ex  iis  duodecim  pontificales  latfos:  totidem  gr®cos.Pr®ccpta  philofophi®  cdririetes 
idem  tertios  ponit.quo  comburi  eos  placuerit.  Inter  omnes  uero  conuenit  fibyllam 
adTarqniu  Supbu  rris  libros  attulifte.Exqbusigniduocrematiabipfa.  Tertius  cu 
Capitolio  fyllanis  temporibus. Prxterea  Mucianus  tcrconful  prodidirnuper  fe  legifte 
cum  prxfiderec  lyct®:  Sarpedonis  a croia  feriptam  f quodam  templo  epiftol®  charta. 
Quod  eo  magis  mirorfti  etiamnum  Homero  prodente  ®gyptus  non  erat.  Aut  cur  fi 
iam  hic  erat  ufusiin  plumbeis. linteifqj  uolumfbus  'fetiptitatum  conftctfCur  & Ho' 
merus  in  ipfa  illa  lycia  Bellerophonti  codicillos  datos  nd  epiftolas  ^diditf  Sterilitate 
fentit  hoc  quoqj.Fatftumqj  iam  Tiberio  principe  inopia  chatc®;ut  e fenatu  darentur 
arbitti  difpcnfandx.alias  in  tumultu  uita  erat. 

DE  Arbonbus  ®thiopi*,  Cap.xiui, 

a A Erhiopia  sgypeo  conterrhina.Infignes  arbores  non  fere  habet:pr®ter  liniferas: 

quarum  natura  in  defcriptione  indorum  atc|j  arabi®  dicfta  eft.  Propior  tamen, 
nuic  natura  lan®.maiorqj  folliculus  granati  md  mali . Sflefqi  QC  iter  fe  arbores  ipf®. 
Pr-Eter  hic  palm®  quales  rettulimus.  Infularum  arbores  ambitu  ®thiopi®  Qi  nemora 
odorata  in  mentione  carum  diifta  funt. 

DE  Arlatis  arboribus  : & citreis  : 8C  qu®  in  his  laudentur:&  qu®  uituperentur. 

Capitulum. xVi 

ATlas  mds  peculiari  pditur  filuaide  q diximus.Cdfines  ei  mauri:qbus  plurima 
arborc®dri  & menfarum  infaniaiquas  foemf®  uiris  contra  margaritas  regerut. 
Extit  hodie. M, Ciceronis  in  lUa  paupercate:5C  quod  magis  mirum  eft:ilIo  ®uo  ept® 
libris, xi.Cum  his  memorant" fle  Galli  Afinii  qu®  libris. xi.uenundat®  funt.  Et  du®  a 


lubaregeucndete.Quarum  alteri*  precium  fuit  libns  ,xv-  alteri  paulominus.Intcriit 
nuper  inccndioiquam  Ccthegiis  decedens  libris.xiiri.permutaueratkci  fudi  taxatioe 
fiqs  pncdia  tanti  mercari  malit. Magnitudo  ampliffima  adhuc  fuit  unius  commifT® 
ex  orbibus  dimidiatis  duobus  a rege  mauritania:  Ptholemajo  quattuor  pedum  fe/ 
mipcdis  per  medium  ambitumtcraffitudie  qdtancali.  Maiufqj  miraculum  in  ea  eft 
artis  latete  iudlura  : qpotuiffet  eife  natura  folidea  Nomio  Tiberii  Ccfaris  liberto 
cognomen  trahentis  tribus  ficilicis  infra.iiii.pedes:cotidemqj  ffira  femipedem  ctalTi/ 
tudfs.Qua  i te  non  omittendum  Uidet":  Tiberio prfeipi  menfam  quattuor  pedes  Ctx^ 
tante  & fialico  excedentem.Tota  ueto  crafficudie  fefcuaali  operimento  cochylii  6i 
laminae  per  medium  ueftitam  fuiffeicum  tam  opria  Nomio  liberto  eius  effet.Cuius 
maceria  erat  tuber  hoc  e radicis  uicium.Maximeqj  i eo  laudatum  quod  fub  terra  totii 
fuerit  &rarius:qquxfupernc.qu3:qj  gignunt''  ctiamiramis.  Proprieqjquod  tanti 
emit  arborum  uitiu  eftrquarum  amplitudo  ac  radices  iftiari  pofTunt  ex  otbibus.  Sut 
autem  cupreiTo  foemiae  eciamnu  filucftri  (ilcs  foliojodoretcaudice.  Anchorarius  mos 
uocat  citerioris  mauritanisiq  laudanlTimam  dedit  caedrum  iam  exhauftus.  Menfis 
praecipua  dos  i uena  crifpisiuel  f uertice  paruis. Illud  oblongo  euenit  difcurfu:  ideoqj 
tigrini  appellant.Hoc  itortoidi  ideo  tales  pantherinae  uocant''.Sunc  & undati  crifps 
maiore  gra  fi  pauonum  caudi  oculos  imitet''.  Magna  uero  poft  has  gfa  extra  przdic/ 
tasctifpi  denfaueluti  grani  congerie: qs  obxda  filitudie  apiatas  uocanc.  Sumaucro 
omnium  in  colore. hic  maxime  mulli  placet  fuis  refulgens  uenis.  Poft  hic  aplitudo: 
etiam  totius  caudids.Iuuant  plura  quoqj  i una  menfa  uitia.Lignum  ita  uocat'',  Ma^ 
teria  furda  fididigefta  fimplicitasiaut  platani  foliorum  modo  digefta.  Ilignei  uen* 
etiam  filitudoiucl  colorisiA:  qbufdam  maxfc  obnoxias  fecere  iftus  uentiqi  rimi:aut 
capillamenta  rimas  imitata. Pofteamurena  nigro  tranfeurrens  limiteiuariifqjcorticii 
pund:is  apprehenfus  papauerummodoi&f  totum  atro  propior  colosimaculiucdif' 
colores. Virides  terra  condunt  barbari:&  cira  illinut. Artifices  uero  frumenti  acetuis 
imponunt  feptenis  dicbusitoridcmitetmilTis.Mirumqj  ponderi  quantum  ita  detra'' 
hant.  Naufragia  docuere  nuper  quoqj  hanc  maceriam  ficcatam  mari  duriric  6C  ma' 
curitate  feorrupta  fpiiTarimon  ullo  modo  uchemetius. Nutriunt" oprii  fpledefcutqj. 
manuqj  ficci fricant":  abalienis  maxie:neabaccoIisla:dat":ut  f iis  genit*, Inter  paua 
nitidioris  uit*  fftrumcta  h*c  arbor  c. Quapropter  ififtcdu  ei  quoqj  paulil  uidet" 
DE  Arbore  trogete.  Cap.xvi. 

NOta  etiam  Homero  fuit.Trogetc  uocat'':ab  aliis  thia.Hac  igit"  inter  odores  uri 
tradit  1 deliais  Circes  : quam  dea  uolebat  uelligi:magno  errore  eo^i  qodora^ 
menta  i eo  uocabulo  accipiunt.  Cum  pnfertim  eodem  uerfu  c*drum  laricemqj  una 
tradat.  In  quo  mamfeftu  eft  de  arboribus  tantum  locutum.  Theophraftusq  prius 
a Magni  Alexandri  icacc  fcribit:qu*  circa  urbis  rom*  quadringentefimum  qdragc'' 
fimum  gefta  funt  annum:  magnum  iam  huic  arbori  honorem  tribuit  memoratas  ex 
ea  referens  templorum  uccerum  corignationes : quandaq?  immortalitatem  materias 
f tciftis  cdtra  uitia  omnia  icorrupts.fedice  nihil  crifptus.  Nec  aliude  preciofiora  opa. 
Pr*cipuam  autem  efte  eam  arborem  circa  Hammonis  dcIubrum.Nafci  i inferiore 
cycenaic*  parte.Demefis  tamen  tacuit.  8C  alias  nullius  ante  Ciceronianam  uetuftiot 
memoria  cftrex  quo  nouici*  apparent. Alia  eft  arbor  eodem  nomie  malum  ferens  ex' 
ecratum  aliqbus  odore  & amaritudieialiis  cxpetitum:domos  etiam  decorans:  nec  di' 
ceda  uerbofius.  DE  Arbore  loco.  Cap.xvii. 

EAdemafricaqua  ucrgitad  nostinfigncm  arborem  loton  gignitiquam  uocanc 
celcin . Et  ipfam  icali*  familiaremifed  terra  mutatam.Pricipua  eft  circa  fyrtes 
atqj  nafamonas. Magnitudo  qu*  piro:qq  Nepos  Cornelius  breuem  tradat.Incifurs 
i folio  crebriorcs.-alioquin  ilicis  uiderent.Differenti*  plurcs:  exq?  maxime  frudhbus 
fiunt. Magnitudo  huic  fabxjcolor  croa:fedantc  maturitatem  alius  atq?  alius.-ficutf 


auls.Narcir  denfus  i ramis  myrti  modomon  ut  i italia  cerafi.  Tam  dulcis  ibi  abus: 
ut  nomen  etiam  genti  terrasqj  dederit  nimis  hofpitali  aduenaw  obliuione  pacris.Fe^ 
runtuentrisnon  fentirc  motbu  qeum  mandant. Melior  fine  uetiore  nucleo : qui  in 
altero  gneolTeus  uidef.Vinu  quoque  cxprimifhuic  file  mulfoiquod  ultra  denos  dies 
negat  durare  idem  Nepossbaccafqi  contufas  cu  filiqua  ad  abos  doliis  condi. Quin  di 
exercitus  paftos  eo  accepimusiultrocittoqi  cdmeantes  pafricam.  Ligno  colos  niger. 
Ad  nbia9i  catus  expetit^.E  radice  cultellis  capulos  breucfqj  alios  ufus  excogitauit.Hxc 
ibi  nata  arboris. Eft  autc  eodenomfe&hcrbat8C  fsgypto  caulis  f paluftrium  gne.Rc^ 
ccdcnbus.n.aqs  nili  riguisr^ucit fTlis  fab»  caule  foliifqj  dcnfa  congerie  ftipatis:  bre^ 
uionbus  tantum gracilioribufqi:cuiftu(itusicapitcpapaucri {ilis  icifuris  : omnique 
alio  modo.Tntus  grana  ceu  milium. Incola:  capita  i aceruis  putrefactunt.mox  fepanc 
Uuando.6i  ficcara  tundunt.coc^  pane  utuf.Mi^i  eflquodprster  hac  cradit^.Sole  oc' 
ndente  papauera  ea  comprimi  & integi  foliis.  Ad  ortum  autem  aperitiiddecmatu^ 
refeant:  flofqj  qui  eft  candidus  decidat. 

DE  Scapo  ipfo:8c  radice  loti.  Cap.xviii. 

Oc  amplius  i ea  pte  tradut:  & fcapum  ipfum  8c  florem  uefpa  mergi  ufque  in 
J_  / mediasnotiles.Totuqj  abire  flacuiutncdimifla  quidem  manu  poflit  lueniri; 
Verti  dcide  paulatfqj  fubrig!:&  ad  exortu  folis  emergere  extra  aquaiacflorepatefa^ 
cere:atqj  eriami  cxurgcreiut  piae  abaq  abfit  alte.  Radicem  lotos  hac  habet  mali  cotO'' 
nei  magnitudie  opertam  nigro  corticeiqualis  & caflaneas  tegit.  Interius  candidum 
corpus : gratum  cibis  : fed  crudum.  Gratius  decoiflum  fiue  aqua  fiue  pruna.  Nec 
aliudc  magis  q purgamctis  cius  fues  craffefeut. 

DE  Paliuro:&  punico  malo:&dc  flore punici  mali.  Cap.xtx. 

CYrenaica  regio  loton  fua  poftponit  paliuro.  Fruticofior  hac : frutituq?  magis 
rubensicuius  nucleus  nofimul  mandit''.  lucudus  petfeatqj  fuautoreft  uino: 
quin  6C  uina  fucco  fuo  comendas . Interior  africa  ad  garamantas  ufqj  & deferra  pal^ 
ma^  magnitudine  &C  fuauitate  cdflat.  Nobilis  maxic  circa  delubrum  Hammonis. 
Sed  arca  Carthaginem  punicum  malum  cognomen  fibi  uendicat.  Aliq  granatu  ap' 
pcllant.DiuifitflCfgna:  apyrinon uocando cui lignofus nucleus  abeft.  Sedeadidior 
ei  natura  di  bladiores  fut  acini  minufqj  amari:diftin<fti  mAranis.  Aha  ftru«itura  eo^i 
quzdautf  fauis  cdmunis  nucleos  habentium. Quinque  fpecies:dulria:acria:mixta; 
acidatuinofa.Samia&jcgyptiadiflfguut'’.  Erythrocomisr&leucocomis.Corticis ma^' 
ior  ufus  ex  acerbis  ad  pficieda  coria. Flos  balufliu  uocac':^  medicinis  idoneus:&  tin-' 
gcndis  ueftibus:qRi  color  Ide  nomen  accepit^ 

DE  Afisfiigracdsfruiflibus.  Cap.xx. 

N afia  di  grxeia  nafcunt' frutices.  Epicadlisrquem  alii  embolinen  uocant : puis 
foliisiqujE  potata  contra  ucnena  profunt. Sicut  herices  contra  ferpentes.  Et  in 
quo  nafrit'' granum  gnidiumtquod  aliqui  linum  uocant. 

DE  Tt  melca  fiue  chameleaidd  tragacathe:&  de  trago  fiue  fcorpione  di  myrice:  dc 
brya:&  galla;  Cap.xxi. 

Rutice  uero  timeleaialti  chamelca:alri  pyrofache:alii  neftoreralii  coenoron.Efl: 
fllis  oleaftroifoliis  angufciotibus:gumofis  fi  mordeat^ : myrti  magnitiidie:fefe 
colore:&  fpede  farrisrad  mediefx  tantu  ufu.  Tragion  frutice  fola  creta  infula  gignit 
tercbftho  flledi  femine. quod cdtra  fagitta^rii^lusefFicaciflimu  tradut. Eade  di  traga^' 
cathe  fpia:  alba?  radice:multu  prolata  apud  medos  aut  i caucafonafccnti.Preciu  eius 
inlibras.xiii.Tragon  &:afia  fert:fiue  fcorpionc:ueprem  fie  foliis:ramis  ruberibus:ad 
medidna?  ufum.  Myricen  dC  italia:quam  alii  tamaricen  uocant. Achaia  autem  biyan 
filueftrem:  ffignem  i ea:q>  fariua  tatu  ferat  gallae  fflcm  frutilum.Iti  fyria  & i igypto 
copiorahiceicuius  ifoclidalignaappellamusiquae  tflffoeliciorafutgraid*.  Gignit 
tni  arborem  oflrin;quam  dc  oflream  uocant  folitariam  circa  faxa  aquofa  : fimilem 


1 


ftaxino  cortice &ramis&folio:pilis  paulo  tamcnldgioribuscraffioribufqjjacnjgofis 
fcifuris:  qu®  per  toram  difcurrunt.  Setnieordeo  filiiSi  colore  Si  maceria  dura  atque 
firma,  qua  i domu  illataidifficiles  partus  fieri  produntimortef^  miferas. 

DE  EnonymoiSi  andrachna  congtygia  Si  thapfia.  Cap.xxii. 

NEcaufpicatiorflefboifula  arbor  qua:  uocadenonymos;  ndabfilis  punici  j,. 
boriiiterq!  eam  Si  lau^i  folii  magnitudfe : figura  uero  Si  mollicia  punica;  flotc 
candidior  e:  ftatf  peile  denucias.Fett  filiqs  fefami  filesiintusgtanu  qdragula  figutj, 
fpiffuilaiale afalibus : necno  Siifolioeade  uis.Succurritaliquado praeceps aluiexiV 
anitio.  Alexa'der Cornelius  arbore  eone  appellauitiex  q fatSa  eifet  argo  fimile  robori 
uircuferetiiquxnecaqnecignipofletcotrumpiificuti  nec  uifcummullialii  cogniti 
quod  eqdefciam.  Adrachnen  omnes  fete  gtaci  portulaca;  nomineinterpretantur;  cu 
illa  fit  herba  et  andtachne  uocet' unius  littera  diuerfitate.  Cite5i  adtachnee  filuerttis 
arbortneqt  in  planis  nafcens:fimilis  unedoni  folio  tatum  minoteiet  nuq  decidente, 
Cortice  nec  fcabro  quidemifed  qui  drcungelatus  uiden  polfit: tam  tnftis  afperitu  ell, 
Silis  Si  congrygia  eft  folioimagnitudie  minor.  Proprietatem  habet  ftudiuu  amittedi 
lanugineipappu  uocantiquod  nulli  alii  arbori  euenic. Silis  Si  aparache  bifera  aqueq 
adrachne.  Priorem  fruiftu  icipiente  pubcfcete  una  peragitialterum  in  initio  hyemis. 
quales  eos  : non  tradif.Et  ferulam  iter  externas  dixifle  conuenietiarbotumqj  generi 
adfcripfiffeiquoniam  quatudam  natura  ficut  diftinguimustlignum  omne  corrids 
loco  habet:  hoc  eft  fonnfecus:  ligni  autem  loco  fungofam  itus  medullam  ut  fabud. 
Quadam  uero  inanitatem  ut  arundies. Ferula  calidis  nafciflods  : atqi  trans  matia 
geniculatis  nodata  fcapis.Duo  eius  genera.  Nartheca  graci  uocant  affurgente  i alti' 
tudie.Nartheciam  uero  fempethumilem  a genibus  exeuntia  folia  maxima  ut  quaqi 
terra:  proxima. Citeto  natura  eadem qu*  anethotSi  fruiftui  filis. Nulli  ftuticu  leuitas 
maiorrob  id  geftata  facilius  baculorum  ufum  feneiftuti  ptabet.Semen  ferula  thapfia 
quidam  uocauere  decepti  eo.-quoniam  ferula  fie  dubio  eft  thapfiatfed  fuigenerisifo/ 
his  foeniculiiiani  cauleinec  excedete  baculi  longitudine . Semen  quale  ferula  : radix 
candida.IncifalacemanatiSC  contufa  fucco  abdicat.  Omnia  uenenata.  Quippe  «ia 
fodientibus  nocet,  fi  minima  afpiret  auraiintumefcunt  corpotaifacieqj  iuadiit  ignts 
facriiob  id  catroto  prius  illinunt.  Quibufdam  tame  morbis  auxiliati  dicunt  medin' 
permixtam  aliis. Item  i'  alopeciis  fugillatifqi  ac  liuentibus.  Ceu  ueta  remedia  defmt: 
ut  fceletaconttaiftent.Sediftaprxtexuerunt  noxio  inftrumentoitantumqi  ipudetia 
eftiut  uenenum  artis  effe  perfuadeant. Thapfia  f africa  uehementiffima.Quida  cau' 
lem  iridunt  per  meftesiS:  i ipfa  excauant  radiceiquo  fuccus  confluat,  arefadlumqiie 
tollunt : alii  folium.  Radicem  tondunt  i pila  i Sc  fuccum  in  fole  coatftum  diuidunt 
in  pafhllos.  Nero  Caefat  claritatem  ei  deditiinitio  imperiiinodlurnis  graffationibus 
conuerberatam  faciem  illinens  fibi  cum  thure  cxraqjiSi:  fequenti  die  cotra  fama  cute 
ficera  circiiferes.  Igne  ferulis  optie  feruari  certu  eieafcp  f tegypto  prscellete. 

DE  Cappari  fiue  cynofbato  aut  opheoftaphyleiSC  de  fatipha.  Cap.xxiii. 
iT  Bi  & cappari  firmioris  ligni  ftutexifeminifq)  SC  cibi  uulgatiicaule  quoque  una 
I pletunqi  decerpto. Cauenda  eius  genera  peregrina. Siqdem  arabicum  peftiles. 
Africum  gingiuis  inimicum.  Marmaricum  uuluisiSC  omnium  iflatiombus,  Apulum 
uomitus  facit.Stomachum  Sc  aluum  mouet.  Quidam  eum  cynofbaton  uocat : alii 
opheoftaphylenifruticofi  eft  generis.Et  faripha  circa  nilum  nafcens  duorum  cubiroiii 
alritudfeipollicari  ctaffitudie.Coma  papyriifilique  manditur  modo. Radice  ferrariis 
officinis  pracipua  carbonis  ufu  propter  duririam. 

DE  Spina  babylonis  regiaiSC  de  cytifo.  Cap.xxiiii. 

NOn  omittendum  eft  St  quod  babylone ferit' infpinisiquoniam  nd  aliubi uiuit. 
Eftq;  ficut  uifcum  i arboribus  i fed  illud  in  fpina  tantumiqu*  regia  uocatut. 
Mirum  j eadem  die  germinat  quodiniedhimeft.Iniiritur  autem  ipfo  canis  ottuiet 


celerrime  arborem  occupat.  Condiunt  eo  umarec  ideo  feritur.  Spina  ilia  nafeitur  et 
athenis  i longis  muris.Fmtex  eCl  ct  i^tifus  ab  Antirtomacho  arhcmefi  miris  laudibus 
pridicacusipabulo  omnium.  Aridus  uero  etiam  fuum.Spondctqj  fugem  eius  anuos 
perpluris  uel  mediocri  folo  redditos.  Viduas  herbofa  : ergo  cteo  lajtior  fatietas : ^ 
perf  modico  pfgucfcunt  et  quadrupediarita  utiumenta  hordeum  fpernant.  Non  ex 
alio  pabulo  ladis  maior copu  autmelsor.Super omnia  pecoru  medsda  a morbis  dni 
ufu  pneftante.Qum  et  notriobus  i defedu  ladis  andum  aque  f aqua  decodu  potui 
cum  uino  dari  iuhev.et  firmiores  celriorcfqi  mfates  fore.  Viridem  etiam  gallinssjauc 
fiaruerit.-madefadaim.  Apes  quoqinunq  de  flore  cytifipabulum  eontigentes:  pmuc 
Democritus  et  Ariflomachus.Nec  aliud  miotis  fpendii  efl.  Seratur  cum  hord^:au£ 

uercfemieutporrumiuel  caule  autumno  atebrumam.Sifemrermadidu.Etfidefmc 
hymbrcsifatum  fpargitur.Plat^cubitaiesperfemnturfcrobepedaluSerimr  poflarq/ 
nodia  tenero  fmrice.Perficstur  triennio.Demerit" uemo  sqnodao  cu  florere  definit: 
uel pueri  uelanus  uilifrfaopera.Canusafpeaubreusterq?  fiquis exprimere  ueiit  (lii' 
tudiem;a'guflioris  trifolii frutex.Dataiahbuspofl  biduu  fcmper.Hyeme  uero  quod 
iarmr:mididum. Satiant  equos  dens  iibr*:6c  portione  minora  ammaiia,  obiterque 
inter  ordines  hoc  afalium  capeftrium  fertile  eft.lnuenms  hic  fmrex  fcytno  ifula.mde 
tranflams  eflf  omnes  cycladasjmox  in  urbes  gra:cas  magno  cafei  prouentu.  Propter 
quod  maxime  miror  rarum  effe  in  italia.Nd  aeftuuttid  frigommjndgrandmum:aut 
niuis  fiuria  expauefeit,  Adiidc  Higinus  ne  hoflium  quidemt^pter  nulla  gfatn  ligni, 
D2  Fruticibus  arboribus  nfi  maris  atqi  mbn  & idia.  Cap.xxv, 

NAfctifa^in  mari  frutices  arborefqi.Minores  in  noftro.Rubrum.n.6i  totus  ori^ 
entis  occanus  refertus  e filuss.Non  habet  lingua  alia  nomensquod  gneci  uocac 
phycostquonia  alga  herbarum  magis  uocabulum  itelligit.  hicautemefl;  frutex.Folu 
lata  colore  uiridigignit.quod  quidam  grafon  uocant  s aliizoflera.  Alterum  genus 
ciufdemrcapillaceo  foliosfile  fcEniculo:  in  faxis  nafeit".  Superius  inuadit  haud  ^cul 
Iittorc. Verno  utruqjiSi  interit  aucuno.  Circa  cretam  ifulam  nato  i petris  purpuras 
quoqj  ificiut.Laudatiflimo  a parte aquilonisjautfpongiis.Terriumeft  gramini  file; 
radice  geniculata  & caule:  qliter  calami.  Aliud  genus  fruticu  bryon  uocaf  folio  kiflu/ 
canugofiore  tatum.Iam  hocnafcens.In  alto  uero  abies6i  quercuscubicali  aicitudfe. 
Ramis  earum  adhsrent  edehae.  Quercu  etiam  tingi  lanas  tradut.GIandem  etia  q fda 
ferre  i alto. Naufragiis  hxc  deprehenfa  urinanribufqj.  Et  ali*  traduf  pragrades  circa 
fycionem.  Vilis  enim  paiTim  nafcitf.Sedphycos  fle  foliis  rubro  cortice,  Fic&  palma 
fruticu  generis  extra  Herculis  coiunas  porri  frode.Nafcit  frutex  8C  alius  lauro  BC  chy^ 
mo  fllisjq  ambo  eiedti  f pumicem  cranffigurant'’.  At  in  orictc  mi^  efl  flatim  a copto 
per  folicudfes  nihil  gigni  pneter  fpinamiqus  fidens  uocafiSi  hanc  raram  admodum. 
In  mari  uero  rubro  fliuas  uiucrermaximclau^i  & oliuam  ferentem  baccas:&  cu  pluat 
fijgosiq  foic  taefli  mutant" in  pumice.  Fmricu  ipfo^i  magnitudo  teeno^i  cfl:  cubitotu 
caniculis  refercaiutx  ut  refpicere  e naui  tutu  ficiremos  pleruqj  ipfos  inuadenriu.Qui 
nauigauere  in  indos  Alexandri  milites  frondem  marina^  arbo^r  tradidere  i aq  uiride 
fui(Te:exemptam  fole  protinus  in  falem  arefeentem. lucos  quoqj  lapideos  perqfllcs 
ucris  per  littora:8d  in  alto  qfdam  arbufcuiasrcolore bubuli  comus  ramofas:&  in  cacu/ 
minibus  rubecesjcu  trarnarentiuitrimodo  flagiles.In  igne  autem  utferru  exardefee^ 
tes:reflindliscolorefuotedeute.Eodemmtracfluinfularumfiluas  operitaftus : qq 
altiores  finr  platanis  populifqi  alriffimis:  folia  laureaiflos  uiolx:  BL  odore  Bc  colore, 
Baces  ut  oleis:&ipf®  odoris  iucudi  autuno  nafcentessfoliis  mlq  dea'duis,Ha^  mio/ 
res  totas  integit  mare.  Maxima^i  cacumina  extant  ad  qu;E  naues  religanfiSc  cu  decefl 
feritsflusadradices, Alias  quoqi  arbores  in  altoabeifdem  accepimuscodein  mari 
5iifas;femper  folia  retinentes. Fmiflu  ea^lopino  fimilem,  luba  tradit  arca  troglody'- 
ifulas  fruticem  in  alto  uocari  ifidos  plomachas  corallio  fllem  fine  fohis:prscifu 


mutito  colore  i nigru  durefcere.Cu  caclat:fragi.Itcm  aliu  q uocet  chatitoblephaton 
efficacem  i amatoms.Spatalia  eo  facete  « momlia  foemias.Setire  eu  fe  capiidurati^ 
cornus  mdiSi  hebetateaae  ferri. Quod  fi  fefellerint  ifidixii  lapide  ttaffigurari. 

CAII  PLYNII  SECVNDI NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER.XlIIIJt^ 
QVO  F RVCTI F E RAE  ARBORE  S T RAD VNTVR.  PROOE  M IVM. 

XTERNAE  ARBORES  INDOCILES/ 

que  nafci  alibi  q ubi  coepere;&  qu^  in  alienas  nd 
comeant  terras:ha(!lenus  fete  fut.  Licetqj  iam  de 
communibus  loqiq^i  omnium  peculians  parens 
uideripdtitalia.  Nofcentes  tantum  meminerint 
naturas  ea^t  a nobis  icerim  dicimoncultutas.  qq 
& colendi  maxima  i natura  portio  eft.lllud  fatis 
mirari  no  queositeriffe  qiudam  memoriamiatqi 
etiam  nominum  quae  audtores  pdideremoricia". 
Quis  enim  nd  communicato  ocbe  terrarum  ma/ 
lefface  romai  impii  pfeciffe  uitam  putet  comer/ 

cio  re9i  f Acfocietatefefttcpacisfomniaqueietia 

quadcciiltaarite fuetaritiiri pmifcuo  ufufadtafAt  hercule  non  repiunfiqui norint 
multa  ab  antiquis  prodita:  tantum  ptifcorum  cura  fertilior  aut  iduftria  foelicior  fuit: 

ante  milia  annorum:interprincipia  litterarum  Hefiodo  pnecepta  agricolis  pandere 

otfo  : fubfecutifqj  non  paucis  hanc  cura  eius  : undenobis  creuitlaboi.  Quipperu 
requirenda  fint  non  folum  poftea  inuenta  : uerum  etiam  ea  qu*  inuenerant  prifci 
defidiareruqi  internitione  memoriae  indidIa.Cuius  uitii  caufas  quis  alias  q publicas 
mundi  inueneritfnimirum  alii  fubiere  ritus. Circaqj  alia  mentes  hominum  detinet: 
& auaririx  tantum  artes  colunt':  antea  inclufis  gentium  imperiis  intra  ipfas.  Ideoqj 
6C  ingeniis  qdam  fterilitate  fortun*  neceffe  erat  animi  bona  exercete.  Reges  fnumeri 
honore  artium  colebant':8t  in  oftentatione  has  prafetebant : opem  Si  immortalitate 
fibi  p illas  prorogari  arbitrantes.  Qiiare  abundabant  & premia  Si  opere  uita.Poile/ 
ris  laxitas  mundi  & rerum  amplitudo  damno  fuittpoftq  fenator  cenfu  legi  coeptus: 
iudex  fieri  cenfu:magiftcatum  ducemq;  nil  magis  exornare  q cenfus:  poftq  coepere 
orbitas  in  audloricate  fumma  & potentia  effe:  captatio  in  qusftu  fertiliffimo:ac  fola 
gaudia  in  poffidendotpeffum  iere  uitae  ptedaromnefqj  a maximo  bono  liberales  dic/ 
tx  artes  in  contrarium  cecidcreiac  feruitute  fola  profici  coeptum.  Alius  hanc  alio  mc: 
Si  i aliis  adoraret  eodem  til  habendi  quxftu  ad  fpes  hominum  tendente  uoto.Paffim 
uero  etiam  egregii  aliena  uiria  q bona  fua  colere  malle. Ergo  hercule  uoluptas  uiuere 
coepit : uita  ipfa  defiit.  Sed  nos  oblitterata  quoqj  fctutabimur.  Nec  deterrebit 
quarundam  rerum  humilitas  : ficut  neciaialibus  fecit.  Quaq  uidemus  Virgilium 
prxcellentilTimum  uatem  eadem  caufa  hortorum  dotes  fugiffeie  tatifq)  qux rettulit 
flores  md  rerum  dccerpfiffe.  Beatura  foelicemqj  grxcix  quindecim  omnino  generibus 
uuarumnominatisttribus  olexttotidem  pirorumtmalo  uero  tantum aflytio:  catens 
dnibus  negledlis.Vnde  autem  potius  incipiemus  q a uitibusfqrum  pricipatusitaiu 
peculiaris  icalix  eff:ut  uel  hoc  uno  omnia  gentium  uiriffe : quanq  odonfeta  poui! 
uideri  bona:qq  ubicuqj  pubefcentium  odori  nulla  fuauitas  praifert' 

DE  Viriu  nat'a:6c  qbus  modis  ferant.  Cap.i. 

Ites  iure  apud  ptifcos  magnitudine  quoqj  inter  arbores  numerabant.  louis  I:' 
mulac^  i urbe  populonio  ex  una  confpicimus  uite  tot  xuis  incorruptum. Itein 
maflilix  pateram.  Metaponti  templum  lunonis  uitigineis  columnis  ftetit.  Etiamnu 
fcalis  tedlum  ephefix  Dianx  fcadit  uite  una  cypria(ut  fetut)quonia  ibi  ad  prxcipaa 


altitudine  cxefit.  Mec  e ligno  ulli  xtemior  nata.  Vc^  ifta  ex  filueftribus  fada  cre' 
didenniiquanclo  hxuites  tofuta annua coerccnf.fiC  uis  ea^i omnis euocat''i palmites: 
autdeprimit  in  propagmcsifuccicjj  tantu  gfacxiis  pluribus  mdis  ad  cili  mores  foli^ 
igenia.Iam  i'  campano  agro  populis  nubutimaritaf^  cdplexa::atq;  per  ramos  earum 
pcaabus  brachiis  geniculato  curfu  fcandeies  cacumfa  squantzitantum  fublimes;  ut 
ufdemiator  autoratus  rogum  ac  tumulum  exdpiat.Nullo  fmc  crcfcut . diuidiqj  aut 
potius  auelli  nequcut.  Villas  & domos  ambiti  ligularum  palmitibus  ac  fe^cibus  loris 
rncmotia  quoq;  dignum.Inter  prima  Valerianus  quoqj  Cornelius  exiftimauit,  Vna 
uitistomxin  Liuix  porticibus  fubdiualcs  deambulatides  iibrofis  opculis  opacat. 
Eademqi  duodenis  mu  fti  amphoris  foecuda.  Vlmos  qdem  ubiqj  exupant.  Miratuqj 
altitudinem  ea^  aridx  ferut  legatum  regis  Pyrrhi.  Quin  eu  facete  lufiffe  i'  aufteriore 
guflu  uiniimetito  matrem  cius  pedere  i tam  alta  cnicc.Rontotinus  uocat  & alio  no-' 
nue  populus  arbor  italia:  pagum  tranfgrcffisicuius  tabulata  in  orbem  patula  replent: 
puroq;  ^dufto  dracone  i palmam  eius  fdc  rubtei5los  ramow  digitos  flagella difpgut, 
Eadem  modici  homfs  altitudfeamminiculatx  fudibus  horrenc.uineamq;  faciunt;  & 
ali*  improbo  reptatu  pampino^^qj  fupfluitate  pitia  domini  amplo  difcurfu  atria  me<^ 
dia  cdpIentes.Tot  differentias  uclfola  tantum  Italia  recipit.Stat  ^ufcia^ialiq^ip  fe 
uitts  fie  ullo  pedamcntoiartus  fuosffecolligensiac  breuitatecralTitudinem  pafccns. 
Vetanthoc  aliubi  ucntitutmafricaSdnarboncnfis  ^uindaeptibus.ExCTefcereq^  ultra 
fuos  pollices  prohibit*:femperqj  paflinatis  fiies  herbarum  modo  uagac^per  arua:  ac 
fuccum  terr*  paffim  uuis  bibut:qu*  ob  ib  magnitudinem  ifatium  puero^i  i itenorc 
afric*  parte  cxupcrant  uites . Vua  non  alibi  gratior  callo:ut  fdc  poffit  iucniffc  nomen 
duracini  durus  acinus. Naqj  gna  magnicudic:colore:faporibus  adni:  innumera  ctia^ 
nu  multiplicant' umo.  hic  purpureo  lucet  colorerillic  fulget  rofeo:nitetqj  uindi.Ca^ 
didx  enim  nigrxq?  uulgares. Tument  ucro  mama^i  modo  bumafH  : prxldgis  daiffylt 
porrigut’ acinis,  Eft  & illa  natura;  lafauia:  ut  pragrandibus  adhxrcanc  pcrguks  pui 
mites &C fuauitatecectantes:Icptorogas  has  uocant.  Durantalia;  perhyemempenfili 
concamerarx  nodo.  Ali®  i fua  tantum  continent'' anima  ollis  fi<ililibus:fli  iTup  doliis 
mcluf*  ftipacx  uinaceis  circufudantibiis.AIiis  gratiam  qfii  uinis  fumus  affertTabnV 
lifqj  iis  gloriam  prxcipuam  f fornacibus  afric®  Tiberii  Csfaris  audoritas  fedc.  Ante 
fum  rctids  prior  mefa  erat:&  ullis  ucronenfium  agro. Qui  a patientia  nome  aanis 
dat'’pafris,Cddut'’&  murto  uu®:ipr®qj  uino  fuo  febnat.  Ali®dcco(rt®  in  murto  dul'' 
ccfcut.Ali®  uero  fobolem  nouam  i matre  ipfa  expedanc  tranfludd®  uitro.  affercque 
acinis  tademiquam  i doliis  amphorifuc  duratricem  illam  firmitatem  aufteritas  pias 
infufa  pediculo.Iam  menta  uitis  per  fe  i uino  pice  habens  rcfpicienfqj  uicnncfe  ag^^. 
Nobilitas  aruernofecanoqj:6C  heluico  generibus  non  pridem  illuftrata.  Atque  h®c 
Virgilii  uatis  *tatc  icognita,  a cuius  obitu  nonaginta  agu  t^anni.Quid  q»  ifertx  caftns 
fummam  rerum  imperiuque  cdtmentr'Centurionum  in  manu  uitis:&  optfopremio 
catdos  ordfes  ad  lentas  perdudt  aqlas.atcjj  ctia  f delidis  poenam  ipfam  honorat.  Nec 
non  uinex  oppugnationum  dedere  radonem.  Nam  in  medicaminibus  adeo  magnu 
optinentlocum:ut  per  fefe  uino  ipfo  remedia  fint. 

DE  Gencnbusuitiumi  Cap.ii. 

[g-^  Enera  uitium  comprehendi  numero  unus  exirttmauit  Democritus  cuda  fibi 
grxdx  cognita  ^fefTus.GEteri  mumera  atqj  ifinita  elTe  prodiderut.  Quod  ue<' 
nus  apparebit  exuinis.  Nec  omnia  dicendfcd  maxime  infigm'a:qppe  qu®  totidc  fuc 
penc:quotagri.  Quamobrem  celeberrimas  uitium  aut  qbus  c aliq  proprietate  mirae 
culutn  ortendirte  fatis  erit,  Prindpatus  dat''  amineis  propter  firmitatem  fenio  quoqj 
ptofidentemutiqj:uimqjuniufcuiufqj  uuam.  Quinqj  eius  genera.  Ex  iis  germana 
*^ior  adno  melius  deflorefdt.hymbrcs  tempertatefqj  toIerat.Non  item  maior  fed  in 
«bore  q in  iugo  minus  obnoxia. Gemellarum  qbus  hoc  nomen  uu®  femper  gemin» 


dcderetarpcrrimus  fapor: fed  uires  prxcipux.Ex  iis  minor  auftro  Ixditxxteris  uentis 
altt:iit  in  uefuuio  monte  furrentinifq?  collibus.  In  rcliqs  italia  partibus  non  nifi 
boriaccommodata.Quintum  genus  lanatxme  feres  miremur  aut  indosiadco  lanugo 
eam  uefVit.Pcima  examineis  maturefeit  ocillime  i atqj  putrefeit.  Proxima  dignitas 
nomentanis  rubente  materia.  Quapropter  ^da  rubellas  appellauereuineas.  Exrnius 
fertiles  uinaceis:8£fxcenimix.Contrapruinas  fortilTimxificcitatc  magis  q hyiubte; 
3c(hi  f algore  ucxanf.Quamobrem  in  frigidis  humidifqj  principatum  optinent.  Fet/ 
tilior  c|^uz  mior  acino  6C  folio  fcifTa  minus.  Apianis  apes  dedere  cognomerpracipue 
earum  auidz.Ex  lis  duo  generadanugine  6C  ipfx  pubefeut.  Olfiant  ^ altera  celerius 
maturcfcitjquan^  & altera  properante. Situs  frigidos  non  refpuut : 6c  tamen  nullj 
celerius  hymbre  putrefeut.  Vina  primo  dulcia  aufleritate  annis  accipiut:&  rubra  fiut, 
nulla  magis  uite  gaudet.Et  hatftenus  potiffima  nobilitas  dat**  peculianbus  atq;  uer/ 
naculis  italii.Cxterx aduenercchio  thafoue.  Grxculanon  inferior amineis  bonitate 
prxteneraacinoifli  uua  tampuatut  nifi  pinguifTirnofolo  colere  non  profit.  Eugenii 
taurommitani  colles  cu  gnofitatiscognomie  mifere  albano  cantum  agro  : quoniam 
tranflafa  flarim  mutat.Nanq^cflaliqbus  tantu  loco^  amonut  omnem  in  iis  gloria 
fuamrelinquantmec  ufq  ttanfeant  cotx.Quod  6C  in  recica  allobrogicaqueiquam  fu-' 
pra picatam appellauimusreuenit:  dominobilibus  nccagnofcendis  alibi,  foscudatn 
bonitatis  uicecopiam  prxflant.Eugenia  feruentibus  locisirhetica  tcmperaris:alIobro/ 
gica  frigidisrgelu  maturerc«:8d  colore  nigra.  Adhuc  ex  iis  qs  diximusifed  ctiaenigris 
uinauctuftatci  album  colorem  tranfcut.Reliquxignobilcs.  Aliqdo  tamen  ccliaut 
foli  opera  no  fallut  uetufbcemtficuti  fecenta  & cum  ea  florens  biturica.  Acino  larior 
nuq  floris  obnoxiitquoniam  anteccdutmenrifqj  & hymbribus  rcfifbat.  Meliores  tn 
algentibus  locis  q calidtsihumidis  q firientibus.  Vix  ulla  magis  tam  dcnfo  uuarum 
partu  impatiens  uariantis  cxlii fed  contra  tenorem  unum  algoris  sftufue  conflans, 
Qux  minor  eft  ex  eo  gnc  mollior. in  negleiflo  folo  morofa . pingui  puttefeit . gracili 
omnino  non prouenit. Mediam  temperiem  delicate  quxrit : ob  hoc  fabinis  collibus 
familiaris.Vua  eius  indecora  uifuifapore  iucudasnifi  matura  protinus  tapiafretiam 
non  putrcfccns  cadit. Cotta  grandines  cam  tueffoliorum  amplitudoiatque  duricia. 
Infignes  lam  colore  inter  purpureas  nigrafqt  medio  heluolxfxpius  uarianti:  &obicl 
uarianac  a qbufdam  appellatx.Prxfcrt" in  iis  nigrior.utraq;  alternis  annis  fertilis.Sed 
melior  uino  cu  parcior.Ecpreaxduognamagnitudfeacinidifcernut^  Quibus  ma' 
tenes  plurimamuaqj  ollis  utilifTimatfolio  apio  filis.  Balifca  dirrhachini  celebrant. 
HiTpanix  cocolobin  uocantitarior  uuatxftus  auftrofqj  tolerat. Capiti  inimica. Copia 
larga.  Hifpani  duo  gha  eius  faciutjunu  oblongo  acmo;alcecumrotudo:nouifrimas 
uindemianc.Quo  dulcior  cocolobisihoc  melior.  Sed  Bc  auflera  tranfit  in  dulcem  ue-' 
tuftate:6i  qus  dulds  fuitri  aufteritatem.Tuncqj  albanum  uinum  smulant".  Tradut 
ueficx  uiriis  utiliffimum  ex  iis  potum.  Albuelis  fummis  arboribus  eft  fertilionuifula 
imts.Quamobrem  circa  cafdem  fatx  diuerfitatenaturx locupletant.  Inerticula  cm' 
gris  appcllauereiuftius  fobriamdi(fturi:mueteratoprxcipuecommendabiIem  uino? 
fed  uiribus  fnoxiam.  Siqdem  temulentiam  fola  nd  facit. Fertilitas  commendat  cate' 
ras:  principemqj  heluenacam.Duo  eius  genera.Maior  quam  quidam  longam : miot 
quam  arcam  appcllant:nd  tam  foecudamifed  gratiorem  hauftu.Difcernit  folio  cirn' 
nato.  Verum  utraqj  gtacilisifurcas  fubdere  iis  nccelTarium:  alioqutn  ubertatem  fua 
nd  tolerant. Maritimo  afflatu gaudent:rofcido  odore.  Nulla  uitium  minus  icaliam 
amatrrararpuatputrefcens  in  ea. Vinum quoqjiquod  genuitixftatem  non  exuperas. 
Nec  alia  macro  folo  familiarior.Grxdnus  qui  alioquin  Cornelium  Celfil  Erafcripfit 
arbitrat" nd  naturam  eius  repugnare  ttalisifed  culturamiauide  palmites  cuocanfiu. 
ob  id  fertilitatem  fuam  abfumiifi  nd  prxpinguis  foli  ubertas  lafTcrcentem  fufliea^; 
Carbunculari  negaifimagna  dote  : fi  uerum  cftialiq  in  uite  e cxlo  non  effe  ius.  AcHu 


fert  fpiomaiquam  qdam  fpinei  uocat.  Auriimf^  SC  hymbribus  piguefdt.Qunmmo 
nebulis  una  alit' j obidrauennatiagro  peculiaris.  Veniculam  itet  optie  d^refcen/ 
tfsiK  ollis  aptiffimaracampanimaliit  fdrculam  uocate : alii  ftaailam.  Tarradna 
numifianam  nullas  uires  jjprias  habencemifed  totam  peride  ac  folum  ualeat.Surre/ 
rinis  tS  efficadffima  teffis  uefubio  tenus.Ibi  enim  murgcntina  e fiaiia  potiffla:  qua 
pompeianara  aliqui  uocant.Latio  demum  feraceificut  hotconia  in  campania  tantu 

uilitatis  cibaris:  fed  ubertate  ptsdpua.  Tolerata;  a‘nosmoenca  contra  omnes  idus 

fumifTimatnigro  acino  uinis  uetuf^te  tubefcencibus* 

Itemdeuitiumgmbusa  Cap.nt, 

EThadenus publica ffit  gna.Cstera regionum  locoramqjtautexiis  iterfeifito 
mixta.  Siqdem  thufds  peculiaris  eft  mdernis  aqueettameius  nomis  florftia. 
Eftopima  arrcrio  talpana  a:  etefiaca  & confemmia.  Talpana  nigra  candidum  facit 
muftum.Etefiaca  fallaxiqus  quo  plus  tulittco  laudabilius  fudit.Mituqj  ftecuditate 
celTat.Cdreminia  nigra  uino  minime  durante.  Vua  maxie  poft.xv.dics  q ulla  alia. 
Mmus  fertilisifed  cibaria.  Huius  folia  ficuti  labmfcs  priufq  deddanttfaguineo  co^ 
lore  mutanf.Euenit  hoc  etiam  quibufdam  aliis  peffimi  genetis  argumento.  Irtiola 
umbrismeuanatiqi  Si  picenoagro  peculiaris  eft.  Amiternino  pumula. Iifdebananica 
fallax  eft.amant  tfi  eam. Mutinam  uuam  Pompeii  nomie  appellit:quis  clufinis  coe 
piofiorcm.  Mutinam  «ttyburtes  appellauereiquauis  oleaginam  nuper  inuenerint  a 
fflitudieolius.NouiflTima  hscuuarum  ad  hoc  tempus  reperta  eft.  Vmaciolam  Coli 
qdem  nomiauetut  fabini  ac  lautenri.Nam  gautanas  fdo  a falerno  agro  traflatas  uox 
cari falcmas  celerrime  ubiq:  degenerantes.  Nec  no  tarentinum  genus  aliqui  fecere: 
praduld  uui.  Capnias  Bc  bucuniates  8C  tarrupiai  thunnis  collibus  nd  ante  demetut' 
q gelauerit.  Pharia  gaudet  pifs.  M u tina  prufinis  nigro  adno  ftra  qdrieniu  albefcete 
Ultro.  Mirum  ubiqi  oim  foleciraiagi  uuam:qus  ob  id  fttcptus  uocaf.Et  T itaiia  galli/ 
canr  placere.Ttanfalpes  ueto  picenam.Dixit  Vtrgilius  thafias  & mareotidas  Si  lageas 
complurefq!  extemas:qus  nd  reperiut' i italiaifcd  fut  etiam  niicifignes  uua  nd  uino 
ambrofiaca  duradna  fie  ullis  uafis  i m'te  femabilisitataeft  contra  fngora  xftus  tem/ 
peftatefqj  firmitas.Necorthapelos  fdiget  arbore  aut  palis  ipfa  fe  fuftmens.  Non  ite 
dadlylides  digitali  gracilitate. ColubinsadnofilTims.Et  magis  purpures  cognomie 
bimamisiqn  nd  taccmosifcd  uuas  alias  gerut. Item  crepidaneaicui  nomea  mefura  e. 
Ite  fmpula  paftd  acino.  Et  retica  f maritimis  alpibus  appellata  difffiis  laudats  illi. 
Niqj  hsc  breuis  conferta  acinoidegenet  uinoifed  cute  omnium  tenuiffima.  Nucleo 
quem  chium  uocaciuno  ac  minimo.Adnum  ptsgtandem  unum  alterumue  habens. 
Efl  8i  nigra  amtneaicui  fyriace  nomen  fponut.Icem  hifpana  ignobilium  probatilTia. 
In  pergulis  uero  ferfit'’ tfcaris  appellats  eduis  acinisialbsimgtsqj.Et  bumafti  tori/ 
dem  coloribus.  Ac  nondum  didis  sgia  & thodia&  uncialisiueluti  a pondete  acini.Ite 
puana  omnium  nigerrima.Et  coronario  naturs  lufu  ftephanitis  adnos  foliis  inter/ 
nitfaftibus.Et  qus  fotenfes  uocit' celeres  prouentuiuendrbiles  afpedluiportatu  fad/ 
les. Contra damnaf  etiam  iiifu  dnerca  Si  rhabuculaifis  afmifca.  Minus  tamen  cauda 
nulpiu  imitata  alopecis.AIexadrina appeHaf  uiris  drca palactaiam  brcuisitamis  cu/ 
Ditalibusiacinonigroifabs  magnitudieinucleomollii&mmimoiobtigsracemispra^' 
dulabusifoho  paruoiSi  rotudo  fine  diuifuns. Septimo  ab  hincanno  in  narbonenfis 
proumcis  aruo  olina  inuenta  eft  uiris  uno  die  deflotefcensiob  id  tutiffima  catbonici 
uocantiquam  nunc  tota  prouincia  conferit. 

CInfignia  culturs  uineanim.  Cap.iiii. 

Atonum  illeprimus  triumpho  Si  cefura  fupercstera  infignis  magis  tn  etianu 
claritate  Iitterarumiprscepeis  omnium  rerum  expeteda^  iris  generi  tomano. 
ct  prima  uero  agrum  colendi. Illius  uero  sui  confeftione  optimus  ac  fme  smulo 
^giicola  pauca  attigit  uitium  generaiquarundam  ex  lis  iam  etiam  nomibus  abolitis 


toto  fepatim  tractatu  teftatus  fententiam.cuius  excellentia  indicanda  eft:ut  in  omni 
gne  nofcamus  fuerint  celeberrima»  Anno.dc.urbiscircacaptas  Carthaginem  ac 
Corinthum  cum  rupremumisdicmobiit:&  quantum  poftea.cc.xxx. annis  uita^fc'' 
cerit.Ergo  de  uiribus  uuifqj  ita  prodidit.  Qui  locus  uino  optimus  df  eiTerfid  oftetus 
Tolibus.  Amineu  minufculum  Si  geminum  eugenium  heluinum  minufculum  cd-' 
ferito.  Qui  locus  crafTior  aut  nebulofior  amincum  maius  aut  murgetinum  apicium 
lucanum  ferito.  Cxtctx  uites  mifcellx  maxime  in  queuis  agrum  conueniut.  In  lora 
re(ile  codut^Quas  fufpendas  duracinas  amineas  maiores  :ucl  ad  fabrum  ferrarium  p/ 
pafTos:  ne  redle  fecuant''.  Nec  fut  uetuftiora  de  illa  re  latinx  lingux  pr*cepta:tappe 
ab  origie  rerum  fumus.  Amineam  proxime  didlam  Varro  fcantianam  uocat.In  nfa 
astate  pauca  exempla  confummatas  huius  artis  fuere.  Verum  eo  minus  omittendamt 
nofcanr  etiam  premiasquac  i omni  re  maxime  fpeiftant''.  Summam  ergo  adeptus  e(I 
gloriam  Acilius  Stcnelius  e plebe  libertina. Ix.iugerum  no  amplius  uineis  excultis  in 
nomenrano  agroratq?  xque.cccc.numis  uenundatis.  Magna  fama  Si  VetulcnoEgiV 
lao  peride  libertino  fuit  in  campanis  rure  uelitemino:  maiorqj  etiam  fauore  hommu 
quoniam  ipfu  Africanicolebatexilium.  Sed  maxima  eiufdeSteneleioperaRhemiu 
Palxmonem  alias  grammarica  arte  celebrem  i hifce.xx.anis  mercatum. dc.nummui 
eodem  nometanodeami lapida  ab  urbediucrticulo.  Efl: autem  ufqjquaqj  nobilitas 
meras  per  omnia  fubutbana  j ibi  tri  maximaiquoniam  & negletila  per  indiligentiam 
prsediapauerat.  Ac  ne  in  peffimis  qdem  elegantioris  foli  hzc  agrelTus  cjccoleremon 
uirtute  animirfed  uanitate.Qus  primo  notata  mira  in  illo  fuit.Paftinatas  enim  dc^' 
integro  uineas  cura  Stencleum  agricolam  imitatus  ad  uix  credibile  miraculum  pet^ 
duxit.Intraocilauum  anum. cccc.numum  emptori  addidla  pendente  uidemia,  Cu/ 
curritqj  non  nemo  ad  fpedlandas  uuaium  in  iis  uineis  ftrues : litteris  eius  altionbus 
contra  id  pigra  i ciuitate  fibi  patrocinante.  Nouiffime  Anneo  Seneca  principatu  tra/ 
ditionis  ac  potentiasquae  poftremo  nimia  fuit  fuper  ipfum.  Minime  uriq^  miraturi 
Anneum  tanto  prsdii  eius  amore  captummt  non  puderet  inuifo  alias  Si  ofteto  futb 
tradere  palmam  eam  emptis  qdruplicato  uineis  illis  intra  decimum  fere  curi  anum: 
digna  opera  qui  in  cecubis  fetinifqj  proficerctsquado  Si  poftea  fipenumero  fepteos 
culeos  fingula  iugera:hoc  eft  amphoras  centenas  qdragenas  murti  dedere.  Ac  ne  quis 
ui<rtamin  hoc  antiquitatem  arbitraret".*  idem  Cato  denos  culeos  redire  ex  iugeribus 
fcripfit.Efficacibus  exemplis  non  maria  plus  temerata  conferre  mercatori : no  i rubtu 
littus  indicumue  merces  petitas  q fedulum  ruris  larem.  Vino  antiqrTimacIaritasnu'' 
roneo  in  thracii  maritima  parte  genitoiut  audtorertHomerus.Neqj  enim  fabulofa 
aut  de  origine  uarie  prodita  confedlamur : priter  q Arirteum  primum  omniu  i eade 
gente  mcl  mifeuiffe  uino  fuauitate  pncipuaiuttiufqj  naturi  fpote  prouenietis»  Ma'' 
toneum  uities  tantum  addito  aqui  mifccdum  Homerus  prodidit.  Durat  etiam  uis 
in  eadem  terra  generi  uigorqj  indomitus.  Quippe  cum  Mutianus  ter  conful  ex  iis:q 
nuperrime  prodidcteifextariosfingulos  odlogcnis  aqui  mifcericomperitprifensfco 
traertu.  Erte  autem  colore  nigrum:odoraru:ucturtate  piguefccre.  Etpramnoquod 
Homerus  ceIebrauit:etiamnuchonosdurat.  Nafaf'fmyrni religione  iuxtadelub^j 
matris  deum.  In  reliquis  generi  claritas  non  fuit  alicui.  Anno  fuit  omnium  genctum 
bonicas.L. Opimo  confule:cum.C.Gracchustri.pl.fcditionibus  agitatis  iteremptus 
eacili  temperies  fulfit:quam  coirturam  uocant  folis  opercmacali  urbis. dc.xxxiiii. 
duratq?  adhuc  uinea  ducentis  fere  annis  iam  in  fpeciem  reda<rta  mellis  afperi.  Etem 
hKrnatauinis  in  ueturtate  ertrne  potari  per  fc  queant  fine  prouincii  aquamfque  in 
amaritudinem  carie  indomita.Scd  citeris  uinis  comendandis  mimtna  aliq  mixtura 
medicamenta  funtiquo  eius  temporis  irtimatione  in  fingulas  amphoras  ccteninti'' 
mi  ftatuant^Exiis  tri  ufura  multiplicata  femiffibus;quiciuilis  ac  modica  ert.  InX. 
Cifaris  Germanici  filii  pricipatu  anis  cetu  fexaginta  fingulas  uncias  uini  conftitiff® 


nobili  eMraplodocmmusrrefetentes  uita  Pdponii  Secudi  uitis!  ccEna9  qua  prindpi 
illi  dedit.Tatu  pecunia?!  detinet  uini  apothecx.Nec  alia  tes  maius  inctementu  ferit. 
Ad  uicefimu  anu  maiufue  ab  eo  difp^diumd  profidete  preao.  Rara  quippe  adhuc 
fiieremec  nifi  fportatis:  figulis  tertis  milia  numu.Vidiefes  foli picata  fua:quoB£  gna 
plura  dixmsjpluris  permutarte:  fed  iter  fefe  amore  patrio  creduf.Idqj  uinu  frigiius 
reliqsexiftfat''!  frigido  potu.  DE  Natura  uini.  Cap.y.  ° 

"i  Tino  namra  eexhaurto  accedi  calore  uifcera  intusrforis  infufo  tefrigerandi.Nec 
y alienum  fuerit  commemorate  hocin  locojquod  Androcides  fapientia  clatuf  ad 
Alexandrum  Magnum  fcripfitrintempetatiam  eius  cohibens.  Vinum  potaturus  rex: 
memento  te  bibere  fanguinem  terra. Sicuri  uenenum  ert  homini  cicuu  s ita  at  uinu! 
Quibus  pratceptis  fi  ille  optepauifletiprofeifto  amicos  in  temulentia  non  iteremiffet. 
Ptorfus  ut  iure  dici  portitmeqj  uitibus  corporis  utilius  aliudmeqj  ahud  uoluptatibus 
perniaofiusifi  modus  abfit.  Vina  gnofa.  Cap.vi. 

6Enera  aute  uini  alia  aliis  gratiora  effe  quis  dubitet.''Aut  nd  ex  eodem  lacu  aliud 
prartantius  potu  erte  altero  i Aliud  alte?;  germanitate  pracedete  fiue  terta  fiue 
fortuito  euetu:"Quamobremdeptindpatu  fequifq;  mdicem  rtatuat.Liuia  Augufta 
.Ixxxii.annos  uita  pudno  uino  rettulit  acceptos  nd  aquofo.  Gignifin  finu  adtiatici 
marismon  procul  a timauo  fdteifaxeo  colleimatirimo  afflatuipaucas  coquente  ame 
phoras.  Nec  aliud  aptius  medicameris  iudicaf.  Hoc  erte  crediderim  quod  gtaci  cele^ 
btates  mitis  laudibus  pyiftanum  appellauerunt  ex  adriarico  finu.  Diuus  Augurtus 
ferinum  pratulitcunirtisiat  fere  fecuti  prinripes  propter  conferta  experimenta  non 
rimere auditatibus noxiis.  Abeo faluianafciffuprafo?! Apii. Antea cecubo eratgno^ 
fitas  celeberrima  in  palufttibus  populetis:  finu  amiclano  quod  iam  intercidit : & in 
curia  coloni  lociqj  angurtia. Magis  tamen  forta  Netonistquam  a baiano  lacu  oftiam 
ufqj  nauigabilem  inchoauerat : fecunda  nobilitas  lalerno  agro  erat.  8c  ex  eo  maxime 
fauftiano  cura  culturaqi  id  collegerat.  Exoleuit  hocquocj  nimietate  copis  potius  q 
bonitati  rtudentium.  Falernus  ager  a ponte  campano  leua  petetibus  urbana  colonia 
fyllanam  nupet  capus  contributam  incipit.  Fauflianus  autem  cita  ter  quattuor  milK 
acia  a uico  prope  cediasiqui  uicus  a finuerta  fex  milibus  abeft.  Nec  ulli  i uino  maior 
auiftoritas  foIo.Vinowflama  accedit''.  Tria  eius  gna.Aurterum:du!ce;tenue.  Quida 
itadiftinguut.  Summis  collibus  gautanu  gigniimediis  fauftianumiimis  falemum. 
Nd  omittendum  autem  nulli  eo?:  qus  celebrenf : iucudum  faporem  uua:  erte.  Ad 
tertiam  palmam  uari»  uenere.  Albans  urbi  uicin*  prtedulcesiac  rars  in  aurteto.  Ite 
furrentina  f uineis  tatum  hafcehtia  edualefedibus  maxfe  probata:  propter  tenuitate 
falubritatemqj . Tiberius  Csfar  dicebat  cdfefirte  medicos:ut  nobilitatem  furrentino 
datent:alioqn effegnofu acetum.  Caius Qefatiqui fuccertit  illinobilem  uappam. 
Certant  malTica  sque  ex  mdte  gaurano  puteolos  baiafq;  profpedlantia.  Na  falemo 
cotermfa  rtatana  ad  ptindpatus  uenere  nd  dubieipalamq;  fecere.  Sua  qbufque  terris 
tpfa  erte  fecudum  quod  remm  ptouetus  occafufqj  mdli»  Iis  praeponi  folebat  calena; 
& qua:  i uineis  atburtifqj  hafcut''  fudana.Ex  alia  uicinia  urbis  ueliternina  priuema^ 
tiaqj.Na  quod  fignis  nafcif  aurteritate  nimia  cdrinendi  utile  aluo:iter  medicameta 
numerat.  Quartum  cutriculu  publicis  epulis  oprinuere  a diuo  IuIio(is  enim  prius 
auftoritatem  iis  tribuit:ut  epiftolis  etus  appatet)mamerrina  dtea  mertanam  i ficilia 
genita.  Ex  iis  potulana  ab  auiSbre  didla:in  loco  proxima  italis  laudant' praedpue.  Ert 
^in  eadem  fidlia  & taurommitanis  honos  lagenis  pro  mametrino  pleruqj  fubditis. 
Ex  reliquis  autem  a fupero  mari  preturia:  atqj  a neone  nafeetia:  & qus  a palma  una 
fotte  enata  palmefia  appellant.  In  mediterraneo  ueto  cefenaria  mecenatiana.  In  ue^ 
tonenfi  item  retica  falemis  tantum  porthabita  a Virgilio.  Mox  optima  ab  ftimo  finu 
maris hadriana. Ab ffero autem latinenfia:grauicana:rtomefia.  Etruriae  palmaluna 
nabstdiguris  genua.  Inter  pyreneum  alpefq;  mafliha : gemino  fapoteiquando  Si 


codtedis  aliis  piguius  gignit:quod  uocat  fuccofum . Cetcrano  ftcr  gallias  confiftij 
auiftoritas.  Dc  reliqs  i narbon^i  genitis  afTeuerare  no  e:quoniam  offidnam  eius  rei 
ifecete  tingftcs  £umo:urina(^  nd  & herbis  ac  medicamecis  noxiis.  Quippe  etiam  aloc 
mercat':quo  faporemcolorec^  adulterat.  Ve^  8dIdgiqora  icalisab  aufonio  mari  noti 
caret  gloria:  tatecina:  dC  feruitiana:&  cdferi3:gcnita:&  tepfiiE  ac  balbi®  lucanaqj 
cedcnbus  thunnis.  Omnium  uero  eorum  maxie  illuUrata  melTalla  pdcia  : fii  falute 
lagana  nd  procul  grumeto  nafcdia.  Capania  nuper  exdtauitnouis  nomibus  audto' 
ticatem:fiue  cura  fiuc  cafu:  adquartu  neapoli  lapide  trebellids:  iuxta  capua  caulinisj 
di  i fuo  agro  trepulams  :alioqu{  femper  iter  plebeia  & trifollinis  gloriata.  Na  pop-y 
lanis  fumu  dece  anow  icrcmetu  c nihil  fencifla  conferente.  Dolore  etia  capitu  f fexta 
hora  diei  fequentis  ifcfta  deprchedut.  Quibus  exeplis(nifi  fallbr)manifeftu  epriam 
ccrraqj  referreind  uua.  Et  fupuacua  gene^:  cdfecftationc  i nume^:cu  eadc  uiris  aliud 
aliis  locis  pullulet.  Hifpania^t  lufttana  copia  nobilitant".  Elegatia  uero  carraconefu; 
atqj  lauronenfiaifid  balcarica  ex  ifulis  conferut" italix  primis.  Nec  ignoro  multa  ptax 
termilTa  plerofqj  exifliaturosjqn  fuu  cuiqt  placet:&  quocuqj  eat":  fabula  eade  repsat", 
Diui  Augufti  iudicio^i  ac  palati  pitilTimu  e libertis  ccnfura  uini  f epulas  eius  faciete 
dixiffehofpirideidigenauinornouuquidem  fibiguftuelTeeu  at<^  nd  ex  nobilibus: 
fed  Cxfarc  non  aliud  potaturi.  Nec  negauerim  8C  alia  digna  elTe  fama.  Sed  de  qbus 
cofefus  xui  iudicauerut  hxcCut.  Vina  tranfmarina.  Cap.vii. 

NVnc  Ilii  md  trafmarina  dicemus.  In  fuma  gloria  poft  homerica  illarde  quibus 
fupra  diximus:fuercthafiu:chiuq}.  Exchio  quod  arufiu  uocant.Iis  addidit 
lefbiii  Hrafiftrari  maximi  medici  au(ftoriras:cirdter.cccc.L.anno  urbis  romx.  Nunc 
gfa  an  dnia  e clacomenio:poftq  parcius  mari  cddiut.  Lefbiu  fpotc  naturx  fux  ma-' 
re  fapit.  Nec  tmolio  p fe  gfa  ut  uino:fed  cuius  dulci  admixto  teliquo;^  durida  fua'' 
uitatem  accipiat  fimul  fli  xtaterquonia  uccuftiora  ^tinus  uident".  Ab  iis  dignatio 
eftficyonio:cyptio:celmefico:tripolitico:berritto:tyrio:  febennirico.  In  xgypto  hoc 
nafdt  tnbus  gnibus  uua^tibi  nobilius  thafio  6i  alopcce.  Pofthxcaucfloricashippo^ 
damario:myftico:cantharitx:protopo:cnidio:catacx:caumcmtx:  pecritx : miconio. 
Na  mcfogiten  capitis  dolores  facere  cdptii  eft.  Nec  cpheriu  falubre  efTe : quoniam 
mari  & defruto  eddiar".  Apamenu  mulfo  prxeipue  cducnire  df : ficut  prxtutium  in 
Italia.  Eft.n.adhxcpprietasgene^iiutduldautiqjicerfe  noncdgruat.  ExoIeuit& 
^tagionrquod  italios  proximu  fecerant  Afclcpiadis  fcholx.  Apollodorus  medicus 
i uolumic  quo  fuafit  Ptolemxo  tegi  qux  urna  biberet : iralicis  etiacil  ignotis : lau' 
dauicin  ponto  nafpcenicem:moxoroericu:eneath6lcucadiu  : ambraciote : SC  quod 
cuditis  ptxtulit  prxpareriu.  Sed  mforis  famx  elTc dixitiquonia  fex  anos  nd  placeret. 

DE  Vino  quod  uocafbion  gna  fepte.  Cap.viii. 

1"^  Aiitenus  bonitas  uini  nationibus  debet".  Apud  grxeos  iure  clariffimu  nomen 
Jl.  / accepittquod  appcllauerut  bid  adplutfos  ualitudinu  ufus  cxcogitatu:utdoc&' 
bimus  f pte  medicix.  Fit  autc  hoc  md.  Vux  paulu  an  maturitate  decetptx  ficcit' acri 
fole  ter  die  uerfatx  p triduu . quarto  exprimut . dein  cadis  foleinueterac".  Cui  ma-' 
tina  aqua  largiore  miCcentia  fetui  furto  origie  orca  fiemenfura  expleris.  Idqi  trallaru 
in  albu  muftu  leucochrun  appellat.  In  aliis  aute gdibus  fili  md  farflii  techalalTome' 
non  uocat.  ThalalTicen  autem  uafis  mufti  deier^tis  i mare,  quo  gne  prxeox  fic  & ue^ 
tiiftius.  Nec  nd  apud  nos  quoqj  cou  uinu  ex  italico  faciedi  rdne  Cato  demdflrauit. 
Sup  extera  ffole  qdricnio  maturadu  prxcipies.  Rhodiii  coo  file  efljphorineu  falfius 
COO.  Omnia  trafmarina  fepcei  fex  anis  ad  uctuftate  media  pueire  exiftiant", 

DE  Dulciu  gmbus.xiiii.  Cap.ix. 

VInu  dne  dulce  mfus  odoratu.quo  cenuiusieo  odorarius.  Colores  uinis  qCiuor. 

Albus:fuluus:ragui'eus:niger.  Pfythiu & melapfychm  pafFi gna  fuc fuu  fapo^ 
rend  uini  referetia.  Cifibilitcsusro  mulfi  f galatia  nafcens&  baliciu  ificilia.  Nam 


fyceuquod  alii  hepfemamfi  fapam  appellat;igenund  naturx  opus  cftjmufto  ufque 
adtertiaptemenfurx  decocfto.quod  ubifadlu  ad  dimidia  eft:  defrutu  uocaus . om-' 
nia  ladulceriu  mellis  excogitata.  Sed  priora  uua  tecraqj  coftat.  Paffu  a grxco  ciliciu 
^bat''aiafricmn:fi^  f italia  ^mciifq;  finitimis.  Fieri  cercu  eft  ex  uua  qua  gr^ci  fticam 
uocitmos  appiana.  Item  fcirpula  diutius  i uitc  fole  uuis  aduftis  aut  feruente  oleo, 
Quidi  e qcuqj  dulci  du  prxcodta  alba  faciut  ficcates  fole:d6ec  paulo  aplius  dimidiu 
pddusfupfit.  Tufafqi  leniter  uuas  cxprimut.  DefdcquacumcxprefTereadiiciutui' 
naceis  aqux  puteanx:  ut  & fccudariu  paffu  faciant.  Diligentiores  eodem  mo  ficcatis 
acinos  eximut:ac  fine  farmentis  madefadtos  uino  excellenti  ddec  intumefcac : expri' 
inuc.6i  hoc  genus  ate  extera  laudat.ac  fili  md  aq  addita  fecundatiu  fadunt,  Mediii 
iterdulciauinuen:  quod  grxei  aigleuces  uocat:  hoceft  femp  muftu.Ideuenitcura: 
quoniam  feruere  prohibet.  Sic  enf  appellat  mufti  f uina  trafitu.  Ergo  mergue  e lacu 
^tinus ! aqua  cados:ddcc  bruma  tranfeac:&cdfuecudo  fiat  algendi.  Eft  ecianu  aliud 
genus  eius  p fciquod  uocat  dulce  narbonenfis  ^ufcia:&  i ea  maxie  uoedtia.  AfTeruat 
eius  gfa  uua  diutius  i uice:pediculo  itorto.  Ab  alus  ipfc  palmes  icidit''  i medulla.  Ab 
aliis  uuatorni^*'i  tegulisidnia  exhelucnnaca  uite.  lisadiiduntaliqquoduocatdia^ 
chyton:uuis  in  fole  ficcatis  loco  clufo  p dies.vii.f  cratibus  totide  pedibus  a terra  alte: 
nodibus  a rore  defenfis:odlauodie  calcatis, ita  fieri  optimi  odoris  faporifqj.  Dulci  e 
gne  eft  & melitites.  Difbt  a mulfo  quod  fit  e mufi:o:cu  qnqj  cdgiis  aufieri  mufti  cd^ 
gio  mellis  di  falis  cyatho  fufferuefadhs  aufte^.  Sed  uet  hxc  guapotuu  ponere  debeo 
6d  pttopu.Ita  appellat'' a qbufda  mufiii  fpdte  defluens  anq  calcent  uux.  Hoc  ^tfus 
diffufu  lagenis  fuis  deferuere  pafTi,  Poftea  i fole.xl, diebus  tortent  xfiatis  fecutx  ipfo 
canis  ortu.  DE  Deuteriis  6i  fecudariis  uini  gha  tria.  Cap.x. 

NOn  poffuntiure  dici  uina  qux  grxei  deuterias  appellant:Cato  6C  nos  loraima^ 
ceratis  aq  uinaceis.  Sed  tamen  inter  uina  operaria  numerantur.  Tria  eorum 
genera.  Decima  parte  aqux  addita  q mufii  expreffa  fit : &C  ita  nodle  6C  die  made^' 
factis  uinaceis : rurfufque  prelo  fubiedlis.  Alteri  quod  hoc  modo  grxd  fadtica/ 
uereicertia  pte  eius  quod  exprefTu  fit  addita  aquxiexpreffoq?  decocilo  ad  tertias  ptes, 
Tertiu  efl:  fxcibus  uini  expreffuiquod  fxcatii  Cato  appellat.  Nulli  ex  iis  plus  q ano 
ufus.  Qux  nup  i italia  ghofa  uina  efTeccepcruc.  Cap.xi.  ^ ^ 

YE^^  Iter  hxc  fubit  mente  cii  fit  gha  nobilia  qux  proprie  uini  ftelligipolTic.lxxx. 

fere  i toto  orbe  duas  ptes  ex  hoc  numero  italix  effe.  Longe  prxterea  ah  cumftas 
tcctas:&  hic  deide  altius  cura  ferpit  nd  a primordio  hanc  gfam  fuilTe* 

DE  Vini  obferuaride  Romulo  rege  pofita.  Cap.xii. 

AVcloricatem  poft  fexcentefimu  forte  urbis  annu  coepifTe.  Romulii  ladte  non 
uino  hbaffefdicio  fut  facra  ab  eo  iftiruta:qux  hodie  cuftodiiit  more.  Numx 
regis  Poftumi  lex  eft.  Vino  rogii  nercfpgito.  Quod  faxiffe  illu  ^pter  iopia  rei  nemo 
dubitet.  Eade  lege  ex  iputata  uite  libari  uina  dns  nefas  (latuit:  ratione  excogitata  ut 
putare cogered alias  aratores  8d  pigri  circa  arbufli  pericula.  M.  Varro  aucflor  e Mezetiu 
ecrurix  rege  auxilium  rutulis  cdtra  latinos  tuliffe  uini  mercede:quod  tum  in  latino 
agro  fuiffet.  Qj^i  uini  ufus  aciqs:&dc  uinis  antiquo^:.  Cap.xiii. 

NOn  licebat  id  foemis  romx  bibere.  Inuenfus  fterexepla  Egnati  Metencini  uxore 
q uinii  bibilTet  edolioiirerfedla  fufle  a marito. euqj  exdis  a Romulo  abfolutu. 
Fabius  Pidlori  analibus  fuis  fcripfittmatrona:^  loculos  i qbus  erant  claues  uinarix 
cellx  refignauifTetra  fuis  ledia  mori  coaiHram.  Cato  ideo  ^piquos  fcemis  ofculum 
dareiut  feiree  an  temecu  olerent.  Hoc  tu  nomen  uino  erat:  unde  Si  temuletia  appeP 
lata.  Cn, Domitius  iudex  qmuciauit  muliere  uideri  plus  uini  bibiffe : q ualitudfs  ca 
uiro  iTciete.ac  dote  mulcflauit.  Diuqj  eius  rei  magna  parfimonia  fuit.  L. Papyrius  P 
peratoraduerfus  fanices  dimicaturus  uotu  fecitifi  uici(fet:Iouipocillu  uini.  Deniqj 
intec  dona  fextarios  ladlis  datos  inuenimus  nufq  uini.  Idem  Cato  cum  i hifpania 


nauigaret : ude  cu  triupho  rediitmo  aliud  uinu  bibi  q remiges; itatu  dilTiIis  iftis 
qetia  cduiuis  alia  q fibimccipfis  miftrantiaut^cedetemefafubiiciut.  LaudacilTima 
apud  prifcos  uina  erant  mytrhie  odore  cdditaruc  apparet  i Plauti  fabula  ; qm  perfj 
rfcribit:qq  f ea  Si  calamu  addi  iubet . Ideo  qda  aromaticis  deledlatos  maxiectedunt. 
Sed  Fabius  Dofenus  his  uetfibus  decreuit. 

Mittebant  uinum  pulchrum  murrinam.  Et  in  Achariftione. 

Panem  Si  polentam  uinum  murrinam. 

Scsuolam  quoqj  Si  Lailium  Si  Atteium  Capitonem  in  eadem  fentenua  fuiffe  uideo; 
quoniam  in  Pfeudulo  fit. 

^od  fi  opus  e ut  dulce  ^mant  idem  ecqd  heant  toga. 

Murtinam  palTum  defrutum  mella. 

Quibus  apparet  nd  inter  uina  modo  murrinamifed  inter  dulda  quoqj  nominatum. 

DE  Apothecis  a:  de  uino  Opimiano.  Cap.xiiii. 
a/i  Pothecas  fuilTe:8£  diffudi  folita  uinaiano.dc.xxxiii.urbis  appet  idubitato  opi/ 
miani  uini  argumeto:  ia  itelligete  fuu  bonii  italia.  Nddu  tn  ifta  gna  {claritate 
eta^taqj  dnia  tuc  genita  unu  hnt  cdfulis  nome.  Sic  quoqj  diu  ttafmarina  fuetut  i 
audlotitare  ad  attauos  ufqj  nofttos  etia  falemo  ia  repto:  ficut  apparet  ex  illo  comico 
uerfu  Anaxipolis  thafii. 

Quinqj  thafii  uini  inde  depromam  falerni  bina. 

■P.Licinius  Craffus  &,L.Ca:rat  ceforesiano  urbis  cdditi.dc.lxv.edixeru  t ne  qs  uinu 
gtxcu  amineuqj  odlonis  ieris  figula  qdtatalia  uederet.  Haic.n.ediifti  uetbafut.  Ta'ta 
uero  uino  grarco  gfa  etatiut figul*  potiones  iuno  cduidlu  daref".  Quibus  uinis auc/ 
toritas  fuerit  fuaimefa.M.  Varro  his  uetbis  tradit.  L.Lucullus  puer  apud  pfem  nuq 
lautu  cduiuiu  uidittf  quo  plus  femel  gra:cu  uinu  daret".  Ipfe  cu  rediit  ex  afia  milia  ca/ 
doruicdgio^idiuifitaplius  cetu.  C.Cefiustque  pr*torc  uidfusichiu  uinu  { domu  fua 
illatu  dicebat  tu  primu:  cu  fibi  cardiaco  medicus  dediffet.  Hortefius  fup.x.cados  hax 
redi  reliquit.  Hadenus  Varro. 

DE  Liberalitate  Cajfaris  i uino:&:  qn  primum  gna  uini  fiiSicii.  Cap.xv. 
/q~^  Vid  ni  Si  Csfar  diiSator  ttiuphi  fui  caena  uini  falerni  aphoras  cetii  : chii  cados 
V y cetu  i cduiuia  diftribuit.  Ide  hifpaniefi  triupho  chiu  Si  falernu  dedit.  Epulo 
uero { tertio  cdfulatu  fuo  falemu:chiu;lefbiu:mamerrinu:quo primu  tpfequattuot 
gna  uini  appofita  cdftat.  Poftea  ergo  alia  dnia  f nobilitate  ucnetut  drcitet  fcptigete' 
fimu  urbis  anu.  DE  Vinis  fiiflitiis.  Cap.xvi. 

iT  Taqj  nd  mfora  {numerabilia  pene  gna  fi<!licii  repta  multis  an  frculisiqui  nuc 
I diceus  dnia  ad  medicix  ufu  prineuia.  Omphaciu  quomd  fieret  .pptet  ungueta 
dixius  priore  libro.  Fit  e labtufcaihoc  e uite  filueftri.-quod  uocat'  oenathinu.  Flores 
eius  libris  duabus  {mufii  cado  macerari  pofl.xxx. dies  mutat".  Prxtet  hoc  radix  Ia' 
btufcx  Si  acini  coria  pficiut.  Ii  paulo  poftq  deflotuereifigulare  remediu  hnt  ad  refri/ 
geradu  { morbis  corpori  ardores  gelidi(r{a(at  ferut)nafa.  Pars  eo^i  xftu  morifiptiufq 
reliq  q folflitiales  diciit".  Vniuerfi  nuq  maturefcu  t.  Et  fi  prius  q tota  uua  maturefcat: 
{codta  det  cibo  gallinaceo  gni : faftidiu  gignit  uuas  appetedi.  Fidacioiji  primu  fit  ex 
ipfo  uinoiquod  uocat  affinamd  hoc  md.Albi  mufti  fextarii.xx.aquxdimidiu.feruet 
ddec  excoq t" aqux  mefuta.  Alii  matinx  fextatios  dece:  tatude  pluuix:!  fole.xl. diebus 
tortet.  Dat  xgris:qbus  uini  noxa  timent.  Proxima  fit  e milii  femie  mato  cu  ipfa  fti' 
pula  libra  Si  qdrate  { cdgios  duos  mufti  macerat. Et  poft  feptimu  mefetraffufo.  Ex 
loto  atbote  frutice  herba  diiftu  e uti  quxqj  fieret.  Fit  Si  e pomis  qux  diceusiirerpteta/ 
tionibus  nd  nifi  neceftariis  additis.  Primuqj  ei  e palmis:quo  pthi  Si  idi  utuf:6i  ones 
totus.  Maritfa^  qs  uocat  Si  cycleas  modio  { aqux  cdgiis  tribus  macerato  exprelToqj. 
Sic  fit  &fycitescfico:que  alii  palmiprunu:  alii  ttocin  uocat.  Aut  fi  dulce  effe  nd  li' 
beat:pto  aqua  tatudem  uinaceo^i  adiiciut.  Ex  cypria  fico  Si  acetu  fit  prxccllens:  atqj 


tUxidrino  quoqj  melius  uinu.  Fit&  exfiliqua  fyriacat&c piris:  malo^icj  omnibus 
gnibus.  Sedcpunicis  quod  rhoiton uoca't.  Er ccomis:mcfpiIis:forbis: moris ficas: 
nucleis  pineis.  Himufto  madidi  exprimut".  Supiorap  fe  mitia.  Myrrite  Cato  que' 
admodu  fecerit  hoc  paulo  poftidicabms.  Gratci  ucro  6calio  mo:  tamis  teneris  cu  fuis 
follis  1 albo  murto  deco(n:is  tufis  libraitnbus  murti cogiis  dcferucrcfadut:  ddec  duo 
fuprtt.  Quod  ita  filucftris  myrti  baccis  facrtii  e:myrtidanu  uocat’*,hoc  manus  tigunt. 
Ex  iis  qu*ihoctis  gignut  fit  uinu  c radice  arparago:mello:otigano:apxi  femfe:  abro' 
tonoimecartroirutaincpctaiferpilloimarrubio.  Manipulos  bfos  tudut  i cadu  murti: 
ai  fap®fextariu:&  aquae  marinx  hemina.  E napis  fit.x.denario^i  podere  i fextarios 
binos  murti  addito,  Ite  c fcylla  radice.  Inter  flores  6C  torte  foliis  tufisn' litcoloqj  f mu^ 
ftii  collaris  cupddufculo  ut  fidat.xl. podere  denario^:.  In  fextarios  uicenos  murti: 
nec  an  ttes  mefes  uafe  apto.  Ice  i agro  caligo:S:  aliud  e rtlueftri.  Aromatiten  quoque 
iuenio  fairtitatu  nd  ta'cu  ugueto^d  cdpofitide.  Prio  cx  myrrha:ut  dixfusimox  e nardo 
celtico:calamo:bttumie:offisi'muftu:aut  dulce  umii  dcfcirtis,  Alii  dccalamo:iunco: 
corto:nardo:fyriaco:amomo;caria:cynnamo:croco  palma  : agaro  : fimilitcr&offa. 
Apud  alios  nardi:  & malobathri  fex  libris  i murti  cdgios  duos  additis.  Qualia  nunc 
quoqj  fiut  pipere  6C  meile  addito:qus  alii  cddita:alu  piperata  appellat.  Inuenicur  6i 
nedarices  ex  herba:qua  alii  mcnalid:alu  mcdica:alii  fymphycd.-alii  dcamorcftin:  alii 
nertarea  uocacrradice  pddcris.xl.dcnario^i  i fextarios  fexmurtiaddita.Sfliter  i liteo. 
Excanteris  herbis  collaris  fit  abfi ebites  i.xl.fextariis  murti abfinthii  pdtid  libra decoc' 
ca  ad  tertias  pres:uclfcopis  abfithiii  uinu  additis.  Siliter  hyfopices  c lycio  hyfopo 
ucits  tribus  f duos  cdgios  murti  cdiedlis  aut  tufis  f uinu.  Fuit  utraqj  & alio  md  circa 
radices  uitiu  fato.  Sic  6C  hellcboncen  fieri  ex  ucratro  nigro  Caco  docet.  Sic  fit  dc  fca' 
monites.  Mira  uitiu  nata  fapore  alienii  i"  fc  ttahcdisqle  &C  falicii  redolet  patauino^i  i 
palurtnbus  ufdcmi*.  Sic&hcllebo^^fcnt’  ithafo:auc  cucumis  filucftec:aut  fcamo' 
nca:quod  uinu  cirtromatiu  uocac:quonia  abortus  facit.  Fit  5C  exhcrbisiq^i  nata  fuo 
loco  dicet.  Ert  di  ocha  dc  radice  gecianar:8d  tragonano:&  durtamoraffaro;  dauco:ele/ 
bi:panacea:fpagora:corfthimo:madragora:iuco,  Vocaruc  di  fycmuifii  ichacomelin: 
6dIediTpagiten:quo9i  iaoblitceratard  c.  Ex  fruticu  uero  gne  exdri  utriufqj  cuprerti: 
laurus:iuniperi;pini:pm:tcrebrchi:caiiini:Ierifci.  Baccas  aut  lignu  recesi  murto  dc' 
coquut.  Item  chameleac  di  chamepityos  di  chamedryos  lignii.  Eode  md  di  ex  flore  in 
umuftidccedenarioRipddercaddico.  DE  Hydromellc& oxymelle.  Ca.xvii. 
Ic  uinii  ex  aq  ac  meile  tatii.  Quiquenio  ad  hoc  feruaricxlefteiubcc  aliq  prude' 
_ flores.  Alii  rtati  adcertiasptes  dccoquucdC  tertia  mellis  ueteris  adiiciut.Deinde 
xl. diebus  canis  ortuifolchnt.  Alii  diffufa  ita  decio  die  obturat.  Hoc  uocac''h^dco' 
mebctuecuftate fapore uiniarteqtmufq laudatius  qiphrygia.  Quinetacetu  meile 
tepabacliadco nihil iteptatu  i' uica fuit.  Oxymelhocuocarut:mcllis  dece  libris : aceti 
ueteris  heminis  qnqjjfalis  marini  Iibra:aqu«  pluuis  fextarios  qnqj  fuiferuefadlis  de' 
cies:moxclutriaris:atqj  itaiuetcratis.  Omnia  abThemifionefumo  audloredanata. 
Ec  hercule  coairtus  co^i  ufus  uideri  pdt:mTi  fiqs  naturae  opus  effe  credit  atomar iten: 
et  ex  uguetis  uina  edpofitaraut  ut  biberet  genuiffe  ca  frutices.  Irta  fut  cognitu  iucu' 
darolcrtia  humani  animi  dniaexqrecc.  Nihil  qde  ex  iis  ano  durateipraecerqqu®  ue' 
turtate  ipfa  ficti  diximus.  Et  plura  ne  tricenis  qde  diebus  non  erit  dubium. 

Ptodigiofa  gna  uini.  Cap.xviii. 

§Vnt  et  i uino  ^digia.  Dicit  i arcadia  fieri  quod  foecudicate  fcemis  iportet:  uiris 
rabie.  At  i achaia  maxic  cicca  charinia  abigi  peu  uino:  atqj  etia  fi  uua  edaegra' 
neu  differentia  f gurtatu  nd  fit.  Trocceniu  uinu  qbibiic : negat  gnare.  Thafios 
duo  grla  uini  diuerfa  facere  pdit.  Vnum  quo  fdnus  cdcilicfialce^  uero  quo  fugetur. 
Apud  eofde  uitis  theriace  uocat'" : cuius  di  uinu  et  uua  edera  ferpetiu  iirtus  medetur, 
Libadeos  thuris  odore:exq  diis  ^libant.  E diucrfo  afpalios  dinataa  feris.  Ferutei 


ncc  ab  alite  ulla  attigi.  Thafii  uua  xgyptus  uocat  apud  fe  prxdulce  qux  foluit  aluij 
Eft  cdtra  i lycia  qua:  foluta  firmat.  Aegyptus  & ecbolina  hec  abortiuos  faciente.  Vma 
f apothecis  canis  ottu  mutat''quxda:pofteaqjrcftiiuut  fibi.  Sic  et  maris  nauigio;  cu/ 
ius  iadtatus  iis  qux  durauerictcacu  uetuftatis  adiicerc  fcntitlqtu  habuerit. 

Quibus  uinis  ad  facta  uri  fas  nd  fit:ct  qbus  gnibus  mufta  cddiat.  Cap.xix. 

Et  quonia  teligide  uita  cdftati  ^libairc  diis  ncfaftu  het  uino  prxterfputatx  uitisj 
fulmic  cadtae : quaqj  iuxta  hois  mors  laqueo  pcpcnderit:aut  uulncratis  pedibus 
calc3ta:ctquod  circudfis  uinaceis^fluxerit:aucrupncdeciduoimudiore  lapfua|{/ 
quo  polluta.  Ite  grxcaiquonia  aqua  heac.  Viris  ipraquoqimadif  decodis  caulibus 
fumisiq  et  codiut  f aceto  ac  muria.  Ve^  et  de  appatu  uini  dixiiTecdueiac:  cum  grjccj 
priuatf  ea  prxeepta  tradidetinttarteqj  feccrftificut  Euphroniuset  Ariftomachus « 
Coiades  et  Hicefius.  Africa  gypfo  mitigat  afpitate  : nec  nd  aliqbus  fui  ptibus  calce, 
Grxeia argilla  autmarmoreaut  faieautman Icnitateexdtat.  Icalix ipceahq rabuA 
lana  pice  acrefia  eddire  muflaiuulgare  eeir^uiciifqj  finitimis.  Anni  prioris  uina  no 
nufqf^ccacetouecddiuc.  Ncendet  exipfo muflo fiutmedicamia.  Decoqtutduh 
cefeat  porcide  uiriii.Nec  durare  ultra  anuu  fpatiii  tale  ^dit''.  Aliqbus  i locis  decoquat 
ad  fapas  muftaiifufifqj  iis  feroda  fragiic.  Et  i hoc  tn  giie  SC  i dni  alio  fubminihrac 
uafa  ipfa  condimentis  picis.  Cuius  faciendx  ratio  proximo  dicet" uolumine. 

DE  Picis  generibus:  5C  rerinis:6i  muftis  codiedisiSi  de  aceto  flC  fxce.  Cap.xx. 

ARbo^i  fucco  manantia  pice  refinaqj  aliae  ortae  f orieteialix  i europa  fetu  f.  Qiix 
iteteafia  utriqj  qfdahet.  In  oriente  optima  tenuiffimaqj  tercbinthifundunt. 
Defde  Icrifciiqua  & mailicc  uocat.Poftea  cuprclTi  acerrima  faporc.  Liqda  dnes  Qc  ca"/ 
tu  refina.  CralTiore  ueto  dC  ad  pices  fadedas  exdrus.  Arabica  reffa  alba  cftiacri  odore 
difficilis  coquenti.  ludaicacallofior.  Ettcrebfchi  quoqj  cdoratior.  Syriaca  attici 
mellis  filicudine  het.  Cypria  ancedit  dnes.  Hft  autc  melleo  colore  camofa.  Colopho-' 
nia  prxter  caeteras  fulua: fi  terat"  albafic:grauiorodorc.&obid  nd  utut" eauguetarii, 
In  afiaquxfit  c picea  admodu  cadidaifpagos  uocaf.Refia  dnis  diffoluit  oleo.  Qui^ 
daSi  creta  figulina^i  hoc  fieri  arbitrat.  Pudetqj  cdficcri:maximu  ia  honore  eius  efic  i' 
euellcndis  a uiro^  corporibus  pilis.  Rdautccddiedimuffaf  prio  fcruoreqnouedie'' 
bus  cdplurimum  pagifjafpfu  picisiucodoruino  cctfgatj&fapons  quxda  acumina. 
Vehemetius  id  fieri  arbitrat" crudo  flore  rcfinx.Excitariqj  lenitate.  E diucrfo  crapula 
cdpefdjSi  feritate  nimiaifragiq?  uirus.  Aut  ubi  pigra  lenitas  torpeat:  uirus  addi.  Li-' 
gurix  maxfe  circupadanifqj  muftis  utilitas  difcernifhoc  md  pugnacibus  muftis  aa/" 
pulxplusidit";lenibus  pardus.  Suntq6Cex  utcoqj condiri uelft.Necnd aha quuefl: 
multa  pice  nata.  Viriuq?  mufto  qbufda  f lods  ite^  fponte  fetuererq  calamitate  cum 
deferbuitdcpitfapor.uappxqjacapitnomd  ^btofuetiabominucu  dcgnauit  aius. 
Acetis. n.neqcix  leftuirtus  magnos  adufusrfidffcqs  uitamitiordegi  ndpofTic.  Gere-' 
rouino^i  medicamis  tata  cura  esut  cinere  apud  quofda  ceu  gypfo  alibi  qbus  dixius 
mdis  iftauret".  Sed  emere  c uitis  farmetis  aut  quercu  prarferut.  C^in  5C  marina  aqua 
eiufde  rei  graex  alto  peti  iubenciferuariqj  ab  xqnorftio  ucrnoiautccrte  noifte  folftitio 
dC  aqlone  flate  hauriri:  uel  drea  uidemia  fi  hauriat" : decoq.  Pix  f italia  ad  uafa  uino 
codedo  maxfe  ^bat"brutia.  Fit  e picea  refina.  Inhifpama  autc  c piceaftris  minime 
laudata.  Eft.n.refinaha^amaraSiarida  8cgraui  odore.  Differeria  rdneqj  faciendi 
^xfouolumiedemdftrabiusfter  arbores  feras.  Vitia  prxtcr  fupradiifta  acoriaut  fu^ 
midu  uirus:aut  picis  aduftio.  Expimetu  uero  fi  fragmenta  fubluccac : ac  fub  dente 
Icntcfcat  acore  iucudo.  Afia  pice  fdica  maxfe  ^bat:grxciapierica:Virgilius  nariria. 
Diligentiores  admifecnt  nigra  mafticetqux  f pdto  bituminis  fflis  gignitiet  iris  radice 
oleuqj.Nacxra  accipientibus  uafis  cdptu  c uina  acefeere.  Sed  trafferre  f ea  uafafq' 
bus  acetu  fueritrutilius  q f ca  f qbus  dulce:aut  mulfu.  Cato  iubet  uina  cdcinnari:hoc 
enim  utit"ucrbo:dnerisIexiui  cum  defruto  codtipte  quadrigentcfta  pulegii  uel  falis 


fefqlibcaJnteri  ct  tufo  marmore.  Facit  et  fulphuris  mecione.  Rcfini  ucro  i nouifTis. 
Sap  o'nia  addi  maturefcente  ia  uino  iubet  muftu:quod  illc  tortinu  appellatmos  in/ 
tcUigius  nouifTie  exprciTu  : ct  adiid  muftis  rigendi  gfa  colorismt  pigmenta  aliquod 
uini:atqj  ita piguius  fieri,  tot  ueneficiis  placere cogit^ct miramur  noxia efTe in  uiciu 
inclinantes.  Expimcntu  e laminxplubea  mutatus  in  eo  colos.  Propriu  autem  inter 
reliquos  liquores  uino  mulcercerciaut  f acetu  uerci.  Exta'tqi  medicis  uolumina,  Ec 
fjx  uini  ficcata  recipit  ignes.acfmcalimento  p fe  flagrat.  Cinis  eius  nitiinata  habet: 
eafdc9he'cuires.hocapliusquopfguiusrecit''.  DE  Cellis  uinariis.  Cap.xxi. 

Tyr  Agna  et  colledlo  u umo  differentia  in  cella.  Circa  alpes  ligneis  uafis  condunt: 

Ixircuhfqj  cingutiacqj  etia'  hyeme  gelida  ignibus  rigorem  ateent.  Mi^^  ditflu.-red 
aliqdo  uifuiruptis  uafisiftetcrcglaciata:  moles  q)digii  moiquoniauini  nata  no  gela/ 
fatialias  ad  frigus  (fupens  tatu.  Mitiores  plaga:  doliis  conduc’.  Infodiutqj  cerrx  tota: 
aut  ad  portione  fitiis.  icemeselu  praebent.  Alibi  uero  ipofitis  te<ais  arcent.  Tradutqi 
ad  hxc  praicepta.  Latus  cellx  uinaria:  au t certe  feneftras  obuerci  in  aqlonem  oportere: 
uelufq;  in  exortu  xqnocflialem.  Scerqlinia  et  arboBi  radices  qicul  abeffe . omniaque 
odoris  euicadi:factllimo  i uina  traficu.  Ficos  utiq;  et  caprificos.  Doliis  etii  irenialla 
dari:ne  icer  fefe  uitia  ferpac:cocagione  uini  femp  ocifTia.  Quinec  figuras  referre. 
Ventrofa  ac  patula  mius  utilia.  Picari  oportere  qicinus  a canis  ortu  . pofleap  Fundi 
marfaaq  aut falfaiacleui anere farmenti  ea afpgi : ucl  argilla  afpfa myrrha  fuffiri: 
ipfafqj  fipius  cellas.  Imbecilla  uina  demiffisi  terra  doliis  fetuada.  Valida  cxpoficis: 
nuqfpleda:&  quod  fupfitipaffo  aut  defruto pugcdu:admixto  croco  : pice  uctcriicii 
fapa.  Sic coopculadolio^medicada addita  maftice ac  pice.  Bruma  apiri  uerac : nifi 
fercnodic.uctacauftroflateilunaucplena.  Flos  uinicadtdus  ^baC  Rubens  triftcfi/ 
gnudfino  is  uini  colos  fit.  Ite  uafis  icalefcencibusiopculifuc  fudacibus.  Quod  cele/ 
met  florere  coEpcriciodoreqj  traherc:n6  forediutmu.  Ipfaquoqj  defruta  ac  fapa : cu 
fic  ca-lu  fie  lunaihoc  c i fyderis  cius  coitu  neqj  alio  dic  coq  lubent.  Prastcrea  plumbeis 
uafisind  zrcis : nucibus  iugladibus  additis.  Eas.n.fumu  excipe.  Capanix  nobiliffia 
expofita  fub  diuo  i cadis  uerberari  folc  luna  hymbre  ac  uecis  aptiffimii  uidec. 

DE  Vitanda  ebrietate.  Cap.xxii. 

ACfiqs  diiigecius  reputctif  nulla  pte  opofioruita  e:ceu  no  faluberrimu  ad  po/ 
tii  aqujc  liquore  nara dederic:quo  citera  ofa  aiantia  utut'’.  At  nos  uinu  bibere  Si 
lumcca  cogimus  : cacoqj  ope:  tato  laborerSi  ipedio  cdflat:quod  hois  mente  mucet:ac 
furorem  gignat:milibus  fcelc^  huic  deditis  tata  dulccdie:ut  magna  ps  no  aliud  uits 
premiu  fcelligat.  Quinimo  ut  plus  capiausifucco  fra'gfus  uircs.Si  aliairitamcnta  ex/ 
cogitaaac  bibendi  ca  etia  uenenacdficiut.  Alit  cicutapr«fumentibus:ut  bibere  mors 
cogat.  Aliis  pumicis  farma:8i  qua:  referendo  pudet  docere.  Cautiflioscx  iis  balineis 
quoq?  coq  uidcus:cxaaimcfqj  efferri.  Ia  uero  alios  leiflucxpcdlatc  no  pofferimo  ucro 
nec  tunica. nudofq?  ibi  ptinus  Si  anhelos  igcntiauafa  corripere: uelut  ad oftetatidem 
uiriuiac  plene  ifudere  ut  Rari  euomatirurfufqi  haunat.idqjitc^:  terrioq?:taqad  p/ 
dedauina  geniritSd  taq  effudi  illa  no  poflicmifiphumanu  corpus.  Ad  hxcptinenc 
pegrin*exercitarides:8iuolutariofceno:ac  pedlorofa  ccruids repad®  ofldacio.  Pcc 
dnia  ha:c  przdicat'’ fitis  quaeri.  Ia  ucro  qux  uafa  adulteriis  celatar'  tanq  p fe  pa^i  do/ 
ccaclibidies  temuidia.  Ita  uina  ex  Iibidic  hauriudatqj  etiapremio  fuitat'’ebrietas.Ec 
ft  diis  placet:emit  alius  ut  uclquatu  biberit  tatu  edat. Si  prcciu  uinolcci^  lege  acci/ 
pic.  Altus qtu alia qusficrit : tatii  bibit.  Tucauidimatronaoculilicent''.  Tiicgraui 
q^dut  marito. Tuc  animi  fecreta  pferuf’.  Alii  teftamda  fua  nucupar.  Alii  mortifera 
loquiif.rcditurafqi  p iugulii  uoces  nd  edeinet : qmultis  ita  fcerempris.  Vulgoqj  ue/ 
ntas  ia  attributa  uino  c.  Interea  utoptiecadatifoleorietcnd  uidenr:ac  mius’  diu  ui/ 
udt.  Hfc  palIor:6igena:  pendulstoculo^i  ulcera:  tremuls  manus  effiidentes  plena 
uafa. Si  qux  fit  peena  pra:fes;furialcs  foni:  Si  iqes  nocfluma.  Premiumqj  fummum 


ebrietitis  libido  portentofa  : ac  iucudii  nefas.  Poftea  die  ex  ore  halitus  fetidi.ac  fere 
teji  oniu  obliuioimorfq;  meoria:.  Rape  fe  ita  uita  prsdicat  cu  ptiote  die  quotidie  p. 
dat.  illi  uero  Si  ueniente.  Tiberio  Claudio  pticipe  an  hos.xl.anos  fftitutu  ut  leiuni 
biberent.-potufqj  uini  ancederent  abosiextetnis  Si  hoc  artibus;  ac  medicotu  placitis 
nouitate  aliq  fefe  cdmedatiu.  Gloria  hac  uirtute  parthi  quarut.  Fama  apud  gracos 
Alcibiades  meruit.  Apud  nos  cognome  etia  Noucllius  Tricdgius  mediolanenfis : ad 
^confulatu  ufqj  e pratura  honoribus  geflis:  tribus  cdgiis(ude  Si  cognomen  illi  fuit) 
epotis  uno  ipetutfpedlate  miraculi  gfa  Tiberio  prfcipe  in  fenetfta  ia  feuetotatqi  etia 

alias  fxuo.  Sed  ipfa  luueta  ad  me^  pnior  fuerat.  Eadcqj  comendatioe  credidere.L. 
Pifone  urbis  roma  curatorem  ab  co  deledtiiitj  biduo  duabufq;  norllibus  ppotatione 
cdtmuaffet  apud  ipfu  ia  pricipem.  Nec  alio  magis  Drufus  Cafar  regnaffe  pfem  Ti/ 
beciu  ferebat'.  Tricdgia  rata  glfia;qn&  hac  ars  fuis  legibus  coflat.-no  labalTe  fetmde: 
nec  leuatu  uomitioe : nd  altera  corporis  pte.  Dum  biberet  matutinas  obiffe  uigiliai, 
plurimu  haufiffe  uno  potu.plurimu  pratetea  aliis  miotibus  addidiflfe.  optima  fide: 
nd  refpiraffef  hauricndoincqj  expuiffernihilqj  ad  elidendi!  i pauimentis  fomnuex 
uino  reliqifeidiligenti  fcito  legu  cdtra  bibendi  fallacias.  Tergilla  Ciceronem. M.F. 
binos  cdgios  (Tui  haurire  folitu  ipfi  obiicit.  M .qi  Agrippa  a marcido  ac  temuleto  fcy/ 
phu  impadlu.  Eteni  hac  fut  ebrietatis  opera.  Sed  nimijr  hanc  gloria  auferre  Cicero 
uoluit  fterfedloti  patris  fui.M.  Antonio.  Is.n.an  eum  auidifTic  apprehenderat  hanc 
palmaiedito  etia  uoluie  de  fua  ebrietate:  quo  pfocinari  fibi  aufus  approbauit  plane 
(ut  eqde  atbitror)qta  p temuletia  mala  tetta^r  orbi  ftuliflfet.  Exiguo  tpfean  ptalium 
acciacii  illud  uolume  euomuit.  quo  facile  itelligat  ebrius  la  faguic  duiiiiS:  tato  ma' 
gis  eu  fities.  Naq;  Si  hac  neceffitas  uitiii  comitat':utbibedi  cdfuetudo  augeat  auidri 
tate.  Scituqr  e fcyta^r  legati:qto  plus  bibetituaro  magis  fitice  pthos.  Eft  Si  occideris 
populis  fua  ebrietas:fruge  madida.  Plutibufqi  mdispgallias  hifpaniafqjmomibus 
aliis:fed  rdne  cade.  Hifpani  ia  Si  uetuftatem  ferte  ea  gita  docueriit.  Aegyptus  quoq; 
e fruge  fibi  potus  (iles  excogitauit.  NullaqiiptemudicelTat  ebrietas.  Meros  qppe 
hauriut  tales  fuccosinec  diluedo  ut  uina  mitigat.  Ac  hetcule  illic  tellus  fruges  parete 
uidebat'.  Heu  mira  uitiojr  folertia  fuetu  e queadmodu  aq  quoqi  lebriaret.  Duo  fiit 
liquores  corporibus  humanis  grati(Timi:itus  uini:foris  olei.  Atbo^r  e gne  abo  prach 
pui.  Sed  oleincccffarius.  Nec  fegniter  uita  i eo  claborauic.  (^uato  tn  i potu  igenioe 
fior  appebit  ad  bibedii  gnibus  cecunonagitaqnq!.  Si  fpecies  uero  aftimet':  pene  iw 
plici  numero  excogitatis: tatoqi  paucionbus  olei.de  quo  f fequenti  uolumie  dicens; 

CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  .XV. 


Natura  ftugifera^i  atbojr.  Cap.i. 
LEAM  THEOPHRASTVS  CELEBER' 

timus  e graco^r  audlonbus  urbis  roma  ano  circi' 
ter  qdrigetefio  qdragefio  negauit : nifi  itra.xl. 
milia  pafTus  a mari  nafei.  Feneftella  uero  dnino 
nd  fuiffe  1 italia  hifpania  atqj  africa  Tarquinio 
Ptifeo  regnate.-ab  annis  populi  ro.clxxxiii.  Qj'* 
jnuc  pueit  tras  alpes  quoq;  & f gallias  hifpaniafqi 
medias.  Vrbis  qde  anno  qngeieffoqnto:  Appio 
Claudio  Caci  nepote. L.Iunio  cdff.  olei  libra  du' 
odena  afftbus  ueniere.  Et  mox  anno. dc.odoge' 
fio  . M . Seuius.T.F.adilis  currulis  olei  denas 
libras  figulis  affibus  praftitit  populo  ro.ptotum 


inum.  Minus  ea  mirct':q  fciat  poft  annos.xxri.Cn.Pipeii.mi.coTuIatu  oleu  Dufciis 
italia  mififfe-  Hefiodus  quoqj  i primis  cultd  agro^  doc£da‘  arbitratus  uita' : negauit 
olea;  fatore  frudlum  ex  ea  pcepiffe  queq  ta  tarda  tuc  res  erat.  At  nuc  etia  f plantariis 
ferut.tra'flataKq!  altero  a‘no  dccerput  barca.  Fabianus  negat ^ue'ire  f fngidilTfs  olea: 
neqi  i calidiffis.  Gna  ea^t  tria  dixit  Vitgilius;otchites;8e  radios:&  pofias.Necdefide^ 
rare  raftros  aut  falce  ulla‘;aut  cura.Sfe  dubio  &i  iis  folii  maxiecaluqj  referte.  Ve^itii 
attode't  ficut  Si  uitesiatqj  ena  ftetradi  gaudet.  Cofeques  t3^  uindemia  e i arfque  uel 
maior  oleo  q mufta  tepandi.  Exeade  qppe  oliua  differut  fucci.  Pnmu  omniu  cruda 
atqi  nodii  i'cho.ita  maturitatisihac  fapote  praEfta'tiffio.  Quin  & ex  ea  pna  lida  prili 
laudatiffia  : acdeidepdiminutides:fiuc(utnupfuetue)exilibus  tegulis  pede  fclufoi 
Qua'to  maturior  bacctitato  pfguiot  fuccusiminufq;  gratus.  Optia aureatas  adde^ 
cetpMuiftet  copia  bonitateq;  icipiete  bacca  nigrefeere.  Nfi  uocat  dmpas:  gtsa  uero 
drypetas.  Caitero  diftat  an  maturitas  illa  i torcularibus  fiatian  tamis.  Rigua  fuerit 
atbottanfuotatu  bacca  fuccoinihilq!  aliud  q rores  caii  bibent.  DE  Oleo.  Ca.ii. 

YEtuftas  oleo  tediu  affert  nd  ite  ut  uino:  plutimuq!  atatis  annuo  e : prouida  fi 
libeat  itelligere  nata.  Quippe  temulentia nafcetibusuinis  utineceflenonefl:. 
Quinfmo  luitat  ad  feruadti  blada  iuetetati  caties.  Oleo  noluit  parci.fecitqj  ueteratii 
eanecelTitate.pmifcuu.  Et  uulgo  principatu  f hoc  quoqj  bonooptinuititalia  toto 
otbeimaxfe  agro  uenaftanoieiufque  pteiqua  licinianti  fudit  oleuiude  & licinia  glo^ 
ria  ptxcipua  oliua.  Vngueta  hanc  palma  dedete  accdmodato  ipfis  odore.  Dedit  Sc 
palatu  delicatiore  fetetia.  Catero  baccas  licinia  nulla  auis  appetit.  Rcliquu  certame 
rtetifttiaterra&beticapare.  Vicina  bonitas  pufciisiexcepto  aftica  frugifero  folo. 
Cateris  totu  id  nata  cdcelfit.  Oleu  ac  uinu  no  iuidtttatuifatifque  gloria  i meffibus 
fecit.  Reliq  erroris  plenaique  i nulla  parte  uita  numetofiotem  effe  docebimus. 

DE  Natura  oliua  fle  olea  icipietis,  Cap.iii. 

OLiiuTcdrtat  nucleo:oleo:carne:amurca.  Sanies  e hac  eius  amara.Fitexaqs. Ideo 
ficcitatibus  minima:riguis  copiofa.  Suus  qde  oliua  fuccus  e oleii.  idq;  praei' 
pueex  fmaturis  incelligiusificut  de  dphaao  docufus.  Augef oleu  abarflluri  exorru 
ad. xvi.kal.odlob.poflea  nuclei  icrefciinfle  caro.  Cu  finetihpmbres  copiofi  accelfere: 
uinaf  oleti  i amurca.  Fduius  color  oliua  cogit  nigrefeere.  Ideoqj  fcipiete  nigncia  mini' 
mii  amurca : aii  ea  nihil.  Et  error  hominu  falfus  exirtfantiu  maturitatis  initiuiquod 
e uirio  .pximii . Deide  q oleii  crefeere  oliua  carne  atbitranticii  fuccus  dnis  in  corpus 
abeatiligniiq;  ftus  grandefcat.ergo  tu  maxie  rigant.  Quod  ubi  cura  mulca  fiuchyin' 
bribusaccidinoleu  abfumitinifffecucafercnitateiquacorpus  extenuet.  Omnino.n. 
ut  Theophraflo  placet:  e olei  cacalor.qte  fle  i torcularibus  fle  iai  macellis  multo  igni 
quatit.  Tertia  e culpai  patfimoniaiquonia  .ppter  ipediu  decerpedi  expediat'' ut  deci' 
dat  oliua.  Qui  mediu  tepametiii  hoc  feruatipticis  decutiutcii  iiuriaatbo^rfequetis 
anidano.  Qtiippeoliuatibus  lexariqifia  fuitiOlea  ne  (Ingitoineueuerberato.  Qui 
cautilfimeaguntiharudieleuiidluinecaduetfos  peutiut  ramos.  Sic  quoqj  alternare 
frudluscogiddecuffis germinibus.  Necminus  fi expedlafut cadat.  Harendo  enim 
ultra  fuum  tepustabfumut  uenietibus  alimetu  ifle  detinet  locu.  Argumentu  e:q  nifi 
ailfauoniticolledhrmouas  uitesndrefumutifle  difficilius  cadiic.Primu  ergo  abautii' 
ni  colligit'' infrio  ope  nd  nata:  pofia  cui  plurimi!  catnis:mox  orchites:qbus  oIei:pofl 
tadios.  Has.n.oaffieoccupataiflasiqa  fte  tcnertimaifl: amurca  cogit  decidere.  Dif- 
fetut' uero  etia  f martiil  menfe  callofe  contra  humore  pugnaces:ob  idqj  minime:lici' 
niacominia.  Cdtra  fergiaiquafabfni  regia  uocantmd  aii  fauonii  flatu  nigrefeetes: 
bocead.vi.idus  febr.  Tuc  arbitrant'' eas  maturefcereifli  quonia  pbatiflimu  fiat  ex  iis 
nleu.  Accedere  etia  rd  prauitati  uidet''.  Ferueqj  frigore  flerilitate  fieri: ficut  copia  ma' 
turitateicu  fit  ilLa  bonitas  nd  tpfisifedgiiis  tarde  putrefcentisi  amurca.  Silis  error 
colledla  feruandi  in  tabulatismec  priufq  rudetpremencli:ca  dni  hora  oleu  decrefeat: 


amurca  augeatur,  Itaqi  uulgo  no  amplius  fenas  libras  fTgulis  modiis  exprimi  dicut. 
Amurcs  menfura  neo  agit  qto  eo  copiofior  repiat'' i eodc  giie  diebus  adie(ftis,  Om^ 
nino  1 iiita error  publicus:rumore oliusc crefccre oleu exitontiuipra^retti  cu  magni/ 
tudie  copia  olei  no  coftare  fdicio  (it  <\ux  rcgix  uocant^:ab  aliis  maiorinx  : ab  aliis 
babixgra"di{Tfx;alioqn  minimo  fucco.  Et  f xgj/pto  carnofiiTis  olei  exiguu.  Decapoli 
uero  Cyrix  pqparuxtnec  cappari  maiores ! came  tn.  cdmedaC,  QuamobcauCaitalicis 
tcaCmirinx  prxferuc' i cibisicu  oleo  uincaC,  Er  i ipCa  icalia  exteris  picenx:6d  fidicinx. 
Sale  ilix  priuaci  c6diuc':fiiut  reliqux  amurca  fapaue.  Necno  aliquxoleo  fuo  fine 
arce  Cua  comedatioepurx  inatar.  Colibades  fra^gut-.exdeqj  hetba^  uiridiii  faporecd/ 
diut.  FiucfiC  prxcoces  feruenti  aqua  pfufx  : qualibet  imaturx.miruq;  dulce  fuccuna 
oliuas  bibere:5d  alieno  Capore  ifici.  Purpurex  fut  & i iis  & i uuis  i nigru  colore  trateiV 
tibus.  Pofix  fune  6i  Cupbx  prxter  la'  dicHia' genera.  Sut  6c  prxdulces  p fc  ratu  ficcatx: 
uuifqj  pafTis  dulaores.  Admodii  rarx  i africa:6i  circa  ementa  lufitanix.  Oleu  ipCum 
fale  ufdicaC a piguitudis  uitio . Cortice  olex  cocifx  odore  accipic.medicatio  alia  ut  ui-' 
no.  Palati  gra  nulla  e.  Nec  ta  numeroCa  differentia.  Tribus  ut  plurimu  bonitatibus 
diftat.  Odor  1 tenui  argutiori&is  tn  etia  i opriabreuis.  DE  Nata  olei.  Cap.iin. 

OLeo  nata  tepefacere  corpus;&  edera  algores  munire.  Eide  feruores  capitis  refri/ 
gerare.  Vfil  eius  ad  luxuria  uerteregrxciuitioK  oniu  genitores  in  gymnafiis 
publicido.  Notu  e magfatus  honori  eius  ocflogeis  leftertiis  ftrigmeta  olei  uedidiffe. 
Olex  honore  romanamaieftas  magnu  prxbuiti  t'mas  eqtu  idibus  iuliis  ex  ea  corona/ 
do.  Item  mionbus  triuphis  ouantes.  Athenxquoqj  uirtores  olea  coronant : grxei 
uero  oleaftro  olympix.  DE  CulCa  oliua^r.  Cap.v. 

NVnc  dicent  Catonis  placiti  de  oliuis.  Tn  calido  & pigui  Colo  radium  maiorem: 

falentinam : orchicemipofiaifergianaicominianaialbicera  feri  iubet.  Adiicitqi 
figulati  prudentia  quam  eaw  ifimis  locis  optima  eflfe  dicat.  In  frigido  aute  8d  macro 
licinia.  Pigui . n . aut  ferueti  uiriari  eius  olcu:arboreqj  ipfa  fertilitate  cofumi : mu/ 
fco  prxterea  &C  robore  ffeftari.  Specflarc  oliueta  f fauoniu  loco  expofita  folibus  cefec. 
DE  Seruadis  oliuis:8i  quomo  faciendu  oleu.  Cap.vi, 

NEc  alio  ullo  mo  laudat  cddi  oliuas  optime  orchites  & pofias  q uel  uindes  i mu/ 
na:uel  fradtas  in  letifco.  Oleu  qacerbilTimu  diu  optimu  ficti.  Cxtero  qprimu 
e terra  colligenda.  Si  iqnatafitilauanda.Siccari  triduo  fatis  effe.  Si  gelent  frigora: 
quarto  die  premenda.  Ha"c  & fale  afpgi.  Oleu  i tabulato  minui:deteriufqi  fieri.  Ite  i 
amurciiSC  flagibus.cx  futcames:&fde  fxces.qre  fxpiusdie  decapuladu.  Prxterea 
conchas  & plubeas  cortinas  aere  uitiari.  Feruentibus  omnia  ea  fieri  claufifqj  torcula/ 
ribus:&  qminime  uentilatis.ideo  nec  ligna  ibi  exdi  oportere.  Qua  de  ca  e nucleis  ip/" 
faiy  ignis  aptiffimusrSi  e cortinis  i labra  fudenduiutfxces  amurca  liquent . obid 
crebrius  uafa  mudada.  Fifcinas  fpogia  tergendas:ut  qmaxie  puraficeritasconftet. 
Poffea fuentu  utlauarent:utiqj  feruenti  aq.^tinusprxlo  fubiicerent  folidx  . ita.n. 
amurca  exprimit,  mox  trapetis  fracflx  premerec\  Ite^i  premi  plus  qcentenos  modios 
nd  ^bat.  Ftucflus  uocit.  Quod  uero  poft  mola  ptimu  e:dos  fruc^lus.  Tres  gcrmmi'' 
foros  a qternis  hofbus  nocete  6i  die  premi  iuftu  c.  DE  Oleo  fatlfitto  Cap.vii. 

NOn  erat  tu  fat^htiu  oleu.ideoqj  arbitror  nihil  a Catone  dicflu.  Nuceius  genera 
pluri.  Primuqjpfequemurearquxexarboribusfiuti&iterillas  an  omnes eit 
oleaflro.  Tenue  id:multoqj  amarius  q olex:catu  ad  mcdicamentu  utile.  Sfllimum 
huiefen:  exchamclea  frutice  faxofo  ndalriore palmo:  foliis  oleaftri : baccifq?*  Proxi/ 
mu  fit  QC  e cyci  arbore  i xgypto  copiofx.  alii  fcrotone:alii  rhibi  : alii  fifamu  filuellrc 
appellat.  Ibiqj  nd  pride.  Et  i hifpania  repete  ^uenit:alcitudi'e  olex:caule  ferulaceo, 
folio  uiriu:feie  uua^ graciliucpallida^qj.  Nfi  ea  uocant  ridnu  a filitudie  feminis. 
Coqt  id  laqimatinfqj  oleu  tollit,  Ati  xgypto  ubi  abundat  fme  igni  diaqua  lalc 
afpfu  exprimidcibis  fedu:  lucernis  exile,  Amygdalinu  quod  aliq  neopum  uocant. 


nucibus  aref3(ftis:&  f offa  cdtufis  afpfuaqua  & ite^  tufis  exprimiV.  Fit 
lauro  admixto  drupa^d  oleo.  Quida9  c baccis  exprimut  tacu.  Alii  foliis  md.  Alii  fo/ 
lio  a:  cortice  bacca^.  Necnd  ftirace  addunc:aliof9  odores.  Optima  laurus  ad  id  lati-" 
foIia:filueftris:nigrabaccis.  Sileeemj^rtonigra.  Et  hxc latifolia  melior.  Tundunt" 
hiccx  afpfas  calida  aq:mox  decoquut".  Alii  folio^  mollifffa  decoquut  i"  oleoiet  expri> 
niut.  Alii  deie(^ta  ea  i oUu  prius  fole  maturat.  Eade  rd  et  i fatiua  myrto;  fed  prx£rc" 
filueflrisrmiore  femfejqua  qde  oxymyrfine  uocac:aIii  chamemyrfineiqa  coronx  he"t 
filitudine,  Hxce.n.breuisrffuticofa.  Fit  et  ex  citro  cupreffomucibufqjiuglandibus: 
quod  caryind  uocat.  Malis  cxdri  quod  cxdreled.  Ex  grano  quoqj  gnidio  purgato  feic 
et  tufo.  Ice  len tifco . Na"  et  cyprinu  :etia  e glade  sgypcia  ut  fieret  odo^:  ca  diftum  eft. 
Indietiaexcaftaneis  etfifama  atqjonza facere dicut.  Ichchyophagie  piTcibus.  Ino/ 
pia  cogit  aliqnluminu  ca  et  e piatam  baccis  fieri  aq  et  fale  maceratis.  Etoenathinu 
fitdeipfaoenatherut  e diAu  i ligucmis.  Gleudno  murtu  incoqt"uapore  lento.  Ab 
aliis  fTeignedrcundatis  uinaceis  diebus.xxii.bis  figulis  ^mixtis.  Cdfumitqj  murtu 
oleo.  Aliqndfafucu  tamadmifcer:fedctiapreCTofioraodorameca.  Et  in  gymnafiis 
quoqj  coditodoribus:feduiliffis.  Ficecdeafphalco  : calamoibalfamoiirucardamo/ 
mo:meliloto;nardo;gallico;panace;fanfuco;helenio : cmnami  radice;dniu  fuccis  in 
oleo  maceratis  expreffifqj.  Sic  et  rhodmu  e rofis:iuncinu  e iuncoiquod  c tofaceo  fil/ 
limu.  Ice  hyorcyamo;lupinis:&  narciffo.  Plurimuaute  ixgypto  e raphani  fefeaut 
gramine  herbx  quod  cortind  uocat.  Ite  e fifama:&  urtica:quod  agroftinii  appellant. 
Elilio  alibi  fic  fubdiuo  fole  luna  pruina  maceratu.  Suis  herbis  cdponuticer  cap/ 
padocia  feleuda  quod  feleuticu  appellat:neruis  admodii  utile.  Sicut  i italia  e gu/ 
mi.  E pice  fit  quod  picinuappellancicu  cdcoqt"  uellenbus  fupra  halitu  eius  expanfis 
atqj  expreffis.  Probatu  maxie  e brucia.  eft.n.piguiffia&refinofilTia.  Color  oleo  fuP 
uus.  Spdtenardt"ffyrix  mantimis:quodeleomeliuocant.  Manat  ex  arboribus  pf/ 
gueicraffius  meile:  refina  tenuius : faporedulcit&hoc  medicis.  Vereri  quoqj  oleo 
ufusead  quxdagna  morbosi.  Exirtfat^&ebonufdicando  a carie  utile  effe.  Certe  fri 
mulaci^  Saturni  romx  Itus  oleo  repletu  c.  DE  Amurca.  Cap.viii. 

VperdniaautecelebrauitamurcalaudibusCato.  Dolia  olearia  cadofqj  illaP 
bui;ne  bibat  oleu.  Amurca  fubigi  areas  terendis  meffibus  utformicx  nmxque 
a^c.  Quin  & lutu  pietu  fiitedloria  dC  pauimda  horreo^  frumeri.  Vertiariiieciacd^ 
trateredfesrac  noxia  afalia  amurca  afpgi.  Seiafrugu  pfundi.  Morbis  qdrupediiar/ 
quoqj  mederi  illa:efficaci  ad  ulcera  fteriora  humani  quoqj  oris.  Lora  ena  ac  coria 
onia  6i  calccamfajaxefq?  decoirta  ugi  atqj  xrameca  cdtra  crugmc.  Colorifqj  gfa  elega/ 
tioris  Si  coti  fuppelleirtile  lignei:ac  uafa  furtilia  i qs  ficu  arida  libeat  afferuare.  Aut  fi 
folia  baccafqj  & uirgas  myrti  aliudueid  genus  rtle.  Poftreo  ligna  macerata  amurca 
nullius  fumi  tedio  ardere.  Olea  fi  labendo  capra  ligua  cdcigeric : depauentqj  primo 
germinatu  rtcrilefcere  aucrtore.M.Varro.  Ethacrtenusde  olea  atqj  oleo. 

Pomorum  omnium  gna  et  naturx.  Cap.ix, 
j-<  Eliqarbo^rfruirtus  uixfpeciefigurauend  mdfaponbus  fucdfqj  toti&  pmixtis 
^ Vitqj  ifiris  enumerari  queuc.  Nucu  pineali gna  quattuor.  Cap.x. 

GRandirtis  pineis  nucibus  altifffeqja  terra  fufpffisjitus  exiles  nucleos  lacunatis 
icludi  toris  uertitos  alia  ferrugis  tunica ; mira  naturs  cura  molliter  fefa  collo/ 
eidi.  Ha^j  genus  alteri  tarenetnu  digitis  fragili  pucamfeauiuqj  expofiru furto  farbo^ 
re.  Etfertiu  apinu  picea  fatiua  nucleoli  cuce  uerius  q putamieadeo  molli  ut  fimul 
midanc.  Qiiartupityiauocacepinartris;  figulatis  remedii  aduerfus  tufli.  In  meile 
decoertos  nucleos  taurini  aqcelos  uocat.  Pinea  corona  uirrtores  apudifthmu  coronat. 

bDE  Malo  cotoneo.  Cap.xi. 

Is  ;pxfa  amplitudie  mala  qux  uocaus  cotonearSi  g^xd  cydonea  ex  creta  infula 
aduedla.  Incuruatos  trahunt  ramos:^hibecqj  crefeere  parere.  Plura  eorii  gna. 


ChryComela  iciTuris  diftfifla  colore  ad  au^  icliato.  Qux  cadidiora  nfatia  cognomfau 
odons  praEftannffimi.  Eft&  neapohtanis  fuus  honor.  Mmotaex  eode  gne  ftrutea 
odorarius  uibrat:fcrotino^uecu.  Pnecodaueromuftea.  Struteis  aute  cotonea  iTita 
fuu  genus  fecere  muluianuiqux  fola  ex  iis  uel  cruda  mandut. Omnia  ia  8i  uirorutn 
falutacoriis  cubilibus  iclufa  fimulacris  no<ltiu  cofciis  ipofira.  Sut  prxterea  filueftria 
pua  c ftcuteis  odoratiffia  in  fepibus  nafcecia.  Mala  appellamus  quag  diuerfi  pficaet 
granararqux  in  punicis  arboribus  noue  gene^  diiita  fuc.  His  acinus  fub  corticeitus. 
Lignu  illis  i'  corpore.  Nec  no  ec  quxda  e pins  libralia  appellata  aplitudme  fibi  p6de/ 
risnoie  afferunt.  DE  Perfico  gna  quattuor,  Cap.xii. 

SEdperfico^  palma  duracinis.  Nationum  hnt  cogncmcm  gallica  etafiatiVa. 

Poftautunu  maturefcut.  xftate  prxccciaatra.xxx.anos  rcpta:ct  piio  denanis 
fingula  uenudata.  Supnatia  e fabinis  ueniut:  popularia  udiqj,  Pomu  innocuucx^ 
petif xgris.  Preciuqj  figulis  la  tricem  numi  fueremullius  maiore.  Quod  miremutqa 
no  aliud  fugacius.  Ldgiffia  naq?  decerpto  bidui  mora  eft.cogitqj  fe  uenundan. 

DE  Pruno  gna. xi.  Cap.xiii. 

i~r  Ngenspoftea  tbapruno^  uerficolor:nigra:cadicas-  Hordearia  appellata  aco/ 
JL  mitatu  frugis  eius.  Alia  eode  colore  feriora  maioraqj : afmina  cognominata  a 
uilicate.  Sunt  nigra  ac  laudatiora  cerina  acqj  purpurea.  Necnonab  externa  gente 
armeniacatqux  fola  & odore  comedat.  Peculians  ipudecia  nucibuse  ffito^  quaifa/ 
cie  paretis  ifucoiqi  adopciois  exhibet  appellata  ab  utroq;  nucipruna.  Et  hac  aute& 
pfica  fic  cerinatac  filueftria  uc  uux  autuno  cadis  codita  ufqj  ad  alia  nafcetia  itatefibi 
^rogat.  Reliquo^^  uelocitas  cito  micefcentiu  trafuolat.  Nup  f betica  malina  appel/ 
lari  cccperut  malis  ifita  dC  alia  amygdalina  amygdalis.His  itus  i ligno  nucleus  amyg/ 
dalxe.necaliudpomu  igeniofius  gemfatue.  In  pegrmis  arboribus  ditfta  fut  dama/ 
fcena  a fytix  damafco  cognomfata:  la  pride  i italia  nafcdia  gradiore  qq  ligno  & exi/ 
liotecarnemecuqirugaficcata  qnfoles  fuidefut.  SiuldicipofTunt populares 
mixtx  qux  SC  ipfx  nunc  coepe  romx  nafci  ifitx  forbis.  In  totu  qde  pfica  pegrinaetia 
afix  grxcixque  effe  exnomieipfo  appetiatqj  expfideaduecla.  Sed  pruna  filueftria 
ubiqj  nafcicertiie.  Quo  magis  miror  huius  pomi  metidem  a Catone  no  hftaiprafer/ 
tim  cu  codenda  demdftraret  quxda  ecia  filueftria.  Na  pficx  arbores  fero  6c  cu  difti^ 
cultate  trafiere  ut  qux  i rhodo  nihil  feratiquodprimu  ab  xgypto  ea^  fuerat  hofpici/ 
um.  Falfum  e uenenata  cu  cruciatu  i pfis  g!gni:5d  poena^  ca  a regibus  tranflata:&  m 
xgyptum  terra  mitigata.  Idem'  de  pfea  diligentiores  traduciqux  f totu  alia  e:  mixis 
tubefeentibus  fiiis.nec extraonete nafci  uoluic.  Ea  quoqj  eruditiores  negauerunt ex 
pfide  ^pter  fupplicia  traflataifed  a Perfeo  mephi  fata.fid  ob  id  Alexadp:  illa  coronari 
uidores  ibi  iftitmffe  i honorem  attaui  fui.  Sep  aute  folia  hec  Sc  poma  fubnafceiibus 
aliis.  Sed  pruna  quoqj  onia  poft  Catonecoepiffe  manifeftum  eft. 

DE  Diuerfis  gmbus  maiori  gna. xxix.  Cap.xiiii. 

MAlo^i  plura  funt  gha.  De  citreis  cu  fua  arbore  dixfus.  Medica  aute  grxei  uocit 
patnx  nomfe.  Aeqj  pegrina  fut  zinzipha  6C  tuberesiqux  dC  ipfa  nd  pnde  uene/ 
rei  italia.  H.Ecexafrica:illaexryria.  Sex.Papmiusiquecdfuleuidfusrprfus  utraque 
attulit  diui  Auguftinouifffs  cpfibusicaftro^i  aggeribus  fataibaccis  ffliora  q malis. 
Sed  aggeribus  prxeipue  decoraiquonia  itedta  la  filux  fcadunt.  Tube^iduo  genera. 
Cadidu:& a colore  fericu  diiftu  pene  pegrina.  Silt  i' uno  italtx  agro  ueronenfi  nafcc'' 
tia  qux  lanata  appellant,  lanugo  ea  obducit.  Struteis  qdc  pficifqj:  plurimis  tamen 
peculiare  nome  dedit  nulla  alia  cdmedatide  ffignibus.  Reliq  cur  pigeat  noiatf  fdica^ 
rx.^^cu  cdditoribus  fuis  xterna  ppagauerintmeoriaitaq  ob  egregiii  aliqd  i uita  facftu. 
Ni  fallor  appebit  exeo  fgeniil  iTcrendimihilqj  ta  puu  effe  quod  nd  gloria  pere  poffic* 
Ergo  hnt  originem  a Matio  Geftioqj  & Malio:  ite  Claudio  a qbus  cotoneo  ifito.  Ab 
Appio  eclaudia  genteappiana  fiic  cognomfata.  Odor  e his  cotoneofjiimagnicudoq;. 


Sedclaudiais  colot  rubeus.  Ac  ne  ijs  id  abitu  ualuiffe  claritatis  & fadis  putet  fut  Sc 
fccpriana  ab  iuentore  libertino  ifignia  rotuditate.  Cato  adurit  qtiana:*:  qu*  tradit  i 
doliis  co'di  Cra-tiana.  Oiu  auK  nupnme  adoptata  futpua  gratiffimi  faporis  quxpe- 
lifia  nomfat.  Pnas  nobilitauere  camerma  Sc  gracula.  Citetae  caufis  traxere  nomen 
Germanitatis  cohsre-tia  SC  gemella  nuq  fingula  i foetu.  A colore  ferica  : cognatione 
mclappia:  muftca  a celeritate  mitefccndi.  nuc  melimela  dicuta  fapore  melico 
Orbiculata  ex  figura  orbis  i rotaditat^  citcuaiai.  H*c  in  epiro  primu  nuenilTe  areu- 
metofutgneciiqepirotica  uoca-t.  Mammali  effigie  ortomaftica.  A co-ditio-e  caftrati 
feminisiqusfpadonia appellat.  Belgemellaia foliis.  Foliu.n.unualiqS&geminum 

erupit  e latere  medio.  Celerrime  f rugas  marcefcat  panucea.  Stolide  tumet  pulmo/ 
nea.  Sut  qbus  faguineus  ^ coloriotigine  ex  mori  infitu  ttadla.  Cdftis  uero  qux  fue- 
rutafoleptesirubet.  Siit  «pua  grati  fapotisiatqi  etia  acutiora  odore:  filueftria.  Id 
peculiate  iprobitatis  Bc  aarbitans  cduitiu : «C  uis  tata  ut  aciem  gladii  pftrigat.  Dacis 
fetme  uililTimis  nomeniqq  primis  aduentu  decerpiqj  properantibus. 

DE  Pytis  8c  infitocum  uatietate.  Cap.xv. 

EAdS  ci  f piris  laxatifupba  cognomie.  Parua  hsctfed  oriffia.  Cuftis  autem  cru/ 
ftumina  gratiffiTa.Ptoxia  iis  falema  a potuiquonia'  tata  uis  fucri  abiidat.  Ladlea 
hic  uoca‘t  i hisiquac  alii  colore  nigro  dona't  fyriae.  Reliquo5:  nomiaalitet  i aliis  atque 
aliis  locis  appellat'.  Sedcofeffis  urbis  uocabulis  aucHores  fuos  nobilitauere.  Decumi' 
anai&exeo  traiSuiquodpfeudoderimianu  uocac.  Dolobelliana  Idgiffimi  pediculi, 
Po'poniana  cognomie  mamofailicetiana:feueriana:8C  qui  ex  iis  nata  fut  tytanniana 
Idgitudie  pediculi  diftatia.  Fauoniana  rubra;  paulo  fupbis  maiora.  Lateriana  anici' 
ana,  Pofl  auciinalia  acidulo  fapore  iucuda.  Tiberiana  appellat  qui  maxime  Tiberio 
pticipi  placuere.  Colorat  magis  fole  : gtadefcuntq!:  alioqn  eade'  etfe'!  qui  licetiana. 
Prii  nomia  hiit  ferilTfa  oiu  amerina:picetia:numarina:alexadrina:numidiana;gra;/ 
ca;8C  imis  tatentinaifignina : qui  alii  a colore  teftacea  appellat:  ficut  onychina  pur' 
purea.  Ab  odore  myrthappia  laureamatdina.  A tepore  hordearia.  A collo  apullacea 
6i  Coriolana.  Bruti  getilitaris  cucutbitana.  Acidula  fucci.  Incerta  nominu  ca  e bar/ 
baticis  ueneriifqj:qui  colorata  dicunt.  Regiifqj:  qui  minimo  pediculo.Seffiliapfi/ 
riis  uoconiis  uiridibus  obldgifqj.  Pnterea  dixit  uolema  Virgilius  a Catone  fupta: 
qui  & femetina  Sc  muftea  nofat.  Pars  hic.uiti  la  pride  pueit  ad  colume.-exptis  cudla 
hoibus.  Quippe  cu  Virgilius  ifita  nuabus  atbutuimahs  platanu :cecafis  ulmu  dicat. 
Nec  qcqaplius  excogitari  pdtmullu  certe  pomii  nouu  diu  laiuenit'.  Neqjofa  ifita 
tnifcerifaseftificutnecfpinas  iferiiqn  fulgura  expirarind  queut.  Facile  quoque  gna 
ifita  fueriitttot  fulgura  uno  iiftu  qanuciaf.  Turbinatior  piris  figura.  In  iis  ferotia  ad 
hyemeufqiadmatrependetgelu  maturefcetia.  Grica;apullacea:lautea:ficuri  malis 
amermaifcatiana.  Codut'  uero  pira  ut  uui:ac  totide  mdis  no  aliter  q i cadis.  Pnte/ 
rea  qui  pomis  pprietas  piris  quoqj  uini.  Siliter  iis  igris  medentes  i efca  datiac  uino 
aq  coquutiatq;  pulmetarii  uicciplentiquod  no  aha pnter cotonea  6C  ffiutea. 

DE  Pomis  feruadis  fiCuuis.  Cap.xvi. 

> I N uniuerfum  uero  de  pomis  fetuandis  pnripit.  Pomaria  in  loco  frigido  ac 
ficco  cdtabulati,  Septetrionalibus  feneftris  fereno  die  patere.  Auffiros  fpecula/ 
ribus  arcere.  Aqlonis  quoqj  afflaru  poma  detpare  rugis.  Colligi  mala  poft  iqnoifhu 
autunaleineqj  an.xvi.lunaineqj  ari  prima  hora.  Cadiua  fepari  ftramentis:ftoreis:pa/ 
leifue  fullerni.  Rara  cdponiiut  limites  peruii  fpiritu  iqle  accipiat.  Amerina  maxie 
durare:  melimela  minime.  DE  Cotoneis  piris  BC  forbis.  Cap.xvii. 

f ' Otoneis  itetclufis  fpirame'tu  oneadimedu.  Auticoq  meile ea:imergiue  opor/ 

V — > tere,  Punica  aq  marina  ferueteidurari:mox  triduo foIeficcara:ita  nenoiilurno 
totecontigac':fufpedi.  Cu  libeat  uri:aqduln  plui.  M.  Varro  & i doliis  arem  femari 
tubct:  Sc  immafa  obrui  terta  i ollis  fildo  effratHo.  Sed  fpiritu  exclufoiac  furculo  pice 


Sic  etia  crefcete  amplitudine  maiore  q poffint  f arbore.  Carcera  mala  foliis  ficulneis 
prarterqcadiuis  fingula  conuolui.  Ciftifque  uitilibus  c6di.  Vel  creta  figulmarum 
illini.  Pira  i uafis  ficSilibus  picatis  iuerfis  obrui  iter  fcrobes.  TarStina  fenffime  legi, 
Aniciana  feruici  Si  i paifo.  Sorba  uero  & i'  fcrobibus  gypfaco  opculo  duu  pedu  terta 
fupiduifta  i loco  aprico  iuetfis  uafis.  Et  i doliis  utuuas  cii  ramis  fufp&li.  E proximis 
auiftoribus  qda  altius  curapetuc.  Putariqj  ftati  poma  ac  uites  ad  huc  ufu  pridpiut 
decrefcente  lunaipoft  hora  diei  tertia  cxlo  feteno  aut  ficds  a u£cis,  Siliter  delegi  bc  ex 
locis  ficcisiSi  an  pfedla  maturitate; addito  ut  luna  ifra  terra  fitmuas  cii  malleolo  far/ 
metifue  duro  depcis  forcipe  corruptionbus  acinis  i dolio  picato  receti  fufpedi;  exclu/ 
fa  dni  aura  opculo  Si  gypfo.  Sic  & forba  Si  pira  illitis  6niu  furculis  pice.  Dolia  pcul 
ab  aq  effe.  q^ida  fic  cu  palmite  i gypfo  c6dut:capitibus  cius  fcylla;  ifixis  uttinque. 
Alii  etiam  uina  hhtibus  doliis:du  ne  cotingatea  uuac.  Aliq  mala  i patinis  fidhlibus 
fluitantia  quo  gnc  Si  uino  odorem  acqti  putat.  Aliq  onia  harc  f milio  feruare  malut. 
Pleriqj  uero  i fctobe  duum  pedu  altitudfs  arena  fubftcataiac  fiftili  opculoidein  terta 
opto/Creta  qda  ecia  figulina  uuas  illmut:ficcatafq!  fole  fufpcndut:  i ufu  diluentes 
creta.  Eand£pomis  iuino  fubigat.  MaU  uero  gnofilfia  eade  t6ne  crufta't  gypfo  uel 
catta.  Qux  nifi  matutuerint:fctem£co  calice  tuput.  S£p  aute  i pediculos  coUoca'tea. 
Alii  decerpunt  cu  futculisieofej  i medulla  fibuci  abditos  obruut:ut  fupta  fctiptu  e, 
Alii  figulis  malis  pirifqi  figula  uafa  fidrilia  alTignant;&  opcula  eo^:  picata  dolio  ite^ 
icludut.  Nec  nd  aliq  1 floccis  capfiifqj  qs  luto  paleato  illinut.  Alii  hoc  ide  i patinis 
fidlilibus,  Aliq  & i fcrobc  fubieifta  atena:ita  ficca  opiuntimox  terta.  Sut  q cotonea 
cata  pdticaillua  meile  demergat.  Columella  audior  i puteos  ciflernafue  f fidlilibus 
uafis  pice  diligenti  cura  illins  mergi.  Liguria  mantia  alpibus  ,pxia:uuas  fole  ficatas 
Ilici  fafciis  iuoluittcadifqi  cdditas  gypfo  icludic.  Hoc  ide  gtza  piatam  foliis  aut  uitis 
ipfiusiaut  fici  uno  die  i ubra  ficcatisiatqj  f cado  uinaccis  iterpofios.quo  gSecoa  uua 
&bettitiafetuat  nullius  fuauitati  poftfetcnd*.  Qqida  ut  has  faciat  f emete  lexiuio 
tigut  qitinus  q detraxere  uitibus.mox  i fole  ficcat.tu  foliis  ut  fupra  didlii  e iuolutas 
uinacds  ftipant.  Siit  q malut  uuas  i fcobe  rametifue  abietistpopuliifraxini  feruate, 
Sut  q fufpedi  qicul  malisi,ptinufq!  i grananis  lubeatiquoma  optie  fit  opimcto  pub 
uis  pefilibus.  Co'tra  uefpas  remedio  e oleo  afpgi  ex  ore;  ut  de  palmis  diximus. 

DE  Fias  gna.xxix.  Cap.xviii. 

H Reliquo  gne  porao^i  ficus  a'pliflia  e.  Quidaqj  Si  piris  magnitudie  amula.De 
atgyptia cypnaqj  miraculis  rettulius  iter  externas.  ludaa  rubet  oliua magni' 
tume  rotudior  tatu  fapote  mefpili.  Alexadtina  hac  ibi  uocat : ctaffitudine  cubitali 
raraofaimatetia  ualidailentaiCie  ladleicottice  uiridiifolio  tilia: : fed  molli.  Oneficii' 
tus  tradit  i hyrcania  raultu  njis  effe  dulciotesifettilioteftj  : utqj  modios.cclxx.figu' 
la:  ferat.  Ad  nos  ex  alus  trafiere  getibus  chalcidicaciq^i  plura  gfia.  Siqde  Si  lydiaiqu* 
fiit  purputea:.&  mamillans  filitudine  mamaji  hiit.&  calliftruria:  pti  fapote  ptafta' 
tiotes  fico^i  Olli  ftigidiffiai.  Na  de  africanis  qs  multi  ptarfetiic  cudlis  magna  qusilio 
eicu  id  genus  i africa  nuprime  ttafietitipfiar  nome  optinet.  Na  alexadrinac  enixiores. 
Cadicas  tetina  cognomie  delicau.  Nigra  & thodia  eiSctybuttinade  pracocibus.  Siit 
£SC  audlo^  nomia  lis.  Liuiz  popeis  ficcatae  hx  fola:  i anuos  ufus  aptilfiae  cu  matifcisi 
Si  qs  arudinei  folii  macula  uariat.  Eft6c  hetculanea;&:  albicerata:6C  atatia  albr.pedi' 
culo  minimo  latiffia.  Ptio  aute  ,pueit  porphyritis  IdgiiTio  pediculo.  Comitat  cara  e 
minimis  Si  uiliffispopularis  didla.  Contra  nouiffia  fub  hyeme  maturat'  chelidonia. 
Sut  prxtetea  exdefetotins  Si  praecoces  bifer* alba  ac  nigra  cii  meffe  uidemiaqi  mam' 
tefcetes,  Serotin*  et  a corio  appellat*  duro.  Ex  chalcidids  q5ida  trifero  puentu.  ia' 
tenti  tatu  pr*dulces  nafcufqs  uocat  onas.  Cato  de  ficis  fetedis  itameotat.  Ficus  ina' 
tifeasi loco  cretofo  aut  apto  ferito.  In  loco  aute  cralfiore  aut  fteteorato  afticanas:  e 
ctherculaneas:  fagdtinasihybetnasi  telianas  atras  pediculo  logo.  Pofteatot  fu  1« 


nomia  itqt  ^tut  uel  hoc  folii  artontibus  appeat  mutata  effc  uita.  Sut  et  hybcrn* 
qbuftli  pumdistficuti  mefisifedarte  no  nata.  Parua^i  genus  arbori  pofVautunum 
hmo  cdtegut:  deprehcfafqj  i his  hyeme  groffos  ^ qu^  miciote  calo  refolTa  cu  arbore 
atqj  in  luce  remiffa  nouos  foles  aliofqi  q qbus  uixere.-auida  taq  ite^i  nata  accipiut.ee 
cu  ueniedu  flore  macutefcutialieo  pracoces  anoif  traituuelgelidiffio.  Sed  a Catone 
appellata  ia  tu  africana  ammonct  et  africe  ad  fgens  documetii  ufo  eo  pomo.  Nanqj 
pniciali  odio  carthaginis  flagrasmepotuq?  fecuritatis  axius:cu  clamaret  i omni  fatu 

cat£hagiedele'da;attuIitquodadiefcuriapra:cocecxca^ufciaficu.Ofte'defqjpnbus: 

laterrogo  uos  iqt  qn  hoc  pomu  deptu  putatis  ex  atbore.^^Cu  iter dnes  recens  effe  con' 
ftarct.  /\tq  tertm  fqt  ad  die  fatote  decerptu  catthagietta  ^pc  a muris  hemus  hofte. 
Statfqj  fiiptu  epunicu  tertiu  beilurquo  carthago  deleta  eft.  Quaq  Catone a‘no  fe-' 
qude  rapto.  Quidprimu  i eo  milemur^'Cuta^genuan  occaf!oncfortuitaf'celerita^ 
te'qj  curfusan  uehementia  utn:"Sup  onia  eqde  e quo  nihil  eqde'duco  mirabiliusrta^ 
ta  illa  urbe  &dc  terra^torbep.cxx.anos  urbis  *mula  unius  pomi  argumento  euctfa. 
Quod  no  irebia  aut  thrafimcnus : no  can»  bufto  ifignes  romai  nois  pficere  potuere, 
Nd  caftra  punica  ad  tertiu  lapide  uallata.  port^qj  cohnx  adcqeas  ipfe  Anmbal  tanto 
^pius  Carthagine  pomo  Cato  adiri  monuit.  Colit" ficus  arbor  i foro  ipfo  ac  comitio 
rom*  nata  facra  fulguribus  ibi  coditis.  Magifq?  ob  meoria  cius  qu«  nutrix  fuit  Ro' 
muliacRemi  codicoris  appellatarquonia  fub  ea  fueeae  lupaffatibus  probes  rumen; 
ita.n.uocabit  mamma.  Miraculo  exxrciuxfa  dicaro  taq  in  comiciu  fpdcc  trafiffet. 
Adado  nauigio  ilico  arefeit.  Rurfufqj  cura  facerdotiifent.  Fuit  an  Saturni  adem 
urbis  anno  duceceffofexageffo  fublaca  facro  a ueftalibus  fa(flo  cum  Siluani  & Ifidis 
fimulac^  fubuerteret".  Eadeaute  fortuito  fato  adiuuici  medio  foroiqfi  fide’ria  iperii 
fundameca  ofteto  fatali.  Qus  Curtius  maxfs  bonis  hoc  e uircute  ac  pietate  ac  morte 
pncclara  expleucrat.  Aeqj  fortuita  code  loco  e uitis  atqj  olea  ubr$  gfarfedulitatc  ple' 
beta  fatae.  Ara  inde  fublata  gladiatorio  munere  diui  Iuliitquod  nouiffie  pugnauit  in 
foro.  Admirabilis  e pomi  huiufce  feftmatio  unius  i cudis  ad  maturitate  ^peratis  arte 
naturx.  DE  Caprifico  caprificatione.  Cap.xix. 

CAprificus  e filueftci  gne ficus  nuqmaturefcesifed  quod  ipfano  hd aliis  tribu' 
ens:  quoniam  c nat^alis  ca^t  trafitusiatqj  e putrefcetibus  iddide  gnatur  aliqd. 
Ergo  culices  parti  fraudari  alimeco  f mfe  r hoc  e putri  eius  tabe  ex  q nati  ad  cognatam 
uolac.morfuqj  fico^  crebro  hoc  e auidiore  pafiu  aperides  ora  ea^iiatqj  ita  penetrares 
intus  folc  prio  fecii  fducut.cerealefqj  auras  imittuc  foribus  apris. mox  ladeii  huore: 
hoceifatia  pomi  abfumut:quod  fit  & fpdte.  Ideoqj  ficetis  capnficus  praitrit" ad  rde 
ueciiut  flatus  euolaces  i ficos  ferat.  Inde  reptu:ut  illatz  quoqj  aliunde:^  ker  fe  coi' 
ligatx  iiiceret  fico. quod  f macrofo  dC  aqlonio  fitu  nd  defiderat":  quoniam  fpdte  are' 
fciiuloci  fitu.  rimifqieadequsBCulicuopacapficit.  nec  nd  ubi  multus  puluis;  quod 
curitmaxie  frequenti  uia  appofita,  Naqj  & pulueri  uis  ficcadiifuccuqj  ladis  abfot' 
bcdiiqus  rd  puluere  capnficatide  hoc  quoqj  pra;fiat:ne  decidat  abfupto  humore 
tetiero:&cu  qda fragilitatepoderofo.  Ficis  mollis  dnibus  tadus;  macuns  frumeta  i' 
tus.  Succus  maturcfcecibusladis:pcodis  mellis,  Senefcuti  arbore.  Anufqjdiftillac. 
Gumi  lachryma  ficcat.  Honos  laudatas  feruat  f capfis.  Ebufo  iTula  pr^ftantiffimas 
apliffiafqjiSd  mox  in  marrucinis.  At  ubi  copia  abii  dat  iplentorc2:f  afiacadi:  aut  in 
tufpina  afric.^  urbetpanifqj  fimul  3c  obfonii  uice  ficcata:  fplent.  utpote  cu  Cato  ciba' 
na  ruris  opariis  iufia  ceu  lege  faciens  minui  iubet  p fici  maturitate : cum  & obfonii 
iJice  he.it  recentes  ficus.  Salis  ficcatis  cafei  loco  uefei  nup  excogitatu  e.  Ex  hoc  gne 
fut  ut  diximus  caftanez  6d  caries. qusqj  cofeendenti  naui  aduerfus  parthos  ome  fe/ 
cere.M.CrafTo  uenales  prsdicanris  uocecaunes.  Omnia  hsce  f albefe  rus  e fyria  i tulit 
•L, Vitellius  q poftea  cenfoc  fuit:cu  legatus  i ea  puicia  effetinouiffis  Tiberii  Csfaris 
temporibus,  DE  Mefpilisddeo^gmbus  tribus,  Cap.xx, 


M Alorum  piro jiqj  gni  adnumeret' lure  mefpila  atqj  forba.  Mefpilis  tria  genetj, 

Anthedoifetania.Tettiudegnat.Anthedoitametfiffliusequodgallicuuocati 

fetanisE  tn  maius  pomuicandidiufqiaaniimolliote ligno.  Anthedoni  caitetis  minus 
pomuifed  odore  pr^ftacius;&  quod  diutius  feruet’'.  Albor  ipfa  de  aplilTis.  Folia  anq 
decidatitubefcunt.  Radices  multa:  atqj  altanSt  ideo  inextitpabiles.  No  fuit  hac  atbot 
in  italia Catonis a:uo.  DE  Sorbis  gnaqttuor.  Cap.xxi. 

SGrbisqdruplex  differentia.  Aliis  enim  eorum  rotunditas  mali,  aliis  toinatio 
piri. aliis  ouatafpeciesrceu  malo^ialiqbus.  Hac  obnoxia  acri  odore  Scfuauitate 
iucunda.  Cxteris  uim  fapor.  Generofiffima  quibus  circa  pediculos  folia.  Quartum 
genus  torminale  appellatiremedio  tantu  probabileiaffiduum  prouentu;  mmimiiq; 
pomoiatbore  diffimilufoliis  pene  platani.  Non  ferunt  ante  trimatum.  Ex  ullogKc. 
Cato  & forba  fapa  condi  iubet.  Ab  iis  locum  amplitudine  uindtcauerunt  qua:  celTere 
audloritati.  DE  Nuceiuglande.  Cap.xxii. 

NVces  iuglandes  qq  &C  ipfx nuptialium  fefcennmorum  comitesimiiltnm  pineis 
minores  uniuerfitate.eaidemqi  pottioe  ampliores  nucleo.  Nec  nd  & honor  his 
naturx peculiaris.-gemino  ptotetSis opetimetoipuluinati  primum  calicis:mox lignei 
putaminis.  Qua:  caufa  eas  nuptiis  fecit  rcligiofas  tot  modis  foetu  munito  . quod  efl: 
uerifimilius:q  quia  cadendo  tripudium  fonumue  fadant.  Et  has  e pfide  a regibus 
tranflatas  indiao  funcgneca  nomina.  Optimum  quippe  earum  genus  petficu  atqj 
bafilicon  uocant.  Et  hac  fuere  pnma  nomina.  Carion  a capitis  grauedine  ptoptei 
odotisgrauitatemcduenit  didlum.  Tinguntur  cortice  earum  lanaiacruffaf  capillus 
primu  prodeuntibus  nucleis.  Id  compertum  infedlis  traiftatu  manibus.  Pinguefciit 
urtuffate.  Sola  differentia  genetumin  putamine  duro  ftagiliue  8C  tenuiiac  cralTo  lo' 
culofo  & fimplici.  Solum  hoc  pomum  natura  compadiili  operimento  claufit.  Niqi 
funt  bifida  putaminum  catina.Nucleorumqj  illis  quadtiptitadiflindlio  lignea  itett 
cutfante  membrana.  Cateris  quicquid eft  folidura  eft:ur  m auellanis'&: ipfo nucum 
genereiquasanteaabellinas  patrio  nomine  uocabant.  Inafiam  graciamqj  eponto 
uenereiSi  ideo  pontica  nuces  uocat.  Has  quoqj  mollis  protegit  barba.  Sed  putamini 
nucleifqi  folida  rotunditas  ineff.  EaSc  torrentut.iibilicus  illis  intus  in  uette  medio. 
Tertia  ab  iis  natura  amygdalisitenuiore  fed  fimili  luglandium  fummo  operimento. 
Item  fecundo  putaminis.  Nucleus  diffimilis  latitudinc:&  acriore  callo.  Hac  arbor 
an  fuerit  in  italia  Catonis  atate  dubitatur; quoniam  gracas  nominat:quas  quidam 
ec  in  iuglandium  genere  fetuant.  Adiicit  pratetea  auellanas:  & galbas : praneftinas 
quas  maximelaudat.  & conditas  ollis  i terra  fetuari  uirides  tradit.  NuncthafiaK 
albenfes  celebrant ; Si  tarentinap:  duo  genera ; fragili  putamineiac  duro : qua  funt 
ampliffimaia:  minime  rotunda.  Pratetea  mollufca  putamen  rumpentes.  Sunt  qui 
honori  nomen  interpretenturibc  louis  glandem  effe  dicunt.  Nuper  confularem  uiji 
audiui  biferas  Si  iuglandes  nuces  fe  habere  proficerem.  De  piftaciis  Si  ipfi  tettulius. 
Et  hac  autem  idem  Vitellius  in  Italiam  primus  intulit  eodem  tempore.  Simulquei 
hifpaniam  Flaccus  Pompeius  eques  romanusiqui  cum  eo  militabat. 

DE  Caftaneisgnaodfo.  Cap.xxiii. 

NVces  uocamus  Sc  caftaneasiqq  accommodatiores  glandium  generi.  Armatum 
iis  echinato  calice  uallumiquod  inchoatum  glandibus.  Mitumqj  uiliffia  effii 
qua  tanta  occultauerit  cura  natura.  Trini  quibufdam  partus  ex  uno  calice : cortexqi 
lentus.  Proxima  uero  corpori  membrana:&  in  lis  fic  in  nucibus  faporem  ni  detrahat 
infeftat.  Torrere  has  in  cibis  gratius  modulantuilatutas  praftanti  leiunio  focminatu 
quandam  imaginem  panis.  Saidibus  ea  ptouenere  primum.  Ideo  apud  gracos  fap 
dianos  balanos  appellant.  Nam  diuus  Tiberius  poftea  balanum  nomen  impofu'' 
excellentioribus  fatu  fadlis.  Nunc  plura  earum  genera.  Tarentina  facilesinec  opolo 
funt  cibotplana  figura.  Rotundior  qua  balanitis  uocafipurgabilis  maximeiK  fpet' 


pfiliens.  Pura  & plana  eft  ex  eis &falanana.  Tate-tina  minus  tracSabilis.  Laudatior 
cotelliana  6d  ex  ea  ta^  : quod  dicemus  i mfitis  meterana  qua'  rubens  cortex  ptrfett 
tnagulis  & populanbus  nigrisrqua  codliua;  uocant',  Pni  laudatilTfs  tarentu-  et  ica^ 
pania  ncapohs.  Pabulo  pgnutifcrupulofecotticisiirra  nucleos  quoque 

rumiacide.  Uti  -ailiqs  fld  camofis  pdisetmotisiet  dearinis  et  baccis  Ca  xxiiii 

Aud  ^cul  abelTe  uidef-et  pradulces  rdiquannifi  q i his  cortex  ipfe  madiV  DL 
y } gito?!  hofs  logitudo  ilhsret  intetf  falcata  poli, cati  latitudfe.  Glades  inter  poma 
numerari  no  polTut.  Qiiaobre  i fua  nata  dicfc.  Rehq  cirnofi  fut  gnis.eaq,  baccis  at/ 

quecarhibusdiflat.  Aha  acinis  caro:  alia  motistalia  unedonibusiet  alia  acinis  inter 

cutem  fuccumque  : alia  mixis:alia  baccis  : ut  oliuis.  Moris  fuccus  m carne  uino/ 
fusitrini  colores:ca'didus  prioimox  rub&;maturis  niger.  In  nouilTis  floret.  Inter  priV 
mamaturefcrit.  Tigdtmanus  fucco.  Matura:  ruiit : acerbs  min, mu.  In  hac  arbore 

ingenia q5fecerat:necnomibus:necifitis:necaliom(5qPo'peii.  Magnitudiediff-rut 

motaoftienfiaietthufculana.  Roma  nafcut'eci  tubis:multu  differete callo.  Aliud 
corpus  eft  et  terreftribus  ftagis.aliud  cdgeneri  eo^i  unedonuquod  folii  pomii  flmile 
frutici  terraq:  gignit'.  Arbor  ipfa  fru  ticofa.  frudtus  a'no  maturefcit . piterq,  floret  fub- 
nafccs.ac  pnot  coqf.  Mas  fit  an  foemia  iterilis  iter  audrores  nd  cdflat.  Pomii  ihono- 
rdiut  CUI  nome'  ex  argumento  fitiunum  ta'tu  edfdi.  Duobus  til  hoc  noibus  appella't 
gracicomaron  Si  memecyld.ex  quo  apparet  tonde  effe  eila&  apud  nos.  Alio  nomine 
arbutus  uocat".  luba  audior  e':qnqgcnu  cubitori  altitui-e  i arabia  eife  eas.  Acinorfl 
quoq,  magna  i differentia.  Ptimu  fteruuas  ipfas  callo:  reneri  tate:cra(Titudfe;i'reriore 
ligno  aliis  puo:&  aliis  etta  gemio.-q  minime  feraces  mufti'.  Plurfu  uero  differflthedee 
nfabudq!  acini,  ifiguraetia-puniciaguloriqppefolunec  cutis  ulla  figulis  : pra-tet 
cdmune'  qux  e ca'dida:totifq!  fuccus  & cato  e iis  ptaidpue  qbus  puulu  left  ligni.  Mac 
gna&  bacas  differentia,  alix  na'9  filt  oliuis;lautis;&:  alto  md  loto:corn,s:al,a  mvrtis: 
le'rifco.  Aqfolio.n.ac  fpinx  fine  fucco.  Medioq;  etia  nuc  gile  iter  baccas  acinofqi  ce' 
rafis.  Pomii  iis  prfo  ca'didu:&  fere dnibus  bacds.mox  aliis  uirefdt : ut  oliuis  lautis. 
Rubet  uero  moris:rerafis:cornis.  Defde  nigrefcit  mons;cetafis:oliuis. 

DE  Cerafisgnaodlo.  Cap.xxv. 

CErafi  an  uidloria  mithrldarica'.L.Lucu!li  nd  fuere  in  italia.  At  urbis  a'no  fexce/ 
tefiTo  odlogeffo  is  primu  uexit  e pdto.a'nifq!.cxx.tra's  oceanu  f bnmni.i  ufqi  pc 
uenete.  Eadeutdixius  f xgypto  nulla  cura  potuere  gigni.  CerafeoK  aproniana  mac 
xietubet.Nigerrima  futiutadlia.  Cxciliana  uero  dC  rotuda.  lulianis  gratus  fapor: 
fedpene  tatu  fub  atbote  fua:adeo  tenerisiutgeflatu  nd  toleret.  Prictparus  duracinis: 
qux  capania  plyniana  appellat.  In  belgica  uero  lufitanis.  In  ripis  etia  theni.  Tertius 
iis  colos  e nigro  ac  rubeti  uiridiqi  filis  matutefcetibus  ffp.  Minus  qnquenio  efliq 
pdierequx uocat laureaind igratxamatitudfs ifitx  i lauro.  Siit  8d  macedonica  pux 
arboris:ratoq:  tria  cubita  excedetisiSC  minore  etia  nuc  fruticechamecetafi.  Inter  pria 
noce  pomis  colono  gratia  anui  refert.  Septe'tride  frigidifqi  gaudet.  Siccafetiafole. 
Cditqi  ut  oliua  cadis.  DE  Corno  Sllcntifco.  Cap.xxvi. 

/q  \Vx  cura  & cornis  atq;  Ictifcoadhibetineqdndhois  uetn  natu  effe  uideat'.  MP 
V- Ci^faporesiSc  alio  aluis  placere  cogit'.  Mifcet' uero  & tetrte  cxliq;  tmdhis.  Inqj 
alio  cibigne  idia  aduocaf.  In  alio  xgyptus:crcta:cyrene:  (igulxqi  tettx.  Nec  ceffat  in 
neneficiis  uitaidii  md  dnia  deuoret.  Planius  hoc  fiet  in  herbarum  nafa. 

IDE  Gnibusfucco$;:& de  odore.  Cap.xxvii. 

Nteri  qux  filt  cdmunia  et  pomisrdnibufqi  fueds  fapow  gna  tredecf  reperiunt' 
Dulcis:fuauis:  pinguis  : amarus:  auflerus:acer:acutus:acerbus:addu.s:falfus. 
tsterhxc  tria  gnafutimirabilimaxie nata.  Vnu  iquo  plures  pitccfenuffapores: 
ntuinis.  naqif  iis  etauflerus  et  acutus  et  dulcis  et  fuauis:dnes  alieni.  Alte^egenus 
' quo  fit  et  alienus  qde:fedet  fuus  qdaet  peculiarisiut  f ladle.  Siqdeinefl  ei  quod  tn 


iute  diri  no  pdt  dulce  et  pfgue  et  fuaue:  optinete  lenitateiqux  ipfa  fuccedit  i fapom 
uice.  Nullus  hicaqsme  fuccus  qde.ut  tii  eo  ipfo  fiat  aligsrac  fuu  genus  fadat.  Sen' 
ri  qde  aquK  fiipote  ullu  : fuccuueuitiu  e.  Magnu  his  oibusf  odotemometu  &c 
gna  cognatio  q S:  ipfc  nullus  e aqsiaut  ft  fentit"’ omnino  uitium  eft.  Mi^t  trianatunc 
pcaripua  elemeta  fine  fapoteeffe  fie  odore  fine  fucco:aqua:aer;ignis. 

DE  Succis  frufluu  SCarbo^iiet  coloribus  & odorihusiBc:  nata  pomo9(:& de  come/ 

datione  ftuifluum.  Cap.xxviii. 

ERgo  fuccom  uinofus  piro  moto  mprto.  Minime  quod  miremur  uuis.  At  pin- 
guis oliuardauromuciiugladi:  amygdalis.  Dulcis  uuisifiasrpalmis.  Aquofus 
prunis.  Magna  e at  in  colore  fuco  differentia.  Sa'gumeus  morisicerafis:  cotnisiuuis 
nigris.  Ide  albis  candidus.  Ladleus  i capite  ficis:  in  corporend  itc.  Spumeus  malis. 
Nullus  pficisicu  praferti  duracia  abudet  fucco.Scd  qs  eius  ullu  dixerit  colore.''  Sua 
&i'odoremiracula.  Malis  acutusipfiasdilutus.-dulcibus  nullus.  Ni8c  uinu  tale  fie 
odore.  Tenue  odorarius.  Multoq?  celcnus  talia  ad  ufu  ucniiit.-q  pfguia.  Qtra  odo' 
ratamd  eade  i guflu  tenera:qa  no  fiit  piter  odor  8C  fapor.  Quaobrf  citreis  odor  acer, 
rimustfapotafprimus:  quadaccnus&;  cotoneis.  Nullufq;  odor  ficis.  Ethadlenusfit 
fpecies  ac  sfiapomc^.  Natas  arrftius  colligi  par  e.  Alia  filiqs  gigniitiipfis  dulcibus: 
femeqi  cdplexis  ama^!.  Cu  f plur  bus  feia  placeat:i  filiq  danet.  Alia  baccis  qip  intus 
lignfi  8C  extra  caroiutoliuisicerafis.  Aliqqritus  bacca:  forislignu:uti'iis  qusiigyp, 
todixfus  gigni.  Qusc  baccis  nata  cade  5C  pomis.  Alio^titus  corpus  Sifotislignu:  ut 
nucu.  Aliis  foris  corpustitus  lignfi  ut  pficis  Si  prunis,  uitiuq;  adlu  frudtu  : cu  fruc- 
tus alibi  muniat  uitio.  Putamieclaudut  nuces  : corio  caffancs.  Detrahitur  hociis, 
At  f merpilis  madit.  Crufta  tegiic' glades  ; cute  uu^  : corio  & m^rana  punica.  Car 
ne&  fucco  moracoftant : cute&ruccocerafi.  Qiiscda'  ftina  ligno  recedut:  ut  nuces 
&palmx.  Quxdaadha;cet:utoIius:lauroq’.  Quowdagmucraqjenatarut  pcrfias. 
Eteni  duracinis  adhsret corpus. e lignoq;auelIineqt:cu  in  cireris  facile fcpet.  Quk 
bufda  nec  ftus  nec  extra  Iignu;uti'palma^gne.  Aliquo^  lignu  ipfu  mufu  6dpomi 
uiceutsoa  mixis:quafa?gyprogignidixi'us.  Quoruda  extra  gemina  geminat  uitia: 
utfcaftaneisramygdalismucibiirq;  lugladibus.  Quoruda  nata  trigemina  e:  corpus! 
dcide  lignu  uurfufq?  feme  i'  ligno:  urpfici.s,  Quacda  fter  fe  defa : ut  uuxifotba 
ramos  circudataexoniptc  uuaw  mo  degrauat.  Alii  rara  utf  pricis.  Qiixdiabocoa' 
tincr:ut5;ranita.  Dependetalia  pediculis  ut  pira:alii  racemis  uruux  palma: : aliati 
pediculis  & racemis  ut  hedera:  fabuci.  Alia  ramo  adhxrent  uti  lauro;  quxdautroqj 
mo  utoliux.  Na  & breues  pediculi  logi.  Quxdauarculiscoflatut  punica  etmef' 
pila:  lothofqi  f x2\'pro:et  eiiphrare.  Ia  ucro  diuerfa  gfa  et  comendatio.  Carne  pab 
ms  placet. Cvufta  thebaicae.  Succo  uua:&  ca  rica:. Callo  pira  ac  mala.  Corporemelime 
Ia. Mora  camlagie. Nuclei  grano.  Quxda  f xgvpto  cute  carica:.  Detrahit''ha;cfidsui' 
renbus  ut  purame.  Eadefficas  maxfe placet.  In  papyris  & ferulis  fpfaq;  alba  : caulis 
ipfepomue.  Sut  et  ficulni  caules.  In  fruticofo  gne  cu  caule  capparis.  In  filiqs  ucro 
quod  madit:qd  mfi  lignu  e.'  Nd  omittenda  ftis  ea^  ^priecas.  Na  neqj  corpus  neqi 
lignu  neccarti'aeodicipdt:ncq}aIiudnomeiueic. 

DE  Myrto  gna  eius. xxix.  Cap.xxiv. 

SVccoRt  nata  prxcipua  admiratione  f myrto  hr  r:qn  ex  una  diu  olei  uiniq?bira 
gna  fiut.Ire  myrtidanu  ut  dixius.  Et  alius  ufus  baccar  fuit  apud  atiquos : anq 
pip  repiredrlibr  oprfes  uice.  Qiioda  etia  gnofi  obfomi  nofefde  tra(flo:quodetianuc 
myrtatu  uocar.  Eadeq?  origin-*  aproR:  faporcdmendaf:pleFdq?ad  ftfiflus  additis  myf'' 
tis.  Arbor  ipfa  in  europa  tetnore  exio  quod  e cerauniis  mdnbus  fcipit:  primu  cclccu 
in  Elpenoris  tumulo  uifa  tradit'".  Grxoiq?  einomeremmenquo  pegrina  elfeapp^^' 
Fuit  ubi  nuc  roma  e:ia  tii  cii  edder^r.  Quippe  ira  tradit  myrtea  ucibena  romanosfa 
binofqj  cu  ,ppter  raptas  uirgines  dimicare  uoluiffecidepofitis  armis  pacificatos  in  to 


loco:qnur.c  Hgna  Venens ck.cm^ het.  Ourre  enfat.q  pugnae d^ebant.  Etmea 

quo9«boref.ff.ment.genushetJdeomeUdla:quonumcd.uaom„h^ 
p„cft  Venus  Haudfaoanpnm«ua«.a-o-n,urWspubl.c.s 

qde«  meorab.l.  auguno  lucet anqffianaq,  delubrahedQu.cm,  hoce  .pfiusRo! 

„al.  .eofacrxmyrr.fueredu^an.de.pfaplongat^pus.  Alcerapnaa 

cera  plebe, a.  Pncanau  c.s  an.s  p«ualu.t.  Flaccefce-re  plebeca  exuberas  acT.tarqdiu 

cu.tma.enas.^.^acarau_etusfu.tVeer.myrre*:qua-uucmycc.aucc^^^^^^^^ 
,nyrr.,pd,d.c,Cad,dan.gra,coiugale:foctafr.saco-.ug.sex,Ilocluaa-a,gfie.Nfic&fl.! 
d.ft.ft,ofat.u*autU_lueftns:ac.utraq;lat,fol.a,.I,,f.Iueftr.,ppnaoxKmyrfine.Sat^^ 
uajrgua  topiaru facium  Taretia  folio  minutomratepatulo.-exocca der, (Tfo, fenis  fo^ 
l,09ruerf.bus.h«noc.ufu.ranaoraucraqMl.a.Co-.ugaUex,ft,-onucnfated.d,Myr/ 

tus  odorac,ir.a  e,  Cato docu.t u,nu  fier.  e n,gra:f,ccata  ufq,  f andrtatf  f uL 

braia  qi  .ta  mulfo  .d.ta.  S.  no  f.ccec  baccar  oleu  gign,.  Poftea  copoi  & ex  alba  u,na 
flet,  albu, duobus  fexranis  myct.  tufar  f mn.  mbus  hemmfs  macerLiexpreiraq,.  Fo^ 
ha  & p fe  ficcant . fanna  ad  ulce^  remedia  f corpore  humano  len.rcr  mordaci  pulue^ 
teiacrefngeradjs  fudonbus.  Qinnfrno  oleo  quoq,  mi^id.ftu  ineftqdam  uini fapor- 
fimulq,  piguis  hquor  pr^cpua  ui  ad  corrigenda  uinaifaccs  ah  pfufis.  Retinet  qppe 

faeinecprxrer  puiy  liquore  rraf,repar,t.datq;fecom,reprac.puaco-medat.o-el,L 

to.  y,rga,  quoq,  «us  geftatar  mo  u.ator.  q,mt  ,n  logo  .emere  pediti.  Quin  uiisai 
auuli  exptes  fermgumu  rumorimec^et.  Bell.c.s  quoq,  fe  rebus  mferu.d  triuphanfq, 
defabmis  Poftumiushbertus  . cofulatu,  q prius  dn.u  ouas  igrelTus  urbS  e r quonia 
relcuiter  f.e  cruoregefre«rimyrto  Venens  u.iaricis  coronatus  iceffic . oprab.L,  ac 
bote  etia  hoflibus  fece.  Haic  poftea  ouantiii  fuit  coronaiexcepto.M.CtalTo  □ de  fue 
gitiuis  & fpartaco  laurea  coronatus  iceffit.  Maffunus  audior  eicutru  quoq,  triuphac 
r«  myrtea  corona  ufos.  L.P.fo  trad.t  Papyriu  Mafoneiq  prius  i mdcl  albano  triu^ 
phauit  de_corf.s  myrto  coronatu  ludos  cyrcdfes  fpedtare  foliru.  Auus  maternus  afrf 
can,  fequetis  hic  fuit.  M.  Valerius  duabus  coronis  utebaflaurea  & myrtea;  q & hoc 

Luouerat.  ^ DE  Lauro  gna.xiii.  Cap.xxx. 

Aurus  miiphis  proprie  dicaf uel  gratifriadom.busiianitrix  CaifaRr  po'tifichq,. 
C^ai  fola  & domos  exornat : & ante  limina  excubat.  Duo  eius  genrea  tradit 
Uto  : delphicam  & cypriam  . Pompeius  leneus  adiect : quam  muflacem  appel- 
lauit  , quoniam  nauftaceiis  fubi.cetetur.  Hanc  effe  folio  maximo  flaccdoque 
a:  albicante.  Delphicam  aqli  colore  uitidiotem  : maximis  baeds  : atque  e uiddi 
tuberibus.  Hac  uidlores  delphis  coronari  & triupha‘ces  roma:.  Cypna  effe  folio  bre/ 
Uimgro  p margmes  . fricato  crifpa.  Et  poftea  accelTere  gSa  cuius  hac  fdueftre  lauru 
aliqitelligur:  nonulli  fui  gms  arbore.  Differt  color.e.n.cairulea  bacca.  Acceffit&ree 
giaiquiE  coepit  augufta appellari  a-plilTia  SL  arbore  & folioibaccis  guftatu  quoq;  non 
a po- Ahq  njgat  eadp  elTeiai  fuft  genus  tegis  faciiit  Idgionbus  foliis  latioribufque. 
Ide  1 alio  gne  bacalia  appellafthac  qusuulgatiffiaeibacca^rq;  fertiliffia.  Sterildue/ 
ro  eajifquod  maxie  miror)trmphale'.eaqi  dicut  ttiiiphaftes  utimifi  id  a diuo  Augufto 
raperitiutdocebiusiexealauruqus  ei  miffaecslo  minima  e'alti'tudie : folio cifpo 
dc  reuiiqua;  iuenit  tara.  Accedit  f topiario  opere  taxa  excrefeente  i medio  folio:  par^ 
uu  0 ueluti  lacinia  folinfic  fie  ea  fpadoniamira  opacitatis  patietia.  Itaque  qta  libeat 
'd  ^^Folu  iplet.  Eft  SCchamedaphnefilueftris  frutexiSl  alexandrinaiqua  aliqui 
a ^ *j^nijipoglotthid:alii  daphneialii  carpophylldialii  hypelatc  uocit.  Raos  fpgit 

ropiaiii:ac  coronam  opis:folio  acutiore  q myrci;  molliore  et  can^ 

' joxe.  Maiore  fefe  iter  foha  rubro.  Plurfa  i ida  et  cicca  Heracleam  pontimcc  nifi  in 
nioto  is.  Id  quoqj  quod  danaides  uocat^genqs  i nominu  abitu  cft.  Alii  enf  pelafgu 


ilii  euptalosalii  cephald  Alexidri  uocat.  Et  hic  ftutex  e ratnofusjctafriore  ac  mollion 
q lautus  folio.ex  cuius  guflatu  accedat  os  : thuris  baccis  e nipo  ruffis.  Notatu  a"tiqs 
nullu  genus  lauri  in  cotfica  fuiiTe.quod  nuc  fatu  flt  ibi  ^uenit.  Ipfa  pacifera:  ut  quj 
pretedieriaitecarmatoshoftes.-qetisfitidiciu.  Romanis  ptardpue  latids  uiflotia/ 
luqj  nucia.  Addiflfisiac  militu  laceisipilifqi.fafces  ipato^i  decorat.  Ex  iis  in  gremio 
louis  optimi  maximi  dcponidquotiens  Ia:tidauidtorianoua  attulit.  Idqjno  qa  p. 
petuo  uitetmec  qa  paafeta  e.-praferenda  utiq;  myrto  Si  olea:  e : fed  qa  fpedatiflfiraa 
i mote  patnafo.Ideoq:  etia  grata  Apollini:  alluetis  eo  dona  mittere  la  & regibus  to/ 
manisitefte.L.Bruto.Fottailis  eriafargumctu:quoniaibi  libertate  publica  ismctuif/ 
fet : laurifera  tellure  illa  ofculatus  ex  refpdfo.  Et  qa  manu  fatali  tecepta^iq;  f domos 
fulmine  fola  no  lat . Ob  has  c*  eqde  credideri  honore  eis  hitu  m triiiphis  potius:  q 
qafuffimetu  fit  cadis  hoftiu  Si  purgatio:ut  tradit  Maffurius.  Adeoq;  i ^fanis  ufi/ 
bus  pollui  lautu&  olea  fas  non  eiutneqipitiadis  qde  numinibus  accedi  exiis  altaria 
araue  debeat.  Laurus  qde  manifefto  abdicar  ignes  crepitu:8t  qda  deteflarionc : mte' 
raneo^i  etia  uitia  Si  neruoy  ligno  torquente.  Tiberiu  pticipe  tonante  calo  coronari 
ea  folitu  feriat  cdtra  fulminu  metus.  Sed  Si  arca  diuu  Auguftum  euenta  eius  digna 
memoratu.  Naqj  Liuia  Drufilla:qux  poftea  Augufta  mrimonii  nome  accepiticutn 
patHa  effet  illi  Gcfari:gallina  confpicui  cadoris  fedenti  aqla  ex  alto  abiedt  in  gtemiu 
illxfa.  Intrepideqj  mirati acceffit mitaculu:quonia  tenete roftto  lauteii  tamii honu/ 
ftu  fuis  baccis.  Cdferuan  alite  Si  fobole  luffcte  atufpicesiramuq!  eu  feti  ac  rite  cufto: 
diri.  Quodqj  fadu  e i uilla  Cxfa^:  fluuio  Tiberii  ipofitatiuxta  nonu  lapide  flaminia 
uia  : qux  ob  id  uocaf  ad  gallinas . mireqj  filua  qiuenit.  Ex  ea  ttiuphas  poftea  Cafat 
lauqa  f manu  tenuiticotonaq:  i capite  geftic.  Ac  deide  fpatores  Caifares  cutfti.  Ttadri 
tufqj  mos  e ramos  quos  tenuerunt;  feredi.  Et  durat  filux  noibus  fuis  difaeta.  Fon 
taflis  ideo  mutatis  triiiphalibus.  Vnius  atbotii  latialigua  nomeiponif' uiris.  Vnius 
folia  diftiguufappellatioe.laurea.n.uocaus.  Durat  Si  i utbe  fpofitii  loco:qdo  laute/ 
tu  i auetino  uocadubi  filua  lauri  fuit.  Eade  purificationibus  adhibet.  Teftatiiq;  fit 
obiter  Si  ramo  eam  fetiiquoniam  dubitauete  Democritus  & Theophraftus.  Nunc 
dicemus  filueftrium  naturas. 


CAIIPLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  SEX/ 


TVSDEaMVS. 


PROOEMIVM. 


Siluefttiu  aibo^  naturx,  Cap.i. 


■ OMIFERAE  ARBORESiQVAEQyE  MI' 
tioribus  fueds  uoluptate  prima  cibis  attulerunt: 


liu  aluerit  nutrices  iopis  aefetx  fottisiniprauerti 
cogeret  admiratio  ufu  copta  : quxna  qlifqi  eff" 
uita  ffe  arbore  ulla  fie  frutice  uiuetiu. 


«terni  opicns  re9i  natur*  cotrouerfia.  dubiu^  terr*  fit:an  ps  matis.  Illic  mifeta  g& 
eumulos  optinetaltos:  auc  tribunalia  ftnufla  manibus  ad  expimeta  altifrimi  sftus: 
cafis  nauigantibus  filesiciiitegat  aqu*  dreudatSE  naufragiis.  Cu  ucro  rc^ 

ccfTerfnfugieces  cu  mari  ptfccs  circa  tuguna  uena^t".  Nd  pecudes  hos  hfemo  laifle  alii 
ut  finirfos.  Neca  fetis  qde  dimicare  cocfgit  dni  ^cu  l aba^o  frutice.  Viua&paluftri 
iuco  funes  nec^tar  ad  prjtcxeda  pifcibus  retia.  Capruq?  manibus  lutu  uecis  magis  q 
fole  ficcantcs. Terra  abos  & ngecia|>ptecno'euircerafuautut.  Potus  nd  nifi  exhjm/ 
bre  feruaco  fcrobibus  f ucftibulo  dous.  Et  egeres  certe  fi  uincaf  hodie  a populo  ro. 
feruire  fedicut.  Ita  e ^fccftoimultisfortua  pati  poena.  Aliud ffiluismiraculu  f to^ 
ta  reliqua  germania  referut,  Addutq?  frigori  ubrasialciffie  tn.  Haud  ^cul  fupradic^ 
tis  cauas  circa  duos  prarcipue  lacus.  Littora  ipfa  optinet  quercus  maxia  auiditatc 
nafccdi.  ruffofla:9  fludibus  auc  ^pulf*  Hacibus  uaflas  cdplcxu  radicu  iTuIas  fecu  af' 
ferut.Atqj  ita  librat*  ftates  uauigat  ige'nu  ramosi  armameds.  Sape  territis  claffibus 
nnsicuuelutdeiduflriafludlibusagerctmci'  ^fpeiitu  ftates  nodtuiiopefqj  remedii 
ilbprxliunaualeaduerfus  arbores  miret.  DE  Hyrdni*  filuamagnuudie.  Ca.iii. 
iT  N eade  feptdridali  plaga  hyraniae  filu*  robori  uaftitas  itacfta  & cdgenita  mu' 
J_  do:,ppeimortalirorte:mitaculaexcedit.  Vtaliaomictatifidecaricura.  Cdftac 
attolli  colles  occurfatiu  iter  fe  radicu  repeuffu.  Auc  ubi  fecuta  tellus  nd  fitiarcus  ad 
ramos  ufqj.fii  ipfos  iccr  fc  rixates  curuari  porca^  patdiu  md;ut  tmas  cqtu  trafmictac. 

e DE  Glandiferis.  Cap.iiii, 

Landiferi  maxie  gnis  dnesiquibus  honos  apud  romanos  perpetuus. 

DE  Ciuica  corona:&  q frddca  corona  donati,  Cap.  v. 

blncciuicacordacmilituuittutisifigneclariftiu.  lapride  ucro&  clamcti*  ipa^ 
towipoftqciuiliubelio^i  ^fanande  mentu  coepit  uideri:ciuend  occidere.  Ce' 
dutiismurales:uallatcfq?:&aureae;qq  precio  anccdeces.CedutflCroftracxiquisi  duo' 
bus  maxie  ad  hoc  arui  celebres.M.Varroneepiraticis  bellis  date  Magno  Pdpeio.Iccqj 
.M.AgrippatribueceCifare  e ficulisiqu*  et  ipfa  piratica  fuere.  Antea  roftra  nauiu 
tribunali  prxfixaforo  decus  eranciueluti  populo  ro.ipfa  corona  ipofita.  Poftquero 
tribunitiis  feditionibus  calcari  ac  pollui  coepe:  poftq  uires  ex  publico  i priuatu  magis 
ffgulifqj  ciuiu  qu*ri:&  facrofacfta  dma  ^fana  fecere: tu  apcdibus  eo^^fubierei  capi' 
taduiu  roftra.  DedithacAuguftus  corona  Agnpp*.  Sed  ciuica  a gnehuano  accepit 
ipfc.  Antiqtus  qde  nulla  nifi  deo  dabat.  Obid  Hometus  c.t1o  tatu  eas  Qi  prxlio  uni' 
ucrfo  tribuit.  Viritf  ucro  nei  certamic  qde  ulli.  Ferueqj  primu  dniu  Libe^pfemipo' 
fuiffe  apiti  fuo  ex  hedera.  Poftea  deo^  honori  facnfiratcs  rupfcre  uicftimis  (Tui  co' 
tonatis.  Nouiffic  & i facris  certamibus  ufurpat*;!  qbus  hodieqj  nd  uidoridat:  fed 
pria‘abeocoronan;pnudat.  Inde natutut  etii  tnuphacuriscdferrec f teplis  dicadar. 
mox  ut ludis  daret.  Ldgu  c:neccx  fftuutiocopis  difterereiqs  qua  romao^  primus 
acceperit. neqj.n. alias  noucracq  bellicas,  (^od  cercu  c:uni  geriu  huic  plura  futgna 
qcuAs.  Romulus  frddca  coronauit  Hoftu  Hoftiliuiq  fidena  priusTrrupiffet.  Auus 
hic  Tullii  Hoftilii  regis  fuit.  P.Detiu  pfem  tnbunu  mditu  frodea  donauit  exerdeus 
abeo  feruatusifpatorc Cornelio  Coffo  cdfule  fanitiu  bello.  Ciuica  iligna  prio  fuit : 
poftea  magis  placuit  ex  cf culo  loui  faaa.  VanatuqjrfiC  hoc  cu  q uercu  e;ac  data  ubiqj 
quccfueraticuftodito  Cn  honore  gladis.  Addit*  leges  ar(ft*:&:  idcorupbauqfqi  cdfet' 
re  libeat  cu  illagr^co^r  fumatquaefub  ipfo  louedaiT.  Quiqj  pri*  muros  prius  fcan' 
d&audde  irrupe  occidit.  Quiqj  ciue  maluit  feruareiq  hofteoeddere,  Vtep  cu  locu  i 
quofitaiftuioprietethoftis  eodie.  Vtqj  feruatus  faceat;alias  teftcs  nil^rut.Vtduis 
fuerit.  Auxiliis  quis  rege  feruato  decus  id  nd  dat.  Nec  crefcit  honos  ide  ipacore  con' 
ferus tojquonia  coditores  i quocuq?  ciue  fu  mu  elfte  uoluerut.  Accepta  Iicec  uti  ppo' 
tuo  ludis.  Inducti  feper  affutgi  etia  ab  fenatu  i more  e.  Sedendi  lus  f ^xfo  fenatui. 
Vacatio  munerum  oniu  ipfiipfiq;  6C  auo  pfno.  Xiiri.eas  accepit  Suftius  Decatus  uc 


ccttulimus  fuo  loco.  Sex.  Capitolinus.  Is  qdefli  de  duce  Seruilio.  Afncatius  de  pfe 
accipe  noluit  apud  trcbia".  O mores  atemosrq  tata  opa  honore  folo  donauerunt.  Et 
cu  reli^s  coroasauro  c6mcdarcc:faluccciuis  iis  i precio  eflfe  nolueriic:  clara  ^feffidc} 
fcruari  qdehofcm  nefas  cfTe  lucri  ca.  DE  Gladc  gna  trcdeci.  Cap.vi, 

eLades  opes  effc  nuc  quocj;  multari  gentiu  etii  pace  gaudetui  coflrat.  Ncc  no'  6c 
fopia  frugu  arefatflis  molif"  fannairpiffatc])  i panis  ufu.  Quin  6C  hodicqj  per 
hifpanias  fccudis  mefis  glans  ifcrit.  Dulcior  eade  i cmcrc  tofta.  Caucu  e praterca  Ic/ 
ge.xii.tabula^iiucglandcmialienu  fudu^dden  te  liceret  colligere.  Gna  ea^i  multa. 
Diftat  fcu(5lu:fitu:fcxu;rapotc.  Na'9  aha  fagex  gladt  figura:alia  querna;&  alia  ili/ 
gnx.  Atq?  iter  fe  quoq;  generi  figuloiji  difFere'cix.  Prxterca  fu  t alix  filueftresiaha:  pU/ 
ctdiores:qux  culta  optind.  Ia  etiam  i motofis  planifq;  diftit.Sicut  fexu  mares  ac 
foEmix:  ice  fapore.  DuIcifTfa  oniu  fagiruc  q oblelTos  ecia  hofes  duralTer  oppido chio 
tradit  Cornelius  Alexa'der.  Gnadiftiguctcnd  dat* nomfbus:quxfutalia  alibi,  qppc 
Cii  robur  quercuqj  uulgo  nafci  uidcausifedacfculu  ndubiq?.  Qyarta  uero  gniseiufde 
qux  cerrus  uocatme  italix  qde  maiori  ex  ptc  notam  cffc.  Diftigueus  ergo  ,pprietate 
nataqj.  8d  ubi  res  cogcc:ccia  grxcis  nomfbus  ucedu. 

DE  Fagina  glandc:6C  reliquis  gUndibus:&carbone:5i  paftu  porco^z.  Cap.vii. 

PAgi  glas  nucicis  filisitriagula  cute  icludit'.  Folui  tenue  ac  leuiffimurpopulo  f{/ 
milc:celerricflauete:ad  media  ptc  ple^^q;.  Gignes  fupnx  puula  bacca  uindd 
cacumfe  aculeata.  Fagi  glas  muribus  graciffia  eft.8c  ideo  aialis  cius  una  ,puecus.Gli/ 
res  quoqj  faginat.  Expetit  & t'dis.  Arbo^  fertilitas  oniu  fere  altcrnacifed  maxiefagi. 
Gladc  qux^prieftclligiuferut  robur:qucrcus;xfculus:ccrrus : ilexifuber.  Cdtinent 
hifpido  calice  p gha  plus  mmus.  Ite  cdpleiflente folia prarter  ilice:grauu:carnofa: 
ccraifinuofa  lacenbus.nec  cii  cadiit  fkucfceciaiuc  fagi.  Pro  dtfTerecia  genc^  breuiora 
uellogiora.  Ilicis  duo  gna.  Ex  iis  litalia  folio  no  mulcii  ab  oleis  diftat.  Milaccsaqv 
bufda  grxcis  ditilx : in  ^uiciis  aqfolix.  Ilicis  glans  utriufq;  breuior  & gracilioriquam 
Homerus  aculonappcllatreoqjnoic a glande  diftiguit.  Mafculas  ilices  negantferre, 
Glas  optfaiquercuratqjgradiiriaimoxxfculo.  Na  roboris  pua.  Cerro  tnftis:  horri^ 
datechmato  calice  ceu  caftanex.  Sed  i quetna  alia  dulciot:moIliotq?  fosmina : maris 
fpilTior.  Maxfeaute pbat'’latifoIi3c  ex  argumento  dicflx.  Diflat  aute  iter  fe  magnitu' 
cucis  tenuitate.  Ite  q»  aliis  fubcft  tunica  rubigfelcabra  : aliis  ^tmus  candidum 
corpus.  Probat  iH  carcuius  i balano  utriqj  ex  logitudie  extrea  lapidcfcit  in  duridam. 
Melior  CUI  fcorticciqcui  1 corpore.  Vtruqj  no  nifi  mari.  PrJECercaaliis  ouata:aliisro' 
tudaialiis  acutior  figura.  Sicut  colos  nigriorscadidiorueq  prxfett''.  Amaritudo  in 
cxtremitatibusrmedix  dulces.  Quin pediculi  breuicas  ^cctitafqi  differcciahd.  In 
ipfis  uero  arboribus  qux  maxima  ferti  hcmcrisuocanbteuior:&  1 orbecomofaialafqj 
ramo^icrebro cauata.  Fortius lignii  quercus hec fiCicorruptiusirarnofafid ipfa.  Procc' 
rior  tri  cralTior  caudice.  Excelfiffiaauteegilopsucultisamica.  Ab  hac  qjxie  latifo^ 
Iix  procentasifed  minus  utilis  xdificns.  Atqj  carbone  elocata  uitiis  obnoxia  eiquaob' 
refolidoutut^carboneixrario^icatu  offianis  cdpedioiquoniadefmenre  flatu  pronus 
cmories  fxpius  recoqt''.  Cxcero  plurfs  fcfcillis.  Ide  e nouellis  melior.  Acerui  cofeteis 
paleis  recentibus  luto  caminadaccenfaqj  ftruc  contis  pugit  durefccns  calx : atqj  ica 
fudore  emittit.  Peffia  3C  catboi  dc  materix  hahphicos  dicTiaicui  crafTilTfus  cortexatq 
caudexi&pleruqi  cauus  fiigofufqj, Nec  alia  putrefcitexhocgneictiacu  uiuit.  Quin 
6d  fulmine  Cxpiffime  idtiiquis  altitudine  nd  excellat.  Ideo  liono  eius  nec  ad  facnficia 
utifashet.  Eide  raro  glasiSicutulcnc  amara  : qua  prxcer  fues  nullu  attigit  ammal. 
Ac  ne  ex  qdem  fi  aliud  pabulu  heant.  Hoc  quoqj  inter  reliq  neglciflx  religionis  c:  q 
emortuo  carbone  facrificat.  Glas  fagea  fuehylarefaciricarnecoSibileiacleud&uol® 
ftomacho.  Ilignarueanguftainitidaiftngofajpddcrofa',  Querna  diffufa  ac  granif-" 
fima:6d  ipfa  glandiu  equx  dulciffia.  Proxfam  huic  cerrea  tradit  Nigidiusmec  ex  alia 


folidiorccarnerfeclciura.  Ilignatcntanifucsmifi  paulatidct’’.  Ha-cnouifTima  cadere. 
Fugofa'  came  fieri  ifculoirobore  : Tubere*  Qua:  gla'de  fcrut  dnes  & galla'.  Alternifq, 
annriglide.  Sed  galla' hemeris  optima':&  conis  pficiaiis  apcilTima'.  Similem  huic 
latifoluried  lcuiore:mulcoqj  nrinus  probata.  Fert  & nigra',  Duo.n.gna  fut.  H^ctiV 
gedis  utilior.  DE  Glade:&  q mulca  pratcrgladeeaide  ferat  arbores.  Cap.viii. 
Afcit' autem  galla  fole  de  gemmis  exeute  erupens  nodu  fcmp  uniucrfa.  Crefcit 
uno  die  cadidior.  Et  fi  excepta  eft  ifiu  arefat  ptotmus.meqj  ad  lufiu  fcrcmc'tu 
pueit:hoc  eiut  nuclcil  faba:  magnitudfe  h^t.  Nigra  diutius  uireticrcfcitqi  ut  fterdu 
mali  compleat  magnitudinem. Optimacdmagcna,  Deterrima  ex  robore.  Signueius 
^ caucrnae  ttanllucent.  Robur  prscer  frudlu  plurima  alia  gignit.  Nanqj  fert  6i  gallx 
utrunqj  genus:6i  quadam  uelutimorani  diftarent arida duncia  pleruq;  tauri  caput 
imitanciaiquibus  frudus  ineft  nucleis  oliu*  fimilis.  Nafeut"!' eo  & piluU : nucibus 
non  abrimiles.  Intus  hrites  flocculos  mollesducernarum  luminibus  aptos.  Naficfie 
oleo  fligrantificuti  galla  nigra.  Fert  & aliam  utilem  pilulam  cum  capillo  uerno  tpfe 
mmclhgeni  fucci.  Gignunt  & alii  ramorum  eius  pilulas  corpori  no  pediculo  adhae^ 
rentesrcandicantes  umbilicis.  Cstcra nigra  uarietatedifperra.  Media  cocci  colorem 
hnc.  Apris  amara  inanitas  e.  Aliquado  & culices  gignit.  Necno  6Ce  foliis  cduolutas 
pilulas:  & in  folio  rubeces.  Aquofos  nucleos  candicantes  ac  traflucidos:  qdiu  molles 
fint:f  quibus  SC  culices  narcutimacurefcuntf  modum. 

DE  Canchryeia:  cocco  granoi&agaricora:  Tubere.  Cap.ix. 

T j Erunt  robora&canchiyn:ita  uocat" pilula  in  medicina  urendi  uimhns.  Gignit' 
X & in  abiece:larice:p!cea;tilia;nuce:pIatano:poflq  folia  cecidere  hyeme  durans. 
Cdrinet  nucleum  pineis  Timtlcm.  Is  crcTdc  hyeme.  Aperit  uere  pilula  tota.  Cadit  cii 
folia  coeperint  creTccre.  Tam  multifera  futret  tot  res  pra:ter  glandem  paniit  robora. 
Sed  ctboletosrfuilloTqi  gula:  nouiflima  iritamentaiqua:  circa  radices  gi^nut.  Quer^ 
cus  probatifTimos . Robur  autem  et  cypreflus  et  pinus  noxios . Robora  ferut  et  uifcu 
et  mellaiut  audtor  efl  Hefiodus.  Conftatqj  rores  melleos  e calo  ut  diximus  cadentes 
non  aliis  magis  infidere  frodibus.  Cremati  quoqj  roboris  cinerem  nicrofum  efle  ma^ 
nifeftum  efl.  Omnes  tame  has  cius  dotes  ilex  folo  prouocat  cocco.  Granu  hoc.  Pii^ 
rnoqKcu  fpecfles  frutices  paruos  aquifolia  ilicis:  quifquiliumuocatipenfionealtera 
tributi  pauperibus  hifpania:  donari.  Vfu  eius  gratiore  in  conchylii  mentione  tradri 
dimus.  Gignit' et  f gallacia  afnca  pifidia  ciliaa : peffimu  in  fardinia.  Galha9i  gladi> 
fera  maximx  arbores  agaricum  ferut.  Eftautem  fungus  candidus  odoratus:  atidotis 
cfficav:  in  fummis  arboribus  nafcens:no(^le  relucens.  Signum  hoc  eiusjquodi  tene'' 
bris  decerpitur.  Eglandiferis  folatqua  uocafcgylopsjfcrt  pannos  arentes : muftofo 
uillotcanosmon  in  cortice  modo:uc^  et  e ramis  dependentes  cubitali  magnitudine: 
odoratos  ut  diximus  inter  ungueea.  Suber  minima  arboriglans  pefTimatrara:  cortex 
tantum  infruAurprzcraflus  ac  renafcenstatqj  etiam  in  denos  pedes  undiqj  explana' 
tus.  Vfus  eius  anchoralibus  maxime  nauiumipifcantiumq;  tragulisiet  cado^i  obtu' 
ramentis.  Pratereain  hyberno  fcEmmarum’calceatu;quamobremnon  infacete  grad 
cortices  arborum  appellant.  Sunt  qui  foemmam  ilicem  uoccntiatqj  ubinonnafeitut 
ilex:pro  ca  Tubere  utunf.  In  carpetariis  pracipue  fabricis  ut  circa  elm  et  lacedamone. 
Nunc  in  italia  tota  nafcitiaut  in  gallia  omnino. 

Quarum  fmt  f ufu  corrices.  Cap.x. 

COrtexe  fago:tilia;abiere:picea:in  magno  ufu  agreflium.  Vafacorbefqjrac  pa' 
tenriora  quadam  meflibusconuehendis  uidemiifqj  faduntiatqj  pratextatu' 
gurioy.  Scribit  in  receti  ad  duces  explorator  incidens  litteras  a fucco.nec  no  f quoda 

Sufu  facrorum  religiofus  efl  fagi  cortex.  Sed  non  durat  arbor  ipfa. 

DE  Scandulis  et  pinu  pmaflro  abiete  piceaqi-larice  rada  taxo.  Cap.xi, 
Candula  e robore  aptiflimarmox  e glidiferis  aliis ; fagoqj:facillime  ex  dmbus 


qux 

roma 


tefinam  fttuntifed  mmime  duranf.prater^  e pino.  Scandula  conteflam  fuifTt 
aufmadbellii  Pyrrhi:annis  qdnngetis.lxx.Comelius  Nepos  audior  e.  Siluatu 

certe  diftinguehandinfignibus.  Fagus  italo  loui  etiam  nunc  e ubi  lucus  fageus  fuin 
portaq!  quetculanaicolle  in  quem  uimina  petebant'':  totq;  lucis  qbufdam  & geminis, 
Q Hott^fms  didlatot  cum  plebs  fecelTiiret  m iamculum:legem  in  cfculeto  tulit:ut 
ea^uod  lulTilTetiomnes  qrites  tenerent.  Peregrina-  tunc  uidebanf;  quonia  no"  erant 
fubutbansipmus  atqs  abies.  Omnefqj  qux pice' gignuntide  qbus nunc dice'us.  Siul 

ut  tota  condiendi  uina  origo  cognofear.  Qua;  ferunt  in  afia  autm  oriente  pridiftis 
picem.  In  europa  fex gSa  cognata^  atbo^tefina  ferunt.  Ex  iis  pinus:  atqj  pmaftet 
folium  hSt  eapillamentimd  pra;tenue:lo'guq!:a;  mucrone  aculeatu.  Pinus  fert  ntf 
nimu  refina::iretciu  ex  nuabus  ipfis  dc  qbus  di(n:u  e,  Vixqj  ut  afcribat  gni,  Pinafter 
nihil  aliud  e qpinus  filucfttis:miraaltitudine:&  a mcdio^ramofa  ficut  pinus  fuerci/ 
ce.  Copiofiorem  dat  hxc  refina  quo  dicemus  mo.  Gigmt  & in  plams.  Eafde  arbores 
alio  nofe  effe  poram  italis  quas  ftibulas  uocanc:ut  plcriq;  arbitrant :fed  gracdesifuo 
cm(niorefqi;&  enodes  liburnica^  ad  ufus:penc  fine  refina.  Picea  montes  amatatque 
fngora:  feralis  atborific  funebri  indicio  ad  fotes  pofitaiacrogis  uirens.  Ia  tn  & idomo 
recepta:tonfili  facilitate.  Harc  plurima  refina  fund.it:interuenientc  candida  gemma 
tam  fili  tKurirut  mixta  uifu  difcerni  no  queat : 6C  ide  fraus  fa^piffie  afiz.  Omnibus 
lis  gnibus  folia  breui  feta:&  craiTiorcidutaq;  ceu  cupreffis.  Pieex  rami  pene  flari  ab 
radice  modici  uelut  brachia  lateribus  inhairent.  Siliter  abieti  expetitxnauigiis.  Situs 
1 excelfo  motiu  ceu  maria  fugeritinec  forma  alia.  Materies  ucro  prxcipua  trabibus:6i 
pluris  uttx  opibus.  Rcfma  ei  uitium.  Vri  frutflus  unus  piccxicxiguuqj  fudatialiqdo 
contatilufolis.  Ediuerfo  materies  qua: abieti  pulcherrima; piccx  ad  fifTilcs  fcadulas: 
cupafq!:&  pauca  alia  fecameta.  Quito  gni  fuus  ideieade  faciesdarix  uocat":  maceria 
prxftanctot  longe:  incorrupta  uis  humon  contumax:  rubens  prxterea;&:  odore  acrior. 

Plufculu  huic  erupit  liquoris;meUcocolore:atqjletiorc:nuqdurafcens.  Sextu  genus 

genus  c txda  ^prie  di(fla:abundantior  fucco  q teIiq:pciot  liqdiorq?  q picea;flammis 
ac  lumini  facroiji  etii  grata.  Hac  mares  dunt.ixat  ferut:8C  ea  qua  grxci  flaiiten  uocac 
odoris  grautfTimi.  Larins  morbus  e ut  txda  fiat.  Omnia  aut  hxc  gna  accenfa  fuligfe 
fmodica  carbone  repente  expuuticu  eruptionis  crepitu,  ciriculantlqj  Ionge:cxcepta  Ia> 
tice:qux  nec  atdec:neccarbone  facit:  nec  alio  md  ignis  ui  cdfumitjq  Iapides.  Omnia 
ucro  ea  ppccuo  uirettnec  facile  difcernunf^in  fronde  ena  a peritis;  tata  nataliil  mixta 
e.  Sed  picca  minus  alta  q larix.  Illa  craffiorleuiorq;  corticeifolio  uillofior ; piguiors 
& defior:molliocqj  flexu.  At  piccx  rariora  ficcioraqj  folia  teuiora  ac  magis  algetia. 
Totaqj  horridior  e:&  pfufa  refina.  Lignu  ueto  abicci  fimilius.  Larix  uftis  radicibus 
nd  repullulat:  ut  in  lefbo  acdditincenfo  nemore  py'rtheo.  Alia  ctiamnum  generibus 
ipfis  in  fexudiffcretia.  Masbreuior  6C  durior: foeminaprocerionpinguionbus  foliis; 
ic  fimpliabus:acqi  non  rigentibus.  Lignum  maribus  durumiSc  in  fabrili  opere  com 
tortum.  Fccminx  mollius  : publico  difcrimine  in  fccuribus.  Ex  in  quocunq?  genere 
deprehendunt  marem  quippe  refpuuntur:6d  fragofms  fidunt : xgrius  reuelluntur. 
ipfaq;  materies  retorrida  :i  nigrior  manbus  radix.  Circa  idam  in  tcoade  ec  alia  diffe' 
rentiaeflmontanxmaritimxqj.  Nanquein  maccdoniadiarcadia  circa  elin  permu' 
tantnomina.  Nec  conflat  audionbus  quod  cuiq;  generiattribuant:nos  ifla  romano 
difeetnimus  iudicio.  Abies  ecueflis  ampliffima  efl.Ecfcemina  etiam  prolixior.  Ma-" 
teria  mollior:utiliorqj:arbore  totiidionfolio  pinn.ato  defa  ut  hymbres  nd  trafmittat' 
at  hilarior  intuitu.  E ramis  generum  horum  pannicularum  modo  nucamenta  fqua'' 
matim  cdpacfla  dependenfprxterq  larici.  Hx  quoqj  abietes  mafculx  prima  in  parte 
nucleos  habent:  non  item  foeminx.  Picex  uero  totis  panniculis  minoribus  gracilior^ 
bufqj  minimos  ac  nigrostpropter  quod  grxci  phthirophoron  eam  appellant.  Incadc 
nucamenta  comprefTiora  maribus  funtiac  minus  refina  rofeida.  Similis  his  ecianuc 


ifpciihi  eincqdprstereac'  taxusjmmus  uitensigraalifqj  6c  mftisiac  diracnullo  fuccot 
txommbus  fola  bacdfera.  Mais  noxio  fm^u.  Letale  quippe  bacas  in  hifpaniapr2&' 
tipuc  uencnum  ineft.  Vafa  etiam  uiatoria  ex  ea  uinis  in  galba  fad:a:mortifcra  fuiffe 
compcumeft.  Hanc  SeftiusfimslacemagKEcisuocaadixit.  EtefTe  in  arcadia  tam 
prafcntis  ueneni : ut  fiqui  dormiant  fub  ea  cibumuc  capian£:monant''.  Sunt  qui  & 
taxica  hincappcllata  dicant  uenenaiqua::  nunc  toxica  dicimusjquibus  fagitte  tfgat". 
Rcpcrcum  innoxiam,  ficriifi  in  ipfam  arborem  clauus  aeteus  addicat*. 

Quibus  modis  fiant  gKapicis:& quomodo  fiat  ca:drum:6£defpiffa  pice  quomd 
fian&  quibus  modis  cefina  coquatur.  Capitulum.xii. 

Pix  liquida  tn  curopa  e txdacoqt"  naualibus  muniendis;mulrofq;  alios  ad  ufus. 

Lignum  eius  condfum  furnis  udiqs  igni  extra  circundaco  ferro  ut  prius  fudor 
aqusEmoEuat  in  canali.  Hocinfyriaaedmmuocatlcui  tanta  uis  efl:;utin  sgypco 
corpora  hominum  defundlorum  eo  perfufa  feruentur.  Sequens  liquor  craflftor  lam: 
picem  fudit.  Hxc  rurfus  in  cortinas  «reas  coniedlaiaceto  fpifrat':&  coagulata  brutis 
cognomen  acdpit:doliis  duntaxatiuafsfqj  caetens  utilisdentore  ab  alia  pice  differes. 
Item  colore  rutilante:^  ^ pinguior  cft.  E t«da  omnia  illa  fiunt.  E picea  tefma  fer-' 
uentibus  coaifla  lapidibus  in  alueis  uabdiroborisiautfialuei  no  fintftruis  cdgerie 
uelut  mcarbonis  ufu,  Hec  in  uinum  3ddit'';farmaE  modo  tufamigriorcolore.  Eadem 
refina  fi  cum  aqua  leutus  decoquat  coletqjiruffo  colore  lecefat:ac  ffillaticia  uocat. 
Seponunt'' autem  in  id  fete  uitia  refins  corticifqj.  Alia  temperies  ad  crapulam,  naqj 
flos  crudus  rcfin»  cum  mulca  haft ula  tenui  breuiqj  auulfus  conddit" ad.  cnbrum  mK 
nucajdemdeferuentiaquadoncccoquat^iperfudif.  Huius  exprelTu  pfgue  prscipua 
refina  fitiatqj  raramec  nifi  paucis  in  locis  fubalpm«  itali«:conueniens  medicis.  Re-' 
fin«  albx  congiu  I duobus  aqu«  pluuiac  coquut.  Alii  utilius  putant  fine  aq  coquere 
lento  igne  tota  die.utriqj  uafexris  albi.  Item  tcrebinthmam  m factagme  referuentii 
hanc  exteris  prxferentes.  Proxima  ex  lentifco. 

DE  Zofippafid  fapso:&:  quarum  arborum  materiam  precio,  Cap.xiii. 

NOn  omittendum  apud  eofdem  zofippam  uocan  derafam  nauibus  maritimis 
picem  cum cxterai nihil  non  experiente  uitaimultoqj  efficadorem  ad  omnia 
bus  pices  trefinxqi  profunt  uidelicce  adiedto  falis  callo.  Aperif^  piceae  parte  folati  nd 
plagaifeduulnere ablati cortidsicum plurimum  bipedali hiatu:ut  a terra  cubico cu 
minimum  abfit.  Nec  corpori  ipfiparcinut  in  cxccrisiquonia  haflulain  fruiflueft. 
Verum  hxccerrx  proxima  laudat'",  Alcior  amaritudinem  affert.  Poftea  humor  omnis 
c tota  confluit  in  ulcus.  Item  in  txda.  Cum  id  manare  defiitifimili  modo  ex  alia  pce 
apetiaacdeindealia.  poftea  tota  arbor  fuccidiaSt  medulla  eius  urit'”.  Sic  in  fyna 
terebintho  detrahunt  corcicesdbi  quidem  8C  e ramis  ac  radiabas  cum  refina  damncc 
ex  iis  partibus.  In  macedonia  larice  mafculam  uruntifceminx  radices  tantu.  Theo/ 
pompus  fcripfit  in  apolloniatarum  agro  picem  fofTilcm  non  deteriorem  macedonica 
iueniri.  Pix  optima  ubiqjcx  apricis  aquilonis  fttu.  Ex  opacis  hotridioniiirufq?  prx^ 
ferens.  Frigida  hyeme  deterionae  minus  copiofa  6C  decolor.  Quidam  arbitrant'" f md^ 
tofis  copia  prxflantiorem  fieri  accoloratiocem:6C  dulcioremquoqj  6i  gratiorem  du 
refina  fit.  Decodiam  autem  minus  pids  redderetquonia  ininfe^abeatuenuiorefque 
rife  ipfas  arbores  q i planis.  Sed  has  6C  illas  ferenitate  ftenliores,  Frudiu  quxda  ,pxfo 
anno  ab  incifu  largiuntialix  fecundoiquxda  tectio.  Explet  autem  plaga  refina  non 
cortice  nec  dcattice:  qux  i hac  arbore  nd  coit.  Inter  hxc  gna  ^priu  qda  fecere  fatiuu: 
quoniam  ex  cognatione  ca^  ferit'':  qlis  dida  e nucleis,  Etufq?  arboris  imas  pres  txdas 
uocat:cu  fit  illa  arbor  nil  aliud  q picea  feritatis  paulu  mitigatx  fatu.  Satiui  aut  mate^ 
ties  cifa^e  gnc  fitificuti  docebius,  DE  Fraxino  gna  eius  qttuor.  Cap.xiui» 

MAterix.n.  ca  reliquas  arbores  nat^a  genuit.  Copiofiflimaqj  fraxinum.  Procera 
hxc  ac  teresipennata&Sipfa  folio.  Mukumque  Homeri  prcconiofiC  Achillis 


hafta  nobilitata.  Mateties  tft  ad  plurima  utilis.  Ea  qde  qu*  fit  m ida  troadis  Itantii 
cadro  filisiut  ementes  fallat  cortice  ablato.  Greci  duo  gna  eius  fecere.  Longa  enodei 
altera  breue  duriore  fufcioremqjilauteis  foliis.  Bumelia  uocat  i macedonia  apliifimj 
lentilTimaq!.  Aliifitudiuifere.  Campeftre.n.effectifpamimdtana  fpiffa.  Folia  ca;, 
iumentis  mortifera:  catetis  rummantiii  innocua  graci  qididete.  In  italia  nec  iumetis 
nocet.  Contra  fetpetes  ueto  fucco  exptelfo  ad  potum:«C  ipofita  ulcenbus  opifera:  ac 
nihil  a-que  teperi t.Tancaq;  eft  uisiut  ne  matutinas  qdem  occidentefue  umbtas  quis 
fint  longiffimarjferpens  arbons  eius  attmgat:adeo  ipfam^^cul  fugat.  Expia  ^dius; 
fi  fronde  ea  gyto  claudat  ignis  Si  fetpensun  ignes  ponus  q in  fraxinu  fugere  feipetei 
Mira  nat*  benignitas:  ptiufqh*q)deatflotetefraxinu:necaricdditas  folia  ditteie. 

DB  Tiliagnaduo.  Cap.xv. 

iT  N tiha  mas  &:  fcenuna  diffctutomni  mo.  Nanqj  6C  materies  maris  dura  tuffi. 

1 orqj  ac  nodola  8C  odoratior. Cortex  quoqj  craiTior:  ac  detra<ftus  iflcxibilis.Nec 
f^nen  fcrc  aut  flore  ut  foemina.qua:  crafTior  arbore;matena  candidaipraccllefqj  eft, 
Mi^i  m hac  arbore  frutetum  a nullo  aialium  attingi: foliorum  cortiafqj  fuccum  dulcc 
effc.  Inter  corticem  lignum  tenues  tunicas  multiplici  membranaie  qbus  uicula  ti-" 
[ix  cuocant".  TcnuifTimum  eorum  phillyrx  coronaiji  lenicis  celebres  annquorumque 
honore.  Maecnes  teredinem  non  fentic:^pccriCate  pqmodica:  ue^  utilis. 

DE  Acens  griibus.x.  Cap.xvi. 

ACcr  eiufdem  fercaplitudis:ope^  elegantia  ac  lubcilitatc  czdco  fccundii.  Plura 
cius  gha.  Album  quod  pricapui  candoris  uocat  gallicum  m tranfpadana  ita-* 
lia  tranfqj  alpes  nafccns.  Alcerumgenus  cnfpo  macula^:  difcurfuiqui  cii  excellenor 
fuitra  filitudinc  cauds  pauonum  nomen  accepit.  In  iftna  tetiaq;  prscipuum.  E ui^ 
liori  ghecraffiuenium  uocat.  Grscci  fitu  difcernunt.  Campeftrc.n.cadidum  effe:  nec 
cnfpumiquod  glmon  uocant,  Montanum  ucro  cnfpius  duriufqj:  etiam  nunc  c ma' 
fcula  cnfpius  ad  lautiora  opera.  Tertium  genus  zygiam  rubetem  fiflili  ligno:  cortice 
liuido  dC  fcabro.  Hoc  alii  proprii  ghis  elTe  maluni:6C  latinc  carpmu  appellant. 

DE  Brufeo  mollufco:&  ftaphiiodedco  ac  buxo  gna  tria.  Cap.xvii. 

PVichcrnmum  ueto  eft  brufcum:mulcoqj  excellentius  etiamnum  mollufcum. 
Tuber  utruq^  arboris  eius:fed brufeum  intortius  cnfpum.  Mollufcum  fipli' 
ciusfpatfum.  Et  fi  magnitudinem  menfarumcapct:haud  dubie  przEfcrrerctcadro. 
Nuncintra  pugillares  lecftorumqj  filicios  aut  iammas:taro  ufu  fpetftat’.  E btufco  fiut 
aCmenOEnigrcfcentcs.  Repent  SCmalno  cubcritato  deterius  qto  ab  acere  alnus  ipfa 
diftat.  Acens  mares  prius  Rorent.  Etiamnum  m ficcis  naex  pneferunt'' aqticis:  ficuc 
ac  fraxini.  Eft  & trans  alpcs.atbor  fimillima  aceri  albo  m maccria:qU(E  uocat  ftaphy' 
lodendron.  Fert  riliquas:ac  m iis  nucleos  faporc  nucis  auclUna:.  In  primis  ucto  ma- 
tenes  honorata  buxo  eft  raro  crirpann:nec  nifi  radice:ca:tcto  lenis:quics  materia  file/ 
ti:ac  qdam  duricia  ac  pallore  comm^abilis.  In  ipfa  uero  arbore  topiario  opere.  Tria 
eius  gria.  Gallicum  quod  m metas  cmittit:amplitudmcq5  procerior  eft.  Oleaftrum 
m omni  ufu  damnatum  grauem  fert  odorem.  Ternum  genus  noftratis  uocant.  Sil' 
ueftre  ut  credo:  mitigatum  fatu:diffufius:6C  denfitate  parietum  uirens  fcmpcracto' 
filc.  Buxus  pyrencis  ac  cythero  motibus  plurima:ac  bcrecynthio  tratftu.  CralTiffima  i 
corfica  florem  non  ferendo.  Qusca  amaritudinis  mellis.  Semen  illius  cudhsaian' 
tibus  mifum.  Hjec  in  olympo  macedoni*  graciliot:fed  brcuis.  Amatfngida:apcica. 
In  ignequoqj  dunc!aqusferro:ncc  flamma  nec  carbone  utilis. 

DE  Vlmo  gna  quattuor.  Cap.xviii. 

iT  Nter  has  atq?  frugiferas  materiae  uitiumqj  amicitia  accipit  ulmus,  Grarci  duo 
I cius  genera  nouerc.  Montofam:qux  fit  amplior.xampcftrem  quae  fruticofa. 
Italia  atcinias  uocat  excelrifrimasidC  ex  iis  ficcanas  illis  pLra:ferc:qua:  non  funt  rigus* 
Altent  genus  galhcas:cettiu  noftratesidefiote  folio:fiC  ab  code  pediculo  numetofiore- 


At  quirtum  filueftte.  Inter  quas  atrini*  non  ferunt.  Samatiamita  ueto  uocat'ulmi 
<emen.  Omnef9  « radicum  plantis  proueniunt.  Reliqu*  femine. 

DE  Arbo^inatura  per  fitus.  Cap.xix. 

JLT  Vnc  celeberrimis  arborum  di(ftis:qu®dam  in  uniuerfum  de  eundis  indicanda 
I^funt.  Montes  amant  exdrus  larix  t2da:&c*terx  e quibus  refinagignit''.Irem 
aqfdia  buxus  ilex  lunipcrus  terebinthus  populus  ornus  cornus  carpinusfett  6C  m 
apennino  frutex  q uoca^*cocinus;ad.  liniamenta  mo  conchylii  colore  ifignis»  Motes 
& uallcs  diligit  abies  robur  caftanca;  tilia  ilex  cornus.  Aquofis  montibus  gaudet  acer 
fraxinus  forbus  tilia  cerafus.  No  temere  in  montibus  uif*  funt  prunus  punicx  ole/ 
aftri  iuglans  morus  fambuci.  Defeendunt  etiam  in  plana  cornus  corylus  quercus 
omu5  acer  fraxinus  fagus  carpinus.  Subeunti  in  montofa  ulmus  malus  pirus  lau/ 
tus  myrtus.  Sanguinei  frutices  ilex:tingcndifc^  ueftibus  nafeentes  genifl».  Gaudet 
frigidis  forbus:5i  magis  ctiam  betuUa.  Gallica  h*c  arbor  mirabili  candore  atq?  tenui/ 
tate  terribilis  magiftratuum  uirgis.  Eadem  circulis  flexibilis.  Item  corbium  fportis. 
Bitumen  ex  ea  galliae  excoquunt.  In  cofde  fttus  comitat" 6i  fpina  nuptiarum  faabus 
aurpicacilTimarquoniam  inde  fecerint  paftores  qui  rapuerunt  fabinas:ut  audor  eft 
Marfurius.  Nunc  facibus  carpinus  &C  corylus  familianfTima:.  Aquas  odere  cuprefTi 
iuglandes  caflanei  laburnum.  Alpina  & hxcatbormec  uulgo  nota.  Dura  ac  cadida 
materie:  cuius  flore  cubitalem  longitudine  apes  non  attingunt.  Odit  & qu®  appel/ 
lat  louisbarb.iin  opere  topiario  tonriiis:&  in  rotunditate  fpifTa  argenteo  folio.  No 
nifi  in  aquofis  proueniunt  falices  alni  populi  filer.  Liguftra  tefferis  unlifTima.  Item 
uaccinia  italix  in  aucupiis  fata.  Gallise  uero  etiam  purpurea  tingendi  ca  ad  feruorum 
ueftes.  Quicuq?  comunia  funt  motibus  plamfqr  maiora  fiut:arpeduc^  pulchriora. 
Qui  1 capeftribus:meliora  materie.  Cnfpiora  qui  i motibus  exceptis  malis  pirifqj. 

Diuifio  generum.  Cap.xx. 

PRiterea  arborum  aliis  decidunt  folia,  alii  fempiterna  coma  uitent.  Qua  dif/ 
ferentia  neceffeeftaricedat  prior.  Sut.n. arborum  quidam  omnino  filuefVres: 
quidam  urbaniorestqs  his  placet  nomibus  diRmguere.  Ergo  mites:  quifrudu  aut 
aliq  dote  ubraru  ue  officio  humanius  iuuant:  non  improbe  dicant  urbani. 

Quibus  folia  non  decidant:8i  de  rhododendro.  Cap.xxi, 

A^i  generi  no  decidunt  olei  lauro  palmi  myrto  cuprelTo  pinis  hederi  rhodo/ 
J.  ' dendro.  Et  quamuis  herba  dicat  fabma  rhododendron;  ut  nomine  apparetra 
gricis  uenit.  Alii  neruim  uocarunt:aIii  rhodophanen:rempiternum  fronde  rofi  filri 
tudine:caulibus  fruticofum.  lumentis  caprifqi  8>C  ouibus  uenenuc.Idchomini  cotra 
ferperiu  uenena  remedio.  Item  quibus  folianon  decidunt:fii  quibus  nd  dnia 

folia cadant:8i  quibus  loas  nulli  arborum.  Capitulum. xxii. 

SIlueftrium  generis  folia  non  decidunt  abieti  larici  pinaftro  iunipero  cidro  ce' 
rebincho  buxo  dia’  aqfolio  fuberi  taxo  tamarici.  Inter  utraq;  gnafutadrachne 
in gnciatfii  ubiqi  unedo.  Reliq.n.  folia deridunt  his  priterq  in  cacuminibus.  Non 
decidunt  autem  di  in  fruticum  genere  quibufdam  rubo  & calamo.  In  thutino  agro 
ubi  urbs  fybaris  fuic:exipfa  urbe  profpiaebat" quercus  una  nunq  folia  dimittensmec 
ate  mediam  iflacem  germinans.  Idq?  mirum  eft  gricis  audloribus  proditum.  Apud 
nos  poftea  fileri.  Nam  locorum  tanta  uis  eft:ut  arca  memphin  igypci:6i  m elepha/ 
tine  thebaidis  nulli  arbori  decidant:ne  uitibus  quidem. 

DE  Natura  foliorum  cadentium;8i  quibus  foliorum  uarii  colores.  Cap.xxiii. 

Q^Aeten  omnes  extra  pndi<ftas(etemm  numerare  longum  eft)  foliadeperdunc. 
^bferuacumq?  non  arefeerernifi  tenuia  6i  lata  8C  mollia.  Qu*  uero  nd  decidat 
crafTa  & angufta  efTe.  Falfa  definitio  c non  deridere  iis  quarum  fuccus  piguioc 
fit.  Quis.n.poteR  in  ilice  icelligerer'  Decidere  Timius  mathemaricus  folefcorpionc 
ttanfeuce  fyderis  ui:ut  quoda  ueneno  acris  putat.  Cur  ergo  non  eadecaufa  aduerfu 


omnes  polleatiiurc  miremur.  Cadunt  plurimis  aiituno.  Quxdam  tardius  amictuntt 
atqj  in  hycmes  procoga'c moras.  Nec  intercft  maturius  germinaffemtpote  cu  qusda 
primae  germincnc:&  inter  nouiffimas  nudcnt':ur  amygdala  frascini  fambuci.  Morus 
aute  nouiiTime  gcrminat:&  cu  primis  folia  dimitrit.  Magna  & in  hoc  uis  foli.  Prius 
decidunt  m ficas  macrifqr  6^  uetuftae  prius  arbori.  Multis  etia'  an|  maturefcat  W 
tus.  In  ferotina  ficu:&  hybcrna  piro:i  malo  granatore  pomu  tantu  afpici  in  matre. 
Neqj  iis  aute  quae  femper  recinent  comasieade  folia  durantifed  fubnafcentibus  aliis 

tuc arefcunt  uetera.quod  euenitcircafolilitium.  Maxfe  foliorum  unitas ifuocuit^ 

giie  pmanctipraetccq  populo  hederx  croconiiquam  & cinu  dixms  uocari, 

DE  Populo  tria  gha:6^  quorum  foliorum  figura  mutet.  Cap.xxiiii. 

P Opuli  tna  gha;alba;adnigra!&  qux  hbyca  appellat" minima  folio  acnigerrimai 
fungifqj  enaCcentibus  laudatiiTima.  Alba  folio  bicolorifupne  cadicans  iferiorc 
pcc  uindi.  Huic  nigtie  qux  Bc  crotoni  folia  in  iuuenti  circinnatx  rotunditatis  funt, 
Vetufhora  in  angulos  exeut.  E contrario  hedera:  angulofa  rotudat.  Popiiloru  foliis 
grandiffia  lanugo.eiiolatcadida:.  tradita  folio  numcrofiorc  candida:&  ut  uilliifolia; 
granatis  & amygdalis  rubentia-  Mi^  in  primis  id  quod  ulmo  tilixqj  & oles:  populo 
albo  dC  falici  cucnic.  Circuagut^.n.foliaca^i  poft  folftitiu.  Nec  alio  argumeco  certius 
intclligiffydus  confeiftu.  Qu^e  folia  uerfentur  ommbus  annis;  qua:  folioru 

cius  palmis  cura  & ufusiSC  foliorum  mirabilia.  Cap.xxv. 

E St  BC  publica  omnium  foUo^  differentia.  In  ipfis  nanqj  ps  iferior  a terra  hetbi/ 
do  uiret  colote.  Ab  eade  leuiota.  Neruos  calluqj  BC  articulos  f fupiore  hnt  pte. 
Incifuras  uero  fubteriut  manus  humana.  Olex  fupnx  cadidiofa;&  minus  leuia.  Ite 
hcderx.  Sed  dniu  folia  quotidie  ad  fole  ofcitantimtenorcs  partes  tepefieri  uole'tia. 
Superior  pars  omnium  lanuginem  quantulancunqj  habet.  Quxin  alus  gentium 
lana  eft.  In  oriente  funes  ualidos  c palmx  foliis  fieri  dit^lurn  cftieofqj  in  humore  uti-- 
liores  elTe.  Et  apud  nos  ucre  palmx  a matre  integes  decerpunt".  Meliores  enim  funt 
qux  non  diuifx  fuerint.  Siccantur  fub  tedto  quaternis  diebus.  Mox  i fole  expadut". 
Et  nodlibusrclid:jedoneccadoreinarercant:poftea  m opera  diuidunt".  Latiffia folia 
funt  fico  uiti  placano.  Angufia  myrto  punicx  olex.  Capillata pmo  exdro.  Aculeata 
aquifoIio:&  ilicum  generi.  Nam  iuniperofpina  pro  folio  eft.  Carnofa  cupreffota^ 
marici.  Craffiftimaalno.  Loga  arudini  falici.  Palmx  ctii  duplida.  Circinata  piro. 
Mucronata  malo.  Angulofa  hederx.  Diuifa  platano.  Infcdla  pedlinii  modo  pices 
abieti.  Smuofa  toto  ambitu  robori.  Spinofa  cute  rubo.  Mordacia  funcquibufdam; 
ut  urticis.  Pungentia  pino  picex  abieti  Urici  exdro  aquifoliis.  Pediculo  breui  olex 
&iltci:longouicibus;  tremulo  populis.  Ethirdcmfolisinterfccrepitantia.  lam&i 
pomo  ipfo  mali  quodam  in  genere  patua  mediis  emicant  folia,  Intcrim  BC  gemina. 
Prxeerea  aliis  circa  ramosialiis  in  cacumine  ramorum.  Robori  et  in  ipfo  caudice.  la 
denfa  ac  raraifempq?  lata  rariora.  Difpofita  myrto.  Concaua  buxo, Inordinata  pdis. 
Plura  eodem  pediculo  exeiitia  malis  pirifqj.  Ramulofa  ulmoietcyrifo.  Quibus  ad' 
iicic  Cato  decidua  a populo  quernaqj  animalibus  iubens  dan  non  perarida.  Bubus  q»" 
de  et  ficulnea  ilignaqj  et  hederacia.  Dat" et  ex  arudine  ac  lauro.  Deddut  forbo  unt' 
uerfa.  Cxtcripaulati.  Et  de  foliis  hadleus,  DE  Ordine  naturx  in  fatisietde 
flore  arbo^iiet  edeeptu:  etgerminationejct  partuiet  quo  ordine  floreat.  Cap.xxvi. 

ORdo  aurem  naturx  annuus  ita  fe  habet.  Primus  eft  conceptus  flare  incipiente 
uento  fauonio.  Exinde fere.vi.idus  febru.  Hoc. n. maritant' uiuefcentiae  terra. 
Cum  etiam  equx  in  hifpania  ut  diximus.  Hic  eft  genitalis  fpiritus  mundi  a fouedo 
didlus :ut  quidam  exiftimauere.  Flat  ab  occafu  xquinod:iali  uer  ichoans;  cathhtionc 
ruftid  uocant  geftience  natura  femina  acdpereieaqj  anima  inferente  omnibus  fatis. 
Condpiunt  uariis  diebusiet  pro  fua  quxqj  natura.  Alia  protinus  ut  animalia.  Tar-' 
diusaliquaecdiutius  grauida partus  gerunt. quodgerminatio  ideo  uocatur.  Panut 


ucto  cum  florent:florque  alie  ruptis  conftat  utriculi.  Sed  educatio  in  pomo  e.  Hoc 
et  germinatio  arborum.  Fiose(lpIennjensindidum;etanni  renafeentis.  Flos  gau^ 
diu  arborum.  Tunefentouas  aiiafq?qfunt;oftendunt.  Tunc  uaniscolo^  pidairis 
in  certame  uCque  kxunant.  Sed  hoc  negatum  plerifq;.  Nam  nec  omnes  floree:  fed 
fune  trifles  qu$dam:qu*qu£  non  fentiant  gaudta  anorum.  Nam  neque  alex  picea 
larixpinus  ullo  flore exhylaraturanatalefue  pomorum  recurfus  anuos  uerficolori  nu^ 
cio  promittunt.  Nec  fici  atqj  caprifici.  Protinus  enim  fru^ai  flores  gignunt.  In  fias 
mirabiles  funtetabortusiquinunqmaturefcunt.  Kcciunipertflorent,  Quidiearu 
duo  genera  tradunt.  Alteram  florereanec  ferre,  Qus  uero  non  floreat:  ferre  protinus 
baeds  fubnafcecibus  qua:  biennio  hsreant.  Sedidfaifumiommbufqdis  dun  facies 
fempec.  Sic  et  hominum  multis  fortuna  fme  flore  efl.  Omnes  autem  germinat  etia 
qui  non  florent.  Magna  et  locorum  differentia.  Quippe  cum  ex  eodem  genere  qux 
funt  f paluftribus  priora  germinentimox  campedriarnouiffima  in  filuis.  Per  fe  aute 
tardiuspirifilueftresqc^cera.  Primo  fauomogermfat  cornus.  Proxie laurus.  Pau/ 
loqjantesEqumodium  tilia  acer.  Inter  pnas  uero  populus  ulmus  faiix  alnus  nuces. 
Fcftinat  et  platanus.  Carcera:  uere  concepto  aqmfoliu  terebinthus  paliurus  caflanea 
glandes.  Seronno  autem  germmemalusitardtfTimusfuber,  Quibufdam  geminatur 
getmmatiomimiafoliubercateiautmuitantiscarii  uoluptaterquod  magis  in  herbis 
fegetumeuenit.  In  arboribus  tamen  nimia  germinatio  elaflefat.  Suc  alis  naturales 
quidem  quibufdam  germinationesipiterque  uernsrqus  fuis  conflant  fyderibusiq^i 
rd  aptius  reddet'' ab  hoc  tertio  uolumie.  Hybema  aquils  exortu.  Aefliua  canis  ortu . 
Tertia  ardturi.  Has  duas  quidem  omnibus  arboribus  communes  putat.  Ser^tiri  aute 
maxime  in  fico  uite  punicis  caufam  afferentesjquoniam  m theflalia  macedoniaque 
plurima  tunc  ficus  exeat.  Maxime  tamen  in  sgypto  apparet  hsc  ro.  Et  reliqus  qde 
arbores  ut  primum  coepere  continuant  germinationem.  Robur  &C  abies  & larix  itet'' 
mittunt  tnptito  :ac  terna  germina  edunt.  Ideo  6c  inter  fquammas  corticem  fpargut . 
Quod  omnibus  arboribus  in  germmati6eeuemt:quomam  prsgnantium  rumpitur 
cortex.  Efl  autem  prima  earum  incipiente  ueredrciter.xv.diebus.  Iterum  germinant 
tranfeume  geminos  fole.  Sic  fit  ut  dum  prima  cacumina  impellunt'':fe  cutis  aperiat 
geniculato  incremento.  Tertia  efl  earundem  ad  folfliciuni  breuiflima  : nec  diurius 
feptenis  diebus.  Qareqj  tunc  cernifl excrefcenrium  cacuminum  articulario.  Vicis 
fola  bis  parturitjcum  primum  emittit  uuam:  iterum  cum  digerit.  Eorum  qus  non 
flor«:ptus  tantum  eft:6£  maturitas.  Qusdam  flatim  in  germinatione  florenci^pe'' 
rantqj  in  eoifed  maturefeuttardemtuites.  Serotino  quidam  germinatu  floretrma^ 
turaneqj  celeritcriut  morus  qus  nouiffima  urbanarum  germinatmec  nifi  exadlo  fri^ 
gorerob  id  didta  fapientiflia  arborum.  Sed  cum  coeperit  in  tacum  uniuerfa  germiario 
erumpit  ut  una  noifle  peragat  etiam  cum  flrepitu.  Ex  iis  qushyemeiaqla  exoriente 
(ucdixfus)concipiunt:floret  prima  omnium  amygdalatmenfeianuano. Martio  uero 
poma  matura.  Ab  ea  proxime  florent  armeniaca:  dein  tQberes:&  praecoces. Ilis  perC'' 
grini;hi  coa(fls.  Ordine  autem  natune  filueftrium  primi  fambucus  : cui  medulla 
plurima.  Et  cui  nulla  cornus  mafcula.  Vrbanarum  malusipuoqj  poft  ut  fful  poflic 
utdeci.-pirus  3C  cetafus  6C  prunus.  Sequitur  iaurus;illa'qj  cupreflus.  Deinde  punica 
fici.  At  uites  & olei  florentibus  jam  his  germinant.  Concipiunt  uergiliarum  exortu. 
Hoc  fydus  illarum  efl,  Floret  aut  folflirio  uit£s:&qui  paulo  ferius  incipit  olea.-De/ 
florefeunt  omnia  feptenis  diebus:ndcelerius.  Quidam  tardius.  Sed  nulla  plunbus 
bis  feptenis.  Omnia  & intra. vili. iulii  idus  ecefia^  pricurfu.  Nec  flati  frudlus  feqfl i 
aliqbus.  DE  Corno  & quo  tpfequiqj  ferat:&  qui  frudlu  nd  ferac:6i  qui  ifoe^ 
b5^exiftiat:&qua:faallfefcudfcu  pdut;6^  qbusfmiflus  anqfoliunafcat.  C^.xxvii. 
y ' ^tnus.n,  circa folflitia  reddit  primo  cadidum:poflearanguineum.  Exeo  gne 
fosmina  pofl  autumnum  fert  baccas  acerbas  fguftabiles  cudlis  animantibus. 


L^gno  quoc^j  fugofa  8C  inutilis.  Sumas  e fortiffimis  qux  fit  tanti  differentia  ab  eotfe 
gnc.  Et  terebinthus  mcffibus  reddit  fcmcniSd  &cet:&C  fraxinus:nuces:6£  mala:&  ptfj, 
prxterf  hyberna  aut  prxcocia.  Autumno  glandiferx.  Serius  etiamnum  ucrgiharum 
occafu.  Acfculus  tantum  autumno.  Incipiente  autemhyemc  quadam  gha  mali  pi/ 
nqi&fuber.  Abies  Rores  croci  colore  circa  folftitium.  Semen  ucro  reddit  pofl  uer, 
giha^i  occafu.  Pmus  autem  6;  picea  prxucniunt  germinacionc.xv.ferc  diebus.  Setne' 
ueto  poft  uergilias  ipfc  reddunt.  Cadri  & iunipetus  6£  ilex  annux  fere  habentur, 
nouufqj  frui^lus  in  iis  cum  autumno  pendet.  In  maxima  tn,  admiratione  pinus  cfl:. 
Habet  frurtum  maturefeentem.  Habet  proximo  anno  ad  maturitatem  uenturum:ac 
deinde  tertio.  Nec  ulla  arbor  auidius  fc  promittit.  Q_uo  menfc  ex  ea  nux  decerpitur; 
eodem  maturercicali3.6d  fic  diipenfafiut  nullo  non  mcnfe  macurefeant.  Qua:  fc  m 
arbore ipfadiuifcrcuocanc  zamix.  Ixduntq; cxterasinifi detrahant.  Frudlumarboij; 
folx  nullum  feruntihoccft  ne  femen  quidem  tamarix.  Scopis  tantum  nafces  popu-* 
Ius  alnus  ulmus  attinia  alaternus  cui  folia  inter  ilice  & oliuam.  infoclices  autexifti/ 
manfidamnatxqj  religione  qux  neqj  ferunt  unq:neqi  frutTtum  ferunt.  Cremutius 
autflor  eftmunq  uircrcarboremrcx  qua  Phyllis  fe  fufpenderit.  Quxgummi  gignut: 
poft  germinationem  apetiuf,  Gummi  uero  non  nifi  frudtu  decraifto  fpifTac,  Noucb 
U arbores  carent  frudlu:  quandiu  crefeunt.  Perdunt  autem  faallimc  an  maturitate 
palma  ficus  amygdala  malus  pirus.  Ite  punicaiqux  etiam  ronbus  nimiis  & pruinis 
florem  amittit.  Qua  de  ca  infledut  ramos  ciusme  fubredi  humorem  infeftu  exapf 
antiatqj  contineant.  Pirus  & amygdala  etiam  fi  non  pluat : fedfiacauftrinumcilu 
atqi  nubilum  amittunt  florem:  primos  fruiflus  fi  cum  defloruere  tales  dies  fuetit. 
Ociffime  autem  falix  amittit  femen  anq  omnino  maturitatem  fentiat : ob  id  di(fU 
ab  Homero  frugtpda.  Secutaqj  xtas  fcelere  fuo  interpretata  eft  hanc  fententiam;  qn 
femen  falicis  mulieri  flerihtatis  medicamentum  effe  conflat.  Sed  hoc  quoqj  q)uides 
nata  facile  nifcenti  & depaiflo  futculo  incuriofius  femen  dedit.  Vna  tantum  ^ditur 
ad  maturitatem  proferre  folita  in  creta  infula  ipfo  defcenfu  louis  fpeluncx  totuum 
ligncumqj  magnitudine  ciceris.  Fiunt  ucro  quxdam  loci  uitio  infru(fluofa:ficutm 
pharo  filuaccndarqux  nil  fert.  Perficx  arbores  in  rhodo  florent  tantum.  Fithxcdif 
ferentia  8c  ex  fexu.  In  iis  effe  mares  qux  non  ferunt.  Aliqui  hoc  permutantes  mares 
effe:quxferant:tradunt.  Facit  Sidenficas  flcnlitatem.  Gignentium  autem  quxdam 
cxlaceribus  ramorum  6C  cacumibus  fcrutiut  pirus  punica  ficus  myrtus.  Cxceto  eade 
natura  qux  frugibus,  naqi  & in  eis  fpica  in  cacumen  nafeit . legumina  in  latenbus. 
Palma  fola  ut  didlum  eftjin  fpatulis  hec  frudlum  racemis  propendentem.  Reliquis 
fub  folio  pomuiniuc  proteganexcepta  ficoicui  folium  maximum  umbrofiffimuq;: 
Sdideo  fupraidpomu.ei  demu  ferius  foliu  narcit''qpomu.  Infigne  prodit'  f quoda' 
gne  alicix  cyprix  helladisificosTub  folioigroffos  uero  fupra  foliu  nafei.  Ficus  6iprx' 
coces  het:quas  athenis  prodromos  uocant.  In  laconico  ghe  maximx  fut. 

DE  Biferis  6d  criferis:6i  quxccletrfe  fencfcat:&  de  xtatibus  ea^i.  Cap.xxviii. 

SVnt  81  biferx  in  cifde.  In  cea  infula  caprifici  tnferx  fiic.  Primo  fcecu  fequens 
euocatffequenti  tertius.  Hoc  fici  caprificanf.  Et  capnfici  aut  ab  aduerfis  foliis 
nafeunt'’,  Biferx  & in  malis  ac  piris  quxdaficut&prxcoces.  Malus  filueftris  bifera. 
Sequens  eius  fruiflus  pofl  artflu^i : m apricis  maxime.  Vites  qde  & tnferx  funt : qs 
ob  id  infanas  uocantrquonia  in  iis  alia  macurefcuncialia  turgefcutialia  florent.  M- 
Varro  audtor  etuite fuiffezmyrnx  apud  macrea  trifera:  6i  malii  in  agro  confentino. 
Hocaute  euenit  perpetuo  in  frauenefi  africx  agroide  quo  plura  aliasiea  e foli  fertili^ 
tas.  Trifera  efl  3C  cupreffus.  Naqi  baccx  eius  colligunt  menfe  ianuario  : et  maio:  ec 
feptebritternafqj  ea^igeeue  magnicudies.  Efl  uero  et  in  ipfis  arboribusietia  honuftis 
peculiaris  differetia.  Summa  fui  pre  fertilior  e arbutus.  Quercus  inferioreiiuglidcs! 
ficirmarifex.  Omnes  quo  magis  fenefcuntieo  maturius  fetuncict  i aprias  locis  nec 


pingui  terra.  SilucRriora  omnia  tardiora.  Qusda  ex  iis  dnino  nd  maturefcut.  Item 
qusfubatinaucquaEablaqueaYicelerioranegleais.haic&fcrtiiiora,  Eftecianumtis 
differto-  Amygdala.n.et  pirus  in  fenejftafertilifTf^iut  glandifer$:ec  quodda  genus 
ficosi.  Csteta  eius  in  mueta  tardiufqi  maturantes. quod  nocat''m  uitibus  maxie.  Ve^ 
tutoribus. n.umu  meliusmoueUts  copiofms.  Celerrie  uero  fenefat:ec  f fencAa  de/ 
teriore  frudtu  gignttsmalus.  Naqj  et  minora  poma  ^ueniut:et  uermiculis  obnoxia. 
Quin  et  i ipfa  arbore  nafcunt''.  Ficus  foSa  ex  oniu  arbori  foem  maturitatis  ca  medicat. 
Ia qdeexportentis:quoma  maiora  futprxcociaprxpofteris.  Omma  aure  celerius  fe/ 
nefcunt prafoecunda.  Quin cc  protinus raoriut"  aliq  cAo foeciiditate omne ebladico, 
quodmaxfe  umbuseuenic,  DE  Moro.  Cap.xxix. 

Ontra  morus  tardifTie  fenefcitifrudibus  mimme  laborans.  Tarde  ctea  quorii 
cnfpa  matericsiut  acer  palma  populus.  Et  fubarata  ocius  fenefcunt. 

DB  Silueftribus,  Cap.xxx, 

Slluedria  aute  tardilTime.  Atqj  i totu  omnis  cura  fertilitatem  adiidt.  Fertilitas 
fenedfa.  IdeoqiSd  prsfloretalia  6ipra:germinant:atqi  in  totum  prxcociafiuc: 
quonia  omnis  infirmitas  cslo  magis  accidit.  Multx  uero  plura  gignunt:  ut  diximus 
ingladiferis.  Inter  quge laurus  uuas  fuas.  maximeqj  fterilis  qua3ndg(gnicaliud:obqj 
idaqbufdamas  exiftimat''.  Ferut  & auellan^  iulos  cdpad:ili  callo  ad  nihil  utiles. 
DE  Buxo:6d faba grscafme loto.  Cap.xxxi. 

P Luna  uero  buxus.  Na&  femefuui&gtanu  quodcartegonuocant:6Carept^ 
trione  uifcumta  meridie  hypheane  qs  plura  mox  paulo.  Inrerduq;  piter  res  q/ 
ternas  hnt.  Arbo^  quasdam  fimplicesiqbus  a radice  caudex  unus  8C  rami  frequentes: 
ucolmxificomiti.  Quxdam  frucicofi  gms:ucpalmrus:myrtus.  Item  nux  auellana* 
Quinimo  melior  efl:^  copiofiorfrudlu  in  piures  difpfa  ramos.  Inqbufda  omnino 
nullus:ut  in  fuo  gnebuxo  loto  tranfmannx.  Quardam  bifurcjeiatqj  etia  i qnas  ptcs 
diffufx.  Quida  fdiuidua;:  nec  ramofaerutrabuci,  Quacdaindmiduarramof^  ut  pi> 
cear.  Quibufda  ramo^  ordo  ficut  pice$:abieti.  Aliis  inconditusuttobotimalo  piro. 
Et  abieti  qdem  fubredta  diuifurarramiq?  in  cxlum  tendentesmon  in  latera  ,pni.Mi^ 
cacuminibus  eowdecifismori^.  Totis  uero  detrucatis  durat.  Et  fi  infra  q rami  fuere 
pracidafiquodfupeff  uiuit.  Si  uero  cacume  tantum  auferat:  tota  morit".  Ala  ab  ra/ 
dice  brachiata  ut  ulmus.  Alia  in  cacumie  ramofa  ut  pinus  lotos  fiue  fabagr^catqua 
romxafuauitatefrudlus  filueflris  qdeifedceraforum  pene  nara  loco  appellat.  Prs' 
dpueqj  domibus  expetiti ramo^  peculantiaibreui  caudice  laciffima  expariatiu  ubra: 
fiCinuicinas  domos  farpe  trifiliencium.  Nulli  opacitas  breuionnec  aufert  fole  hye/ 
me  decidentibus  foliis.  Nulli  cotcexiucundior  aut  oculos  excipii  blidius.  Nulli  ra/ 
mi  Idgiores  ualidiorefqj  aut  plures:ut  dixiffe  totide  arbores  liceat.  Cortice  pelles  tin/ 
gunradice lanas.  Malis  ^pnu genus.  Fera^.n.roflta  reddutiadhxretibus  uni maxio 
mionbus.  Ramo^  aliq  ciciqnd germinant. quod  nara  fitfi  ndeualuere:  autpeena 
cuaputatos  cicatrix  hebecauit.  C^xdiuiduis  in  ramo  natura eft:hscuiti  inoculo: 
ha^idiniingeniculo.  Omniuterra:  ^xfa  craffiora.  In  longitudine  excrefeunt  abies: 
Iarix:palma:cuprefrus:ulmus:&f  fiq  umftirpia.  Ramofa^ cerafus  etia  in.xl.cubitp^ 
trabes  xqli  per  totum  duum  cubitorum  crafficudine  repenV. 

DE  Ramis  & cortice  radicibus  arbo^.  Cap.xxxii. 

Qy^dam  Ran  in  ramos  fpgunfr.ut  mali.  Cortex  aliis  tenuisiut  lauro  tilix.  Alits 
crafTus  ut  robori.  Aliis  lenisiut  malo  fico.  Ide  fcaber  robori  palmx.  Omnibus 
uenecftarugofior.  Qiiibufdam  rumpit" fponcesucuiti.  Quibufdam  etiam  caditmc 
malo  unedoni.  Carnofus  fuberi  populo.  Mtoanaceusutuiciharundini.  Libris  (ilis 
cerafo.  Multiplex  tunicis:utuitibus  tilix  abieti.  Quibufdamfimplexiucficoha^idf/ 
ni»  Magna  & radicum  differentia.  Copiofx  fico  robori  platano.  Breues  8C  anguftas 
nialo.Sigulares  abieti  larici.  Sfgulis.n.mitut^iqq  minimis  i latera  difpfis.  Crafliores 


lauroiA:  ixqles.  Ite  olexxui  & ramofx^  At  tobori  camofx.  Robora  fuas  i ^fundum 
agut.  Si  Virgilio  qde  credfus  xfculus  qtu  corpore  emmetrtatu  radice  defcedit,  01« 
malifqj  & cuprcflis  p fdma  cefpitd.  Aliis  re^o  rneatumt  lauro  olex.  Aliis  flexuofo; 
ut  fico.  Minutis  hxc  capillametis  hirfuta:utabies:multxqj  filueftriii.  Hqbus  m6ta^ 
ni  prxtenuia  fila  decerperes  fpc<flabilcs  lagenas  Si  alia  uafa  ncdliit.  Quida  no  altius 
decedere  radices  q folis  calor  tepefaciat.  Idqj  nata  loci  tenuiores  fiue  gtauiiffas  dixe/ 
rerquodfilfu  arbitror.  Apud  autftores  certe  lucnic  abietis  plica  cum  crafferret:  ofto 
cubitori  lalcirudiemec  tota  refoffarfcd  abrupta.  Maxia  fpatio  atq;  plenicudieS;c.iy 
drie.ab  eaplarani;roboris:&gladifera^.  Quaruda  radix  uiuaciorfupficie:ut  lauri, 
Icaqj  cu  cruco  inaruir  recifa  etia  Ixtius  fruticat.  Quida  breuitate  radicu  celerius  fe/ 
nefeere  arbores  putat.  Quod  coarguuc  ficuq^  radices  Io'giffix:&:  fenedus  ociffima. 

Falfuatbitror-64  quod aliq^diderciradices arbori uetuftacc minui.  Virafiieniea'no^ 

fa  quercus  euerfa  ui  tepen:acis:8i  luge^i  foli  aplexa.  Proftratas  reftitui  ple^q!:&  qdi 
terex  cicacnce  reuiuifcereiuulgatc  e.  Et  failiarilTimu  hoc  platanisiqux  plutiu  ueeoij; 
cdcipiut  ^pptetdcnfitateramo^.  Quibus  amputatis  leuatx  onere  in  fua  ferobe  tepo' 
nuntur.  Fadumqj  lam  eft  hoc  & in  luglandibusiolcifqjiac  multis  aliis. 

DE  Prodigiofis  atbonbus;6i  quibus  modis  fponte  nafcuntifld  no  omnia  ubiqj 
nafcanturtSi  qux  non  altbi  nafeantur  arbores.  Capitulum. xxxiii. 

E St  i exephs  Si  fie  tepeftate  ullaue  ca  alia  q .pdigii  cecidifTe  multas:ac  fua  fpice 
refurrexiffe,  Fadu  hoc  populi  to . qncibus  oftentu  cibricis  bellis  nucerix  i luco 
Junonis  ulmo  poftq  etia  cacume  aputatu  eratiquonia  in  ara  ipfa  j)cubebac:rc(licuta 
fp6ce:ica  utpitinus  floreret.  A quo  defdc  tpfe  maieftas  poppli  ro.rcfurrexic:  qua  an 
uaftata  cladibus  fuerat.  Memorat  hoc  ide  fadu  Si  in  philippis  falice  ^adua  atqj  de^ 
trucaca.  Et  fVagirisimufxo  populo  alba,  Oia  faufli  ominis.  Sed  maxfemi^iatadri 
platanus  etia  arciidolatis  lateribus  reftibilis  fponte  fada:  uicxqj  reddita.  Logitudie 
.xv.cubito^iicrafTitudfe  qtcuor  ulnari.  Arbores  qsnatxdebeaus  tribus  mdis  nafcuf. 
Spontc:autfe[e:aut  ab  radice.  Curanuerofiorcxiftitide  q fuo  diceusuolumie.  Nuc 
enim  totus  fermo  de  nat'a  eimultis  mdis  mirifqj  meorabili.  Naqj  nd  ofa  i oibusloris 
nafei  docuimusmec  craflata  uiuere.  Hocc^  alias  fafhdioialias  contumacia:  fxpius  v 
beallitate eo^ qux  ttaffetudeuenit.  Alias  exio luidenteialias  folo  repugnate.  Fafli' 
dio  balfamu  alibi  nafei  nata  q m fyna  noluit  fere.  Necnd  Si  palma  nafci  ubiqj:  auc 
nati  peretuel  cii  ^mific  etia  ofleditqj  ca  educare  qux  taq  f uita  peperit.  Nd  heruires 
frutex  cinami  i'  fyrix  uicina  pueiedi.  Nd  ferut  amomi  nardiqj  delicix:  ne  i arabia 
de  exindia  naue  pegrinari.  Tdauit.n.  Seleucus  rex.  Illud  maxfe  mi^iipfasatbores 
ple^iqj  exorari  ut  uiuanc  atq?  tramigrd.  Aliqdo  Si  a folo  ipqtran  ut  alienas  alat:  ad^ 
uenafqj  nutriat.cxlii  nullo  md  qc  iledi.  Viuit  in  italia  pipis  arbor.  Cafix  uero  etia  i' 
fcpcdrionali  plaga.  Vixit  Si  m lydia  thuris.  Sed  ude  forbdes  fuccu  dne  ex  iis  foles 
coquecefqj  lachrymd.'"  Illud  ^xfe  mi^i  mutari  nati  i iifde  locis  atqj  iprouifo  ualcre. 
Cxdiuxftuorispcibusdederac.&  i' lydis  frigtdifqj  motibus  nafcit.  Frigus  inimicum 
lauro  fecerat,  fed  i olympo  copiofior  nulla  e.  Circa  bofpho^i  cfmcriii  i pacicapeo  urbe 
dni  mdlaborauic  Mithridates  rex  Si  exten  icolxifacro^icerce  calauw  myrtiiqj  hfe:K 
nd  cdtigic:cum  abuddatbores  ibi  punicx  fidqj.  Ii  mali  Si  piri  laudatiftix.  Frigidas 
nataeode  tradu  nd  genuit  arbores  pinu  abiete  picea.  Etqdatcfetad  potiiabireflux' 
ta  tomim  ipfi  caffanexicerafiqj  xgre  ^ueniuc.  Perfica  i thufculano.  Nec  nd  nuces 
grxcx  cum  tedto  inferuntur.  Terracinafiluis  fcatetea^.  ' 

DE  Cupre(To:&  q>  ex  terra  noua  aliq  fxpe  nafcit  qux  f ea  ah  nd  fue^t.  Ca.xxxitu* 

CVprelTus  aduena  difTicillie  nafcdiu  fuit:ut  de  q uerbofius  fxpiufqj  q de  onv 
nibus  aliis  prodideritCato.  Natu  morofaifrudu  fupuacuarbaccis  torua:foIid 
amara:odoteuiolenta.  Acneubraqdegradofa:materie  rara:ucpene  fruticofi  gnt^* 
Diti  facta:  Si  idco  funebri  figno  ad  domos  pofica.  Foemfa  ftenlis  diu . Mete  demum 


afpctitLi  non  repudiata  difi:mguedis  tantii  pino^  ordinibus.  Nuncuero  tofilis  fada 
in  denficate  parietu:  coercitaq?  gracilitate  perpetuo  tenera . Ttahitq}  etia  in  pitfluras 
ope  hiftoriali  uenatos  clafTefueSC  imagfes  re^  cenui  foIio  breuiq;  & mrece  fupuefti&. 
puognaea^.  Metamfaftidmconuolutaquxdd  foemfa  appellat.  Mas  fpgic  extra 
fe  ramosideputatqjra;  accipit  uite.  Veraqj  auteimsEtit" in  pticasafferefue  aputacione 
ramo^iiq.xm.ano  denariis  fingulis  ueneut.  QusEftuofifria  in  fatus  rdne  filua.  Vub 
goqi  doce  filia^d  atiq  plantaria  appellabant.  Huic  pfia  infula  cretaiqq  Cato  tarecina 
eam  appellat.  Credo  ^ primum  eo  uenerit.  Et  i cnaria  fuccifa  regermiat.  Sed  i creta 
quocuqj  loco  terram  mouetit  qfpiam  nifa  ferat" alia;h^c  gignit' ; ^cinufqj  emigrat. 
Illa  uero  etiam  non  appellato  foio  ac  fponteimaximeqj  in  idsis  montibus  : & quos 
albos  uocantifummifq?  iugis  ubi  niuesnunq  abfunt  plurima.  Quodmitemurialibi 
non  nifi  in  tepore  ^pueniens:5f  nutricem  magnopere  faftidiens.  Ncc  terr^  tatu  nata 
circa  has  refert  aut  perpetua  cxliine^  8C  quxdam  rpraria  uts  hymbriu.  Aliqux  ple^jqj 
femma  afferunt:8i  certo  fluunt  gnie.  Aliqux etiam  incognito.quod  accidit  cyrenaicx 
regioni  cum  primum  ibilaflerpitm  natum  cflsuc  i herbari  natura  dicemus.  Nata  e6i 
filua  urbi  ei  ^xfa  hymbre  piceo  craflbqi  circiter  urbis  romx  ano  qdtfgecefio  triceffo . 

DE  Hedera.  Cap.xxxv. 

HEdera  iam  df  in  afia  nafd.  Negauerat  Theophraflus:  nec  in  india  nifi  i monte 
mero.  Quin 3C  Harpalum dni  modo  laboraffeiut  fereret  eam  inmedss  fruflra. 
Alexandri  uero  ob  raritatem  ita  coronato  exercitu  uid:orem  ex  india  redifle  exeplo  Lv 
beri  pftsicuius  dei  5C  nunc  adornant  thyrfos  galeafqj  etia  ac  foita  in  thracix  populis 
i'  folenibus  faecis.  Inimica  arbor  fatis  dnibus  fepulchraqj  ac  mutos  mpis,  Serpdiu 
frigori  gratifliaiucmi^^  fit  illam  in  honore  ullo  hfcam.  Duo  gna  eius.  Pa‘a  ut  reliq>ji 
mas  6C  foemia.  Maior  tradit" mas  corpoce:8d  folio  duriore  ac  piguiore:&i  flore  ad  pur^ 
puram  accedente.  Vtriufque  autem  flos  fimilis  efl  rofe  filueftrimifi  ^ caret  odore. 
Species  ho9^  gene^^  tres.  Eft.n.candida:&  nigra  hedera:  tertiaqj  qux  uocac  helix.  Eri' 
anum  hx  fpecies  dmidunt"  in  altasiquoniameft  aha  frudtu  tantum  candida:  alia 
folio.  Fruiilumqj  candidum  ferentium  : aliis  denCusannus  grandior  racemis  m 
orbecirciiadlis  q uocic" corymbi.  Itefileniciucuiuseminoradnusfpfiorraceus.  Sili 
modo  in  nigra.  Alicui  & femen  nigrum:aliicrocatum:cuius  coronis  poecx  utuntur: 
foliis  minus  nigris :quam  qdam  n)^iam:alii  bacchicam  uocant:maximis  inter  niijras 
cor^^mbis.  Quidam  apud  grxeos  eciamnum  duo  gna  huius  faciunt  a colore  acinoru 
crythranum  & chryfocarpum.  Plurimas  aiic  het  diflerdias  helix:quonia  folio  maxie 
diftat.  Paruafuntetangulofaconcmmoraq?:cumreliquo9egnarimpIicia  lic.  Diflac 
et  longitudine  internodiorum : praecipue  m flerilitate: quoniam  frutium  non  gignit. 
Quidam  hoc  xtatts  effe  non  generis  exiftimant.primoqj  effe  helicem  putant  fieri  he> 
deramueftuftate.  error  manifeftus  intelhgir":quoniam  helicis  plura  genera  re' 
periunturifed  triamaxime  infignia.  Herbacea  ac  uirens  qux  plurima  eft.  Altera  ca' 
dido  folio.  Tertii  uerficolor  qux  chrada  uocat . Eciamnum  hecbacex  tenuiora  folia: 
in  ordinem  dtgeflardenfioraq?.  In  alio  genere  diuerfa  omnii.  Et  in  uerficolori  alia 
tenuioribus  foliis  ac  fimilicer  ordinatis  denfionbufqj.  In  altera  negledta  omnia  hac, 
Maioraquoqj  ac  minora  funtfolia  . macula^q?  hicu  dtftant.  Ecm  candidisalia  fiic 
candidiora.  Adolefctc  in  longitudinem  maxime  herbacea.  Arbores  autem  necat  can' 
didaiomnemq?  faecum  auferendo  tanta  craifitudmeaugefiutipfa  arbor  fiat.  Signa 
cius  folia  maxima  atque  latiflima  mammas  erigentis  qua  funt  caceris  inflexa.  Ra' 
cerni  flantes  ac  fubredti.  Er  qq  omnium  genen  radicofa  brachia  huic  tamen  maxime 
ratnofaac  robufla.  Ab  ea  nigta.  Sed  proprium  alba  intermedia  folia  emittit*  bra' 
chia:utruque  femper  amplecflens.  Hac  efl  5C  in  muns  quanuis  ambire  non  pofTic. 
haqi  etiam  pluribus  locis  intercifauiuit  ramen:duracqj:fii  totidem  iniciaradicu  hd: 
quot  brachia.  Quibus  incolumes  et  folidas  arbores  fuggiciac  flrangulat.  Efl  et  in 


frutau  differentia.  Albai  nigt*q,  hedersiquoniam  aliis  tata  amati tudo  acini:  ut  aues 
non  attingant.  Eft  Sc  ngens  hederaiqus  fme  ammiculo  dat.  bola  omnium  genetu 
ob  id  uocau  affos.  E dtuetfo  nunq  mfi  humi  repens  Aameafl  os. 

DH  Hedcraquacuocat  fimilaxe  Cap.xxxvi. 

Similis  efl  hedetx  e nlida  qdem  pnmum  qjfedla:  fed  in  gracia  frequetior:quam 

uocant  fimilace  denfis  geniculata  caulibus:fpinofa:ftuncofa  tamis:folio  hede/ 
raceoiparuomon  angulofota  pediculo  emittente  pampinosiflote  cadidomlete  hliu. 
Fert  tacemos  labtufcs  mo'  no'  hedetaeicolore tubto  : co'pleita  acinis  maionbus  nucleos 
undenosiminonbus  fingulosmigros  durofqj  ifaufta  omnibus  fams  & cotonisiquo^ 
niamfit  lugubris:  uitgie  eius  nominis  propter  amorem  luuenis  Croa  tnutata  i huc 
fruticem.  Id  uulgus  ignotansiple^iq;  ferta  fua  polluit  hederam  exifhmado.  Sicutm 
poetis  aut  Libero  pfe  aut  Sileno:qui  omnino  nefat  quibus  coronet,  h [jmilace  fiut 
codicilli.  Ptopriumq,  materi*  ertmt  admota  auribus  leuem  fonum  reddat.  Hedeta 
mira  ndit-nataadexpieda  uina.  Si  uas  fiat  ex  ligno  eius:  urna  tramuete:ac  remanere 
aqua  fiq  mixta  fuetif.  DE  Aqricis  calamis  & fruticibus.  Cap.xxxvu. 
iT  Nteteaq  frigidis  gaudentaquaticosftuticesdiceteconuenit.  Pnncipatummiis 
I tenebit  hatundines  belli  pacifqj  experimentis  necertatiaiiatq;  etiam  in  deliciis 
^t*.  Tegulo.n.ea?!  domus  fuas  feptentrionales  populi  operiuntidurantq!  eiusab 
ta  teirta.  In  reliquo  uero  orbe  & cameras  leuiffie  fufpddut.  Chattifq!  feruiut  calami: 
*gyptii  maxime  cognatione  quadam  papyri.  Probatiores  tn  gnidii : et  q i afia  circa 
anae  ticum  lacum  nafcuntut.  Nfacibus  fungofiot  fubert  natura  : cartilagine  bibula. 
qu*cauocorpoteintus  fupeme  tenui  inatefcit ligno.  Fiffilis  prsacuta  femper acie: 
geniculata.  Geteto  gracilitas  nodis  dirtinOa  leui  fartidio  tenuat' in  cacumia.  Craffi/ 
ore  peniculo  comameqi  hac  fuperuacua.  Aut.n.  pto  pluma  rttata  cauponari  replet, 
aut  ubi  limofiote  callo  indutuitificut  in  belgis  cdtufa  & intetiedla  nauiu  co'miffuris 
ferruminat  textusiglutino  tenaciot:rimifqi  explendis  fidelior  pice.  Calamis  orientis 
populi  bella  confiaunt.  aiamis  fpicula  addunt  itteuocabili  hamo  noxia.  Mortem 
accelera't  pinna  addita  calamis.  Fitqj  & ex  ipfo  telum  aliud  ftaflo  in  uulneribus.  Hs 
armis  fole  ipfum  obumbrant.  Propter  hoc  maxime  ferenos  dies  optant.  Odere  uetos 
& hymbees  q inter  illos  pacem  elTe  cogunt.  Ac  fiquis  *chiopas  a^gyptum  arabas  idos 
fcytas  bartras  farmararum  tot  ge'tes  5!  orientisiomniaq!  parthorum  regna  diligetius 
cdpucetixqui  ferme  ps  hominum  in  toro  mudo  calamis  fupetata  degit.  Prarcipuus 
hic  ufus  in  creta  bellatores  fuos  pexcipitauit.  Sed  in  hoc  quoqj  ut  in  c*tetis  rebus  uic 
cit  itahaiquonia  nullus  fagittis  aptior  calamus  q in  rheno  bononienfi  amneicui  plu' 
nmaineft  medu!la;pondufc|!  uolucre.  Contra  flatus  quoqj  peruicax  libra.  Quippe 
non  eadem  gratia  bclgicis.  H*c  & creticis  commendationibus:  quanq  pneferat  indi: 
quorum  alia  quibufdam  uidetur  natura  quando  fic  haftarum  uicem  prabent  additis 
cufpidibus.  Harundini  quidem,  tndies  arborea  amplitudo  qualem  uulgo  in  templis 
uidemus.  Differre  mares  ac  foeminas  i"  his  quoqj  indi  tradunt.  Spiffius  mari  corpus: 
fcemina;  capacius.  Nauigiorum  etiam  uicem  pr^ftacffi  credimus)fTgula  internodia, 
Circa  acefine  amnem  maxime  nafeunt".  Arundo  omnis  ex  una  ftirpe  numerofa.  Atep 
etiam  rccifafcecundius  reCurgit.  Radicis  natura  uiuaxigeniculata  ^ ipfa.  Foliaidicis 
tantum  breuia.  Oibusucro  a nodo  orfa  complexu  tenues  per  ambitum  inducunt 
tumeas. atejj  a medio  internodio  cum  plurimumdefinunt  ueftire:  procumbuntque. 
Lacera  arundini  calamoqj  in  rotunditatem  b:na  fuper  nodos  alterno  femper  iguinci 
ut  alterum  ad  dextram  fiat:alcerum  fuperiore  geniculo  ab  leua  per  uices.  Inde  exeut 
aliquando  rami  qui  funt  calami  tenues.  Plura  autem  genera.  Alia  fpiffior  denfiorcj 
geniculisibrcuibus  internodiis,  Alia  rarior  maioribus  tenuior  6C  ipfa.  Calamus  utto 
alius  totus  concauus:quem  fyringiam  uocant: utiliffimus  fin:ulis:c|Uoniam  nini  c 
ei  charcilaginis  acq;  camis.  Orchomenius  efteotinuo  foramine  puius:queauletico 


uocant.  hic  tibiis  utiltorififtuhs  illc.  Eft  alius  ctafTiore  ligno  & tenui  foramine,  hunc 
totum  fiingofa  replet  medulla.  Alius  breuior:aIius  procei:ior:exilior:aa{nocc3j, 
ticofilTinius  qui  uocatur  donaxmd  nifi  in  aquaticis  natus:quoniam  & h^c  differecia 
eft  multum  prarlata  arudine  qus  in  ficcis  proueniac.  Suum  genus  fagiuario  calamo 

ut  diximus.  Sed  cretico  longiftimis  internodiis  obfequiumqj  quo  fle(fticalc/ 
fado.  Differentias  faciuntfii  folia  non  mulcitudincruecum  robore  6c  colore.  Valida 
laconicis  & ab  una  parte  denfioraiquales  in  tocu  circa  ftagna  gigni  putant,  Diffiles 
amnicisdon^fqj  ueftiri  foliis:fpatiorius  a nodo  fcandente  complexu.  Eft  & obliqua 
arundo  non  in  excelfitatem  nafcensrfed  luxca  terram  fruticis  modo  fe  fpargens;fua^ 
uiftima  in  teneritate  animalibus.  Vocat  a qmbufdam  elegia.  Eft&iniralianafcens 
adarcha  nomine  paluftris  ex  cortice  tatum.  Sub  ipfa  coma  utiliffima  dentibus:quo/ 
niamuis  eadem  eft  qu^E  fmapi.  De  orchomenii  lacus  arudinetis  accuratius  dici  cot^ic 
ammiratioatiqua.  Characian  uocabanccraffiorem  firmioremqj.  Ploctam  uero  fub^ 
tihorem.  Hinc  in  infulis  fluitantibus  natare:illam  in  ripis  expatiantis  lacus.  Tertia 
arundo  eft  tibialis  calami : quem  auleticon  uocant,  nono  hic  anno  nafcebatur. 
Nam  & lacus  incrementa  hoc  temporis  fpatio  feruabat.  Prodigiofus  fiquando  am^ 
plitudmem  biennio  extendiffet : quod  notatum  apud  cheroniam  infaufto  athe-' 
nienfium  pKelio  : & apud  lebaida  ftepe  notatur  influente  cephifo . Cum  igitur 
anno  permanferit  inundatio  profidunt : in  aucupatoriam  quoq;  amplitudinem. 
Vocantur  zeugits.  Contra  bombycis  maturius  reaproco  graales.  Foeminaium 
latiore  folio  atqj  candidiore:modica  lanugine  aut  omnino  nulla  fpadonum  nomine 
infignibus.  Hinc  erant  armamenta  adinclufos  cantus  non  filendos  ex  reliquo  cuia» 
miraculojut  uenia  fitargento  iam  potius  cani.  Csdi  folebac  tempeftiue  ufq?  ad  An^ 
tigenem  tibicinem  cum  adhucfimplid  mufica  uterentur:fub  ardluro.  Sicprxpara^' 
t2  aliquot  poft  annos  utiles  elTe  incipiebant.  Tunequoq;  multa  domandx  exercita-' 
tione:6i  canore  nhix  ipf*  educendxrcoprimetibusfe  lingulis:quoderatilUs  theatro^ 
tnonbus  utilius.  Poftq  uarieras  accelTit  5C  catus  quoqj  luxuriantes.  Csdi  an  folftitia 
ccept^  6C  fieri  utiles  in  trimatu  apertioribus  earum  ungulis  ad  fleiftedos  fonos.  Quas 
inde  funtSc  hodie.  Sed  tucex  fuaquaqj  tantum  arundine  congruere  perfuafu  erat: 
et  ea  qui  radicem  antecefteraedeui  tibii  conuenireiquicacumendexcen.  Immefu 
quantum  iis  prarlatis  quas  ipfe  cephifus  abluiflec.  nunc  facnfici  thufeorum  e buxo. 
Ludicrar  uero  loto  offibufqj  afinims^  argento  fiunt.  Aucupatoria  arundo  a panhor^ 
mo  laudatiflia.  Pifcatoria  ab  aritanaex  africa.  Atiidinis  icalii  ufus  ad  umeas  maxie. 
Cato  feri  eam  iubet  in  humidis  agris  bipalio  fubacfto  prius  foloroculis  difpofitis 
teruallo  ternorum  pedum.  Simul  6C  corrudam  unde  afparagi  fianticoncordare  amP 
citiam.  Salicis  uero  qua  nulla  aquaticarum  utilior  licet  populi  uicibus  placeant : 6c 
eccubum  ducant.  Licet  alni  fipes  muniant  contraqj  erumpentium  amnium  fpetus 
ripa^  muro  f tutelis  ruris  excubetu  aq  fatar:  cifteq?  denfius  innumero  hirede  ^fint. 

DE  Salice  genera  eius  o(fto:Si  quarprarterfalicemfic  utilia  ligatutis;6c  de  rubis. 

C^pifulum.xxxviii. 

^ Alicis  ftatim  plura  generi.  Nam  quidam  & i proceritatem  magnam  emicrut 
iugisuinearumperticas.  Patiuntq?  balteo  cortice umcula.  Etalii  uirgas  feqcis 
adiun<n:Liras  lenticii.Aliiprartenuesuimintbus  texendis  fpetftabili  fubcilitace.  Rur^ 
fusalii  firmiores  corbibus  ac  plurii  agricolarum  fupellecftilicadidioces  ablato  corti-' 
cedeuiq;  tracfticu  mollioribus  uafis  q ut  e corio  fianc:atqi  etii  fupina^f  delicias  ca-* 
^edraru  aptiflima.  Deddua  falici  fertilitas  denfiorqi  tonfura  ex  brem  pugno  ucrius 
qramo:nonutremurin  nouiffimis  curandaarbore.  Nullius  quippe  tutior  redditus 
^morifue  impendii  aut  tempeftatumfecurior.  Tertiu  locum  eiiniftimarione  ruris 
Cacoattribuit:prioremqj  q oliuetisrqq?  frumcnto:aut  pratisinec  quia  deftnt  aha  uf^ 
cula.  Siquidem&gcnifta::ichacea::fii  populi:&  ulmi:&  fanguinei  fcutices:&  betulli 


arundo  fiffa  & arundinum  folia : ut  in  ligutia.  SC  uicis  iprairecififque  aculeis  tubi 
alligac:&  intorta  corylus.  Mirilqj  contufo  ligno  alicui:maiores  ad  uincula  efTe  uites. 
Salici  autem  prxcipua  dos.  Finditur  enim  graca  rubens  . candidiorqueamenna: 
fed  paulo  fragilior  . ideoque  folido  ligat  nexu.  In  afia  tria  genera  obferuant.  Nk 
gram.  utiliorem  uiminibus.  Candidam  agricolarum  ufibus.  Tertiam  qux  breuiffu 
efl:  helicem  uocant.  Apud  nos  quoque  muln  totidem  nomina  imponunt.  Vitni/ 
neam  uocant  eandem  purpuream.  Alteram  nicelinam  a colore:  qua:  fit  tenuior.  Ter> 
tiam  gallicam  quxtenuiffima.  Necinfruti9umnecinuepnumcauhumue  : neque 
in  herbarum  aut  alio  uUoq  fuo  genere  numerentur  iurefeirpi  fragiles  paluftrefque 
ad  tegulum  tegetefque.  E quibus  dcttaAo  cortice  candela:  luminibus  6c  funeribus 
feruiunt.  Firmior  quibufdam  in  locis  carum  rigor.  Nanqj  iis  uelificant  non  in  pado 
tantum  nautici : uerum  in  mari  pifeator  afncus  prxpoftero  more  uela  intra  malos 
fufpendcns.  Etmapaliafua  mauri tegunt.  Proximeqj  aftimanrihocuideacurefre; 

interiore  mundi  parte  pari  fune  papyri  ufui : fed  fruticofi  generis  funt.  Inter 
aquaticas  arbores  funtfii  rubi  atqj  fambucifungofi  genetis  :aliter  tn  q fetulx.  Quip/ 
pe  plus  ligni  ac  fucci  utiqj  fambuco  . ex  q magis  canoram  buccinam  tubamqj  credit 
paftor  ibi  cxfcE  ubi  gallo^z  cantum  frutex  ille  non  exaudiat.  Rubi  mora  ferunt  & alio 
genere  filitudinem  rofxiqui  uocaturcynofbatos.  Tertium  genus  idxum  uocant  gn/ 
ci  a loco,  tenuior  cft  qcxteraiminonbufqj  fpinis  & minus  adunas.  Flos  eius  contra 
lippitudinem  illinitur  cxmclle:&  ignem  factum.  Contra  ftomachi  quoqj  uitiabibic 
ex  aqua.  Sambua  adnos  habent  nigros  atqjparuosjhumoris  lenti  inficiendo  maxie 
capillo:  qui  SC  ipfi  aqua  deco(ili:manduntur. 

DE  Sueds  arborum  8c  natura  materia^;:^  de  exdedis  arboribus.  Cap.xxxtV. 
1 Vmor  cortici  arborum  efl:  qui  fanguis  ea^  itclligi  debetmd  ide  onibus.  Ficis 
1_  / lafteus.  Huicadeafeos  figurados  coaguli  uis.  Cera  fis  gumofus.-VImis  faliuo'' 
fus.  Lentus  acpiguis  malis.  Vitibus  & piris  aquofus,  Viuaciora  qbus  letior.  Atq;! 
totu  corpore  arbo^iut  reliquo^  afaliu:  cutisifaguisicaroinetuituenaeroffaimedulli. 
Pro  cute  cortex.  Mirum  in  moro  medicis  fuccum  quarrentibus  fere  hora  diei  fecunda 
lapide  indfus  manatialcius  fratflus  ficcus  uidet.  Proximiplerifq?  adipes.  Ii  uocant 
a colore  alburnum.  Mollis  ac  peffima  pars  ligni  etiam  in  robore  faaleputrefcens:te' 
redini  obnoxiaiqre  femper  aputabit.  Subeft  huic  caroicui  oflaiid  e materia:  optimu. 
Alternat  frudlus  quibus  ficcius  lignum  ut  olearmagis  q qbus  carnofumiuc  cerafus. 
Nec  omnibus  adeps  carnefuelargxificuti  nec  animalium  acerrimis.  Neutrum  habet 
buxus:cornus:olea:nec  medullam:minimumquc  etiam  fanguinir..  SicutiofTa  non 
habent  forbaicarnem  fambud  : & plurimam  ambae  medullam.  Nec  arundines  ma-' 
iore  exparte.  In  quarudam  arborum  carnibus  pulpa:  ucnacqi  funt.  Difcrimen  earum 
facile.  Venx  latiores  cadidiorefq?.  PulpscfifTilibus  infunt.  Ideo  fit:utaureadaput 
trabis  qualibet  prxlogx  admota  idtus  ab  altero  capite  uel  grauis  fentiatur:  penetrate 
rctflis  meatibus  fono.  Vnde  deprehendif  an  torra  fit  matcnes  nodifq?  cddfa.  Qui'' 
bufdam  funt  tuberaificut  fune  in  carne  glandia.  In  iis  necucna  necpulpa : quodam 
callocarnis  in  feconuoluto.  Hocpreciofinfimum  in  exdro  & acere.  Cattera  menfaru 
genera  fiffis  arboribus  dreinatur  in  pulpa.  Alioquin  fragilis  clTec  uena  i otbearboris 
exfa.  Fagis  pedlfes  tranfuerfi  in  pulpa  apud  antiquos.  Inde  & uafis  honos.  Manius 
Curius  iurauit  fe  ex  prxda nihil  attigiffeiprxterguttu  faginiiiquo  facrificaret.  Lignu 
in  longitudine  ita  fludiuatrut  qux  pars  fuit  ab  radicctualidius  fidat.  Quibufda  puh 
pa  fine  uenis:  mero  flamine  & tenui  conflat.  Hxcqj  maxie  fiffilia.  Aha  frangi  cele^ 
rioraq  fmditqbus  pulpa  non  efliut  olea:  uites.  At  e contrario  totum  a carne  corpus 
fico.  Tota  offeaefl  iIex:cornus  : roburicytifus : morus  : hebenos  : lotos:&qu®hne 
medulla  effe  diximus.  Cxteris  nigricans  color.  Fulua  cornus  in  uenabulis  niKt 
incifuris  nodata  propter  decorem.  Cxdrus  6C  larix  & iuniperus  rubent. 


DE  Teredinibus  larice.  Ca.  Lviiiii 

LAnx  foemmam  habct:qua"  grxei  uocant  $gida  mellei  coloris.Inucntu  cpic^o^ 
tabellis  imortalcmullifqj  filTilc  rimis.  Hoc  lignu  proximu  medulla  e:f  ibietc 
Icucon  gra:ci  uocauere. Codrus  quoqj  dunfifimarquac  mcdull®  ^xima  ut  in  corpore 
oiraderafomodo  limo.Ecfabuciinteciora  mire  firma  tradut^.Nanqj  quenabula  ex 
ei  faciutrpraferut  o'ibus.Co'ftat.n.ex  cute  & offibus.Ca:di  tepeaiuu  qux  decorricet". 
Vt  teretes  ad  cepia  carteraqj  ufus  cotudi  cu  germinat:alias  corticeiextricabili  8c  carie 
fubnafcete  ei;materiaqj  nigrefcentc.  Tigna  &C  qbus  aufert  fecuris  corticea  bruma  ad 
fauoniu:auc  fi  prxuenire  cogamur  arduri  occafu:&  ateeu  fidiculx.NouifTia  ratio'c 
folftirio.Dies  fyde^i  ho^  reddet'  fuo  loco.  Vulgo  faris  putat  obCeruareme  qu^  dedo/ 
Uda  arbores  ftemant  ate  editos  fuos  fcud:us.Robur  uere  ca:fu  teredine  fetit.Bruma 
autncqj  uitiat':neqj  fiLndit'':alias  obnoxiu  etiaut  torqueat  fefeifmdatqj.quod  i fube/ 
te  cempeftiue  quoqj  caifo  euenit . Infinitii  refert  lunaris  ratiomec  nifi  a uicefima  in 
tncefima  ca:di  uoldt.Inter  des  cduenit  utiliffie  in  coitu  eius  fterni : que  diem  alii  in/ 
terluniuialii  filentis  lun*  appellant . Sic  certe  Tiberius  Cafar  ederemato  ponte  nau/ 
machiario  larices  ad  reflituendii  cadi  ex  retia  prafmiuic . Quida  dicunt : ut  in  coitu 
6i  fub  terra  fit  luna.quod  fieri  non  pdt  nifi  nodhi.  Acfi  cdpetat  coitus  in  nouiirimd 
die  brumaiillaaternafit  materiesiproxie  cii  fupradidlis  fydenbus.Quidi&canis 
ortum  addutifii  fic  cafas  materies  in  fo^  auguftu.Nec  nouella  autem  ad  materiem 
nccuetctesutilifrima.Circuncifas  quocj  ad  medulla  alii  ndinualiter  relmquut:  ut 
omnis  humor  ftantibus  defiuar.Mitum  apud  antiquos  primo  punico  bello  claiTem 
Duillii  impatoris  ab  arbore  excifa  fexagefimo  die  nauigaffe.  Contra  uero  Hieronem 
regem  ducentas. xx.naues  effedlas  diebus. xlv.tradit.L.Pifo. Secundo  quoqj  punico 
bello  Scipionis  claifis.xl.die  a fecuri  nauigauititantu  tempeftiuiras  etiam  m rapida 
celeritate  pollet. Cato  hominum  fummusinomni  ufurde  maceriis  hacadiicic.Pnclu 
c fappino  atra  potiiTimu facito,  Vlmca  pinea  nuceaihanc  acqj  alia  materiem  dnem 
cum  effodies : lunadecrefcente  eximito  poff  meridiem  fme  uento  auflro.  Tuncenc 
tempefliuaicu  femen  fuu  maturu  ent.Caueco  ne  p rorem  trahas:autdoles,  Idemqj 
mox : nifi  in  trimeffri  lunaqj  dimidiata  ne  tangas  materiem.  Tunc  ne  effodias  aut 
prmdas  abs  terta.Diebus  qttuor  ^ximisiquibus  luna  plena  fuent:  optime  eximit. 
Omnino  caueto  nigra  materia  ne  dolesme  ca:das;neuc  tagas  mfi  ficca : neue  gelida: 
neue  rorulentam . Tiberius  idem  & in  capitolio  condendo  feruauit  interlunia.M. 
Varro  aduerfus  defluuia  prsccepic  obferuandum  idem  a pleniluniis. Lanci  8c  magis 
abieti  fucafis  humoc  diu  defluit. hx  o”iu  arbo^:  alciflimxac  rerfliffimx.Nauiu  malis 
ancenifqj  ^pter  leuitate  prxfcrc'  abies. cdmuni  ab  lis  pino;qux  aut  qdripticos  uena^i 
curfus  bifidofqj  habcatmel  dnino  fimplices.  Fabrorum  inceftma  operaria  medulla 
feiflilis  optima  qdriparcitis  materiis  dC  mollior  q exterx . Intelledtus  i cortice  prinus 
peritis.  Abietis  qux  pars  a terra  fuit  enodis  efl: . Hacqjiqua  diximus:tationc  fluuiara 
decorticatu natqj  ita  fappinus  uocacurifuperior  pars  nodofa  duriorqj  fufterna  . Et 
in  ipfis  aut  atbonbus  robuftiores  aquilonix  partes.  Et  in  totii  deteriores  ex  humidis 
opaafque . Spiffiores  ex  apricis : 6C  diuturnx  . Ideo  romx  inferna  abies  fupemati 
pnrfert  * Efl  pergentiu  quoqj  regiones  in  iis  differentia.  Alpibus  apenninoqj  lauda/ 
tilTimxjin  gallia  ciuribus  ac  monte  uofego:  in  corfica:bithynia : pontoimacedonia. 
Deteriores  cncatica  5c  arcadica . Peffimx  parnafia  dC  euboea  iquoniam  ramofx  ibi  6C 
contortx  putrefcentcfquc  facile.  Ac  cxdius  in  creta  africa  fyria  laudatiffima.Cxdri 
oleo  peru^  materies  nec  tineainec  cariem  fc'cic.Iunipero  eadem  uirtus;  qux  exdro. 
Vafta  hxcihifpaniaimaxixq;  baex  eis.  Medulla  eius  ubicuqj  folidioceriaqcxdrus, 
Publicu  omniu  uitiu  uocatfpiras  ubi  fefe  couolucre  uenx  atq;  nodi.  Inueniunt"  in 
qbufda  ficut  in  marmore  centrarid  efl  duritia  clauo  flmihs  inimica  ferris. Et  quxda 
forte  accidunt  in  lapide  cdprchenfo  aut  recepto  in  corpus  :aut  alterius  arboris  ramo. 


Mr?ans  diu  ftctiroleaftcrin  foro:cuimi:tfottes  affixerat  arma : qua:  cortice  abiente 
artas  loVa  occultauerat.Fuitqj  arbor  illa  fatalis  exadio  urbis  prsmomts  oraculo : cn 
arbor  arma  pepenffet.quod  fuccifx  accidit  ocreis  galeif^  uus  repertis.Ferut  lapides 
Ita  inuentos  ad  cocinendos  partus  effe  remedio. 

DE  Materiis.  Ca.Lx; 

DE  Magnitudfe  arbo^:&  qux  cane  dC  ruina  nd  retiut.&  de  ppetuitatemateria^i. 

AMplilTfa  arbo^  ad  hoc  xui  exiflimat'’ romae  uifarqua  ^pter  miraculu  Tiberius 
Gefar  in  eode  pdte  naumachiario  expofuerat  aduerti  cii  reliq  matetie.Dura, 
uicq;  ad  Neronis  principis  aphiccat^.Fuit  au  t trabs  ^larice  loga  pedes. cxx. bipedali 
crafficudine  aqlis.quo  intclligebat'  uix  credibilis  reliq  altitudo  faftigiu  ad  cacumen 
a;aima-nbus.Fuit  & memoria  noftra  in  porticibus  fepto^  a.M.Agnppa  relitlhiquc 
miraculi  caufaiqux  delibatono  fupfuerat.xx  . pedibus  breuiorifefqpedali  crafTitu/ 
dine  . Abies  admirationis  prxcipua:  uifa  in  nauiiqua:  ex  xgypeo  Caii  prmcipis  iuiTu 
obehfcu  m uaticano  circo  n:atutum:quattuorqj  trdeos  lapidis  eiufdc  ad  fuamenda 
eu  adduxit. Qua  nauemi  admirabilius  uifiimmari  cerni  eff*  Cxx. modii  tiiclcncis 
pro  faburra  ei  fuere. Ld^itudo  fpatiu  obtinuit  magna  ex  parte  oflicnfis  portus  latere 
Icuo.ibi  naqj  demerfa  eff  a Claudio  pricipe  cu  tribus  molibus  turnii  altitudine  m ea 
exxdificacis  obiter  puteolano  puluere  aduedtis.Qux  arboris  crafTitudo  qttuor  hoiii 
ulnas  compledtetm  implebat, Vulgoqi  audit.lxxx.nummo^i  & pluris  malos  ad  eos 
uenundari  ufus.Rates  uero  conexi  .xl-fefirertiis  plerafqj.  At  in  sgypto  ac  fyria  reges 
inopia  abietis  exdro  ad  clalTcs  feruntur  ufi.  Maxima  ea  in  cypro  tradit  ad  udecireme 
Demetrii  fuccifa.cxxx.pedu  logitudinisicraffitudinis  uero  ad  triu  hommu  cdplexu. 
Germanixprxdones  fmgulis  arboribus  cauacis  nauigatiqru  quada'  &:  cngmta  hoies 

ferunt.  SpilTiffima  ex  omni  matene  ideo  &grauiffima  mdicatur  hebenus&  buxus: 

graciles  nataincutrain  aquis  fluitat  nec  fubcr  fi  demat  cortex  : nec  lanx.Exreliqs 
ficciflimalotosiqux  torna:  ica  appellatur. Deinde  robur  exalbunatum : et  huic  nigri^ 
cans  colorimagifqj  etiam  cychifoiqux  proxime  accedere  hebenum  uidc-tur,  Quanq 
nondefmtqfyriacas  terebinthos  nignores  affirment.  Celebratur  & Tericles  nomine 
calices  ex  terebintho  fohtus  facere  torno. Per  qua  probatur  materies:  dniuhicfola 
ungi  uult:  meliorq;  olea  fit.Colos  mire  adulteratur  luglande  ac  piro  filuefln  tinciis 
atqi  in  medicamine  decodtis. Omnibus  qus  duximus  fpiifa  firmitas.  Ab  his  proxima 
eflcornusiqqnonpotcftuiderimaterics  ^pter exilitatem. fed lignum  nd  aliopcnc 
q ad  radios  rotarum  utileiaut  fiqd  cuneadu  fit  in  ligno  clauifue  figendu  ceu  ferreis. 
Ilex  icem:&  olcaft:er:3<:  olea:atqj  cafl:anea:carpmus : populus  . Ha:c  omma  & cnfpa 
aceris  md;  fi  ulla  matenes  idonea  eiTet.  Ramis  fxpe  deputatis  caflraceo  illis  eft:adK 
mitqi  uires.De  cactero  plxrifqj  eo^i.fed  utiqj  robon  tanta  duntia  efl:ut  terebran  nifi 
madefadlu  nd  qucat:&  ne  fic  qde  adadtus  auelli  clauus  , E diuerfo  clauu  non  tenet 
caxlrus  . Molliffima  tilia : eadem  uidetur  5c  calidiffima.argumentum  aflerunt:^^ 
citifrimeafcias  retundat. Calidx  morus  laurus  hedera:6d  omnes  quibus  igniaria  fiut. 
Explorato^  hoc  ufus  in  caflris  paftorumqj  rcpperit.-quoniam  ad  excuciendum  ignc 
non  femper  lapidis  occafio  eft.Tenrurigit'’  lignum  ligno. ignemq:  concipit  atmtuj 
excipiente  matena  aridi  fomitis  fungi  uel  foliorum  facillime  conceptum  . Sed  nihil 
hedera  prxftantius : qu*  teratur  lauro:  laurumq;  terat. Probat^ 6C  uitis  filueflris  alia 

qlabrurca:&ipra  hedera: modo  arborem  fcandens.Frigidiffimaquzcunqi  aquatica. 

Lenriffima  aure;&  ideo  fcuris  faciedis  aptiflimaiquo^i  plaga  contrahit  fe  protinus: 
clauditqj  fuu  uulnusidC  ob  id  contumaaus  tranfmittic  ferrum : in  quo  funt  genere 
fici:  ut  falix;tilia:betulla:rambucus:  populus  utraqj.  Leuiffima:  ex  his:ficut  & falw: 
ideoqjutiltffimar.Omnes  aut  etiam  ad  aflas  quacuq;  flexibili  crate  conflat.  Habet 
& candore  rigoremqj:&  i fculpturis  facilitate.  Eft  Icntiaa  platanoifcd  madida  ficut 
alno.  Sicaor  eadem  ulmoifraxino  :moro:ccrafo:fed  pdderofior.Rigorem  fortilhnic 


feruatulmuscobid cardinibus affamcntifc^ portarum  utililTima.-quomain minime 
torquctur;pcrmutanda  tantu  fic  utcacumcn  ab  mferiorc  fit  cardine:radix  fuperior. 
Palma  e mollis.  Et  fuberis  matencs  fpiffa.ac  malus  piruf^fnccnd  acer:fcd  fragiles  : 

quaciiq;  crifpa.In  dnibus  filucffris  mafcula differentia  cuiufq*  generis  augent. 
Et  infoecunda firmiora  fertilibus. Nifi  quo  in  genere  mares  ferunt:ficuccuprefiusfl£ 
cornus. Canem  uetuftatcmqj  nofentiunt  cupreffusicaEdrusibebenus:  lotos  :buxus: 
taxus:  iuniperusiolcafterr&olca.&ex  reiiqs  cardiifimx  larix:robur:fuber:caftanea: 

lugUs.RimdfifTuraqjnd  capit  fpdtecsdrusicuprelTusjolca.Buxummaxie  aeternam 

purat:  heben.u:&  cupreffu:  cxdruqj. Claro  de  onibus  materiis  idicio  i tcplo  ephefiat 
Dianat  uepote  totaafia  extruenteicu  qdringenas  annis  padtii  fit.Cduemt  teiitu  cms 
ciTc  e cedrinis  trabibus. De  ipfo  fimulacro  dea:  abigif , Citeri  exhebeno  clTe  traduc  . 
Mucianus  ter  cdful  cx  iis  : q proxime  uifo  eo  fcnpfete: uitigmeu:&  nunqua  mutatu 
fepties  refticuco  tcmplo.Hanc  matenam  elcgiffe  eandem  Canctiam  nomen  artificis 
nucupans.Quod  equidc  mitoncu  atiquiorcm  Mincrua  nd  quoq?  md  Libero  patri 
uetuftatc  attribuat.  Adiicit  multis  foraminibus  nardo  rigan : ut  medicatus  humor 
alat:  teneatqj  iudurasiqs  &C  ipfas  clTe  modicas  admodu  miror.  Valuas  effe  e cuptelTo: 
& iam  qdnngencis  prope  annis  durare  maceria  omnenoujE  fimilc.Id  quoqj  nocadu 
ualuas  iglucinis  cdpagc  qdnemo  fuiffe.CupreiTus  i cas  elet^ta : quonia  pneter  extera 
uno  in  genere  matetix  nitor  maxime  ualeac  xtetnus . Ndne  fimulacru  louis  in  arc« 
e cupreffo  durat  a condita  utbc  fcxcetefio  fexagefimo  primo  ano  dicatu  f Meorabile 
uticx  teplu  Apollinisiubi  mdica^  exdro^  trabes  durat  ita:  ut  pofitx  fuere  prima 
urbis  eius  origine  annis. M.clxxxvui,  Etm  hifpaniis  aiunt  templum  Diana:  a 'Zz' 
cyntho  aduedt*  cum  conditonbus  ano  duceiefimo  ance  excidium  troixiut  au<^tor  cft 
Bocchusiinfca  oppidu  ipfum  id  haberi.  Cui  pepcit  religide  indutilus  Anmbal  iunipi 
trabibus  etia  nunc  duracibus.Sup  dnia  memocaf'  sdes  in  aulide  eiufde  dex  fzculis 
ante  ttoianu  bellu  exzdificata, Cuius  quonia  gnis  maceriz  fci^ia  oblitterata  f plenu 
dici  nd  poteft  : uciqjqu*  odoreprafcellaticaxtermtateprxftarc.  A prscdidlis  motus 
^xime  laudaturrquxuecudate  etianigrefac.Ec  quzdatn  m alus  diuturniora  funt 
ufibus  q alia.  Vlmus  i przRacu  Ecma.Robur  defofTum  .Et  in  aquis  quercus  obruta. 
Eadem  fuper  terram  rimofa  faat  opeca  torquendo  fefe.  Lanx  in  humore  prarcipua: 
fid  alnus  nigra.Robur  marina  aqua  corrumpitur.  Non  improbatur  m aqua  6c  fagus 
&iuglans.Ha:qdem  in  iisiqux  defodiunfiuel  principales.ltem  luniperusieadem 
fubdiahbus  aptiffima. Fagus  &C  cerrus  celeriter  marcefeunt,  Acfculus  quoqj  humoris 
impatiens.Ecdcra  adatHa  m terra  i paluHnbus  alnus  xcernamnerifq;  qnlibec  paci&* 
Ccrafus  firma.  Vlmus  & fraxinus  lencsifed  facile  padiitjflexibiles  tamen  ftantefqj  a 
orcucifuta:ficcatzfideliores.Laricem  maritimis  nauibus  obnoxia  teredini  traduc. 
Et  dia  prxterq  oleaflru  dc  olea.Quxda.n.f  manrquzda  in  certa  uiciis  opportuniora» 
DE  Teredinibus,  Ca.Lxi, 

i I Nfeftatiu  qtmorgenera.Teredmes capite adporaoncgrauiffimojrodutdenti^ 
J.  bus.hac  Catii  f mari  fcntmf.nec  alia  putat  teredine  ^pne  dici.Terreftres  tineas 
iioca*t. Culicibus  uero  fimiles  tnphas.Quarcu  c dd  e uermiculo^i  gcnerciquo^  qdem 
alti  putrefeente  fuccoiipfamacenealh  pariunt':ficut  in  arboribus, Ex  eis  qui  cetaftcs 
uocatxii  tatii  crofent:uc  arcuagat  fergencrat  aliu.Hxc  nafci  ^hibent  in  aliis  ama^ 
ncudo:uc  cuprejToiin  aliis  duntiaiuc  buxo. Tradunt  6C  abietem  circa  germinationes 
decorticatam  q diximus  luna:aquis  non  corrumpi.  Alcxadri  Magni  comites  prodic 
derunt  in  tilo  rubri  matis  infula  arbores  effcicx  qbus  naues  fierent . quasicc,  annis 
durantes  mucntas:&  fi  mergerent'  incorruptas. In  eadem  effe  fruticem  baculis  cantu 
idonea:  craffitudinismatium  tignum  maculis;ponderofum:&  cum  in  fpiffiora  dcci^ 
ditiuitri  modo  fragilem.  DE  Materiis  atchitedti* 

Et  qu*  materies  ad  qd  utilis,  & quz  firmior  materia  i tciitu,  Ca.Lxu . 


/Viubent:utafflatasnonnoc««.Hond^^ 

tranfuerfura  pofits.ro  ut  Etpalma  arbori  ualida:in  diuetfu  .n.cutuat'. 

.aput^pnufq,  cat.e  q fo„Kat'.Pmus  & cupteffus 

At  populus  cotra  oia  if  P Dadit''iuslas,Fmt.n.&  ex  ea  trabestfragiqj 

aduerfus  ^ - idroacciditfcu  e balneis  territi  fono  ffugetut.Pinus: 

feprxnutiatftrepitu.C^  ftnbos  cauantur.  Obruta;  tettaplutimisdurantannis, 
p.L:alm;adaqrudu<aus.n  ftobos  « 

BadefinomtegaFjcito  ene  ,1  ,eDa2ulisK  ad  quacai  libeat  inteftina  opera 
Fitmiffima  in  tedtu  a »es.  ® ffbricie  artis  genere  fpedtabilisirameioji 

de  Gl«i“"‘*f”^“"*='^'"2""^'f^flJ.bJslaitis:acuaaliogenereoperi^ 

TS  71  fertilea  argumeto  fimilitudls:  quonia 

J\  Lstarninei  hoc  ufu  jibat  uena:^-^^^^^ 

lacunofe  crifpa.In  oni  gene  S <-oh*t£t:nifi  finulia  nataiut  fiqs  lapide  ligndcj 
biligluri-oificutrobur. 

coiugat, Cornu  maxime  au  1 ’ ^ morus  & caprificus.Durabilia  ac  feftilia: 

ciliaflexiliao-iaiquxletadixunusiprater^rnoru^K^^^^^^ 

qu*  modice  humida.  Anda-ndaaus  q u.ndiafernsed« 

Jemnacius  “^'o 

roclinanone  egerut  fco  e.  i .;..  Galbea  ueto  eria  ad  currus  flexibilis.  Vitem 

haftis  tenoreeodem 

^ularedulmusmipoduseffetmculp^Faal^ 

fiadibus  lamimsm  tenui  flexilis  . “ eeruntiut  rotarum 

ptenues  K ilexicolore  quoq,  no  g,  w ulmus. Sit uet 

SBSS&£giiB 

acerai.Nec  aliarum  tubera  in  precio. Meduqi  pars  arborum  cnlp  • q P F 

tadim  minonbusmagiftj  flexMibus  maculis . Hxc  °"S°  ^““'“^toeita' 

"egu&uilioreslignoprlaofiorescorticefieriiutunaarborfepiusue^^^^^^^ 

ta:  fut  & ligni  bratteai.Nec  fatisiccepe  tingi  animaliu  cornua:  detes  fecan.  „ S 
Som  diftmguiimoxoperiri.  Placuit  deinde  materiem  « in  man  quxri.  Teflud»  ” 

hocfeda.N^perqipottentofismgenusprinapatuNeronisinuentum:u^ 

perderet  feiplunfqi  ueniret  imitata  lignum.fic  ledhs  P“"^  con' 

Lnciiubent.fic  exdtum  preciofius  fieri.fic  acet  decipi.mo  luxuria  nontuer 

tenta  ligno:  iamlignum  emi  teftudinm  facit.  r,  vun 

DE  Atbomxtace.&qu®  genera  arborum  minime  durant.  p [tus 

-.ritaarbo^umquarindliWacredipoteftifiquisprofundam^^^^^^ 

V inacceffos  cogitat . Vetum  ex  iis:quas  memona  hommum  cuftod 
laelitemo  Africani  prioris  manu  fatxoliux  . ^ _ Romxuet» 

magnitudinis.Subeftfpecusiinquo  manes  eius  cuftodire  draco  ttahitur.K 


lotos  m Ludn»  area  ano:q  fuit  fine  magiftratibus.ccclxix.urbis  xde  codita.Inccrtu 
qtu  ipfa  uetuftior.effe  qdem  uetuftiorcm  non  cfl  dubiurcu  ab  eo  luco  Lucina  nomi/ 
nef*ha:c  nuc  circiter  anu. ccccl. habet . Antiqor  enim  illa  cft:fed  fcerta  eius  iecas : 
capillata  dicit'' jquonia  ueftaliu  uirginu  capillus  ad  eam  defert'.  Verum  altera  lotos  m 
uuIcanali:quoa  Romulus  cdftituit  ex  uiAotia  de  decimisixquxua  urbi  mtelhgicur: 
utauftoreft  MalTurius.Radices  eius  in  foru  ufq;  Csfansper  Rationes  municipio^ 
pcnetraC.Fuic  cum  ea  cupreifus  squalis  circa  fuprema  Neronis  pricipis  ^lapfaratqi 
ncgletita.VetuftioraucuTbe in  uaticano  ilex:  in q titulus  srcis litteris  herrufcis  reli/ 
gio'e  arbore  ia  tuc  digna  fuifie  fignat.Tyburtes  quoqj  ongine  multo  ante  utbe  torna 
habet.Apudeos  extantilices  tres  etiaTyburno conditore  eo9iUetufi:iores:apud  quas 
inauguratus  tradit''.  Fuiffe  aut  eum  traduntfiliu  Amphiarai : qapud  thebas  obient 
ima  a:fate  ante  iliacu  bellu  . SurauiRores  flcdelphica  platanu  Agamemnonis  manu 
faca.Et  altera  in  caphie  arcadix  luco. Sunt  hodie  ex  aduerfo  ilienfiu  urbis  luxta  hei/ 
ierpdcu  in  Pcotefilai  fepulchro  arborcsiqux  dibus  ephcbiis  eius  cii  in  tatii  accreuere: 
utiliu  arpiciacnnarefcuc:  nirfufq^  adolefcut.  luxta  urbe  aut  quxrcus  inlli  tumulo 
tucfatxdicunt'';cu  coepit  ilmuocati.Argis  oleactia  nuc  durare dicit^iad  qua  Ionem 
uacca  mutata  Argus  aUigaucrit.Tn  ponto  arca  heracleam  arx  funclouis  Statiui  co/ 
gnomie:ibiqj  quercus  dux  ab  Hercule  facx.In  code  traiftu  portus  Amyci cR  Bebryce 
rege  interfetRo  clarus. Eius  tumulus  a fupremo  die  lauro  tegiViquam  infana  uocant: 
quonia  fiqd  cx  ea  decerptu  inferatur nauibus;iurgiafiant;donccabiiaat''.Regionem 
aulocrenen  diximustpquaabapameain  phtygiaitur.ibi  platanus  oRendit:  exqua 
pcpcditMarfyauKRus  ab  Apolhncrqux  ia  tu  magnitudine  ele(RaeR.  Necno  palma 
dcliab  eiufdedei  xtate  confpidtur.Olympix  oleaRcriex  quo  primus  Hercules  coro^' 
natus  eR:6i  nuc  cuRodit"  rcligiofe.  Athenis  quo<^  olea  durare  tradit  i certamie  edito 
a Minerua . E diucrfo  brcuilTima  uita  eR  puniasificoimalis.  Ex  iis  prxcocibus  bre/ 
uiorq  ferotinisrdulcibus  q acutis:&  duldor  in  punids.  Item  in  uitibus;  prxdpueqi 
fertilioribus  .Grccinus  auiRorcR  fexagenis  annis  duraffeuites.  Vident'^ aquaticx 
celerius  interire.  Senefcunc  quidem  udodterifcd  etadiabus  repullulant  laurus:  5i 
niali:6c  punicx.FirmifTimx  ergo  ad  uiuoiu  olcxiuc  qs  durare  annis. cc. iter  autftores 
cdueniac.Et  in  fubuibano  thurculani  agn  colle  ;qui  corne  appellat':  lucus  antiq  re/ 
hgioncDianxfacratusaLatio:uelut  arte  tdfili  coma  faginei  moris.  In  hoc  arborem 
mori  eximia  xtate  noRraadamauitPaflienusCtiTpus  bis  conful  orator  Agnppinx 
matrimonio:6i  Nerone  priuigno  cIatiorpoflea:ofculari  compleiRiqj  eam  folicusirid 
md  cubare  fub  ea:uinuq;illi  affudere*  Vidna  luco  eR  ilex  6C  ipfa  nobilis. xxxv.pedu 
ambitu  caudids.x.arborcs  metiens  fingulas  magnitudinis  uifedx:filuaq}  folaiacic. 
Hedera  necari  arbores  certueR.  Simile  quidda&  in  uifco:taetri  tardiore  ca^iimuni 
arbitratur. Naqj  Sc  hoc  prxter  frucRus  agnofdtur  nd  in  nouiffimis  mirabile.Qucda 
.n.in  terra  gigni  nd  pofrut:&  in  arboribus  nafcuntur.nam^  cii  fua  fede  nd  habeat; 
m aliena  uiuunt:ficutuifcu  ,ER&  in  fyria  herbatqux  uocatur  cairitias:non  tantum 
arboribusifed  ipfis  etia  fpinis  drcuuoluens  refe.Item  circa  tcpla  theRalica  qux  poly/ 
podion  uocatur:6C  qux  dolichostacfcrpillu.  OleaRto  quoqj  deputato  quod  gignic 
uocit  phaunos.Quod  ucro  in  hifpiria  fullonia  hipophadld  caliculis  inanibus;foIiis 
paruis:radicealba.aiius  fuccus  ad  detradlides  in  comitiali  morbo  utiliflimus  habeti 
Vifcitriagenera:nan(^  eftin  abiere larice  caRitias.Stelindidteubcca  nafci.  Hy^ 
pbear  arcadia.  Vifcum  aut  in  quercu:robore;ilice:pruno  filucRri:tcrebKho:nec  aliis 
arboribus  adnafd.Plcriqi  copiofifTimu  in  quercu:  quod  dryos  hyphear  uocant.  In 
omni  arbore:excepta  ilice : & quercu  differentiam  fadt  odor  uirufqj  SC  folium  non 
iucudi  odoris. In  utroq?  uifcum  ama^  8d  letu. Hyphear  ad  faginanda  pecora  ualius. 
Vitia  modo  purgat  primo. dem  ea  pinguefacit:qux  fuffecerc  purgationi . Qiiibus 
fitaliq  rabes  incusmegatdurareea.Edendiratio  xtatis  qdragenis  diebus.  Aduciunt 


f I ■ iofi  decidere.  Cotra  fhxrere  nato  in  xterna  fi6de, 

difcrimen  i nsiqu*  folia  m ^ - ^^ditu-maxie  palibis 

Omnino  no-proueniat. Altitudo  eiut 

& turdis.Hzceft  nata . u r ,,  uiridis  Masfertilisifoemma  ftetilis.aliqndo 

no-exced.tcubitaiemfempfrut.cto^^ 

nonfert.Vifcumfitexaanis.q  I tnatcefcut.Siccafdefdeiac  anditu/ 

hymbtes:  amplitmbne  q em  g • fere  diebus.  VnuQ  hocre^i  puttefcedo  gratia 
duf.ac cdditiin  aq  putre  cut  amiffis corticibus  itetiore  carne letefcut. 

.nuenit.Inde  m ^fluere  rurfus  - “f"  "'baflu  cd  libeat  inf.dias  molm. 
Hoc  e uifca  penis  auiu  taftu  ‘‘g»'i'^'2,„rio,^hil  habent  druides(ita  fuos  appeh 
N6  eft  omittenda  in  ea  te  ga  ^ p/fj  fit  robut)racratius  . Ii  p fe  roboiji  eligut 
Unt  magos)uifco  &L  arbore  in  appellari  quoqj  interpretatione 

lucosinec  ulla  facta  fine  ea  ton  ■ , j^jp^atur  illlsie  cxlo  miffum  putanti 

gtaca  poffint  druides  uideti.Enimuer  q q^  _ ^ admodu  inuentu;  & repettiinv 

figndqi  effe  eledte  ab  ip  o eo  lunaiquac  pricipia  mdfm  annordqi  iis  facit 

magna  teh^onepent  t an  e abunde  habeat,  nec  fit  fui  dimidia.omnia 

&faxailipon:tncefimuanu.q  „ enulifoi  rite fub  arbore  prsparatis  : duos 

faniteappella-tesfuouocabulo.Sacmficm^^^^^^ 

teraedio.TLta  gentium  m rebus  fnuolis  plerunij  religio  eft. 

CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  SEP/ 
TIMVSlSiMVS.  PROHOEMIVM,  Arbo^tpteca  mirabilia.  Q.u 

TT  Ti  ARBORVM  terra  MARIQVB 

!fpontefuaptouenientiumdi<fta  eft.Reftateara 

;qux  arte  SC  humanis  ingeniis  fiunt  i uenu^ 
linafcuntut.Sed  prius  mirari  fuccurnt qu* ab 
fftulimus  penuria  pro  indiuifo  poftella  a tensi 
^depugnate  cu  iis  homine  circa  caducos  truftus. 
ICira  pdde'tes  uero  8c  cu  alitibus.In  ta^ta  dclitu!i 
Lrecia  ueiife  clanftio(ut  eqdem  atbitrorWo 
LL-CraiTiiatq!  Cn.Domitii  Aenobatdi . Ctallus 
Ltator  fuit  i primis  nominis  romam.  Domus  ei 
Imagmficaifed  aliquito  ptaiftantior  in  eodepa' 
i Lrm.n  .Catuliiq  Cimbros  cum.C.Mano  fudit. 

Cl^ltu  uero  puiaiTtri^mliSfu  omnm  auttea 

tomani  clarioris  etia  tu  q luris  nuilis  faecia:  cu  tn  o ''  | 

fima?!  getiu  ambo  Craffus  arq,  Dommus  cenfura  P°E  driliilitudinS 

co'dits  urbis  fexcentefiofexagefiofecudo  frequentem  i rgi  TP  j^o.quodex 

mo5t.TucCn.Domiriusur  erat  uehemens  natura  pr«erea  fimo  eius 

«mulatio-eauidilTimiieftigrauiter  increpuit  tanti  cenforem  hab.mre  p 

mdianummo?/ identidem pmirtens.  Et  Craffusurpr.fen  ngeniofem^ 

lepore  follers  co'cedere  fe  refponditiexcepns  fex  arbotibus.ac  n q ^ 

fiadimerenfiempra- uolenteDomirio.Craffus utrune  igiturego  2j2mih. hx' 

Domiti  exemplo  gtaui  & ab  ipfa  mea  cenfura  notandusiqui  in  S , 

redirare  obi.enit  cLiiterh.ibiremian  tu  qui  fex  arbores  f 
ramorum  opactatelafauix.Cxcina  Largo  e fcenbus  crebro  in  luuentanolt 


domo  fua  oftetite.Duraueruttp  (quoniam  Sc  J«  logiffimo  suo  arbori  dirimus)  ad 
Neronis  prinnpis  incendiaiquibus  ctcmauiturbemtanis  .clxxx.poflea  cultu  uiridts 
iuuencfqjmi  princeps  illeacccleraiTet  etia  arbojt  morte. Ac  neqs  mle  de  cstero  CralTi 
domu:mbilqj  in  ea  lurgate  Domitio  fuiffedicedu  prstet  atbores  ludicetuacolunas 
qttuot  hyrnetii  marmoris  aedilitatis  gratia  ad  fcsnam  omada  aduetSas  m amo  eius 
domus  ilatueraticu  in  publico  nodii  effentulls  marmores.Ta  recens  e opulctia  ta' 
toqi  tuc  plus  honoris  arbores  ddibus  afFetebatiut  fme  illis  ne  iriimiaaa?;  qde  preciu 
feruauerit  Domitius.  Fuere  ab  iis  6£  cognofa  antiqs  : Prodicio  milm  illi:  q prsclara 
ftcinorauulturnu  tranfnatans  frode capiti impofita aduerfus  Annibale edidit. Sto' 
Ionii  Lirinis  genti(ita.n.appcllat''  in  ipfis  atbonbus  fruticatio  inutilis.-unde  & pam^ 
pinatio  iuenta)primo  Stoloni  dedit  nome.Fuit  8C  arbori  cuta  legibus  pnfcis.cautuqi 
eft  duodecim  tabulismt  q iniuria  ceridiffet  alienastlueret  in  fingulas  fidos  sris.xxv. 

Quidexitlimamus.''futurasneeasctedidiireadfupraduaam  sftimatione  illosiqui 
frugiferas  tati  taxauetatfNcc  minus  miraculii  in  pomo  efl:  multari  circa  fuburbana 
frutHu  a‘nuo  addito  binis  milibus  nummu  maiore  fingularii  redituiq  erat  apud  aci' 
quos  ptaedio^t.Ob  hoc  infita  & arboet  quoqj  adulteria  excogitata  funt;  ut  nec  poma 
pauperibus  nafcerentur.Niicergo  dicemus  quo  maxime  modo  tatum  ex  iis  ueiftigal 
cotingatmera  coledi  ratione  abfolutatp  ^dituti.Et  ideo  no  uulgata  ttadlabimusmec 
qus  cdftare  aiaduertiusifed  incerta  atqj  dubiaiin  quibus  maxime  fallit' uita.  Nam 
ddigentia  in  fupuacuis  affedlarend  noflru  eft.Ante  oia  aut  in  uniuerfum  St  qus  ad 
curta  arbori  genera  ptinet;in  comune  de  cslo  tertatj  dicemus . 

DE  Naturacsliadarbores.&quapartecslifpetrtatedebeant.  Ca.iii 
*A  Quilone  maxime  gaudentidenfiotes  ab  afflatu  eius  Istiotefqj  U materis  firc 
/*A^toris.Quaih  tepleriqj  fallut';cu  inuineis  pedameta  ndfita  uentoeo  oppoc 
tienSiS:  id  tatu  a feptentrione  feruandu.  Quinimmo  tempeftiua  frigora  plurimu 
atbo^  firmitati  cdfetut:&  fic  optime  germinat.alioquinfi  blandiant'  aufln  defanc 
fcences:ac  magis  etia  i florem. Na  fi  cum  defloruere!  jtitius  fequat'  hymbresif  totu 
poma depetcut, adeo  utamigdala  4i  piritetia  fi  dino  nubilufiat  aufttinufueflatu.sj 
amittant  foetus.  Circa  uetgilias  qdem  pluererinimidffimu  uiti  BC  olesiquonia  tunc 
coitus  eftea^i.Hoc  efl:  illud  qttiduii  oleis  decretorium.hicardculus  auflnnus  nubili 
fpurri  quod  diximus. Fruges  quoqj  peius  maturefciit  auflrinis  dicbustfed  celerius. 
Illa  fut  noxiafngorat  quz  feptenttiombus  autprspofteris  fiut  horis. Hyeme  qdem 
aqloniam  effeidmbus  faris  utililTimu.Hymbres  ueto  tuc  expetendi  euidens  caufa  e: 
quonia arbores  foetu  cxianitas:8c  folioli  quoqj  amiffione  languidas  natale  efl  auide 
«furire.Cibus  aut  ea^i  hpmber. quare  tepida  effe  hyememiut  abfumpto  partu  atboru 
fcqtut  pronnus  conceptusiid  efl  germinatio,  ac  deinde  alia  flotefcendi  exinanitio: 
inutililfimu  expenmentis  credit. Quinimmo  fi  plures  ita  cotinenf  anniietiam  ipfe 
moriuf  arboresiquonia  nemmi  dubia  poena  efl  in  fame  laboratium . Ergo  qui  dixic 
bsymes  fetenas  optadas:nd  pro  arboribus  uota  ferit. Nec  p folflitia  hymbtes  uitibus 
cdducut.hybemo  qdem  puluete  fieri  meffes  Istiores  luxuriatis  fgenii  fertilitate  dirtu 
cft. Alloqui  uotaatbo^icomuniafutfruguqjtmues  diutinas  fedete.Caufa  nd  folum 
qaanima  terrs  euanefcentem  exhalatione  includiitj&comprimut:  retroqj  agunt  in 
uires  frugii  atqj  tadicestue^r  q SC  liquorem  fenfi  ptsbentipuji  ptsterea  leuiffimuqj! 
quadonix  aq^icslefliumfpuma  efl. Ergo  humor  ex  iis  non  uniuetfus  ingurgitans 
diluenfqjjfed  quomodo  fitic'  diftillans  uelut  ex  ubere  alit  omniatqus  non  mundat. 
Tellus  quoqj  illo  md  fermentefcitiadfucciplenaiaclaiflefccntibus  fatis  nd  effoetacu 
tempus  aperit:  tepidis  arridet  horis. Ita  maxime  frumenta  pinguefcunt:prstcrq  ubi 
calidus  femper  aer  efl:utm  sgypto.  Continuatio. n. & ipfaconfuetudo  idem  quod 
modus  aliubi  effiat.  Plurimuqj  prodefl:ubicuqj  nd  effe  quod  noceat.  In  maiore  pte 
orbis  cii  pcscoccs  excurrere  germinatides  euocata:  indulgentia  csh  fccutis  frigoribs 


exuruntur . Qua  de  caufa  ferotin*  hyemes  noxis  filueftribus  quoqj , qu®  magis  etij 
dolent  urgente  umbra  fuamccadiuuante  mediana:  quonia  ueftite  teneras  intorto 
ftramento  in  filueftnbus  nd  eft.Ergo  tepeftiu®  aquis  hybernis  primum  hymbribus. 
Deide  germfatide  antecedetibus.Tettiu  tepus  cft  ‘cu  educat  pomatnec  ^tinustfed  ii 
ualido  foetu.Qus  frutftus  fuos  diutius  cdtinettldgiorefqj  defiderat  dbos:iis  & fetoti 
ns  aqux  utilestut  uiti:olex:punicis.Hs  ia  pluuis  generis  cuiufqj  arboribus  diuerfo 
modo  defiderant':aliis  aiio  tSpore  maturatibus.Quaptopter  iifdb  hymbribus  qu^j 
Isdi  uideastalia  iuuari.Et  in  eode  gne  ficut  in  piris:alio  die  hybetna  quxrut  pluuias; 
alia  uero  prscocia.  Vt  pariter  qdem  dia  defideret.hybernu  tepus  eft  ate  getmiatione 
qux  aqlon^  auftro  utiliori  facit. Rario  eade  mediterranea  maritimis  pra-fett  (fO  t.n. 
pletunqi  frigidiora)8C  montofa  planisiSC  nodlurnos  hymbres  diurnis . Magis  fruunt 
aqs  fataind  ftatiraauferete  eas  fole.Conuexa  & fitus  uineaji  arbuftoruq;  ratio  e : qs 
m horas  debeat  fpeiaare. Virgilius  ad  occafus  feri  damnauit. Aliqui  ficmaluereiq  m 
exorm.A  pluribus  meridiem  probariaduetto.Ncc  arbitror  perpetuum  quicq  mhoc 
prxcipi  pofTei Ad  foli  naturamiadlod  ingeniuiad  exii  cuiufqj  mores  dirigenda  fob 
lertia  ett-In  africa  meridie  uineas  fpediare  &fi  uiti  futileicolono  falubre  eft:  quonii 
ipfameridianx  fubiacetplagx.Qqapropteribiqui  in  occafum  aut  feptentnones  co'/ 
feret:optime  mifcebit  folu  cxloicu  Virgilius  occafus  iraptobet.Nec  de  (eptenttione 
relinqui  dubitario  uidet'’.  Atq  indfalpina  italia  magna  ex  parce  uineis  ita  pofitis: 
cdpertu  eft  nullas  effe  fertiiiores.Multu  rationis  obtinent  uenci.  In  narbonenfi  pto^ 
ufeia  atqj  liguria  & parte  etrun®  contra  circium  ferere  imperitia  exiftimatu  r.  Eii  Jecp 
obliquu  accipe  prouidentia.Is.n.ibi  xftatem  temperat:fed  tanta  pletunqj  uiolentia 
ut  auferat  teda . DE  Societate  caeli  Sc  tert®  ad  atbores.  Ca.iii. 

/q"^  Vidam  celum  tetr®  patere  cogut:  ut  qua;  in  ficcis  feruantur  orientem  aefep/ 
V / tentrides  fpcdent.Qua;  i huidis  mendiem.Nec  nd  ex  ipfis  uitibus  caufas  ma 
tuaf.In  f ngidis  prxcoces  fetendo:ut  maturitas  atecedat  algotem.Qu®  pomauitefqj 
rores  oderint  cdtra  ottusiut  ftari  auferat  fol.Qux  ament  ad  occafus:uel  ctiaad  fepe 
tentrionesiut  diutius  eo  ftuif. Ceteri  uero  fere  rationem  natur®  fecuti  in  aqlonem 
obferuarc  uitesiSC  arbores  poni  fuafere.Odoratiorem  etia  fieri  talem  ftudu  Demor 
critus  putat.  DE  Qualitate  regionu.  Ca.iiii, 

AQuilonis  fitum  uentorumqj  teliquo5i diximus  fecudo  uolumme.Dicemufq: 
ptoxio  plura  cxleftia.Interf  manifeftu  uidet'  falubriutis  argumentii:  quonia 
m meridiem  etia  fpedatiu  femp  ate  decidut  folia:  fimilis  & i maritimis  caufa.Qui' 
bufdi  locis  afflatus  maris  noxii:  in  plurimis  iidem  utiles. Quibufdi  fatis  e Idgiquo 
afpicere  maria  iucudu. Propius  admouerc  falis  halitu  iutile.Similis  & fluminuUar 
gno^eqjrd.  Nebulis  adurut  aut  xftuatia  refrigerat  bpadtate:atqj  etia  rigore  gaudet: 
qu®  diximus  . Quare  experimentis  optime  creditur  . A cxlo  proximum  eft  terrx 
dixiffe  rationem  haudfaaliore  tradlatu.Quippe  nd  eadem  arboribus  cduenit  Sifru' 
gibus.pleruqj  nec  pulla  quale  habet  capaniaiubiq;  optima  uitibus.Autqu»  tenues 
exhalat  nebulas.Nec  lubrica  multis  laudata. Creta  inalbenfiu  pdpeiano^iqj  agro  H 
argilla  cudis  ad  uinea  generibus  iteponut.  qq  pnepingues  quod  aedpit' i eo  genere 
inuicem  fabulu  albu.  In  tidnienfi:  multifqj  in  locis  nigru.itemqj  rubtu  etia  pingui 
tert®  permixtu  infoecudu  eft. Argumenta  quoqj  iudicantiil  f®pe  fallunt.Non  utiq: 
folu  l®tu  eftuin  quo  ^cer®  arbores  nitent;pr®terq  illis  arboribus. Quid  enim  abiete 
procerius.cAut  qu®  uixiffe  poffit  alia  in  loco  eodemfNec  luxutiofa  pabula  pinguis 
foli  femp ludiciu  habent. Na  qd  laudatius  germani®  pabulisf  5d  tamen  ftarifubeft 
harenaitenuiflimocefpitu  corio.  Nec  femp  aquofa  eft:  tetra;  cui  qicetitas  herbarum, 
nd  hercle  magis  q pinguis  adh®rens  digirisiquod  in  argillis  arguitur.Scrobcs  qdem 
tegefta  in  eos  nulla  completiutdenfa  atque  rara  ad  hunc  modum  deprehendi  poffit. 
fetroqj  omnis  tubiginem  obducit.Nec  grauisauc  leuior  lufto  deprehenditur  podere. 


Quod.n.ten*  podus  mftu  itellig.  poteft.-Nec  fluminibus  aggtik  femp  laudabilis- 
quando  fenefcant  fata  quidam  aqua.Sed  neqj  illa  qui  laudaturjdiu  praterq  falici 
utilis  fentit-Intetargumenuftipulx  craffitudo  eft  tanta  alioquf  in  leborinocam- 
pani®  nobih  campoiut  lign^uice  utanf.Sed  idem  folu  ubicuq,  arduu  opere-difficile 
eultuibois  fuis  aenus  pene  q uitus  quem  affligit  agricolam.Bt  carbuculus  qui  tetra 
itauocat.EmS^ri  uitehac  tetra  putaf.Na tofus  fcabet  nata  fricabilis  experifquoq, 
abaudonbus.Virgilius  SC  quifihce  feratmd  imptobatuitibus.Salfiqj  tetrimulta 
melius  ctedutitutiora  uitus  mnafcentiii  animaliii.Nec  colles  opere  nudatur-fiquis 
perite  fodiat.Nec  capi  dnes  minus  foles  atqj  perflatus  q opus  fitiaccipiunt.  Et  5fda 
pruinis  ac  nebulis  pafa  diximus  uites.Omniu  teji  funt  quida  in  alto  fecreta:8?fuo 
cuiqj  corde  ptiuidSda.Quid  quod  mutatur  fipe  iudicata  quoqj  ac  diu  co^rehffa  --In 
theffalia  citca  lariffi  emiffo  lacu  frigidior  fadla  ea  regio  eft .oleidefietuntiqui  prius 
fuera't.Ite  uites  aduriiquod  nona'tea  thracia  fenfit  amoto  hebro . Et  arca  philippos 
cultura  ficcata  regio  mutauit  cili  habitri.  At  in  fytacufano  agro  aduena  cultor  - eia/ 

pidatolutoifole  prodidit  fruges.-donectegeffitlapides.InfyrialeuJtenuifulcoipti/ 

mut  uometeiqa  fubeft  faxu  exurens  iftate  femina. Ia  in  quibufdi  loris  fimiles  iftus 
imodiri  & frigore  effedlus . Eft  fertilis  thraria  frugu  rigore  Si  iftibus  africa  & igyp/ 
tus.Inchalchiarhodiojr  infula  locus  qda'  e in  tatu  fcecudus:  ut  fuo  tempore  fatum 
demeta't  hotdeuifublatuqj  prinus  ferat:  Si  cu  aliis  frugibus  meta‘t.Glareofum  oleis 
fola  apriffimii  in  uenafrano.-pinguiffimu  in  betica . Punica  uina  in  faxo  coquutur. 
Qnibi  uites  in  pontinis  paludibus  madent.Ta'ta  eft  argumitotu  & foli  uanetas  ac 
differe'tia,Cifar  Vopifeus  cu  caufa'  apud  cSfotes  ageret:ca‘pos  rofii  dixit  italii  feme 
effeiin  qbus  perticas  pridie  relidas  grame  operiret.Sed  no  nifi  ad  pabulu  probatur . 
No  tamen  indociles  nafa  nos  effe  uoluitiK  uita  cdfeffa  fecit  etia  ubi  bona  certa  non 

Tfeccrat.Qpamobremptius  dicamus  crimina.  Genera  Terra^:.  Ca.v, 

Erra  amara'  fiue  macra'  fiqs  ^bare  uelit.Demdftra't  ei  atn  degenetefqj  herbic 
Frigida  aut  retorride  nata.  Ite  uliginofi  tnftia.Rubrica  oculi.  Argillofi  qui  opi 
difficillia:qui(j  taftrosacuomeresigetibus  glebis  oneret . qqaliqdond  quod  opi: 
hoc&ftudui fitaduerfii.Ite  ecdrrario cineracea:»: fabulu albii.Nafterilisdefa callo 
facile  deprehendiduel  uno  iducufpidis.Catobreuiteriatqjexfuo  more  uitia  detere 
minat  .Terta  catiofamcauemeue  plauftro  neue  pecore  impellas. Quid  putamus  hac 
appellarione  ab  eo  tantopere  reformidari : ut  pene  ueftigiis  quoqj  iterdicat.''Redeaus 
ad  ligni  cariem. »cinueniemus  illaiqui  i tantum  abominantur  uitiararidi  fiftulofi 
fcabri  canefeentis  exefi  pumicofi.Plus  dixit  una  fignificatione:q  poffit  ulla  copia 
fermonis  enartati.Eft.n.  interpretatione  uitio^r  qda  nd  itaterqui  nulla  i ea  i telligi 
poteft:fed  natura  fua  anus  tetra.&  ideo  infacunda  ad  omniaiatqj  etiam  imbecilla. 
Idem  agni  optimii  iudicat  ad  radice  mdriuiplanicie  in  meridiem  excurtenterqui  eft 
tonus  italii  fitus.Tetram  uero  teneram  qui  uocef  pulla. Erit  igif  hic  optima  & opi 
fatiua.Intelligere  mi5  libeat  didam  mira  fignificationeteneraiSc  qcqd  optari  debet: 
meo  uocabulo  luenief.Illa  temperate  ubertatis. Illa  mollis:facilifqj  cultuti:necmac 
didamecfitiens.Illapoft  uomerenitefcens:  qlem  fons  ingenio^r Homerus  in  armis 
abeo  cilata  dixit.addiditqjmiraculu  increfcentisrquanuis  fieret  in  auto.Illaqmrec 
centem  exquirunt  improbi  alites  uometem  comitantes:  coruique  aratons  ueftigia 
ipfa  rodentes.  Reddatur  hoc  in  loco  luxurii  quoqj  fentenria  Si  aliq  in  ^pofitu.  Certe 
Cicero  lux dodrinaj; altera:  Meliorafqt  uguetafutquiterta:qquicrocufapiunc. 
Hoc.n. maluit  dixiffe:q  tedolent.Ita  eftprofedo.  Illa. n. erit  oprima:qui  unguenta 
lapiet. Quod  fi  admonendi  fumusrqualis  fit  terti  odotilletq  quiriturtcdtigitfipe 
etiam  quiefeete  ea  fub  occafu  folis  : in  quo  loco  arcus  cileftis  deiecerit  capita  fua. 

cu  a ficritate  cdtinua  immaduerit  hymbre: tuc  emittit  illii  fuu  halitum  diuinum 
ex  fole  conceptumicui  copari  fuauitas  nulla  poffit.Is  elTeodor  in  cdmota  debebit. 


r • - de  tecra  odore  optie  iudicabtt.Tilis  fete  ei'  noualibus  afa 

reptufq!  netiu  • ^ ftugibus  (jdd  feiedis  ead^  terra  utilior  fielligif: 

uetere  uiue.s  no'  fit.Eoq,  dihgltius  el.gedaefc 

quotiens  t „„3-  exiftimauete  lafla  . Opis  qde  facultas.n 

aurgenente  cdftat  e «loiic  poteft  atat.  poft  hymbres  aliq  ubertatis  umo  lente^ 
fc ens  Co-tta  in  by=antio  aft.cx  lUu  cetena  « quiquagena  fruge  fertile  capuminull.s 
crtoseftatabiletaunsipollhyrnbresuiliafello&apattealtetaiu^anuuoniete 

™al^^n“e  uidimus  frindi,  Terta.n. terta  emendati : utaliqui  ptxapiutiluper  tenuem 
pmguunieftaaut  graali.bibulaq,  fup  humidi  ac  prxpingueidement.x  operatu  eft. 

Ouid  enim  poteftlperareiqui  talem  colitr"  „ 

^ ^ DE  TcrraiquamBtitania  8:  Gallia  amat.  Ca.vi. 

A Lia  eft  ratioiqua  btitama  Si  gallia  muenere  alendi  eiiipfa.quod  genus  uocant 
matga.SpilTiotubertas  mea  mtelligif.Eft  adt  qda  teitx adeps  acuelut  gUdia 

potiLs  ibi  defa-te  fe  piguitudinis  nucleo.No  omifere  Si  hoc  gtxci. 

DE  Gnccorii  doditrina.  Ga.vii* 

/rAVidem-intentataillis.^Uucargyllionuocatcandidamargyllaiquainaegan^^ 

C'  Xgto  utat.fed  ritu  m humida  fngidaq,  terta.lllas  gall.as  btitan.afq,  locuples 
^K^^uta  dici  co-ueit.Duo  genera  fuerit.Pluta  nuper  exercen  coepta  q, hcienbus 

ingeniis.Eft.n.alba:ruffa:colubina;argyllacea:tofacea:atenacea.  Nata  duplex : rfpa 

au®  pi-guis.Expetimenta  utnufq,  m manusiufufcp  geminusmut  ut  fruges  mtu  alant 

autLSac  oabulu.Ftuges  alittofaceaalbaiquxfi  (itinter  fores  reperta  : eft  ad infi. 

nita  fettilislue?!  afpera  ttadUf.ac  fi  nimia  iniedla  eftiexurit  folu  Proxima  eft  mffa: 
qux  uocafcapnumatgos  intermixto  lapide  terrxminutx  hatenofx  Lapis cotud.tut 
inipfocipoipnmifqjanisftipula  difficulter  cxditur  propter  lapides  Impendio  m 
mmLoLtate  dim.dio  minoris  q cxterx inuebif.  nfpergit  _tata:faleeam  mifceti 
putat . Vttuqj  hoc  genus  femel  iniead  m.Lanos  ualet  Si  frugu  Si  pabuli  ubertate. 

DE  Terratu  generibus.  Ca.viii.  m j n - 

QVx  pingues  effe  fentiufiex  lis  prxcipua  alba.Plutaeius  geneta.Mordaallimu 
quod  fupra  diximus. Altetd  genus  albx ctetx argdtaria  eft.Petit  ex  alto  mcen/ 
tenos^^es  adtis  pletunq,  puteis  ore  anguftatis  intus  ut  m metaUis  fpatiante  uena. 
Hac  maxie  btitinia  utif.Durat  dnis.lxxx.Neqj  eft  exemplu  ulliusiq  bis  m uitahanc 
eidem  miccent.Tettm  genus  cididx  glifchtomargon  uocat.Eft  autem  creta  fullonia 
mixta  pingui  tettaipabuli  q frugu  fettiliotiita  ut  meffe  fubl^  ate  fementem  altera 
Ixtiffima  fecet.Du  in  truge  eftmullu  aliud  gramen  emittit.Dutat.xxx.anis  denfiot 
iufto.Cymmi  md  fttagulat  folu.Coliibina  gallia  fuo  nomine  glaucopelon  appellati 
glebis  excitaf  lapidti  modo.Sola  gelatione  ita  foluit'  :ut  tenuiffimas  bratteas  laciat. 
Hxc  ex  xquo  fertilis.Hatenacea  utunf  fi  alia  n6  fit  in  uliginofis  uemcibus.flt  Ii  alia 
fitiubi  hos  gentili  folos  nouimusiqfertiliffimu  agtu  colentesiqcuq;  tetta  ilta  pfdK 
tres  effoffa  Si  pedali  craffitudme  mieifta  Ixtificdt.Sed  ea  nd  diutius  a'nis  dece 
Hedui&piiftones  calce  uberrimos  fecere  agtosiqux  fane  & oleis  & umbus  utildlia 
tepentur. Omnis  adc  marga  arato  iniicienda  eft : ut  medicamentii  tapiatut:  & limi 
defidetatahquantula.Qux  pnmo  plus  afpera  Si  qux  m herbas  nd  effudit  .alioqmn 
nouitate  quxcuqj  fueritifolum  Ixdet.Ne  fic  qde  pnmo  anno  fertilis . Interelt  Si  q 1 
folo  quxtatur.Sicca  enim  humido  melior. Ando  piguius.Temperata  alterutra  cteta 
ucl  columbina  conuenit.  _ ^ . 

DE  Cineris ufui&defimo.Etquxfataubetioteterrafaciatiacquxurat.  W.  • 

'‘ri^  Ranfpadanis  cineris  ufusadeo  placetiutanteponantfimo  lumento^.quodqa 
JL  leuiffimii  eftiob  id  exurut.Vtroc^  umen  patitet  non  utuntur  in  eodem  atuo- 
nec  in  atbuftis  cineteinec  quafdam  ad  ftuges  ut  diximus.Sunt  qui  puluete  quoque 
uuas  ali  iudicent:  pubefcentefqj  puluetentiK  uitiu  atborumq!  radicibus  afpgan  • 


Quodcetm  eft  narbonenfi  ^ufdi  & uindemias  certius  fic  eo  coqui;  qa  plus  puluis 
,bi  q fol  co'fert.Fimi  plutes  diffcrentiK.Ipfa  res  atiq.Iam  apud  Homej;  regius  fenex 
agrum  ita  fuis  manibus  Ixtificans  repitur. Argeus  rex  in  grarcia  excogitaffe  traditur. 
Diuulgaflfe  uero  Hercules  in  italia.qusregi  fuo  Stercuto  Fauni  filio  obhoc  iuentii 
fmortalitate  ttibuit.M.  Varro  priciparu  datturdoji  fimo  ex  auiariis. quod  etiam  pa- 
bulo boum  fuuqj  magnificat . neqj  alio  cibo  celerius  piguefcere  affeucrat.De  noftris 
moribus  bene  fperare  eifi  tanta  apud  maiores  fuere  auiaria;ut  ex  iis  agn  ftercorarer'. 
Ptoximu  Columella  colabanis:  mox  gallinariis  facit  tnatatm  alitii  damnato.Caiteri 
aurSorescofenfu  humanas  dapes  ad  hoc  in  primis  aduocat.Alii  ex  iis  praferut  ho- 
nimii  potus  in  corio^i  officinis  pilo  madefacto. Alii  per  fefe  aq  iteru  largiufqj  eriam 
qcii  bibitur  admixta. C^ippe  plus  lamibi  male  domandu  eflicQ  ad  uirus  illud  umi 
homo  accefferit.Haic  futcettamina  qbus  iuicemad  tellurem  quoqj  alendam  ututut 
homines. Proxime  fpurcicias  fuii  laudant. Columella  folus  damnat. Alii  cuiufcunqj 
qdtupcdis  exitiofu . Aliqui  coluba^i  prafeft.  Proximu  deide  captari  eft.  Ab  hoc  ouiii . 
Ueide  bou-Nouiffimus  lumento^i.Ha  fuere  apud  pnfeos  differentia. fimulqj  pra- 
ceptanon  inucnio  re  tali  utenduquando  &hic  uetuftas  utilior.  Vifumqj  laeft  apud 
quolda  prouicialiii  in  tantu  abudate  geniali  copia  pecudu  fanna:  uice  cnbtis  fupet' 
iniicufetore  afpeduq;  temporis  uiribus  i quadi  etia' gratia'  mutato. Nuper  repertum 
oleas  gaudete  maxime  cineree  calcariis  fornacibus. Varro praceptisadiicit  equino: 
qfii  leuiifimum  fegetes  aledas. Prata  uero  grauioreiac  quod  ex  hordeo  fiat.  Muh 
talqj  gignit  herbas.Quida  etia  bubulo  lumento^i  prafetutiouilliiq;  caprino. Oibus 
ucto  afinfuiquonia  lentiifime  madant.E  corratio  ufus  aduerfus  urruqj  ptonunciat. 
Inrerdesaucdftatmihil  effe  utilius  lupini  fegeteipriulqfiliquet  aratro  uel  bidetibus 
uerfaimanipulifuecirca  radices  arboji  uel  uitiu  obrutis. Etiam  ubi  non  fit  pecus  cul- 
mo ipfo  uel  eria  filice  ffeteorare  arbitrant". Catoiftercus  unde  fiatillramentailupinu: 
paleasifabaliaiac  frondis  iligneasiquemafqj  ex  fegeteeuellito.  Ebulum  i cicutamidi 
arcu  falidla  herba  auiHaiuluaq;  ea  fubflernito  ouibusifrondemqj  putridam  . Vinea 
fi  macruentifarmeta  fua  cdburitoidt  inde  marato.Itemq;  ubi  farurus  ens  frumenrii: 
oues  ibi  deleiftato.Nec  non  dC  fatis  qbufda  ipfis  pafci  terra  dicit.Segetem  ftcrcorant 
fruges  lupinu  faba  uicia. Sicut  e cdtrario  cicer  quia  uellitur  & quia  falfii  eftihotdeii 
foenugracuieruu  . Hxc  omnia  fegeteexututi&dmaquxuelluf.Nucleos  ifcgetene 
indideris . Virgilius  & Imo  fegete  exuti  & auena  & papauere  arbitratur . Fimeta  fub 
diuo  edeauo  loco  & qui  humore  colligatiftramento  intedla  ne  in  fole  arefcant.Palo 
e robore  depadfo  fieri  iubet. Ita  fore  neinnarcant"" iis  ferpentes. Fimum  mifcere  rerrx: 
plurimu  tefertifauonio  flante  ac  luna  fitiente.idpletiq;  praue  intelligunt  a fauonii 
ortu  faciendu. ac  februario  menfe  tantuicu  id  plcraqj  fata  aliis  poffulent  menfibus. 


De  Satione  arbo^i&cii  auulfione  nafcutur  arbores.  Ca.x. 


3c  degenetanriaifiC  ifito  reftitueda. Interdii  etia  caftanex.Quibufdam  natura  contra 


Uurus  plonbus  aSlatu  GccLce  legit':  e.padlt.::^, 

fimili  modo  ferut.  ferendu  paratas  urina  madefaciunt, 

tarxme '^^‘^”""°„^fl„^,^aeculcit;donecau^^  cutis. Al.oqui uligo infeRat: 
alti  ,n  qualo  pcdib  ^u.tudie  uicen*  fere  acetuatf  mife  mat^ 

nec  patit  nafa.In  f p ^ p^  jjpq  t^lea  tantu.Myttl  genera  onia  i ca-pa-ia 

tio.Eacde&ptopaginefemnt.T  umptaU^^^^^^ 

baccis  ferunt : roms  feo^f-eaq!  mttira tefte  citcunligariiatq!  ita  fenipaticte 

f'''d^fi^L  exql"uugul/diletant  Sic& 

foredehtatis.ex  quo  uug  .nonia  a trimatu  tcmpeftiuu  eft  traffette. 

fpmaiyarculita.Pilasaut  y P ^ 

Inter  eaiquar  ^ .^duracalidaqi  teL.Inpfgui&huida 

'"milnllereS^^^  falcatas K e nouella:  fimoqidiluto  maceratas 

mori  ac  lterilLlcere.Dj;r  q Mucrone  defigi  aaem  latens.In  aquilone 

ptnduu:  autpndieq  j ;^„one:palmo  inter  fe  diftantesidenis  die/ 

fpedlareiternas  fimul  f • ,8 

bus  adaqri  donec  gra  e eat.  ^ug  an  additisiaurut  laurus  qus  bacis  feritur . 

Pinea: nucleis  feptenis  fe  r . 5,  j ^ajice  planta  5J auulfione  ptoueniunt. 

Gtrea  humidis.N«ura  6i  plantaria  demonllrauit: 

umbra  turba  indigefia premitmt  in  launs.pun  ‘P 

mifq:uites.Cotonetlitafatudegenerat.ExeodeinuenWeft:fe^^^^ 

Sa  e^go  fii  fuccofiqj  bipalio  fubaautaduenis  hofpitaleiK  q ‘!£’iSlmacei 
qua  tranfferendu  fit.  Ante  omnia  elapidaturn  munitumq:  j 

eeneris.Quamminime  rirnofime  penetras  fol  exurat  fibras. 

fer"  L fluter  fe  contingant:  «t  noceant.Pr.ter  alia  uiaa  etiam  “«"".f  * " 

farnnco-uenitfapius:he.bafq,auelli.Pra:Cereafeminaipfaftuticanti^ 

falcd  pati  cdfuefcete.  Cato  8e  furcis  crates  imponi  lubet  altitudine  homm 
reapiendi.  atqi  integi  culmo  ad  frigora  arcenda  Sic  piro^i  „„ 

fic  pineas  nuces . fic  cupreffos  femine  fatas  SC  ipfas.Minimis  ^ g _ 

perfpiciquada  poffint-No'  omittendi  natur,  m.raculu  : P^/“  ^ „,s  fun 

tanto  maiore  tritici  & hordei  grano  : ne  quis  faba 

habftmalo^ipiro^eq!  feminafHis  prfcipiis  tefpuete  fecures  ^ Hxc 

ponderibusLmenfis prelaiarborisuelis turribus munfqiimpelledrs an 

eft  natura  eius.h.c  potentia. Sup  orna  erit  e achryma  nafa  ahq^“a.  , . „ 
mus.Ergo  e cupreffo  femina(mas  enim  ut  diximus:no  gignit)piluls  coi  a 


docui  mefibus  ficcat"  fole:ruptasqi  emittutreme  formicis  mire  expetitu : apliato  ctii 
iniraculotacali  animalis  cibo  abfumi  natalem  tanta^i  a^bo5^.Serit''mcnfe  aprili  arca 
xqca  cylindrisiauc  uolgiolis  defu.tetraqj  cnbris  fupccrmf  pollicis  craffitudfe . Cotra 
imanc  podus  attollere  fe  no  ualet.  rctotqucfqi  fub  terra.ob  hoc  parcit  ucftigiis.Lem> 
tei-  rigatur  afolis  occafu  m trinis  dicbusiuc  a:|litcr  bibatdonec  erupat.Differut''poft 
anu  dodratali  filo.cuftodica  t^enemt  uindi  ca?Io  feratur  ac  fmc  aura.Muuqj  ditflu 
periculu  tatu  co  dieeifi  roraucne  quantulucuqj  hymbrc:aut  fi  af?lauent.Dc  reliquo 
CUCI  fuc  perpetua  fecuritatc.Aquafq;  poftea  oderc.Etzizifa  grano  ferufmefcapnli. 
Tuberes  melms  mferut  i pruno  fjlueftti  6c  malo  coconco.Et  i calabtya  ea  eft.  Spina 
filueftns:quarcuncp  optime  6C  mixas  rccipitiutiliter  foebos . 

PDE  Tranfferendis  feminanistSi;  Vlmis  ferendis  ficfcrobtbus.  Ca.xi. 

Laneas  cx  feminario  tranfferce  i'  aliud  priufq  fuo  loco  ponat-opetofa:  priccipi 
arbitcordicet  cranflatione  folia  latiora  fien  fpondeat.  Vlmo^i  priufq  folio  uefiianc". 
Samara  colligenda  efteitea  martias  kalcn.cuflauefccreincipitidefdebiduo  i umbra 
liccaca  ferenda  denfa  in  refratflo  terra  fuper  mmutatim  cribrata  craffitudinc  qua:  in 
cuprefhs.Pluuix  fi  non  adiuuent:nganda . Dcfercncbe  cx  areati  ucnis  poft  annu  in 
ulmanainteruailo  pedali  in  unanquaqj  parte»  Maritas  ulmos  autumno  ferere  uti-' 
lius;qma  carent  fcminc»Na  cx  c plantis  feruntur.In  arbuftu  quinquennes  fub  urbe 
tranfterut':auc(uc  qduCda  placcc)qu2E  uicenu  pedu  elfc  ccrpcrut.Sulco  qnoucnarius 
dicitur:alrirudine  pedu  tnum:pan  alricudinc.fid  eo  amplius  arca  pofitas  pedes  terni 
undiq;  e folido  adaggerantur.  Arulas  id  uocant  in  capania.  Intcrualla  cx  loci  natura 
fumuntur.  Aridiores  ferendas  in  capcftribus  cduenit.Populos  & fraxinos  qa  feftini'' 
tius  gcrminanc:difponi  quoqj  maturius  cducnit.Hoc  eft  ab  idibus  febru.plantis 
ipfasnafcences.In  difponendis  arboribus  atbufhfqi  ac  uineis  qncuncialis  ordinu  ro 
uulgaca  & nccciranarnd  perflatu  modo  unlisiue^ifiCafpeiftii  grata  quocun^  md  in^ 
tucare  in  ordine  fe  porrigente  uerfu  . Populis  eade  ratio  femine  qua  ulmos  ferendi: 
traufferendi  quoq?  c feminariis  eadem  & filuis.  Ante  omnia  igitur  in  fimile  trafferri 
tcrraaucmeliore  oportet. necetepidis  aut  prxcocibus  in  frigidos  aut  ferotinos  fituss 
ut  ncqjexiis  i illos. Prsfodere  ferobes  antc(fi  fieri  poirct)tanto;donec  pingui  cefpite 
obducantur.  Mago  ante  annu  ficti  lubetmt  folc  pluuiafqi  cdbibanttaut  fi  conditio 
largita  non  fitrignes  i medios  fien  ate  menfes  duosjnec  nifi  poft  hymbres  in  iis  feri. 
Altitudine ea^i  inargiUofoaut  duro  folo  tnu  cubitori cfTc  m qqj  partem . In  prunis 
palmo  amplius. ubique  caminata  folTuraorecomprelTiorc  fint.  Nigra  uero  terra 
duo  cubita  6i  palmum  qdraris  angulis. Eade  menfura  grxd  aucilores  cdfcnriuntmon 
alaoresqnofcmipcdecUedebereincc  latiores  duobus  pedibus*  Nufq  ucco  fctqpede 
minus  altos : quonia  i humido  folo  ad  uicina  aqux  perucniat.Cato  fi  locus  aquofus 
fit  inquit : latas  pedes  temos.  In  fauabus  imifqj  palmii  6C  pedemialritudic  quattuor 
pedu:eas  lapide  cdfterniiaut  fi  non  fit  perticis  falignis  uitidibus.Si  neqj  cac  fint:  far-' 
mcntisiita  utin  altitudinem  femipedem  trahantur.  Nobis adiidendum  uidetur  cx 
pracdiifla  arbo^  natura : ut  altius  dimittantur  cs:qux  fumma  tellure  gaudent:  tanq 
fraxinus:olea.Hxc  6i  fimtlia  quaternos  pedes  oportet  demitti . Cxteris  fat  cfl;  fi 
altitudinis  pedes  ternos  effecerint. Excide  inquit  radice  iffam  Papyrius  Curforimpe-' 
rator  ad  terrorem  prencftino^  prxtons.Deftiingi  fccurius  fe  tefie:  innoxium  abradi 
partes:qux  fe  nudauent  terra. Aliqui  lapides  rotudos  fubiici  maluntiq  & cdrineant 
humordadtrafmitcanc.No  item  planos  faccre:&:  a terreno  arcere  radice  exiftimaces. 
Glarea  fubftrata  inter  utranqjfetcntia  fuent.  Arborem  nec  minore  bima  nec  maiore 
trima  tranflcrri  quida  praeapiut.  Alii  cum  annu  impleat. Caro  craffiorem  quinque 
digicisnon  omific.Idem  fiabftineretrmendianamcili  partem  fignarcin  corricc:  ut 
tranflata  ufdemS;  affueris  ftatuerctorismeaquilomx  meridianis  oppofitx  folibus 
findcrduriCii  algeiet  meridianx  aquilonibus , Quod  e diuerfo  affetffat  etiam  qda  in 


uite  fjcoqj  pmutantes  in  co'i:tariu.DenfioM.n.foliaita  fieti  magifqj  protegere  frufta 
&L  minus  amittere,  ficuoj  fic ena  fcanfile'  fieri-Plenip  id  demu  cauetiur  plaga  depu. 
tati  cacuminis  meridie  fpeftet : ignari  fiffuris  mmii  uaporis  opponi.Id  qde  in  hora 
dieiqufta  ueloiftaua  fpedlare  maluerim. Aecp  latet  non  negligenduine  radices  mora 
inacefeaerneue  a feptettioibus:aut  ab  ea  parce  cxli  ufqj  ad  exorcii  brumalem  uento 
flante  effodiat  arbotes:autccrtc  non  aduerfx  iis  uentis  radices  prxbeantur . Ptoptet 
quod  emoruit  ignaris  caufx  agncolis.Cato  omnes  uentos  & hyrnbrem  quoqj  in  tota 
tranflanone  danac.6d  hoc  ^denc  qplutimu  terrx  in  q uixerinc  radiabus  cohircre:  ac 
totas  cefpite  arcriligaa.Cu  ob  id  Cato  m cordibus  tranUern  lubeat.Proculdubio  uti' 
liiTime  qde  fuma  tetra  cotentus  cft  fubdi . Quida  punicis  malis  fubftrato  lapide  no 
nipipomd  m arboribus  tradat. Radices  inflexas  pom  melius.  Arborem  ica  locan-ut 
media  fir  conus  fcrobisnecefTariu.Ficusfi  inficiliaibulborum  hoc  genus  eflifcntuc; 
ociiriine  ferre  craditurpomu:neqj  uermiculationi  obnoxium. Quo  uitio  hon  carent 
reliq  pomafimilicet  faca.Radicu  cius  magna  adhibenda  cura  ut  exemptas  appareat: 
nd  auulfas  : quiu  dubicec,'^q  tatide  fid  reliqua  cofeffa  omittimus  « ficuti  terrram  circa 
radices  feftucaco  Ipiffanda,  Quod  Cato  pnmu  m ea  re  effe  ccnfcc.Plagam  quoque  a 
trunco  oblini  fimo  & follis  prxhgariprxcipies-  DE  Interualiis 

platanda^farbo^i.Ecubnsi&ftillicidiis.EcubiplataridebeaC.  Ca.xii. 

7 Vius  loci  pars  cft  ad  interualla  pertines. Quidam  punicas:&  myrtos;  & lauros 
defioresferiiuftcrunt.  In  pedibus  cn  nouems.Malos  amplius  paulo. ucl  magis  ctia 
piros. magifqj  amygdalasrdC  ficus. quod  optime  diiudicabit  ramosi  amplitudinis rg': 
loco^qj : & umbrx  cuiufqj  arbons:quoma  has  quoqj  obferuari  oportet.Breues  funt 
quis  magnati  arbo^:^  m orbe  ramos  nrcinenttuc  in  malis  pinfej  . Exdem  enormes 
ccrafisilauns.Iam  quxdaumbra^  proprietas. lugladiu  grauis  & noxia:  etiam  capiti 
humanoromnibufq!  iuxta  fatis.Negac  germina  &L  pinus.Scd  uentis  utraque  refiflit: 
quonia  & ^cccfti  umea^; ratione  egent.Stillicidia  pinus:quercus:ilicis  poderofilTia. 
Nullu  cuprcfti. umbra  minima:&  m fc  citcuuoluca.Ficoru  leuisiquis  fparfa.idcocjj 
inter  uineas  fcti  non  uecantur. Vlmo:^  Icuistccia  nutnes  quxcuqj  opacat.Sed  attico 
hxc  quoqj  uidef  e grauiflimis.  nec  dubito  fi  emittat  in  ramos.  ConftnAx  qde  ulmi 
noxia  efle  non  arbitror. lucunda  dC  platani  qq  crafTa.Licct  gramini  credere  non  foli: 
haud  alia  Ixtius  operiente  toros  . Populo  nulla  ludentibus  foliis.  Pinguis  alnoiTcd 
pafcens  fata. Vitis  fibifuffiat  mobili  folioriadtacuqj  crebro  folc  ubra  ce'pera's . Eode 
graui  protegens  in  hymbre.Omniu  fercleuis  umbraiquo^;  pediculi  longi. Non  fafti^ 
dicnda  hxc  quoqj  faencia.-atqj  non  in  ultimis  ponenda,  qn  quibufqj  fatis  ubra:auc 
nutrixautnouercaeft.Iuglandiu  qdepmo^qj  & picca^  dC  abietis  qcuqj  attigere:  no 
dubie  uenenueft. Stillicidii  breuis  diffinitio  e.Omniu:  qux  ^ietftu  ftodis  ica  diffu'' 
dunt'*:  ut  p ipfas  non  defluat  hymbrcsiftilla  fxua  eft.Ergo  plurimum  intererit  hac  In  ' 
quxftionc  terra  in  q feremusiin  qtu  arbores  qfqj  alat.Ia  p fe  colles  mmora  quxrunt 
iccrualla.  Ventofis  locis  crebriores  feri  coducic.Olea  tn  maxio  interualloidequaCa'^ 
tonis  xcalica  fententiacft.In.xxv.pedibus  mmimu:plurimu.xxx. feri. Sed  hoc  uanat 
I0C09;  natura. Non  alia  maior  in  bctica  arbor.  In  africa  ucro  fides  penes  autftorcs  cnt. 

, Maliarias  uocari  multas  narrat  a podere  olcuquod  ferat  anuo  prouentu  . Idco.Ixxv. 
pedes  Mago  interuallo  dedit  undiqj  ena  in  macro  folo  ac  duro  atqj  uentofo.  Cu  rnK 
nimu.xlv.Betica  qdem  uberrimas  mefles  mter  oleas  metit.  Illam  infcitiam  pudenda 
efle  c6ueniei:&  adultas  mter  fefe  lucftari  lufto  plus.dd  in  fcnctfta  prxcipitarc:auc 
runqjipfis:qui  pofuere  coarguentibus  imperitia  fua  totas  excidere.  Nihil  eftfocdiui 
agricolis:qgeftxtci  pcenicentia. multo  lam  ut  prxftetlaxitatc  delinquere. 

Qux  Arbores  tardecrefcat:&quxcelenter;&derabina.  Ca.xiu. 
i Vxdaaut  mtura  tarde crefcuc.&l  m primis  femme  ta'tu  nafcetia:  elongo sUo 
duratu.  At  qux  cito  ocadutiuelocia  fut;ut  ficus;punica:prunus;malus:pirus' 


/PV  Vx. 


myttustfalixiSdtameatecediiccliuitus.In  trimatu, n. fere  indpmt  ofledentes  dc  ante 
Ex  iis  letiifia pirus . OafTinia  diii  cypirus  8c  pfeudocapinus  frutex.Dtmus.n.florcc' 
femH?  pfof'^rt:.Ornmaucro  celerius  adolcfciicftoloriibus  ablatismnamqj  mnirpem 

redacflis  alimetis.Eadc  nata  & ^pagines  docuit*Rubi  naqj  curuan  gracilitate  SiC  fimul 
^cericate  nimia  defigilt  turfus  m terra  capica.Itc^qj  nafcuncx  fcfe  repleturi  omnia: 
ni  refiftat  culturai^tfus  uc  pofTic  uidcn  homines  terra:  caufa  geniti. Ita  peffima  atqj 
exeeranda  res  ^pagine  tame  docuitratqj  radice  acqri  utridem  . Eadem  autem  natura 
c hcdens.Cato  ^pagan  pra;ter  uitem  tradit  ficu  oleam  punica  malo^f  genera  omnia. 
Laucum:prunos:myrcus:nuces:aueUanas;6C  preneftmas;  platanu  . Propagationum 
duogencra:ramo  ab  arbore  depreffo  in  ferobe'  quattuor  pedu  quoqj.Sd  poftbicnni  u 
amputato  flexuiplantaqi  tranflata  poft  trimatu  : qs  fi  longius  ferre  lib^t:  in  qualis 
fhnm  autuafis  fitltilibus  defodere  ppagmes  aptiffimuiutm  lis  ctanfferanc.  Alrcru 
genus  luxuriofius. radices  in  ipfa  arbore  folliarando  traieais  p uafa  firtilia  uel  qlos 
tamis  tcrraqi  arciipa(itis:acqj  hoc  bladimento  ipetratis  radicibus:mterpomaipfa& 
cacuinma(m  fuma.n.  cacumina  hoc  modo  petunt  audaci  ingcnio)atbore  alia  longe 
a tellure  faaedi.Eode'  quo  Cupra  biennii  fpano  abfcifa  propagme:&  cu  qlis  illis  fata, 
ijabma  herba  ^pagine  rerit:&  auulfioe.Traduc  fece  umi  aut  c parietibus  latere  tufo 
mire  ali.Iifdc  modis  rofmarinufcrunt:6^  ramojquonianeutn  femen,  Rododendron 
propagine  & femine.  DE  Satione  arborum:&  mCitione.Ecquomd 

mucnta  fit  tenera  inferendi  implaftcano.  Ca.xiiu. 

S Emine  quoqj  infererc  natura  docuit  raptim  auium  fame  dcuoratorfolidoqi  Bc 
alui  tepore  madido  cii  foecundo  fimi  medicamine  abietito  m mollibus  atborii 
Icdticis:  dC  uencis  Depe  cranflato  in  aliquas  corcioi  nmasjunde  uidimus  cetafum  m 
falicc:  platanu  m lauroilauni  fcerafo:fiC  baccas  fimul  difcolores . Tradut  Si  mone^ 
dulacodcnte  femina  inthcfauros  caucrna^  ciufde  rci  p«berccaufas.Hinc  nata  im 
oculauo  futonx  fimili  fiftulaaperiedi  m arbore  oculii  cortice  cxcifoifcmcqj  icludcdi 
eade  fiftula  fublatu  cx  alia. In  fids  aut  Si  malis  hxc  fuic  inoculatio  anciq.Virgiliana 
quxntfinu  in  nodo  germine expulfi  corticisigcmmaqj  cx  alia  arbore  fcludit.Et  hac' 
tenus  natura  ipfa  docuit. Infmoncm  aut  cafusmagiftcr  alius:5tfpcnc  numerofior: 
ad  hunc  modii.  Agricola  fcdulus  cafafepis  munimento  cingens : quo  minus  putre^ 
fcerent  fudesdime  fubdidit  exhedera.  Ac  illx  uinaa  morfu  apprehenfx  fua  ex  alieno 
fccereuicamrapparuitq?  rtuncu  clTepro  terra. Aufert  crgofcrraiqualiterfupcrftcies: 
Icuigat  falce  truncus. Racio  poftea  duplex.Et  prima  mter  corticem  Iigniiqj  mfetcdi. 
Timebat  pnfd  truncii  fidere.  Mox  inforare  aufi  medio.  Ipfiqj  mcdullxcalamu  ipn^ 
mcbat  unu  infereces.ncqj.n.plures  capiebat  medulla  fubnlior.Poftea  ratio  uel  fenos 
adicat  mortalitati  eo^i  cx  numero  fpccurrccc  pcrfuafa  per  media  truco  lenirer  fiffo  : 
cuncoqj  tenui  hfluram  cuftodiente:  donec  cufpidatim  dcafus  defeendat  m nmam 
alamus. Multa  in  hoc  feruanda.Pnmu  omniu  qux patiat*  coitu  talearbor:6i  cuius 
arboris  calamus.  Varie  quoqj  flC  no  iifdem  partibus, Subeft  omnibus  fuccus.  Vitibus 
hcifqj  media  ficciorai&cfumma  parte  conceptustideo  illincfutculi  petuntur.  Oleis 
cicca  medias  fuccusiinde  & furculi. Cacumina  ficiunc.  Fadllimc  coalefcunc.Quibus 
eadem  corticis  nata:  quxqj  panter  florentia  eiufdem  horx  gignationem  fuccorumq? 
fotictatem  habent. Lenta. n. res  quotiens  humidis  repugnant  ficca:mollibus  corticii 
duri.Rcliqua obferuatio  ne fiOTura  innodo  fiatircpudiat  quippe aduenafhofpicalis 
duritiamt  m pteniddifliaine  longior  multo  tnbusdigicis:neobliqua:nc  trallucens. 
Virgilius  ex  cacumine  inferi  uetat.Certumqjeft  ab  humeris  arbo^  onentem  xftmii 
fpedatibus  furculos  petcndos;&:  e fetaabus  fide  germine  nouellornifi  uccuftx  arbori 
Jnferant'".ii  enf  robuftiores  effe  debent. Prxterea  utprxgnances;hoceft  germinatione 
turgentesifld  q parere  illo  fpetauerintano.  Bimi  uci(^  nec  tenuiores  digito  mimmo. 
inferunt  aut  fid  inucefi  cu  id  agifiut  minor  altitudo  in  ladcudinem  fe  fudat.Antc  6ia 


Calami  exacutio  rneduU  , - ■ Ouod.  facillime  cdtingit  tinifluiaq  radctibus 

f«.datcaneo  tt.busnoapl.ord^^.s.g|od  Ucm 

r^NeteSp^^t^n^urcortextepH^^ 

dcpnmat.lMeiaxeuu  f . „.Ml,maois  aaticlos:qaillomolabathumotemtmo 

““'"‘‘xs^utruis 

fura  teliqt.Qm<la  ueftigi  Kbettatc  dehifcendt.  Quxda  m platano  mfiu 

poftea  cuneos  figut  cotinence  ui  j.  cottice  K lignu  mferi  melius  cuneo 

^odedie  tratferac^S.crafl-ior  tru^sinfeaOT 

optime  olTeojne  uelun  lanugineiquacfi  cdprehendit  infinimi 

bruma  adadlu  udiffime  arttingic. Interere  aptiffimu  qpximii 

putrefaat.  Incolumi  p„,nete  calami  fex  d-eitoRi  longitudine  no  aplius 

Lr.patiatnodo9itma^rat.o.E— 

debet. Oito  arulis  „om  Si  ctrculim  Exiis  qu*  cdmentatus  eftifacile apparet 

remfubigi  iubet.idqj  interponi  Si  aKUhm  Cx  q 

lUa^tateintetlignuSicotticemec  alio  rno  i^ 

digito^i  calamos  dimutere.  F-  i^n^nEenteiboc  eft  ficca.Pratera 

bus  L.poft  mdemia.(^^^s^^«  & t^os  p ^ 
tc'pusurget:inatannbusfegemis.praiterqinoiea.c  „„o&ficu;q5 

^ baber  fub  cotticeiq  nimius  mutis  nocet . Punica  ueio  a.  ncu.qq 

rsfcafmumcmftn«~ 

Tl“'auL“iLfctobibus  ficds  ftramento  op«“^c 

mineexiftat  Cato  uitc  tribus  modis  infent.  Pcasfecflamfxndiiu  p 

uttiufqi  in  obliqua  latete  cdtratio  adtafo  lurSis  medullis 

terebrare  uitem  in  obliquu  ad  medullaicalamofqi  addere  logos  pe 

ligata  infita  intntaq!  illitum  opente  terta  calamis  fubredlls.No  ra  i 

gallica  uteret  tetebraiqux  excauat  nec  utitiquoma  aduftio  omnis  hebetat,  qj  ^ 

mafeere  incipiens  ligetur  calamus,  ^^cplus  q bims  ab  mfitoemn^t  o« 

utmme  alligatusibinaq,  circundatecur  aae  a duabus  "FP^.p.pculum 

humotiqmaxtme  utres  mfeftat.Dddc  cu  eualuiffent  flagella  pedes  binos.m 

mf.ti maderet-ubettati craff.tudme permiffa  . Vitibus 

sqnodlio  autumno  ad  germinationis  mitia.Satius  plantx  filue  f^btateni. 

rafnatuta  ficcionbus.Si.n.fatiux  filuefttibus  f,fl,ld.us 

teliq  cxlo  confla-t. Apriffima  infitis  ficcitas.Huius.n. remedium  appoli 
uafis  modicus  humor  per  emerem  diflillat. Inoculatio  rores  amat  leues . 

DE  Emplafltatione.  Capitulum  fextumdeamum. 


Mplaftri  ratto  & ipfa  ex  locularide  nita  uiden’  poteft.CrafTo  aut  maxie  romci 
coucnitficut  eft  ficis. Ergo  aputans  oibus  ramis  ne  fuccu  auocetmitidifiima  m 
qqj  prxapua  cernatur  hylaiicas:txempta  fcutula  ira  ne  defcendat  ultra  fertum 
cortici  imprimitur.ex  alia  cortex  par  cum  fui  germinis  mamaific  cdpage  denfata  ut 
cicatrici  locus  non  fit.6c  {fatim  unicas  fiatinon  humorem  non  afflatum  tecipicns. 
nihiloti^i^^^  tn  & luto  munire  & uiculo  melius.  Hoc  genus  no  pnde  reptu  uoluntiq 
nouis  monbus  fauet.  Sed  id  ctiaapud  ueceres  gracos  inuenitur:  et  apud  Catonem: 
q olea  ficuq?  fx  infeti  lufTit  menfura  ecia  pr^finita  fecudu  reliqua  diligentia  fuam. 
corticesfcalpro  cxcidi  quaccuordigito^longtcudie:&;  triu  laticudfejatqj  lU  coagme' 
oblini.Eadeiacione6iin  malo  . Quidam  huic  gencnmifcuerc 
fUTura  in  uitibus  exempta  cortice  cefTella  furculo  a latere  plano  adigendo.Totmdts 
infitaarborc.  Vidimus  iuxca  tyburces  tilia  6m  genere  pomosi  onufUalio  ramo  nu^ 
cibusialio  bacas:aliudeuice;fias:pins;punias;maIorumq?  genenbus.Sed  huic  fuit 
breuis  uita.Nec  tn  omne  experimens  aftequi  natura  polTumus.Qi^da.n.nafa  nifx 
fpontc  nullo  modo  queunt.Eaqj  immitibus  6d  defcttis  cantu  loas  proueniuc.Capa^ 
ciffima  infitd^omniu  dicit  platanusipoffca  tobunue^utraqjfapores  corrumpunt. 
Quarda'  oni  genere  mfetunt'':uc  ficus  ^dpunicx.Vicis  no  recipit  emplaftrarnec  qbus 
tenuis  ac  caducus  rimofufcp  cortex.  Neq?  moculanonem  Ciccx  aut  humoris  exigui* 
Ferciliffima  omniu  inoculatio:  poffea  cmplaffratio.SedurraqjififirmifTima.Etqu* 
cortice  nitunt  cacu:uel  Icui  aura  ocifTie  deplantanCInferere  firmifTimu  & foeciidius 
q fererc.  Exemplu  huius  rei.  Capiculu  feptimiideamu. 

NOneff  omitti  raritas  umus  exempli.Corellius  eques  romanus  Acefte  geitus 
infcruic  cafUnca  fuomcc  ipfa  furculo  in  neapolitano  agro.  Sic  fad:a  ecaftanea 
qus  ab  ipfo  nome  accepit  inter  laudatas. Poftca  hxres  ciufdelibercusxorelliana  ite^i 
mfeuit.Hsccftinter  eas  differentia  illa  copiofior.H^c  corellianamelior.Reliq  gna 
cafus  ingenio  fuo  excogicauit.-ac  defracflos  fecere  ramos  docuit : cu  pali  defixi  radices 
ccpifre't. Multa  ficferuc. In  pnmifqj  ficus:omnibus  quide alus  modis  nafcens  : pra;^ 
terq  talea. Optime  qde  fi  uafHore  ramo  pali  modo  exacuto  adigat  alte  exiguo  fupet 
terra  reliiflo  capice:eoqj  ipfo  harena coopto. Ramo  feruc  dc  pumca  palis  laxato  prius 
meatu:iccmyrcus.  Oiii  ho^  logitudine  triii  pedu:cranfitudine  minus  brachiali. Cor'' 
ticcdiligenter  feruatouriico  exacuro.Myrrus 6: taleis  fenCMorus  talea  tituiquoma 
in  ulmo  ea  mferi:teligiofulguru  ^hibet  Quapropter  de  talea^fatu  nucdicedu  efl:  ♦ 
Scruandu  in  eo  anceoniaruc  calex  ex  feracibus  fiant  arbonbus:necurua::neucfcabra: 
autbifurcsEme  tenuiores  q ut  manii  ipleatrne  minores  pedalibustut  illibato  corcicc. 
arqj utfedtura  fferior  ponatur  fep;fii quoderit  ab  radice.accumuleturqj  germmatio 
terrajdonec  robur  planta  capiat. 

DE  Cultura  calea^i.Ec  qbus  temporibus  infitio  fiat.  Ca.xviii. 

BVxcuffodiedaicalea^  culta  Cacoiudicauerit.upfms  uerbisoptie  praeapieus* 
Taleas  olcaginasiqs  f fcrobe  faturus  erisicripedaneas  faato.  Diligencecq;  trac^ 
tato:  ne  liber  laboret:cu  dolabis  aut  fecabis.Quasin  fcmmario  faturus  crisipedales 
farito.Easficinrerico.locus  bipalio  fubadus  fu  bcneqj  gluttus.  Cu  talea  deminis: 
pede  talea  opprimito. Si  patii  defcendat : malleo  aut  mateola  adiicito  : cauetoqj  ne 
libru  fcidas.Cu  adiicisrpalo  prius  locu  ne  feceris  quo  talea  demittas. Ita  melius  uiuec 
talea. Et  ubi  crimcC  futuum  deniqj  cur^  fint:ubiIibcrfeuertet.Si  infcrobibusautm 
fulcis  ferasrternas  taleas  ponito. diuaricato  fup  cerramrnec  plus  qttuor  digitis. 
Tranfuerfo  femine  uel  oculis  ferito  . Diligenter  eximere  oleam  oportet  radices  q 
plurimas  cum  terra  ferre . Vbi  radices  bene  operueris:  calcare  beneme  quid  noceat. 
Si  quis  qu^racquod  tempus  olex  fercnd«Efit:agroficcoperfementem:agro  Ixtopet 
Oliuetum  diebus, xv.ante  xquinotffium  uernum  incipito  putare.Ex  eo  die  dies 
•Jfl.rcdtc  putabis. Id  hoc  modo  putato. Qua  locus  recHc  ferax  enc:qux  arida  erunt:6i 


/•  , ^„;,,v;mito.Ou.ilocusferaxn5erit:iJpluscoc{dito: 

f,  qd  uetus  mtetfregent  in  fecto.circa  oleas  aumno  ablaqueato:^  ftercus 

aratoqj  bene;enodatoq!^.  p j.irjme  mifcebitcis  lenuilTiinas  radices  exarabit, 

adiicito  . Qut  fepi  ina  radices  uires  olexabibut.Qua;  genera 

Rrdi«sfifurfuabibuticraff.ores^^^^^^^^^^ 

olearu  uel  m quo  pner  autumnu  & bruma  feti  luffit.In  cralVo 

ole. . Mago  1.1  colle  8C  f.cas  & "IS^l^Quod  prxcep.lTe  eu  afrtcx  itell.gitur , 
aut  humtdo  aut  fubtiguo  a ^ autumno  fi  libeat.Poft  xqumodlium.xl. 

Italia  qu.df  nuc  uete  j;  fiitiqbus  feti  noceat. Afr.cs  peculiate  qde 

m olealtto  elt  inlerere.v.^  Treiirai  6i  quotiens  opus  fitiut  eius  eadem 

atq,  tta  alta  Olea  ubi  quercus  effotla 

olmetac5ftent.Infeafautoleaftetcal^o^mo<m^^^^^^ 

fitimalc  ponifjquonia  uetmes.q  r , e.  jjirus  coptti. Vetus  oliuetu  ab  aqui- 

Ndmhumatetaleasauttccateipnufqf^^^^^^^ 

noiSiouetno  mtta  uergiliaji  e - a_,busannisafolftitio  duu  cubitotumfaobe 

mufcucitcudatctadta.Citcufod.autonteanm^al 

pedali  altitudme.Stetcotari  tertio  ano.Magoidem  y 

btumi  fen  lubet.Pira  no  eo  e tepme  niediahyeme  ab  occafu  fagitt* 

rotdda  ab  occafu  uetgtltatu  ad  ,qU  ad  occafum  fa^^ta. 

fubfolanu  aut  feptenttiones  pe  . n.uete&autumno.Idexmagnapte  freti 

Confefra.n.dete,npotefetendtqusta«oettu^ 

dccteuete.Eft  6C  aha  hora  oinittenda  nobis  no  tradus  alicuius  ronemi 

locsutilis  flam  cdfcmt. 

uerum  nacurx  potius  ind  g _ Co  infuU  & mtes  tunc  fent.Oteri  apud 

ftacm  radicem  quanda  capiantibC  ad  uer  parata  ueniant.a  ^ P 

tio  auferat  uires  Quxda  tame  ftatutum  tempus  am  habent 

dals  c^rca  bruml^ediuel  iferddt.De  pluribus  loco?:  f.tus  optime 

t aarfa  u™no  confer.  opottet.Sicca  8C  cal, da  autumno.Communis 

ratio  telpotaadhfic  moSadtftnbuit.  Motaabidibus  febtuams  m ; 

P,ta  in  aummnaittaut  btuma.xv.ne  minus  diebus 

Ls  1 .rem  fotb.s  prunis  poft  mediam  hyemen  tn  idus  febtuar.as.Siliqusg«ca« 
perfici  ante  brumd  per  autumnii.  Nuabus  iuglandi  & pmes  Sc  auell^x  gra  ? 
LLnes  a kalen.mLtiis  ad  idus  eafd£.Salia  & gen.fts  circa  martias  kalen.Hanc  m 

ficcisfeminenllainhumidisuirgareridiximus*  -.-a,  t -iAi  Q xix* 

Qux  arbores  focietate  gaudeant^Et  de  difapUa  ablaqueadi:& 

TT-*  St  etii ndc  noua  inferendi  rdme  quid  fcies  natui* 

P a Columella  excogitataiut  affirmat  ipfe.qua  uel  diuerfe  infon  5 
"TOmm  copulenturiut  ficiiatq,  oles.Iuxtahac  feti  ficu  lubetino 
q ut  contingi  large  poffitiramo  olear  q maxime  °btd>tuto.Eumq^^^,  ^ 

ite.im  tempore  edoman  meditatione  cutuadi.poftea  fico  adepta  f j.ftu 

tnmxtat^  utitj  quinquenni  folet!  detruncata  fupctfrae  ipfacj  deputat 


efladaro  cacumine  defigi  f cruce  ficicurtoditu  ufculistne  curuara  fugiat. Tea  quodi 
propaiiinii  infico^qj  temperamento  triennio  cdmuni  inter  duas  matres  coalefceret 
quarto  annoabfcifu  totu  adoptatis  eifemodu  uuigata  ratione  haud  mihi  certe  fatis 
cdperta  - Ccce^:  cade  illa  de  calidis  fngidifqj  & humidis&  ficcis  fupradida  ratio;& 
ferobes  fodere  moftrauic.In  aquofis  .n.neqj  altos  neqj  amplos  facere couenit.  Altos 
afhuofo  folo  & ficcoiut  qmaxie  accipiant  aquaicontincancqj.  Ha^c  & apud  ucteres 
arbores  colendi  ratio  eft.Ferucnnbus  em' locis  accumiiia'c  aftate  radices,  operiuntqj: 
ne  folis  ardor  adurat.Almbi  ablaqueantiperfiatufq;  admittut.  Iide  hyeme  cumulis 
a gelu  uindicanc . Contra  illi  hyeme  apetiunt.humoiemqj  fitientibus  quaerut . Vbi^ 
cunqi  circufodiendi  arbores  ratio  in  circuitu  pedes  in  orbe  temos  : neqj  id  in  pratis  : 
quado  amore  folis  humorifq)  in  fumma  tellure  oberrant.Et  de  arboribus  h*c  quide 
fructus  gratia  ferendis  inierendifqj  in  uniucrfu  fincdida. 

DE  Salitito&harudinecoj  &cattciis  carduis  ad  perticasipalos.  Ca.xx. 

X-w  Inc  reftar  earum  ratio: qua:  propter  alias  feturutiuineas  maximeicaeduo  lignoi 
I / Prinapacu  m iis  optinent  falicesiq^  fatio  fit  loco  madido  tamen  rcfoffo  duos 
pedes  6C  femipede.ralea  fefquipedaluuel  pcrticaiqua:  utilior  quo  plenior.  Intcruallo 
effe  debent  pedes  fenos  crim*. pedibus  binis  a terra  putatione  coercenturmt  fic  fe  in 
latitudinem  fundantrac  fmefcalis  rddeanCSalix.n.fcecundiorcftquo  terrx^pior. 
hasquocp  omnibus  annis  confodi  lubenc  menfeaprili.H^c  eft  uiminalium  cultura. 
PcKCicalis  dc  uirga  talea  feritur  foffura  eadem  . Perticas  ex  ea  luftii  eft  exdi  quarto 
fere  anno . Et  hx  aure  fencfcentiu  propagine  faremt  locu .pertica  fmcrfa  ac  poft  anu 
tecifa. Salias  uiminalis  iugera  figula rufficmt.xxv.uinesiugenbus.Eiufde  rei  caufa 
populus  alba  feritur  bipedaneo  paftmatuiralea  fefqpcdali  biduo  ficcaca  palmipedc 
interuallo: terra  Tupermiedta  duo^cubico^icrafTitudinc.Harundoetiamnu  dulciore 
qhi  folo  gaudet. Seritur  bulbo  radicisiqucm  alii  oculum  appcllatdodrarali  ferobe: 
fc.  ruallo  duii  pedu6t  femipedis.refidturq?  exfefcuetcreharudmeto  extirpatorquod 
unlius  reptu  qcaftrare  ficut  antea.Nanqj  mtet  fe  radiccsferpunt.mutuoq?difcutfa 
necant^.Tcmpus  inferendi  pnufq  oculi  arudinuintumcfcat:antekalendas  manias. 
Crefac  ad  bruma  ufqj:defmit(^  cum  durcfccre  inapir . Hoc  fignumquod  tepcftiua 
habet  exfura. Er  hanc  autem  quotiens  &:umeafodiedu  putant. Seritur  & tranfuetfa 
no  alte  cerra  condita.Erupuncqj  fingulis  oculis  totidem  plantx.  Serit  & deplantata 
pedali  fulco  binis  obrutis  gemmis: ut  cercius  nodus  terram  arrigat  prono  cacumine ; 
neroresconcipiac.Cxdicur  dccrefcente  luna.  Vineis  anno  ficcata  urilior  quiridis. 
Caftanea  pedamentis  omnibus  prxfertur  faalicatc  traiftatus:  perdurandi  pcruicada: 
regerminatione  exdua  ucl  falicc  lanrior.Qiiajnr  folii  faalc:  necno  harenofu:maxie<^ 
fabuliihuniiduaut  carbuculu:uel  tofictia  farina  qualibet  opaco  fcptenrtionalique 
& prafngido  fitumcl  etiadecliui.Recufat  eadem  gallia  rubrica  aeta:omncm<^  terr* 
fcEcundtcarem  : fen  nucediximusifed  nifiex  maximis  non  prouenit.necnifiquinis 
aoruati  fatis. Pcrfrigi  folum  debet  fupra  ex  nouembri  mefem  februaiiu:quo  foluta 
fponte  cadiic  ex  arborciatqj  fubnarciit.Intcruallafmt  pedalia  udiqj  fulco  dodracali, 
Exhoc  feminavio  trafferuc  in  aliud  bipedali  intcruallo  plus  biennio.  Siit  6c  ^pagfes 
nulli  quide faciliores. Nudata  emm  radicertota  m fulco  proftemit.Tucex  cacumine 
fuper  terra  relicHro  renafci cur  dialia  ab  radice. Sed  tranflata  nefcit  hofpicari . pauetqj 
nouitaccm. Biennio  fere  poftcaprofilit.Ideo  nucibus  poaufqua  radice  plantaria  cx^ 
dua  itnplcnt  .Cultura  non  alia  q fupradirtis  fodiendis  fupputandifq?  per  biennium 
fequens.De  extero  ipfa  fe  colit  umbra  flolonesfupcruacuos  enecate  . Cxditur  intra 
fcpnmum  a'num  .SufTiciuntpedamcta  iugem  unius  uicenis  umearum  iugenbusiqn 
ecia  ea  bifida  ftirpe  fiunt . Durantqj  ultra  altera  filux  i uac  exfura.  Aefculus  fimilitet 
prouentt  cxfura:criennio  fenior. minus  morofa  nafci.Inquacunqj terra  ferif:  nafeit 
c balano  fcd  no  nifi  a:fculi:fcrobedodrantali;interua»lis  duorum'  pedu  ferit  leuitet 


quater  anno.Hoc  pe<lamentu  mimme  putrcfcit.Lifucj  maxie  fruticat . Procer  h«c 
futc3:duaquaitliximus:fraxinus:laurus:perricaicorylus;malus:fedtardiusnafcunt''. 
terramqi  defixa  uix  toleratinori  modo  humore.Satnbucus  cotra  firmiffima  ad  palu. 
taleis  ferit-ut  populus.Na  de  cupreffo  faris  diximus^Et  pra^didas  uelut  armamentis 
uinea^i.  DE  Culturis  Si  difciplinaexcolenda9iUineara.  Ca.xxi. 

Eftat  ipfacum  natura  prxripua  eradenda  cura.  Vitium  furculis  & quarundam 
Jr\  atbo^iiquibus  fiingofior  intus  natura  eftigeniculatis  ramo^  nodis  interfepiut 
mcd^a.Fwulx  ipfx  brcuesiSi  ad  fumma  bceuiores  articulis  utiqj  duobus  iternodia 
mcludut. Medulla fiue  illa  uitalis  anima  efl;  ante  fe  tendit  longitudine  impelles  qdiu 
nodi  peruia  patet  liftula.Cumueto  concreti  ademere  tranfitumrrepercuffa erumpit 
ab  ima  fui  parteuuxta  priorem  nodii  alternis  laterum  femper  mgumibus:ut  ditHum 
eftin  arundine  ac  ferulaiquo^i  dextru  ab  imo  intelligic  arciculodeuii  m ^ximoiatqi 
ita  per  uices.H^ec  uocaf  in  uicegemmaicu  ibiccfpite  facit.  Ante  uero  q faciat  incd' 
cauo  ocuIosiSiincacumine  ipfo  germen:  Sic  palmites  nepotes  uus  folia  pampini 
gignunt'. Mirumc^  firmiora  elfe  m dextra  parte  genita.Hos  ergoiin  furculis  nodos 
cii  feruntur:medios  fecarcoportet:ita  ne  profluat  mcdulla:5C  in  fico  qde  dodra'taIes 
paxilli  folo  pacefadlo  feruntur:  fic  ut  defcendant:qu3E  proxima  arbori  fuerint . Duo 
oculi  extra  terra  emineat.OcuIi  aut  in  arbo^:  furculis  proprie  uocant'':ude  germinat. 
Hac  de  caufa  5C  in  plantariis  aliquando  eodem  anno  ferut  quos  fuere  laturi  ftuifhis 
in  arborc:cum  tempeftiue  fati  prignantes  inchoatos  conceptus  aliubi  panut.Ita  fa^ 
tas  ficos  tertio  anno  tranfferre  faale.Hoc  pro  fenefeendi  celeritate  attributum  huic 
arboriiutcitiffime  proueniat. Vitium  numerofior  fatus , Primum  omniu  nihilfent'' 
cx  lis  nifi  inutile  & deputatum  in  farmento  . Opputatur  autem  quicquid  proximo 
tulit  frudbi.  Solebat  capitulatus  utrinc^  eduro  furculus  feti : eoqj  argumeto  mallc' 
olus  etiam  uocat''nunc . Poftea  auelli  cum  fua  calce  coeptus  eft::ut  in  ficoineqj  aliud 
eft  uiuacius.Tcrtiu genus  adietftu  ccia  nu expeditius  fme  calceiquod  fagicti:  uocat': 
cu  intorti  pangutur.  Id  enim  cum  decifi  nec  intorti  trigemmes.Plures  aut  ex  eodem 
fucculo  hoc  modo  fiunt . Serere  e pampinariis  fagittas  fterile  eft  non  nifi  fcecundas 
oportet . Qu<e  raros  habent  nodos  : infoecunda;  indicantur.  At  denfitas  gemmarum 
fertilitatis  indidu  cft.Quida  feri  uetantnifi  eos  qui  floruerint  furculos.  Sagittas  fe^ 
tere  minus  utile:quonia  in  trafferedo  facile  rumpitur  quod  itorcu  fuit.feruc' pedali 
non  breuiores  longitudine  quinqj  fexuc  nodo^. Pauciores  tribus  gemmis  i hacmc' 
furaeffe  ndpoterut. Inferi  codediequo  putanriutiliflimu.  Si  multo  poftea  neceffe 
fit  fetere  cuftoditos  uri  prscipimus  oportet  caueri  utiqj  ne  extra  terram  pofiti  folc 
inarefcant:uentoue  aut  frigore  hebetentur. Quid  diutius  in  ficco  fuerint  prius  qfc^ 
ranturun  aqua  pluribus  diebus  reuiuifeant . Solum  apricum:&  q amplifliniumin 
feminario  fiue  in  uinea  bidente  paftinari  debet  ternos  pedes  bipalio  alts  i'  area  rcun 
quaterno^ipcdufermcnto.itautmpedes  binos  foffa  procedat , foflatum  purgant 
extendi  ne  crudum  relinquatur.Verumfid  exigi  menfura.‘Malepaftinatum  depreh^ 
dunt  fcana  insqualia.Merienda  eft  & ea  pars  qua;  mtenacet  puluinis.SurcuIi  ferut 
6c  xn  fcrobe:&  in  fulco  longiore : fuper  quos  tenerrima  ingeritur  terra. Sed  in  gracili 
folo  fruftrainifi  fubftrato  pinguiore. Nec  minus  q duos  integi  oportet:8i  proximam 
attingi  terram :6C  eodem  paxillo  deprimit  fpiflan.  Interefle  m plantario  fefqpedes 
inter  binafemina  in  latitudinem;inl6gitudmem  femiftes.Ita  fatos  malleolos .xxiiu* 
menfe  recidere  ad  imum  articulumtmfiipfi  parcatur.  Oculorum  inde  matena  emi' 
cat  cum  aqua.xxxvi.mefe  uiucc  radix  ttanffertur.Eft  dc  luxuriofa  ratio  uites  fercnji 
ut  quattuormalleoliuehemetiuinculo  colliget'  in  parte  luxuriofa:atqj  itauel  polia 
bubuli  cruris  uelp  colla  firflilia  traierfti  obruantur:  binis  eminentibus  gemmis.Hu' 
mefcunc  hoc  modo  recifiqj  palmite  emittuc.  Poftea  fiftula  fracfta  radix  libere  capit 
uires.uuaij  fertifiC  omniu  corporum  fuorum  acinos  in  alio  genere  inuentu  nouiao 


fi-aitur  malleo  us:mcdullaq!  erafai  fe  colIigaY ipfi  caules:ita  ut  gemmis  paraf  omn, 

moao.Tumalleolomterraf.xo:mimferitur.&cufpargerec<rperitcauL;decid>t. 

fodituttp  fepius.Talis  uus  acinos  nihil  intus  ligni  habituros  Columella  ptomittit- 
ci  uiuetefemina  ipfa  p qmiru  fit  & medulla  adapta  nafci.Surculis  eoa  qbufna  fit 
articulatio  arbonsmo  omittedu  uidet.  Naqjbuxi  tenuilTfs  quinis  fenifue  colligaris 
depabh  prouemunc.  (^oda  in  obfetuatione  eraout  defnnger«-ex  imputata  hlxo- 
aliter  uiuete  no  credm.Dettaxete  hac  experimeta  feminarii  curaqj.  Sequit  uineatii 
ratio.quiq!  gencji  ha-.Sparfis  per  tertam  palmitibusiaut  p fe  uite  fubreifta  Vel  cu 
aminiculo  fine  lugo  Aut  pedata  fimplici  ,ugo  . Aut  co-pluuiata  quadruplici  Oua 
pedata  rano  eno^dera  intelligitur  eius  quoqpin  qua  fineamminiculo  uitis  p«  fe 
rtabit.id  em  non ht  nifi  pedamenti inopia.Siplici lugo  conftat  porretSo  ordine-  que 
cantenumappellant.Meliorqiea  umoiquando  fibi  ipfino'  obumbrat.  alTiduoque 
folecoquitur.-ac  aftlatum  magis  fenrit  & celerius  tore  dimittit. Pa-pinatio'i  quomat 
occatidi ommqj operi facilior.Supercateradeflorefcit utilius.Iugum  fit perticaaut 
arundine  aut  crine  funiculouc-:ut  in  hifpania  btundufioq, . Compluuiata  copiofiot 
umoeftidiiaaacauis  admm  copluuiis.Diuiditut  in  quaternas  partes  tonde  lugis 
Huius  ferendi  ratio  dicetur.eademualituta  in  omni  genere:  m hoc  ueto  numetofot 
tantum.His  uero  tribus  feritur  modis.Optune  in  paftinato ; proxime  in  fulco : no^ 
uiiTimein  fcrobe.De  paftinarione  dirllum  eft. 

DE  Sulco  Sc  uinearu  putarione.  Ca.xxii . 

SVlco  latitudo  palxfatis  eft. Scrobibus  ternorum  pedum  in  qcuqi  partem.  Alti^ 
tudo  I quoedq:  genere  tripedalisiideo  necuitis  minor  tta-ffern  debet.  Extatura 
eoam  num  duabus  gemmis.Emolliri  terram  minutis  in  fetobe  ima  fulas  fimoque 
mifcen  neceffanu.Cliuofa  altiores  pofcunt  fcrobes.Prxtetea  puluinatis  a deuexitate 
labns.Qux  ex  lis  longiores  fient:  ut  uites  binas  acapiant.  e diuerfo  alia  locabuntur. 
Elfe  uitis  radicem  in  media  fetobe  oportet.Sed  ipfam  innixa  folido  in  oriente  iquiV 
noiftialem  fpedate. Adminicula  prima  c calamo  accipere.umeas  limitari  decumano, 
xeiii.  pedu  latitudis  ad  contrarios  uehiculo^itratirusialiifq;  co'uetfis  liminbus.denu 
pedu  diftigui  p media  iugera.  Aut  fi  maior  modus  fit:  tonde'  pedu  cardie  quot  decu/ 
mno limitati. S&  ueroqntanisfemitan:hocei  qnto  quoq;  palo  (igulziugo  pagfz 
iclud-iCSolo  fpi/To  nd  nifi  repaftinato.-necnifi  uiua  radice'  feti.Tenero  & foluto  ml 
malleolu  fulco  uel  faobe.  In  colles  fulcos  agere  trafuetfosimelius  q paftiate  ut  deflue 
uia  palis  eo^:  contineant'. Aquofo  cilo  uelficco  folo  malleolos  ferere  autGnomifi  fi 
traftus  rano  mutauerit.Siccus.n.&calidus  autuno  pofeit  fen.Humidus  fngidufqr 
etiam uens  exitu.In  arido  folo  uiuzradixquoq!  ftuftraferitur.Male  & in  ficcis  mah 
leolusmifi  poft  hymbrem.  Aut  in  riguis:uel  frondens  uicisiSc  ufqj  ad  folftiriu  teifte. 
ufqi  ucrut  in  hifpania. Quiefeete  uentos  fationis  die  unliffimu.plenrp  auflros  ope 
tant.Cato  abdicat. Intereffe  medio  teperamento  inter  binas  uites  opottetpedes  qnos. 
Minimiiaut  Ixto  folo  pedes  quaternos. Tenui  plurimu  oiftonos.  Vmbri&:  marfiad 
uicenos  intermittunt  arationis  grana  in  lis:  qux  uocant  ptoculeta . Pluuio  SC  caligi' 
nofonaiiH ratiores poniificcodenfiotes  congruit.  Subtilitas  patfimonix cdpendia 
uiuem  t.cu  uinea  in  paftinato  feratur:  obiter  feminarium  faciendi  ut  uiu.e  radix  loco 
fuo:&: malleolus  qui  tianfferaturintet  uites  ordine  ferat".  Quz  ratio  f iugero  circitet 
^vi.uiux  radicem  donat. Intra  biennium  autem  ftudlusiquo  tardius  in  fato  jiuenit 
q m ttanflato . Viux  radix  pofita  in  uinea  poft  annum  tefecatur  ufqj  ad  terram:ut 
unus  tantii  emineat  oculus  amminiculo  iuxta  affixo:  & fimo  addito  . Simili  modo 
f anno  reciditur:  uirefque  concipit:&  intra  fc  pafrit  fuffeifturas  oneri:alias 

e inatione  pariendi  paci!ifcat:ac  e mucida(ni  cohibeatur)caftigarionc  tali:  in  foetu 
exeat  tota. Nihil  auidius  nafcituriacnifi  adpariedum  uites  ferueturitotafic  factus  . 
eaameta  optima  quxdiximustaut  tadice:cobur:oleaq!:aut  fi  nd  finttpali  iunipero: 


Saluberrima  iniugohatu  ,•:  ,_„|ln'exhoc  arcus  funeta<iicut'.Tettius  uinca 

„,tes  farmento lugur  inter  fe funiu  uitera.Hicmiugu 

annus  palmitem  uelocem  to  u 9 aufetedo  oculosiut  noxia  iiuria  logius 

infilit.Quida  tunc  exescat  eum  p /■  ■ papinos  adiudicate  detergete;  uf™ 

enotent.  Vtilior.n.confuemdo  W;;° 

quo  placeat  robotati  ea.  utqui  as  recidi. Alii  ptoximo  qdj 

^uadrageamu  menfe  falce  -«"J“XtTms^adiictiitarticulos.4«todeL 
ano  readiit.Sed  ut  ternos  qua  e ^ Pratetea  tetomdu  SC  nodofu  puluino' 

perducit  adiugdiideo  fcetu  audacd.Nectuiu 

fuqj  reddit  incremento.  P“^^  |,jj,3j„joje.Quicquid  eft  taleiplagis  nafcifuion 

'trtotrnlb«.Uauiresda 

^-Sd^mta^ottaomb^^— 

lugo  collocan  debebit.Sietianu  ito 

„6  arate  decetnii^^Temeranu  aut  gemini.IidL  8C  fecundo  fi 

anno  palmites  falutentut  pro  uinbus  m ^ adiicianf.Nec  fut  plures  q 

cogit  mfirmicas:nutnantur.Tettioq!_  j j p „ mhibenda  foecuditas. 

ternis  unq  permittendi.Breuitetqi  no  ndulgen^ 

In  ea  eft.n.natura  ut  parere  ^ '-^^Xca  res  eft . S.c  pniciofeluxumt; 
Illa  feia  mauult  q frudlu  _ p j j,jtui.a  In  macro  etiafi  uites  habebit; 

nec  ampliat  fe;fed  egerit.  Dabtou^^^^ 

recifa  icta  lugum  moretut  ne  recubat  in  eo;  nec  delicate  fe 

tetualldiut  attingat  lugu;  fupetqj  non  te  . , _ _ Palmes  duas  trefue 

fpargat.Ita  teperetur  hic  mo  usi  u^^^^^  na.fcatur.  tunc  per  lUgum 

SicLogenerapalmita.Quodeduroexitmatetiaqimproximu  annu,pmi  p 

pmarldfocat^autublfupta  cicatrice  eft;fmdluariu.Al.^^^^^^ 

femperqj  fruiftuariu  relinquitur  fub  lUgo.Et  qui  uoca  • c,  ......luxuriafe 

r,  non  longiotttibus  gemmis, proximo  anno  matenam  daturus  fi 
confumpferu.Et  alius  lUXU  eum 

forte  cuftos  fallat.Vitis  anteq  feptimu  anu  compleat  afurcub  _ 

eiuuenefcitiac  montur.Nec  uetetem  placet  palmitem 
pedamenta  emittiiquod  alii  dtacones;alii  luniculosiut  faciat  ^ 

knt.cum  induruit  uitispeffirnu  m uinea  „„xim/prmierque 


mtorquent^fingulxqiefmgulis  materia;  emittunt;acoci..ue^—r^ 
ampumnASempercuftodem  relinqui  melius.Sedis  proximus  uitieto 

- I an.- .n.  fi/ r.  i.,v,,,t'»n/.rinr*n3  mites  intoraucnmcqttuor  materi  ^ 


amputant. iempercuiiouciuicii.ixi^w.aw.s*., r-  ^ 

giorqdidiaeft.&filuxunauenntipalmites  - . alecuqm 

fi  uniiuga  erit  umeaiemittat.Sipetfe  uitis  ordmabltur  fine  ^ 

mitio  aminiculu  defidetabit  i dum  ftarc  codifcat  & p^ftu; 


mitio  aminiculu  defidetabit  = dum  Itare  codilcat  oc  te™ 
eade.Diuidi  adt  putatione  pollicis  iniquali  examine  udiqj  ne 

1 - 1 . .-jrJ ; «e.  in  ^yr^lfu emicare.  Huic  uinea^  triu  pp 


Jiq' obiter  Xdepnmds  qihibebit  m excelfu  emicare.  Huic 
excelfior  nutaticstens  a quintotdu  ne  excedat  hominis  .°"S'  “ ^ „ ambi» 

qux  fparguntur  in  tetraibteuis  ad  initendu  caneas 

fadhsme  uagi  palmites  interfe  pugnentoccurfantes.Maiotqi  pars  f 


m tellure  uindemti  metit.  Siquidem  &:  in  africa  Si  in  ^g)'pto  fyriaqj  ac  tota  afia  & 
tnulns  locis  curopx  hiemos  prsualcc.Ibi  ergo  luxta  terram  copnmi  debet  uitis.Eode 
modo  di  tepore  nutrita  radicc:quo  miugata  uinca:ut  femp  cantu  pollices  reliquant 
fertili  folo  eu  tnbus  g«miis:graciliore  qumis.Prsftatqj  multos  clTc  q longos.Quxdc 
natura  folt  diximus:tanco  potentiora  fentiencunqto  propior  fuenc  uua  terrx . Ge-- 
nera feparari  ac  fingulis  cofen  trat^tibusiutilifTimu . Mixtura. n.generu  etia  in  uino: 
no  modo  in  mufto  difcors.Aut  fi  mifceanturnon  alia  q pariter  maturtfccntia  iugi 
neccffariu.Iugaalnora  quol*ciorager;&<^uoplamor.Icccofcido:ncbulofo:minufqj 
uecofo  cducniur.Cocra  humiliora  ^acilitdc  andoixftuofoiuetifq;  expofito.Iuga  ad 
pedamentu  q arc^fa^^Imo  nodo ufciri  oportetiuitemleuicontinen.Qux genera uitiu 
in  quali  folo  cxloqj  effcntconfcrendarcum  enumeraremus  naturas  ca^ifiCuino^n 
notauimus.De  reliquo  cultu  uehementcrambigicur.Pleriq;  xftatc  tota  poft  (igulos 
rores  confodi  lubentuinca.  Alii  uetantgcmmantcm:decuticnim  oculos  tat^hiqjin^ 
trantium  detcn:6d  obid  arcendu  procul  omne  quidem  pccusifed  maxime  lanatum  i 
quomafaallime  auferat  gemmas, Inimicos  & pubefcctc  uua  raftros.Satifq;  cfTe  uP 
nea'  ccranno  confodiiab  xqumotfho  uemo  ad  uergiliarum  exorcum:&:  canis  ortum: 
6C  nigrcfccnte  aano.Quidi  ica  dcterminantruccercm  fcmel  a umdemia  ancebrumai 
cum  alii  ablaqueare  6C  ftcrcorare  fatis  putent . Iterum  ab  idibus  aprilis  aceq  cdapiac. 
hoceft  in.vi.  idus  maii.Demde  priufq  florere  incipiac:6C  cum  defloruerit : &uariatc 
feuua.Penriorcs  affirmant  fi  mfto  fspius  fodiatur:incantum  tenerefccreacinostut 
rumpantur. qux  fodiuntur:antc  feruentes  horas  dici  fodiendas  conuenit.  Sicuti  lu^ 
tumneq?  arare neqj  fodcrc.Foflionepuluere excitatum  edtra  foles  nebulafqj  ^deffe. 
Pampinano  uerna  m confeffo  cft  ab  idibus  maiis  mera  dics.x.utique  anteq  florere 
inapiatiflC  eam  infra  lugu  debere  iieri.Dc  fcqueee  uarianc  fcntentix.Cu  defloruerit: 
aliqui  papmandu  putant,  Alii  fub  ipfa  matuntace.Scd  de  his  Catonis  pncccptadc'' 
cernenc.Nanqj  Si  putationum  tradenda  ratio  cft. Protinus  hanc  a uindemia  ubi  cxli 
tepor  indulgec:adoriuntur.  Sed  hoc  fieri  nuqdcbetrationenacurx  ante  aqlx  exortu: 
ut  m fyderum  caufis  docebimus  proximo  uoluminc.Immo  ucro  fauonioiquoniam 
aceps  culpa  fic  prxproperac  feftmatidis.Si  faudas  receci  medicina  mordeat  quxdam 
hycmis  rummatioicercueft  gemas  caru  frigore  hcbctari.Plagafq;  findi. Er cxli  uitio 
exuri  oculos  lachiymadiftil lance. Ni  gelu  fragiles  fieri  quis  ncfciatfOperaru  ifta  c6' 
putatio  eft.In  latifundisnonlcgicimanacurxfeftinacioquo  maturius  putatur  aptis 
diebus:eo  plus  macenx  fundunc:quo  fenusico  fruiftu  ubenorc  . Quare  macras  prius 
conuenit  putarerualidas  nouiflime.Plaga  omneobliqua  fiemuc  facile  decidathym' 
bres:&  ad  terram  uerti  q IcuilTima  cicamceadc  falce  cxaiftaiplagacji  cduelata.  Recidi 
autem  fempetinter  duas gemmasme fit  uulnus  oculis  in  recifa  parte. Nigra effe ea 
cxiftimanc:6i  donec  ad  fynceram  ueniatur  recidendatquonia  c uitiofa  materie utili.s 
non  exeat. Si  macra  uitis  idoneos  palmites  nd  habeat:ad  terram  reddi  eam:nouofq; 
«liciutilffimu.Inpampinationenon  hos  detrahere papinosqcu  uua  fint.id.n.uuas 
fuppUntaciprxterqin  nouella  uinca. Inutiles  iudicancurin  latere  nati  non  ab  oculo. 
Quippe  ecii  uua  quxnafcacur  e duro  rigefccteiucnifi  ferro  detrahi  ndpoffit.  Peda 
mentum  quidam  mterduasuites  utilius  putant  ftatuufit  fadlius  ablaqueantur  ira: 
mcliufqj  cft  unimgx  umex:fi  tamen  & ipfi  lugo  fmt  uiresrncc  flatui  infefta  regio. In 
quadripartita  q proximii  oneri  iminiculu  effe  debenne  tamen  impedimentu  fenat 
ablaqueatio  cubito  abeffc  nonamplius.  Ablaqueari  autem  pnufq  putari  iube’t. Cato 
de  omni  cultura  uitium  itaprxcipit.Quaaltiffima  uineam  facito. Alligatoqjtedle: 
dii  ne  nimiii  cdftrmgas.hocqj  modo  eam  curato.  Capita  uitium  putata  dreufodico, 
Arare  lapito.  Vitra  atraqj  fulcos  perpetuos  dudeo. Vices  teneras  q pnmil  ^pagato. 
Veteres  q minimu  caftraco . Potius  fi  opus  fuerit  dciidtoibienioqj  poft  pneddito. 
Vite  nouella  refecari  tum  ent  tepusiubi  ualcbic.  Si  uinca  ab  uite  caluata  ericifulcos 


. «■  ■ _„J,„mfpnto.Vmbram  1 fulcis  temoueto:crebtoq!fod,. 

inter  ponito.Ibiqi  uiua  macraerit  i quod  granum  capitme  fento.Eteircu 

capita  addito  ttercu  P ,3^1,5  prxfrmgatur . Et  quaiiam 

pampinato  • „,„01005  tcLros  alligato  leuiteripotrigitoq! . Qua:  ubi  reae 

in  perticam  ibit:  eius  p p mtes  fublisato.  Vitis  infitio  una  eftperuet. 

ftctenntiubi  . Vineam  uetere  fi  in  alm  locii  tranfferre  uolcs; 

Altera  cum  uua  floret^  p j ’,,,ro  Binas  gemmas  nec  amplius  relinquito, 

ex  radicibus  bene  eff  • ^<5  umeam  ftatuuo : alligato ; flo.va. 

aut  in  p ^ „ Ocimum  quod\  uinea  fen  lubetiantiq appellabant 

S ui””s”S.“ffimrp.e  a»n,r.  n,  . S<»r. 

^ leDrata:5Ci:or  i5„tTn  indicetur  suo.  Nobilia  mna  non  mlim  ar/ 

b a“  m^i-^^^rLqu^^qurUudatLa  ffimis:  ficutube^ 

buBis  gignu  8C  ' q S eligunt-.Pnma  omnid  ulmusiexccpta  qiptet  nimea 
proficttut.Hac  tati  , „ J^^add  de  caufa  minus  denfa  folio.  No  fpernut 

‘ra  & tonumfilu^  & etiam  oleam  f.  non  f.t  umbrofa  ramis  Hatum  fatus 

Italia  prxtet  fuprad  . P P detruncata  a media  intet  ramoK 

agtos.Venct.afalicepp«ru^g.nemfoh^^^ 

fcamnadigentutinullafere.xx.  p a Juodecimo  m capefttibus  & humidis. 

altitudinis  dilatanfin  collibus  f ccifqi  ^ Lcotum  m6  fubiigi 

Meridianum  (olemfpeftate  palmites  deb  r-Rami^  p^ 

tonfili  in  iis  tenuium  quoqi  J latera  uiceni , Si 

arborum  fi  aretur  fepe  alnutriunt  mtes:  damnato  agncola 

sspfegssi 

foliarum  utiq;  impendio  muniri  Oualotiiin  ipfo  tabulato  maxie 

tatio.Itemptopagmumiachatcgemmaut  d x mu^^^^^^^^ 

probataiquoniam  a pecore  tuciflima  elt.  Altera  aenexa_  ^ 

Lboremiaut  citra  proximam  j j capiendam. 

fcuticet.In  terra  non  pauciores  gemma:  quattuor  “bruuntut  ad  ad.cem 
extramcapite  bm®  relinquat. Vitis in  atbuftoquattuotpedes  1 8 ^ 

fulco  tres  latoialto  duos  cum  femipede.Poft  reciditur. Teitio 

ut  paulari  tadic.busalTuefcatfuis.Caul.sacap.teadduasgemmas  tec, 

totLmergusabfc.d.tSteponitugialtiusmtettam:neexterfofond^^^^ 
tadixauidemia protinus  debet.Nupettepertumdraconemfcre.ux  ^ 

palmitem  appellamus  ementum  plunbufqi  induratu  undeK 

LpUtudine  mbus  partibus  longitudinis  detafo  comee  „,pe.S. 

tafilem  uocantidepnmete  fulcoireliqua  parte  ft,„etur  tadm 

gracilis  fit  uitis  aut  terta  uf.tatum  eftq  proxime  folum  debtn. 

ficut  neq,  rofcidam  fen:  neq,  fy rentnonn  Eatu^  ViKS  aqmlonemj^^^,  ^ 

ipfx.Palmites  autem  eatundead  meridie.Non  eft  feftmandu  a p 


feci  primo  in  circulos  materies  colligenda.ncc  nifiualid®  putatio  admoueda. Seriora 
fere  ano  adfrucTtuarbuftatquitis  iugata.Sutqui  onino  putari  uetantrpriufgarbo^ 
longitudine  zquauerit.Prima  falce  fex  pedesa  terra  readatur:  flagello  infra  relido 
Sinafei  coacfto  in  curuationem  macetiK.Xres  ei  gemm*  non  amplius  deputato  fup-' 
fint.Exqi  iis  emiffi  palmites  proximo  anno  imis  inferantur  fcamnis:  ac  per  fingulos 
annos  ad  fuperiora  fcandantireliao  f^er  duramento  in  fingulis  tabulatis  & emiffa- 
rio  uno:qui  fubeat  ufquequo  placuent.Decaetero  putatione  dnicflageliaqus  proxie 
tulennt:recidanf.Noua  atcucifis  udiqj  capreolis  afpetgant  in  tabulatis.  Vernacula 
putatio  deieiflis  per  ramos  uitiu  crinibus  circunuefttc  arborem  i crinefqj  ipfos  uuis. 
gallica  in  traduces  porrigitur . Emilix  uiae  in  radices  ariniarum  ambitu  fronde  carii 
fugiens. Eftquorundi  imperitia  fub  ramo  uitem  uinculo  fufpendendifuffocarium 
iniutiajquando  conrineri  debet  uiminc  non  ardari . Quinimmo  eria  quibus  falices 
fuperfuncimoUiore  hoc  uiculo  facere  malutihecbaqjquaficuliuocatapelodefmen. 
Grxcia  uero  uniuerfa  iuco  cypero  ulua.  Libera  quoq;  uinculo  p aliquot  dies  uagari; 
& fcondita  fpargi:ac«^  in  terra  quam  per  tom  annu  fpedauentirecumbere.  Naqj  ut 
uecenna  a iugo  dC  canes  a curfu  uolucatio  iuuat : ita  tum  & uirium  porrigi  lumbos . 
Arbor  quoqj  ipfa  gaudet  afTiduo  leuata  onere  fimilis  refpiranti . Nihil  eft  in  opere 
namra::quod  non  exemplo  dierum  nodiumqj  aliquas  uiccs  fenarum  uelitiob  id  ;p' 
tinus  a uindemia  putari:  8C  laffas  etianu  frudu  edico  improbatutiut  putata:  turfus 
alligentur  alio  loco « Nanc^  orbita  uinculi  fentitur  uexacione  non  dubia . Traducis 
gallic*  cultura  binis  utrfqj  lateribusTi  pars  qdrageno  diftet  fpatioiquaterms.  Viceno 
inter  fe  obuii  mifcenturalligancurqj  uno  conciliati  uirgultoru  comitatu  obiter  ligari 
qua  deficiant : Aut  fi  breuicas  no  pariatur  ipfo^c:  adalligato  ^tcduc  in  uidua  arboie 
lunco. Traducem  bimu  pr^eadere  folebant . Oneraris  enim  uetuflate  melius  donare 
tempus  ut  tranfilc  faciat: fi largiat'"  ctafTitudo.  Alias  utile  toros  futuri  draconis  pafd. 
Vnuetianum  genus  eft  medm  inter  hjec  &propaginem.Tocasfupplantandif  terra 
uites  cuneifqj  findendi : &C  in  fulcos  plures  fimul  ex  una  propagandi  gracilicare  fm^' 
gularum  firmata  circuhgacis  haftilibus:nec  recifis  qui  a lateribus  excurrur:  papmis. 
Nouarienfis  agricola  traducu  turba  non  cdtentus:nec  copia  ramo^iimpofitis  etianu 
patibulis  palmites  dtcuuoluit.Itaqi  prarter  foli  uitia  cultura  quoq;  totua  fmc  uina. 
Alia  culpa  iuxea  urbem  uaradnis  qus  alternis  putantur  annts:nd  quia  id  uici  eddu^ 
cat:fedquia  uilicace  reddituum  impendia  exupetenc. Medium  temperamentum  in 
carfulano  fcquudicariofafqj  tatii  uicis partes  indpieces  marcefeere  deputadotciteris 
aduua  reluftis  detradto  onere  fuperuacuo  pro  nutrimento  omni  eft  ratitas  uulncris. 
fed  nifi  pingui  folo  talis  cultura  degenerat  in  labrufeam  . Atbufta  arari  q altiflime 
defiderant:&fi  tantam  frumenti  ratio  non  exigit. Pampinati  ea  non  eft  moris;6d  hoc 
compendiu  opers.Dcputantur  cum  uite  pariter  interlocatayenfitate  ramorum  q fft 
fuperuacuij&  abfumantalimeta  . Plagas  ad  fcptcntrionemautad  meridie  fpedtare 
uetuimus, Melius  fi  neqj  in  occafus  folisidiu.n.dolent  talia  quoqj  ulcera  diffialc 
fanefeunt  algendo  minus  xftuandoue  . Non  eadem  in  uite  qus  in  arbuftis  libertas: 
quoniam  certa  latera  ddfaalius  abfconderc:&  detorquerequo  uelis. plagas  in  arborii 
tonfura  fupinare  uelut  calices  facienduneconfiftat  humor.  Vici  adminicula  addeda 
qu2  fcandat  apprehcnfa  fi  maiores  fint. 

DE  Scmandisuuis:&morbisarborum.  Ca.xxiiii. 

Yltiu  generofani  pergulas  quinquatnbus  putandas : & quarti  feruare  uuas  Iri 
bcacdccrcfcente  lunaitradut.Qua:  uero  interlunio  fintputat2B:nulIisanimaliu 
obnoxias  efte.  Alia  ratione  plena  luna  notftu  condendas:cum  ficca  in  leone  fcorpide 
fapttario  cauro:at(^  in  totumferendas  plena  aut  crefcenteutiqj  cenfcnt.Suffidunt 
inicalia  cultores  deni  in  centena  lugera  uinearum.  Ac  abunde  de  fatu  cultuqj  arborii 
ttaiftato:quonia  de  palmis  ac  cycifo  in  peregrinis  arboribus  affatim  diximus:ne  quid 


definindicancla  reliqua  natura  fitimagnoperc  pertinens  ad  omnia  ea  .Tnfeftant' naq, 
& arbores  morbis . Quid.n.  genriu  caretiis  malisr'E£  filueftnu  quidem  perniciofos 
negat  ede . Vexariqj  tatu  grandmc  in  germinatione  aut  flore  . Aduri  quoqj  fcruore 
aut  flatu  fragiliore pnepoftero  die  q fuo.frigora  etia"  obfuntiut  diximus. Quidergor 
non  ne  6C  uices  algore  intereunt.^lioc  quidem  eft  quo  deprehendat  foli  uinuiquonia 
non  euenit  nifi  in  frigido  Jtaqi  per  hyemes  c*li  rigorem  probamus  . Nonenf  folutn 
infirmiflimtc  arbores  gelu  periclitantur:  fcd  maxims.uexatifqj  ita  prima  cacumina 
inarefcuntiquoniam  praftndus  gelu  non  potuit  eo  peruenire  humor.  Atbo^  quida 
communes  morbi : quida  priuati  genctu . Gimmunis  ucrmiculano  eft.Sideratioifl; 
dolor  membroruiunde  partiu  adhibita fotietate  nominu  quoq?  cu  hominu  mifenis 
trunca  dicimus  certe corpora:&  oculos  germinu  exuftosrac  multa  fimili  forte  , Itaqj 
laborant  & fame  5C  cruditate:qujE  fiunthumons  qtitate.Aliquaiueroa:  obefitatemt 
omnia  qu«c  ferunt  rcfinam:nimia  pinguedinein  tidam  mutant. Ec  cu  radices  quoq 
pinguefcere  coepere: intereunt. ut  animalia  nimio  adipe  qco  6C  peftilencia  per  genera: 
ficut  inter  homincsmunc fcruitia  nunc  plebes  urbana uel  ruftica.  Vermiculantur 
magis  minufuc  qua:dam:omnes  tame  fere.Idqj  aucs  caui corticis  fono  experiunf.Ia 
qdem  & in  hoc  luxuna  efle  coepit: prxgrandefq;  robori  delicatiores  uti  in  cibo.coffes 
uocac.  Atqi  ecii  farina  faginati.Ii  quoqj  altiles  fiuc.  Maxime  aut  arboru  hic  re'tiaE: 
piri;mali:fici.minufqjquzamarat  funt6£  odorati. Eo:^  qui  in  ficis  exiftut:  alii  na^ 
fcutur  ex  illistalios  pant  qui  uocaturccraftcs.Omnes  tame  in  cerafte  figurat:fonuq 
edunt  paruuli  ftndons.Etforbus  arbor  infeflatur  uermiculis  ruffis  piIoris:atq;ita 
emonV.Mefpila  quoqj  in  feneilta  obnoxia  ei  morbo  eft  .Sideratio  tota  e cilo  coftat: 
qpropter  fii  grado  in  iis  caufis  intelligi  debet.  & carbuculatio:  quod  pruinaru  iiuna 
euenit.  hic.n.uerno  tempore  inuitatis  & erupere  audentibus  fatis  mollibus  ifidcns 
adurit  lad^efcentes  germinu  oculos:quod  in  flore  carbunculu  uocat.Prumi  pntdo^ 
fiornatura:quonia  lapfa  perfidet:gelatqj:ac  neauraquideulladepellituriquianon 
fit  nifi  immoto  aere6C  fercno.Propnu  tamen  fiderationis  cft  fub  ortu  canis  ficcitatu 
uapor:cu  infiti  ac  nouelli  arbores  moriuntur  : pneipue  ficus  & uites.Olea  puter 
uermiculanonem : qmiqueac  ficus  fentiticlauuetia  patitur:fiucfungu  placet  dici 
uel  patella. hic  eft  folts  exuftio. Nocere  tradit  Cato  & rubru  mufeu  . Nocet  pleruqj 
uitibus  atqj  oleis  & nimia  fertilitas. Scabies  comunis  omnium  eft . Impetigo  6d  qua 
adnafeifolet  cochleipeculianaficotum  uitia;  Nec  ubicjj.Sunt.n. quida  igntudies 
&loco^.  Ve^ut  homini  neruotu  cruaatus:fic&  arbori. ac  duobus  ique  modis. Aut 
em  in  pedes  hoc  eft  radices  erupit  uis  motbi:aut  in  articulos:hoc  eft  cacuminudigi'' 
tos:qui  logiflimc  a toto  corpore  exeut.inarefcuc  ergo  6c  fiit  apudgncos  fua  nomina 
utriqj  uitio.Vndicjj  primo  dolor:mox&  macies  earu  partiu  fragilis:poftremo  tabes 
morbufqj  nd  intrate  fucco:aut  non  pcruenientetmaximeqj  idfici  fentiuc.Capnficus 
omnibus  immunis  eft:qui  adhuc  diximus.  Scabies  gignit^roribus  lentis  pofl  uergK 
lias,  nam  fi  ranores  fuere  perfundunt  atborem:non  fcalpunt  fcabie.Ciceru  fi  cadut. 
Siue  hymbtes  nimii  ftiere.  Alio  md  ficus  laborat  radicibus  madidis . Vicibus  prater 
nermiculatione  fiderationem  morbus  peculiaris  articulatio  tribus  de  caufis . Vna 
ui  tempeftatu  germinibus  ablatis.  Altera  ut  notauit  Theophraftus  in  fupinu  exa' 
fis.Tertia  cultun  iperitia  lifis. Omnes. n.  ea^iniuriii  articulis  fentiut^Sideratiois 
genus  eft  in  his  deflorefcctibus  roratio.  Aut  cu  adni  priufq  aefcantrdecoquuntur  m 
callum . Aegrotant  & cum  alferetlifis  uredine  attonfaru  oculis. Ex  calore  hoc  euenic 
intempeftiuorquonia  omnia  modo  conftant:cetcoqj  temperamento  fiunt.  Et  culpa 
uinitorum  colentiu:cu  pnftringunturut  didhimeft.  Autdrcunfoftdrriuriofo 
uerberauic.  Vel  etiam  fubarator  imprudens  luxauit  radices:corpufuc  defquamauit . 
Eft  6i  quida  contufio  falcis  hebetioris  . Quibus  omnibus  caufis  difficilius  tolerant 
frigora  aut  iftus:quoniam  in  ulcus  penetrat  omnis  aforis  iniuria.Infirmiflimaueto 


malustmaximt^  qu*  dulcis  cft .Quibufdara  debiheas  fterilitate  no  necto-  affeti-  ut 
fiquis  pino  cacumen  auferat  uel  p»lm®.Stetileftunt.n.necmoriunt'.Aeetota-t  aliqn 
6C  poma  ipfa  per  fe  fine  atborerfi  necelfariis  tempocibua  hymbtes  aut  tepores  uel  af- 
flatus defiiereraut  contrario  abundauere.Decidut.n.  aut  deteriora  fiunt.Peffimu  eft 
mtetomniacu  deflorefcentemuitem&  olea'  pereunt  bymbetrquonia- fimul defluit 

ftudus.Sunt eadem  caufanafcentes&  erucas diriianimal:erodutqjfto'de':abEflor^ 

Oliuaji  quoqj  ut  i miletorac  depaftam  arborem  twpi  facie  relinquut . Nafciturhoc 
malu  tempore  humtdo  &C  lento . Fit  aliud  ex  eodem  fi  fol  acrior  infenitus  inuiferit 
ipfum  mtiumiideoqi  mutauit.Eft  etianum  peculiare  oliuis  acuitibusiquod  araneu 
uocanticum  uelutitels  inuoluuntfruiftum&  abfumunt.Adurunt  Sc  flatus  quidam 

eas  maxime:  fed  alios  frudrus.  Nam  uermiculationem  & poma  ipfa  per  feqbufda 

annis  fentiunt:mala:pira:mefpila:punica.In  oliua  ancipitieuentuiquando  fubeunt 
nati  fruiSum  adimunt.  Augent  fi  in  ipfo  nucleo  fuere  erodentes  eum.Gigni  illos  p' 
hibentpluuisqux  fiunt  poflatdurum.  Eaxlem  fi  auftrinx  fuereigenerlt.In  drup- 
pis quoq;  qux  matutefeites  tiic  fiit  prxcipue  caduexud  nguis  magis  eueitietia  fi  rio 
ceaderintifaftidiendis.Sunt  SC  culicum  genera  aliquibus  moiefta:ut  glandibus  fico 
quidem  humore  nafcitucdulcifubdito  coracibus. Et xgrotatio  qde fere  in  iis  eft, 
l^idi  tepori  caufeautloco^i  nd  ^ prie  dicuf  morbi : quonia  ^nnus  necant : ficut 
tabes  cum  inuaferitatbotem:aut  uredo.  Vel  flatus  alicuius  regionis  propnus : ut  eft 
in  apulia  atabulus:  in  euboca  olympias.hic  emm  fi  flauent  arca  brumatn : exurit  fri- 
gore atefaciens:ut  nullis  folibus  poftea  tecrean  poffint.Hoc  genere  cdualles  & appo- 
fitafluminibus  laborat.-prasapuerj  uirisiolcaificus.  Quod  cii  eueneritidetegifftari 
in  germmatione . In  oliuis  tardius . Sed  in  omnibus  fignum  eft  reuiuifcendufi  folia 
amifcre.alioqn  qs  putes  pratualuiffesmonunf.Nonnuq  inarefcut  foliaieadeqj  rcui- 
uifeut.  Alix  in  feptentrionalibusiut  in  ponto  phrygia  frigore  aut  gelu  laborat:fi  poft 
bruma  cdrinuauete.xl.diebus.Ibi  aut  & i teliqs  pattibus:fi  protinus  editis  fiuiftibus 
gelano  magna  confecuta  eftietii  pauas  diebus  necat.Qu*  iniuna  hominu  cdftant: 
feoidai  habent  caufas.  Pix:oleu:adeps  inimica prarapue  nouellis.Cortice  in  orbe  de- 
traftonecanf.-cxcepto  fubereiquod  fic  etia  iuuaftcraflefces  eni  prxftrigit  Si  ftrangu- 
lat.Nec  andrachne  ofFendiflfind  fimul  incidat'' ac corpus.  Alioquin  & cerafus  Si  tilia 
8i  uitis  cortice mittutifednd uitalc.-nec  proximu  corporiiuetu  eu  q fubnafcente  alio 
expellif.Quajida  nata  rimofus  cortexiut  platanis.Tili*  renafeit'  paulomiufq  totus. ' 
Ergo  lis  quaip  cicatrice  trahitimedent'  luto  fimoq):&  aliqn  ptofutifi  nd  uehementior 
frigori  uel  caloj:  uis  fecuta  e.Quxda  tardius  ita  moriutiut  robora  S:  quercus.  Refert 
iltepus  ani.  Abieti  em'  & pinofiqs  detraxerit  fole  tauru  uel  geminos  ttanfeiite  cum 
getmmac:ftati  moriuf.Eande  inmria  hyeme  pafla;  diutius  toletant.Similiter  ilex  Si 
robur&quercus.Quodfi  angufta decorticatio  fuerit:  nil  nocet  fupraditftis . Infir- 
miores quidem  & in  folo  gracili  uel  ab  una  tantii  parte  dettadhis  interemit.  Similem 
& decacuminatio  ratione  habet  cuptefli:picex:ca:dri.  Bseni'  dettadlio  cacumine  aut 
ignibus  aduftoiintereunt . Simile  Si  depaftio  animaliu.  Oleam  qdem  etia  fi  lambat 
rapta  ftetilcfcere  audior  eft  Varroiut  diximus. Quadam  hac  iniuna  moriud.  Aliqua 
aetenora  fiuttut  amygdalx.ex  dulcibus  enim  tranffigurant' in  amatas.  Aliq  uero  eria 
utiliora : ut  apud  chios  pirus  qua  phocida  appellat.Namdetrucatio  diximus  quibus 
ptodeiret.Intereut  pleraq;  Si  fiffa  ftirp  ejexceptis  uite  malo  fico  punica « Quidiuel 
ab  uIcere.Ficus  hanc  iniuriam  rpemit:&  omnia  qu*  refina  gignunt.  Raicibus  am^ 
putatis  moiuminimemitu  cft.Plcrsqj  tamen  non  dnibusifeclmaximisiaut  quxfut 
>nter  illas  uitalcstabfdris  moriut.Necat  inuice  inter  fefe  ubra. Vel  dditate  atqiaali/ 
menti  rapina.Necat  & hedera  uincicns.Nec  uifcu  prodcftj&cytifusmcc  aureo  quod 
imon  gr*a  uocant.Quorunda  natura  non  necat  quidemifed  Izdic  odore  aut  fucci 
mixtucarut  chaphanus  & Isurus  uitem.Olftatllnx  enimftelligitur.ee  tangi  ea  odore 


mirum  m modu.ideoq)  ei  iuxta  fitiauetti  & recedererfaporeq!  mimicu  fugere.Hinc 
rumpfic  Androcides  mediani  contra  ebrietates  thaphanu  midi  praiapiens.  OdirBi 
caulem;&  omne  olus.Oditac  coryluminifi procul  abfint  tnftis  atqj  Kgta.Nitru  qdi 
ac  alumen  mannaaq  calida  8C  fabx  putamina  uel  erui  ultima  uenena  funt  inter  uitu 
arborum.  DE  Prodigiis  ex  mutationeifiC  de  remediis  ex  arboribusi&qu* 

irrigatione  proficiantiac  qualiter  ngandii;& mirabilia  de  nguis.  Ca.xxv. 

E St  & prodigiis  locus. Inuenimus  enim  fub  foliis  natas  uitem  ficu  & malu  pu^ 
nicutn  ftitpe  fruaum  tuliffeinon palmite  aut  ramisiuite  uuas  fme  foliisioleas 
quoqj  amififTe  folia  baccis  hairentibus.Sut  6C  miracula  fortuita.Nam  & oliua  i totu 
inbufta  reuixit.Et  m boetia  derofae  a locuftis  ficus  iterum  gcrminauere.Mutantut 
arbores  8C  colore.  Fiuncq;  ex  nigris  cadidseinon  femper  prodigiofeiSC  maxime  qui  er 
femine  nafcut  :ut  populus  alba  in  nigram  tranfit. Quidam  8i  forbum  fi  in  calidiora 
loca  uenenf  lifenlefcereputant.Prodigio  adt  fiunt  ex  dulcibus  acerba  pomaiaut  dul- 
cia ex  acerbis . E capriftco  fici : et  contra.Graui  oftento  cum  m deteriora  mutantur: 
ex  oleam  oleattruiex  cadida  uua  8cfico  innigrasiut  laodices  Xerxis  adue'tu platano  ' 
in  oleam  mutata.Qualibus  oftentis  Anffandri  apud  grscos  uolumen  fcatet : ne  m 
mfmini  abeamus  . Apud  nos  uero.C.Epidii  commentanii  m quibus  arbores  locuti 
repenanif.  Subfedinn  cumano  arbor  grauioftentoipaulo  a'te  Pompeii  Magni  bella 
auiliaipauas  ramis  emmentibus.inuentu  fybillinis  libris  mtetniaonem  hominum 
foreicantoqj  eam  maiorem  qto  propius  ab  urbe  poftea  farlla  effer. Siit  prodigia  8C  cu 
alienis  locis  nafcunt  :ut  in  capitibus  ftamaruiuel  ans  .8c  cu  in  arboribus  ipfis  alieni. 
Ficus  in  lauro  nata  eft  cyzici  ante  obfidionem . Simili  modo  trallibus  palma  in  bafi 
Cifans  di<aatoris  circa  bella  ciudia  eius  . Nec  non  8C  coma:  in  Capitolio  in  capite  bis 
bello  perfei  enata  palma  uidloria  triuphofq;  portendit:  ac  tepeftatibus  ^ftrata.eode 
loco  ficus  enata  eft.M.Meffallse.C.  Caffii  cenfotu  luftto.ajjuo  tempore  pudiciciam 
fubuerfa  Pifo  grauis  audior  ^didit.Super  omnia  quae  unq  audita  funtietia  ^digiu 
m noftro  a:uo  Neronis  principis  ruina  fadtu  in  agro  martucino  Vcdlii  Marceliiepn' 
mis  equeflris  ordinis  oliueto  uniuerfo  uia  publica  trafgreffo:  atuifq!  inde  ecotraiio 
in locii  oliueri  profedlis.  DE  Remediis  morboru  arborii.  Ca.xxvi, 

NVnc  expofitis  arboru  motbis:  confentaneu  edicere  di  remedia. Ex  iis  quidam 
fut  comunia  oniuiqureda  propria  quaruda.Cdmunia:  ablaqueatioiaccumu- 
lacioiafflari  radices:  aut  coopenriiriguis  dato  potu  uel  ablato  fimi  fucco  refedtis.Pu- 
ratione  leuacis  onere. Item  fucco  emiifo  quibufda  ueluti  detradlio  faguinis  circurafi 
corticis. uitiu  extenuatioiflc  domitura  palmitu.Gemma^(ft  frigus  retoiridashittafq; 
fecerit)  repumicatio  S:  quxda  politura.  Arborum  iis  aliae  magisialiae  minus  gaudet, 
ueluti  cupreflfus  Si  aqua  afpematur  et  fimu  et  citcufoifuta  amputationemqietoia 
remedia  odit.  Qumetiam  necatut.Riguis  et  uites  et  punica  praecipue  aluntur . Ficus 
ipfa  arbor  nguis  alitur . Pomu  uero  eius  inarefcitiamygdala:  fi  colanfifofTione  fiore 

amittuc.Nec  infirascircunfodereoportetipriuiqualids  ferre  cocpenntpoma.Pluni 

aut  amputati fibi  uoliit  onerofa  acfuperuacua:ficutnos  ungue  et  capillu.Reciduf 
ueteres  totae.  Ac  rurfus  a ftolone  aliquo  refurgunt : fed  non  omnes:  nec  nifi  quarum 
naturam  pati  diximus. Rigua  sftiuis  uaporibus  utiliaihyeme  inimica:autuno  uaria. 
et  hoc  eft  ex  natura  foli. Quippe  cu  uindcmiator  hifpaniarum  ft,agnance  folo  uuas 
demetat. Caeretum  maiorem  parte  orbis  etiam  pluuia  aut  omni  aqua  feri  etaranno 
conuemt . Circa  canis  ortum  rigua  maxime  profutiac  ne  tue  quidem  nimiaiquonii 
inebriatis  radicibus  nocent. Et  stas  modu  temperat. Nouella;  enf  minus  fitiiit.Ue  i 
derant  aurem  maxime  riganiqua:  affueuere  . Contra  ficcis  locis  genita  non  expetunt 
humorem:nifi’nece(ratium.  Afperiorauma  ngari  utiqj  cupiunt. In  fulmonenfi  ita 
agro  pago  fabianoiubi  et  arua  rigant  imirum  ^ herba:  aqua  illa  necatu  tifruges  a ut. 
et  riguis  pro  farculo  eft.In  eodem  agro  bruma:tanto  magis  finiues  fcateantgelewe. 


ne  frigus  uites  aduratidrcuffidut  riguisiquod  ibi  tepidare  uocant:memotabil,  nata 
in  amne folo. Sed eaidem  in  sftate  uix  tolerandi  rigoris. 

DB  Capriricatione&ftcrcoratione.  Ca.xxvii. 

Arbunculi  ac  mbigtrium  remedia  demonftrabimus  uolumine  proximo.Interi 
y eft  8C  caprificatio  qua^dai remediis.Cum  made cortids ex ^gntudine aftn-ge'te 
fe:iuftoq,plus  mtalia  arboru  coprimente  exataifelds  aciem  utraq,  manu  fpnmftes 
perpetuis  mcifuns  deducuntiac  ueluti  cutemlaxant.Salutare  id  fiuffe  argume-to  frit 
dilatata;  acamces:&  internato  corpore  expleta:.  Magnaq,  ex  parte  fim.bs  hominum 
medicina  & arborum  efl : quando  earu  quoqj  terebra-tur  o!Ta  . Amygdala  ex  amaris 
dulces  fiuntifi  nrcunfofTo  ftipite;&  ab  ima  parte  atcunforato  deflui  pituita  abfler- 
gatur.Et  ulmis  detrahimt  fuccus  iutilis  fupra  terra'  foratis  ufq;  ad  medulla'  i fenefta- 
aut  cum  alimento  nimio  abundare  fentiun^.Idem  & ficorum  turgido  cortice  {cifuns 
in  obliqufl  leuibus  emitrf.Ita  fit  ne  deddant  ftuiflus  .Pomiferis  : qua  germinat-  nec 
ferunt  frudiaifilTa  radice  indit-lapisifetrilefq,  fiunt.Hocidem  & amygdalis  e robore 
cuneo  adadlo.In  piris  forbifqj  e tada  ac  dnere&  terra  cooperto  etiam  radices  arcum 
adiifejjrodeft. Vitiumluxunantiumificorumqi  & circundfis  dnerem  addidiffe.Fid 
ferorina  fiuntifi  prima  grofli  cu  faba  magnitudinem  exceirereidettahad.Subnafcut" 
em' qua  fetius  matutefcunt.Eade  cum  frondere  inapiunt  i fi  cacumina  rami  cuiufqj 
detrahatur:  firmiores  fertiliorefq;  fiunt . nam  caprificatione  maturata  mea  culici 
nafa  e groffis  manifeftu  eftiquoniam  cum  euolauereinon  mueniut' intus  grana  qua 
I eos  uctfa  appatet.Exeudi  ta'u  eauiditasiut  pledqr  aut  pede  telidoiaut  pdia  pantet 
erumpant.Eft  & aliud  genus  culicu  quos  uocant  centrinas  fucis  apum  fimiles  ignac 
uia  maliciaq;  cum  pernicie  uerorum  & unitum  . Interimut.n.illos  atq;  ipfi  moriut'. 
Vexant  & rinea  femina  ficoru.Cdtra  quas  temediu  in  eadem  fcrobe  defodere  Italica 
lenrifcu  inuerfa  parteiqua  fuerita  cacumine.  Vberrimas  autem  ficus  lubnca  amurca 
diluta  & cum  fimo  infufa  radicibus  frondere  indpientiu  fant . Capnfico^i  laudant' 
maxime  nigtx : Si  in  petrofisiquoma'  frumeta  plurima  habeat  caprificatio  ipfa  pofl 
hymbrem.In  primn  autem  cauendumine  ex  remediis  uitia  fiant. quod  euenit  nimia 
aut  itempeftiua  medidna.Interlucatto  arboribus  prodeftifed  oniu  anno^  truadatio 
itiudliflima.  Vitis  tantu  tonfura  annuam  quxrit.  Alterna  myrtusipunicteiolexiquia 
celeriter  fturicefcunt.Cxterx  ranus  tondentur.Nulla  autumno.  Ac  ne  radunt' quide 
nifiuete putatione. Plagzaduitalia  funt  omnia quxcunqj  non fupetuacua.  Similis 
ftetcotatio.Gaudent  eaifed  cauendu  eftine  in  femore  folis  admoueaturine  immatu 
nusine  ualidius  q opus  fit.  Vnt  umeas  fuilluinifi  quiquennio  interpofitoipraterq 
fi  riguis  diluamr.Et  ecoriatiorum  fordibusimfi  admixta  aqua.item  largius. Iu flum 
exiftimatu'  denos  pedes  qdratos  tres  medios.Id  quide  foli  natura  decernit.  Colu  bino 
ac  fuillo  plagis  quoqj  arborum  medentur.Si  mala  punica  arida  nafeat' : ablaqueatis 
radicibus  fimu  fuillu  adhibentieo  anno  uinolentaiproximo  dulria  futura. Alii  unna 
hominis  aqua  mixta  riganda  cenfent  quater  annoifingulis  amphotisiaut  cacumina 
fpargi  uino  lafere  diluto. Si  findafin  arboreipediculu  intorqueri. Eleis  utiqj  amurca 
adfudi.Cxteris  arboribus  xgris  fece  uiniiaut  lupinu  rircii  radices  ea^  (eri. Aq  quoqj 
lupini  decodli  circufufapomis  prodeft.Ficiicu  uulcanalibus  tonuenf;  cadet.  Remec 
diu  eftiutanteftipula  otdeacea  arex  ftringant.Cerafqs  prxcoces  fariticogifqj  matu^ 
tefcerecalx  admota  radicibus.  Et  hxc  an  te  omnia  poma  interuelli  melius  eft:  utqux 
relitfta  funt  gtandefcant.  DE  Diuerfis  medicametis  arbo^  edtra  uenenata 

a^aifit  edtra  formicasiSc  cdrra  noxia  animalia.  Ca.xxviii. 

fi  I Vxdam  pccna  emendatutiaut  morfu  exatanfiut  palmx  & lentifq.Salis  enim 
V.^^qm's  alunf.Salts  ui  Si  rinis  fed  leniorem  habetiideo  fia'^fpergutur  rutaqj  ne 
hat  uctmioficineue  radices  putrefeat.  Qum  & uitium  radiabusaqua  falfam  iubent 
auundiifi  fintlachrymofx . Si  uero  fiu(!tus  earum  deddant : cinerem  aceto  afpcrgi: 


tpfafq!  inlini:aut  fadaraca  fi  putrefcat  uua.Si  ucro  ferales  no  fut:acei:o  acn  fubafto 
emere  rigati  atqj  oblim.Quod  fi  fruftiinon  mature't;prius  marefcentdipraafatu  ad 
radices  plagam fibrafq;  aceto  acn  8i  urina  uetuftamadefacereiatqjeo  luto  obtuere, 
faipe  fodere  Olearumift  patu  promiferefrudlusinudatas  radices  hyberno  frigori  op. 
ponunt,  eaq;  caftigatione  ,pficiunt. Omnia  h$c  annua  caili  rati  de  conftant.  Et  aliqn 
fenus  pofcmitialiquado  celetius.Nec  non  ignis  aliquid  prodeftiut  arundini,abu(la 
nanq;  denfior  mitiorqj  furgit.Cato  8C  medicamdta  quaida"  cdpomt : menfurs  quoq; 
diftindlione  ad  maiotu  arboru  radices  amphora  ad  minoru  urnam  amurca;  & aqua 
porcionem  iquam  : ablaquearis  prius  tadinbusipaulatim  affiidi  iubcns.In  olea  hoc 
ampliusifttamentis  a'tea  circdpofitis:  item  fico.Huius  praicipue  ueterem  terram  ad^ 
aggerati  radiabus.Ita  futuru  ut  non  decidant  grolTiimaiorq;  foecunditasinec  fcabra 
proueniat.  Simili  modo  ne  conuoluolus  fiatin  uineaiamurcae  cdgios  duos  decodos 
m cralTitudinem  mellis:  turfufqj  cum  bituminis  tertia  patte  in  fulphuns  quarta  fub 
diuo  ufquequo  exardefcat  fub  tedfo.Hoc  uites  circa  capita  fub  brachiis  ungui.itand 
fore  conuoluolu.  Qmdam  contenti  funtfumo  huius  mixturs  fuffite  uineas  fecudo 
Hatu  contmuo  triduo. Plerique  non  minus  auxilii  flt  alimenn  arbitrantur  in  uiinaiq 
Cato  in  amurca  addiu  modo  aqu®  pan  portione:  quoniam  per  fe  noceat.  Alii  uob 
uocem  appellant  animal  pr^rodes  pubefcentes  uuas.  Quod  ne acadat  falces  cii  fint 
exacucE  fibtma  pelle  decetgunt:at9  ita  putant.aut  fanguine  utfino  linm  uolut  poft 
putationem  eafdem.Suntarbotu  peftes  &formicx.has  abigunt  rubrica  ac  piceliqda 
perundlis  caudinbus . Necnon  & pifce  fufpenfo  luxta  in  unu  locu  congregant. Aut. 
lupino  trico  cii  oleo  radices  linunt . hdulri  6C  talpas  amurca  necat.  Contraq;  erucas  & 
malaine  putrefcantilacertx  uitidis  felle  tangi  cacumina  lubet.Pnuarim  autem  cdtra 
erucas  ambiri  arbores  fingulas  a muliere  mcicati  menfis  nudis  pedibus  recinda . Ite 
ne  quod  animal  paftu  malefico  decerpat  ftondem : fimo  boum  diluto  afpergi  folia: 
quotiens  hymber  interueniat : quonia  abluatur  ita  uitus  medicaminis : mira  quada 
excogitante  follertia  humana. Quippe  cu  auerti  carmine  grandines  credant  plenqj . 
culus  uerba  inferere  no  equidem  ferio  aufimiquanq  a Catone  prodita.  Contra  luxa^ 
ta  membra  munguenda  harundinii  filTurx  i Idem  arbores  rcligiofas  lucofqj  fucadi 
permifit  facrificio  pnus  fadlo.  cuius  rei  ratione  notionemq!  eode  uolumine  tradit. 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  00 
TAVVSDECIMVS.  PROHOEMIVM. 


Quodatiqs  maximu  ftudiu  agricultura  fuit. 
Et  de  hortorum  fingulati  diligetia.  Ca.i. 

EQ^VITVR  NATVRA  FRVGVMiHOR- 

totumqjiacflotu.Quaqjaliaipratetarboresiaut 

frutices  benigna  tellure  .pueniutiuel  petfe  tatu 
herbacu  immenfa  conteplatione:  liquis  alhmet 

uatietateinume^iiftotesiodotesicolotefqjiiifut' 

cos:ac  uires  earum : quas  falutisiaut  uoluptatis 
hominum  gratia  gignit . Qua  in  parte  pnmum 

oniii  patrocinati  tertaiiae  adeffe  cundo^i  patenti 
iuuaciquaq  inter  initia  operis  defcfeiquonii  tii 
ipfa  macena  intus  acceditiad  reputatione  eiu  e 
patietis  & noxia  , Nollris  ea  criminibus  urgeus- 
ilpaq;  nolira  illi  iputaus . Genuit  uenena : e 


qs  iuemt  illa  practeffiomine.''Cauere  ac  refugere  alitibus:  ferifqj  fatis  eft.Atqi  curo 


,n  atborts  exacuiEilimetqj  cornu»  elephanti:  H duro  faxo  tmocerotes:&  uttoq,  apn 
dentm  ficcas  tfciatqj  ad  nocendum  fe  pca:patate  animalia,  quod  tamen  eonl  tela  fua: 
excepto  homine:uenenis  tingit  r Nos  6C  fagittas  ugimus:8C  ferro  ipfi  nocenus  aliqd 
damus.Nos  & flummainfiamus:8c  retri  natutaielementa.Ipfii quoqjrquo uiuimr- 
aere  m perniciem  uetIimus.Neqj  eft  ut  putemus  ignorati  ea  ab  animalibusiqu*  qda 
qu*  praepararent  contra  ferpcntiu  dimicatione:qua:  poft  ptxliu  ad  mededu  excoei- 
tiKt  mdicauimus.Ncc  ab  ullo  ptxter  hominem: ueneno  pugnamtalieno.Fateamur 

etgoculpa:neiisquide:qua:narcunt':contenti,eteni-quado  plura  eoKgenetahuana 

manufiat.Quidfno  & homines  quida' ad  uenena  nafciic?Attahominu  ceu  ferpetm 
lingua  uibratitabcfqj  animiicontredrata  adurit  culpantiu  omnia . Ac  ditatu  alitum 
modoitenebns  quo^ : & ipfatum  nodium  quieti  inuidentiu  gemitumu*  fola  uox 
C091  eftmt inaufpicataji  animanu  uice:obuii  quoqj  uetent  agereiaut  ptodeffe  uit*  . 
nec  ullum  aliud  abominati  fpiritus  ptemiu  nouetc  ; q odiffe  omnia.  Vetu  & in  hoc 
eadem  naturx  maieftas:tanto  plutes  bonos  genuit  acfhigesiqnto  fertilior  in  iisiqu* 
■uuat:aluntq! . Quorii  xftimatione  & gaudiomos  quoqj  reliiftistexuaioni  fus  iftis 
hominum  turbis  :pergamus  excolere  uitaieoqj  conftantiusjquo  opere  nobis  maionq 
hmx  gratia  expetitur . Quippe  fetmo  arca  rura  oft:3greftefq!  ufus.Sed  quibus  una: 
honofqj  apud  pnTcos  maximus  fuerit. 

Qu*  corona  primo  romx.  Cap.fccundum» 

ARuorum  facerdotes  Romulus  m primis  mftituit.-fe^  duodedmu  fratrcappel/ 
lauic . inter  illos  ab  Acca  Laurentia  nutrice  fua : fpicea  corona:<^us  uitta  alba 
colligareturnn  facerdocio  ei  pro  rehgiofiffio  infigni  data . Qux  prima  apud  romaos 
fuiccorona.honofqjis  non  nifiuica  finitur : flCexules  eciamicaptofqj  co^tat.  Bina 
tunc  lugera  populo  ro.fatis  erant : nullique  maiorem  modum  attnbuitiquo  feruos 
pauloance  pnnapis  Neronis  cotemptoihuius  fpatii  uiridia:&  pifeinas  iuuat  habete 
maiorcs.gratumquerfinonaliquem&culinas.  Numa  inftituicdeos  fruge  colcreifiC 
mola  falfa  fupphcare.atqj(ut  autaorefl:)  hemina.far  torrere : quoniam  toftum  abo 
falubrius  elTec. Id -uno  modo  confecutumiftatuendo  noncfTc  purum  ad  tediuinam: 
nifi  coftu . Is  6c  Forcunx  calux  iftituit  farris  torrendi  ferias  r et  zque  religiofas  termi^ 
nisagco^.  hosem' deos  cuncmaximcnoueranc.Sciamqj  afercndoiSegeRaa  fegetri 
bus  appellabat . qua^  fimulacra  1'  cj^co  uidemus, Tertia  ex  his  nominare  fub  cecfto: 
efl;  religio.  Ac  ne  deguftabanc  qde  nouas  fruges  aut  urna:  anteq  facerdotes  primitias 
IibafTenc.  DE  lugere  & acT:u;&  legibus  circa  pccora;&  quonens  &c  quibus  te- 
Mnbus  fiunt  luma  unUcasannonxidC  qui  agri  culturailluftres.  Ca.iii. 
il  Vgcrii  uocabacur  : quod  uno  lugoboumin  die  exataripotuiffct.Aifhisin  quo 
boues  agetentuncu  aratur  uno  impetu  iufto.hic  etat.c.xx.pcdu.  duplicatufqj 
in  longitudmcm:iugcrum  facicbat.Dona  ampliffima  imperatoruiac  fortium  duiu 
quancuquis  uno  dieplurimum  circuarauiiTet.Item  quartarii  farrisraut  heminx cd-' 
ferente  populo. Cognomina  ctia  prima inde:Piluni:qui  pilum  piftnnis  inucnerut . 
Pifonesapifcndo.IamFabioruiLencinoruiCiceronumiutquifquis  aliquod  optime 
genus  fererct.Iuniorum  familix  bubulcu  nommarunt:qm  bubus  optime  utebatur . 
Quin&m  faens  nihil  rcligiofms  confarratiomsuinculoerat.Nouxqjnuptxfarreu 
ptxferebac.  Agrum  male  colcteiccnforium  probrum  iudicabacur.Atcj(ut  refert  Cato) 
quemuirum  bonum  colonum  dixifrcntiamplilTime  laudalTeexiftimabant.Hincfli 
ocupleccs  diccbantiloci  hoceftagri  plenos. Pecunia  ipfa  a pecore  appellabat.Etiam 
nuncin  tabulis  cenfotiis  pafcuadicunfommaiex  quibus  populus  redditus  habet: 
^uiadiu  hocfolum  ucciligal  fuerat.  Multatio  quoque  non  nifi  ouium  : boumque 
■mpendto  dicebatur.  Non  omittenda  prifeatum  legum  beniuoIenria.Cautu  quippe 
c :ne  boue  priufq  oucnominarctiqui  indiceret  multi.Ludos  bou  caufa  celebrares  i 
oupetios  uocabant.  Seruius  rex  ouiu  boumr^  effigie  primum  aras  fignauic, Frugem 


quidem  ai^tto  qusfitam  furtimnodtepaui^€:acfecuifTe  puberi  duodecim  tabulis 
capitale eratXufpenfuqj  Cereri  nccan  iubebanCgraums:q  homicidio  couidtu.fpube 
prxtoris  arbitratu  uerberari:noxamue:dupIionemue  decermUam  diftindio  honofqj 
auicaris  iptius  non  aliunde  erat.Ruaica;  tnbus  laudatiffim^  eoruiq  cura  haberent. 
Vrbanx  uero  in  quas  tranfferri  ignominia  effet  defidix  probro  . Itaqj  quattuor  fols 
crantia  partibus  urbtsnn  quas  habitabant:ruburbana:paUatma:coIlma  : efqutlma, 
Nundinis  urbem  reuifKabant:8d  ideo  comina  nundinis  haberi  non  hcebacmeplcbs 
rufticaauocaretur. Quies  fomnufqjin ftramenns  erat.  Gloriam deniqjipCaafdrns 
honoretadoriam  appellabant.  Equide  etiam  uerba  prifcs  fignificationis  admiror.  Ica 
eni  eftin  comentanis  pontificum  . Augurio  coronario  augendo  dies  conftituantur: 
pnufq  frumenta  uagims  exeant:8d  anteq  in  uagmasperuenianc.Ergo  iis  moribus  nb 
modo  fuffiaebant  fruges  nulla  prouinciaru  pafcenteitaliame^ictiaannona:  uiluas 
incredibilis  erac.Manmus  Marcius  xdilis  plebis  ptimii  frumen  ai  populo  m modios 
afftbusdonauic. Minutius  Augurinusiqui.Sp.Helium  coargueratifarns  precium  m 
ttinis  niidinis  ad  affe  redegitrundedmus  plebei  ttibunustqua  de  caufa  ftatua  ei  extra 
■portam  nigemina  a populo  flipe  collata  ftatuta  eft,  Trebius  m sdilitate  affibus  po/ 
pulo  frumentu  pKeftirit.qua  ob  caufa  & ei  ftatux  in  capitolio  & palatio  dicata  fiit. 
Ipfe  fupremo  dic  populi  humeris  portatus  in  rogum  eft.  Veru  quo  ano  mater  deum 
aduetTla  roma  eft  ! maiorem  ea  sftate  fa^^la  effeiq  antecedentibus  annis  decem  fat^a 
effet:  tradunt, M. Varro  audroreftrcu.L. Metellus  in  triumpho  plurimos  duxit ele/ 
phantosraffibus  fingulis  farris  modios  fuiffe . item  uini  congios  . ficiqj  ficcx  pondo 
.xxx.olei  pondo.x.carnis  pondo.xii.Ncc  e latifundiis  fingulo^  contingebatarcetiu 
uicinos.  Quippe  etiam  lege  Stolonis  Liani  mclufo  modo  quingentocii  iugerum:6i 
ipfofua  legedamnatojcum  fubftituta  filn  perfona  amplius  pofTidereC-luxuriantis 
iam  reipublicae  fuit  ifta  menfura. Manii  qmdem  Curii  pofl;  triumphos  ; immefumqi 
terratu  adieiitu  imperiomota  concio  eft  : perniaofii  mtelligi  auem.:cui  fepteiugera 
non  effent  fatis.Hxcaute  menfura  plebi  poft  exados  reges  alTignata  eft . Quxnam 
ergo  tantsE  ubertaris  caufa  erae  f Ipforu  tunc  manibus  imperacoru  colebatur  aggn 
(ut  fas  eft  credere)gaudence  terra  uomere  laureato:  6C  rauphali  aratore. Siue  illi  eade 
cura  femina  tradabant:q  bella:eademqj  diligentia  arua  di^onebant : q caftra:fiue 
honefttsmanibus:omnia  Ixcius  proueniut:quoma6C  curiofius  fiunt . Serentem  in' 
ucnerunt  dati  honores  Sertanu:ude  cognome.  Aranti  qttuor  fua  iugerain  uacicano: 
qu2E  prata  quiria  appellanturiCincfnato  uiator  attulit  diiftaturam:6d  quide(ut  tradit 
Notbanus)nudo  plenoqj  pulueris  etianii  ote.cui  uiator;uela  corpus  inqt:  ut^ftra 
fenatus  populiqj  romam  mandata . Tales  tum  ctia"  uiatores  eranc:quibus  id  ipfum 
nomen  inditu  eft:  fubinde  ex  agris  fenacu  ducefqj  accerfenubus.  At  nuc  eadam  il  a 
uidi  pedes:damnatx  manus:infcripci  uulcus  exercet . Non  tame  furda  tellure . qus 
parens  appellatur : coliqj  dicif  & ipfa:honorehincaftumpto:  ut  nunc  inuitataexSl 
indigne  ferente  credaf  id  fieri.Sed  nos  miramur  ergaftulo^i  nd  eade  emolumeta  effe: 
qux  fuerutiperatoru. Igitur  de  cultura  agriprxciperepricipalefuit:&  apud  exteros. 
Siquide&  reges  fecere  Hiero:  Philometer:  Actalus:AtcheUus.et  duces  Xenophon. 
fiCpcenus  etia  Mago.Cui  quidem  tantum  honore  fenatus  nofter  attribuit  carchagine 
captaiut  cii  regulis  africae  bibliothecas  donaret: unius  eius  duode.xxx.uolumina  cen 
feret  in  lacmalmgua  tranfferenda:cum.M.Cato  prxceptacodidiffetiperitifqj  bg^^ 
punicx  dadii  negociu.  In  quo  prxceffit  omnis  uir  tu  clanfTimx  familis-D-Sylianus 
fapientix  cdpofitiftis.quosfequeremur  prxtexuimus  in  hoc  uolumine  non 
nominado.M.Varronemiquiodogefimu  primunvuitxannuagensdeeare^a  ^ 

putauic.  Ratio  de  agricultura.  Ca.iiii. 

APud  romanos  mulco  fenor  uirmm  culturaefte  coepit.Primoqjiut  neceueci^t. 
arua  catu  coluere.  Quo^  nobis  ratio  nuc  ttaCtabitur  no  uulgari  modo:uerum 


Utdhucfecus.&  po^  mucus  oni  cura  pcrquifirisrcaufaq,  rcsr  Scranoe 

fimul  cruB.Dicemus  ac  fyae«.Sy<icru<j  ipfo5.terreftna  figna  dab.ml  mdub.uta- 
qua-doqdeqm  adhuc ead.Ugeuus  tra(aauere:qbufu,s  oratoribus  ponus : q agr.col,; 
fcnpfiflre  pofTut  uidcu.  Ac  pnmu  oniu  oraculis  maiore  ex  parte  agcmusiqL  non  in 
alio  uitat  genere  plutaicett.otaue  funt.Cur  enfno-  uideatut  oracula  a certhT.mo  die- 
maxime9uendico  ufu  protecflarPnnapiu  aut  a Catone  fumemus. 

Laus  agricolam : & ejua:  obfemada  in  agro  parando  Ca  v 

-p;  Orriffim.umacmil.tesftrenutir.m.exagricolugignut1mimmeq,malec^^^^ 

tant«.Pr^um  ne  cupide  emas.In  temft.caiopeti  nepatcas.In  agro  emedo- 
numme . Quod  male  emptu  eft  femper  poenitet.  Agru  paraturos  ante  omnia  i tu.  ri 
oportet  aquarum  ufiautuicinu.Singula  magnas  interpretatides  habet  nec  dubias 
Qto  m cotetmims  hoc  amplius  aftiman  iubet : quo  padbo  uiua-t.  In  bono  eftmqi 
religione  bene  utenu.Attilms  Regulus  ille.-punico  bello  bis  coTuliairbat-neq-  fcecii/ 
di/Timls  locis  infalubrem  agtu  patandameq,  effetis  falubetnmum.Salubnras  loci 
non  fempet  incolam  colote  detegidiquonia-  afeeii  m peftilenubus  durant  Praterea 
funt  quadam  parubus  anm  falubtta. Nihil  autem  falutate  eftmifi  quod  toto  anno 
falubre.Malus  eft  ageticu  quo  dominus  ludiatur.Cato  inter  prima  fpeiftati  lubf  t-nu 
fold  fua  uirtute  ualeat.-qua  duftiJ  eft  pofmone.  Vt  opetanorii  copia  prope  fit  Oppi/ 
dumqj  uahdum.  Vt  nauigiomm  euedtusiuel  itmetum.  Vt  bene  adificatus-dccultus 

inquo  falli  plerofq,  uideo.Segnmem.n.pnotis  dominiipto  emptore  efTearbittant'! 

Nihil  eft  danofius  deferto  agro, Itaqj  Catoide  bono  domino  melius  emiinec  temere 
contemnendam  alienam  difaplina:  agroqj  ut  homimiquis  qusftuofus  fitifi  tamen 
& fumptuofusinon  multum  fupcrefTe.Ille  in  agro  quaftuofiffimam  iudicat  uitem: 
non  ftuftri.-quonia  ate  onia  de  ipenfa  ratione  cauit.  Proxime  hortos  irtiguosmec  id 
fdoififub  oppido  fmt.Et  prataiqua  atiq  para»  dixere.Iddqj  Cato  intettogatusiqs 
elTetcemiTimus  quaftusfrefpdditifi  bene  pafcas.Qui  proximus  fit.  At  bene  fumnd 
omniu  in  hac  fpeiftanda  fuitiut  fruiftus  is  maxime  ptobatetur.-q  q minimo  ipcndio 

cdftaturusefrec.Hocexlocotuoccafione;aliteralibidecernitur.Eodemqjpetrinefa 

agncola’  uendacc  oportere  elTe  dixit.  Fudd  in  adolefcentia  conferendu  fine  cdta tide: 
xdiRcidu  nd  nifi  cdfito  agro.Tunc  quoqj  contanter.-optimuq;  eftiut  uulgo  dixere: 
aliena  infama  ftuiifed  itamt  uillaji  tutela  nd  fit  onen.eu  m : q bene  habitetifxpius 
uentitare  m agni.Frontemq!  dommi  plus  .pdelTeiq  ocapitiu  i nd  mcntiunt . 

DE  Villarupofitioneiacpraiceptaantiquo^ideagtocolendo.  Ca.id. 
ji^Odus  hic probafiutneqi fundus  uilU'qua:tat!ncqj uilk fudii.Nd  utfecerint ; 

J.' liuxta  diuerfumieade  artate  exemplis.L.Lucullus.Q.Scxuola.Cumuilla  Sc*' 

uoli fundus  careret : uilla  Luculli  agro. Quo  in  genere  cefotia  caftigatio  etati minus 
arareiq  uerrere.Nechoc  fine  arte  quada  eft.  Nouiffimusuillam  in  mifinenfi  pofmt 
^ ™*’'^**’™"^*** ! fcd  peritia  caftra  metandi.ficut  comparatus  ei  in  c*teris  etia' 

bylla  foelix.Quos  ca:cos  fuifTeidtcere  conuemt.Neq:  iuxta  paludes  ponendam  eftei 
neqjaducrfo  amne . Quaq  Homerus  omnino  e flumine  fepetatelucanas  auras  infa-- 
lubtBiuenflime  tradit.Spcdlarc  in  xfluofis  locis  feptettionc  debetimendie  f frigidis. 
J^teperatisiexortu  aquinoiftiale.Agri  ipfius  bonitasiquibus  argumetis  iudica'da  fit: 
qq  de  terx  optimo  genere  diflcrentes.-abunde  dixifle  poflumus  uideri : etiam  nii  tn 
" I 'u* fubfignabimus  Catonis  maxime  uerbis.Ebuliiiuel  prunus  filueftns: 
ee  rubusibulbus minutus.-trifohuiherba pratenfis:qucrcusfilueftris:pirus:malufqi 
tumetariifoli  notae. Item  nigra  terra  6C  cinerei  coloris. Omnis  creta  coquit:  nifi  pete 
etidmif:  id  prenuc  c.& multo  capeftnbus  magis  : q cliuofis  refpddec 
ea  em.  Modii  agn  in  primis  frruandu  antiq  putauete. Quippe  ita  cenfebant:Satius 
e eminus  ferereia: melius  arare. Qua  in  fententiaSt  Virgiliiifuifle  uideo.Vetumqj 
‘on  >tentibus;lati£undia  prodidere  Italiam. lam  ueto  & ptouincias  fex:  dC  femiflem 


1 f v,„„m^rh*nfcuitetfeciteos  Nero  ptm«ps.N5  fraudabo  magnitudic 

dlT^nLdam  frkmentenarq,  nlex  utduate  publjc.  ftatus  Mago  ^ 

t ■ ‘tnAi-r^  inarefl"us*ut  tame  appareat affiduitatcm  aefidcrataab  co, 

Drht?prJnLXotmcurahabedaeft.MuUa9debsa^^ 

nS:qprox.ma  dommo  corde etTedebere^K  rame  frb.menpfi  non  mden.  Coh 

ruraCftubs:peffimn  eft:utqmcqdag.r'adefperanabus 

uocd  annquora  pofu.(re:84  forcaff.s  rncred.bde  pemtus  a:ft.met!  Nihd  mmus  expe. 
Tre-S  aorX  opnme  colere.L.Tanus  Ruffus  .nftma  nataUu  hum.btate:  confulatu 
Xan  mduftramentus  ant.quxal.as  patf.mon,*  citctcr  mdlefrclo.  hberahmte 
Xu  Auouft,  cdgeftd  uf9  ad  derradl.one  hxred.s  exhauf.t  agros  m prceno  coemedoi 

cXdoi  mgloXinremenone  ergo:famd9  cefemusr  Immo  hercule 

re  ^omn  d unldT.mu.Bene colere neceffand eft.Optime damnofu.Prxterq  fobole 
rrcobnotaur  pafcend.s.  Al.oqu.n  dommo  abquas  melTes  coll.pre  non  e tedmf. 
XXr'.mpdd.u  operx,Nec  temere  ol.uimec  quafdaterras  dd.gentercolered.cur 
mS  tradatnraq,  decpraduenas.  Quona  .grtur  modo  unUff.me  colunt  agnr ex 
oraX  fc.lKet:maHs:acbon.s.Sed  defend,  xquu  eft  abauos:qu.  prxcepns  fu.s  pco. 
reXu.tx.Na9  cd  d.cetet  mal.snntell,gere  uoluere  u.l.irmros.  Summu  ^a.dea, 

Xrrfu.t..utXn.mum  elTet  .mpendu.Prxap.ebant  en.  rfta.qtnumphal.  denn 

a Xt  l>bras  mfupelledl.le  crim.n.dabant.qnaortuo  u.ll.corel.nquereu.aonas^^ 

efern  .n  fuarurapoftulabant.quo^eprxd.a  colenda  fufap.ebat  refpub^exera  ufq, 
ducebat : fenatu.lbs  u.ll.cante.Inde  .lla  tel.qua  oracula.Neq  agncola  effe.qu.fqm. 
Xeret.-quod  pra.ftate  e.  fundus  poffet.Malum  patrefam.l.as.  qu.fqu.s  .nterd.u  fr 
e^  .quod  noX  poiretmrf.  m tdpeftate  cxl.-Pe.ore.q  profetbs  d._ebus  ager«.quod 
ferX  deberet, Peffimu.q  fereno  d.e  fub  tedlo  ponus  operaretur.qm  agm.Neq^o 
mihi  temperate.quo  minus  und  exemplu  antiquitatis  affera.ex  quo  mtelligi  po  .1 . 

apud  populd  eriadecultuns  agendi  mute 

CFutiusXfmus  e feruitute  l.beratusicd  m patuo  admodu  agello  largiores  mute 
fruftus  perciperetis  exampliffimis  uiamtas.  In  inuidia  magna  erat.ceu  fruge 
nas  pelhceret  uenefiais.Quaobre  a Sp.  Albino  currui,  d.e  d.dta 
cd  m fuffragid  tnbus  oporteret  ireiinftmmentu  tufticum  omne  m 

adduxit f.l.a-ual.di:at9(utaitP.fo)benecurataiacueft.tajferrarnenta egregie  fa^ 

graues  ligonesiuomeres  pdderofosiboues  faturos  Poftea  dixit:  Venefica  mea  qnta 
X fut.Necpoffd  uobis  oftedereiaut  in  fotum  adducere  lucubtationesiui^  9 
fudores.Ommd  fentenn.s  abfolutus  itaqi  eft.  Profedto  operamon 
conftat . Et  ideo  maiores  fertililTimd  m agro  oculum  domm.  efte  dixerunt . Rdiqu 
prxcepta  reddentur  fuis  locsiqux  propna  f.ngulord  y 

Lx  fLcurrdtino-  omittemus.Et  in  pnm.s  atonis 

Lnddiut  diligat uicnuCaufas  reddit. lleiquas  ex.ft.mamus  nulli  effe  dubias.lnte 
pLa  idem  cauetine  fam.l.x  mate  fint . N.h.l  fero  fac.endd  m agncutora  omno 
cenfent.Itetdqi  fuo  qux9  tepore facienda.Et  tertio  prxcepto  pratermiffa  Itui 
uocari.De  terra  canofa  execratio  Catonis  abunde  indicata  eft . Quaq 

ceflfat  is.Quicqdperafellumfieri  poteft  utiliffimeconftat.Filix biennio  mo  • 

fronde  agere  nd  patiaris.Id  efficacffime  contingit  germinatis  tamis  baculo  e • 
fuccus  em'  exipfa  deflufc  necat  radices.  Aidt  & arca  folftitm  auulfas  aineui 

harundine  feaas.  Aut  exaratas  uomen  harudme  impofiu.Similiter  « nat 
exarariifilice  uomeri  ipofita  ptxcipiunt.Iuncofus  ager  uerti  pala  debet. 
bide'.ibus.Fruteta  ign.  optime  tolldt'  Humidior^  agrum  foff.one 
utiliftimd  eft.Foffas  adt  retufis  locs  apettas  reliq.In  folutiote  terta  fepi  us  ^ 
In  teprocibusiac  fupinis  lateribus  procumbere  quafdam  obferari : Si  m aua  6 


maiores  pateaorefqi;fi  fit  occafio:fiIicc  uel  glarea  fterni:  ora  utrinqj  lapidibus  ftatu/ 
minatirai  alio  fuperitegi.Silux  extirpandx  ratione  Democritus  ^didic.Luptni  flore 
in  fucco  cicucap  uno  die  maceracoifparfifqj  radicibus, 

DE  Frugu  generibus  & natura.  Ca.vii. 

ETquoniaprxparatus  eftagermaturanuncindicabit  frugu.Sutautduo  pnma 
earu  genera,Frumenta:ut  tnticu  hordeu.Et  legummarut  faba  & cicer.Differ^ 
tiaucro  notiociq  ut  indicari  deceat. Frumenti  ipfius  totidem  genera:p  tempora  fatu 
diuifa.Hybernatqux  circa  uergiliard  occafu  terta  per  hyemem  nutrm  tur:u t tntici]  : 
fanhordeu. Acftmaiqux  xflate ante  uergiliaru  exortu  ferucurmt milium:panicum: 
firama:hotminum:irio  italix  duntaxatnru.Alioqui  in  grxaa  & afu  onia  uergilia^i 
occafu  ferut.Quxdi  aut  utroqi  temporci'  icalia.Ex  his  quxda'  & tertiomeris  fcilicet. 
Aliqui  uerna:milium:pamcu:lentem:dcer.halicam  appellant.Semdica  aut  tnticu: 
hordeum:fabam:napu:rapa  . Ec  in  tnaci  genere  pars  aliqua  pabuli  efi:  quadrupedu 
caufa  fati:  ut  farrago  . Ec  m leguminibus  : ut  uicia.  At  communis  quadrupedum: 
hominumqi  ufui lupinus. Legumina  omnia:finguIashabenttadices:prxter  fabam: 
eafqi  furculofasiquia  no  in  mulca  diuidunt.  altiffimas  autem  cicer. Frumenta  muL 
tis  radicatur  fibns  fme  ramis.Erumpit  a primo  fatu  hordeum  die  feptimo.Legumia 
quarto:uel  cu  tardiffime.vii.Fabaa.xv.ad.xx.Legumma  ixgypro  tertio  die.  Ex  hor/ 
deo  alteri  caput  grani  m radice  exit:alteru  i'  herba:qux  & pnor  floret.  Radice  «aflior 
pars  grani  fundit:cenuior  florem. Cxtcris  feminibus  eade  parsidfC  radicem  ^ florem. 
Frumenta  hyeme  in  herba  fut.  Verno  tempore  faftigia"^ in  fl:ipula;qux  fut  hj'bemi 
gencns.Atmiliu  & panicu  m culmcgeniculatu  U cdcauu.Sifamaueroinferulaceu. 
Omniu  faco^i  fmiflus  aut  fpicis  cotinetur:  ut  trmciihordci.  municurqj  uallo  anfta9£ 
quadrupliciiautincludiffiliquisiutleguminuiautuafculisiutfifamxac  papauens, 
Miliu  ac  panicu  tantu  pto  indiuifo  8C  paruis  auibus  expofita  funtiindefenfa  quippe 
membranis  continenf.Panicu  a paniculis  diiflu:cacuminc  languido  nutate : paulari 
extenuato  culmo:pene  in  furculu:prxdenfis  aceruat' granis : cum  longifllima  pedali 
obfimili  come  granu  cdplcxx:qux  fimbriato  capillo  curuac . Sunt  8d  panico  genera. 
Mamofo:epano:puis  racemato  paniculis:  & cacumine  gemino.  Quf  6d colore  difh'^ 
gmrur:candido:nigro:ruffo:etiam  purpureo. Panis  multifarie  c milio  fic:ep3nico 
ranus.Sed  nullii  frumento  pondcrofiusiautquodcoquendo  magis  crefcat.Lx.enim 
podo  panis  emodio  reducunt:modiumqj  pultis  ex  tribus  fextanis  madidis.  Milium 
intra  hos  decem  anos  exindia  in  italiam  itiue<5tucft:nigrum  colore:  amplum  grano: 
harundineii  culmo.  Adolefcit  ad  pedes  altitudine  feptemiprxgradibus  culmis. Lobas 
uocant:omniu  frugum  fertiliflimu. Ex  uno  grano  ccmifexcani  gignunt.  Seri  debet 
inhumidis , Frumenta  qua:dam:in  genu  tertio  fpicam  incipiunt  concipere.Quaxla 
inquarto:fedetiamnu  occultam. Genicula  autem  funt  trmeo  quaterna:  farn  fena: 
hordeo  odaua , Sed  non  ante  fupradicifum  geniculorum  numerum  conceptus  eft 
fpicx.qui  ut  fpedefui  fecerit:quactuor:auc  qumqj  tardiffime  diebus  florere  idpmr. 
totidemqj  aut  paulo  pluribus  deflorefcunc.hordeauerocum  tardiflime. idi.  Varro  q^ 
ternouenis  diebus  fruges  abfolui  tradici&menfe  nono  meti.Fabx  m folia  excunt:ac 
deinde  caulem  emittuntrnullis  diftmiihim internodiis. Reliqua  legumina  furculofa 
funt. Ex  lis  ramofa  cicer:eruum:lens.Quorunda caules  fpargunt  mterra:fi  nohabe^ 
antadminiculum:uc  pifo^i.quod  fino  habuere  deteriora  fiunt.  Leguminu  unicaulis 
faba  roIa.Vnus&  lupinis,  Cxtcris  ramofuspretenuifurculo. Omnibus  uerofiftulo>' 
fus. Folium  quxda  a radice  mittunt : quxda  a cacumine . Frumdum  ueroiSC  hordeii 
utciaqjifli  qmcqd  in  flipulaefl:in  cacumine  unum  folium  habet. Sed  hordeofeabra 
funt:cxtens  leuia.  Multiplida  co tra  fabx:ciceri:pifo,Frumdis  folium  hanldinaccu. 
FabxrotundumifiC  magnx  leguminum  parti. Longiora  eruilix:6£  pifo.FafioIis  ueno^ 
fi*Sifam.a:6c  irioni  fanguinea. Cadunt  folia  lupino  rantum:6i  papaueti.  Legumina 


(liuriusflorent:&  ex  iis  eruu  ac  acertfecl  diutifrimc  faba.xLdiebus.  Non  aut  fingulj 
fcapi  tadiurquoniialio  derinete;alius  inapit. Nec  tota  fcges  ficut  frumenti  pariter, 
Siliquantur  uero  omnia  diuerfis  diebus  : 6^  ab  ima  primu  pte  paulati  flore  Tubeuce, 
Frumentaicu  defloruereicraflefcucimaturantlqj.cu  plunmii  diebus. xl. perficiuntur. 

ItemfabaipaucifTimiscicer.Id  eniafementediebus.xl.perfiat''.Milium:&panicu:6i 

fifama:  o'nia  ^ftiua  qdragmta  diebus  maturant'  a flore. Magna  terrxicahq;  dific^ 
rencia.In  segypto  em'  hordeii  fexto  a fatu  menfe;frumenta  fepnmo  metunt'.  In  heb 
ladc  hordeum. In  peloponenfo  oiflauo.  etfrumecaetianu  tardius  . Grana  m ftipula 
cnnito  textu  fpicatMn  faba  legummibufql  alternis  lateribus  filiqnf.Forciorahycme 
frumentadeguminaqj  in  cibo  . Tumes  frumento  plures.Hordeu  maxime  nuduifi; 
halica  : fed  prscipue  auena . Calamus  altior  frumento  : q hordeo.  Arifta  mordacior 
hordeo.  In  area  exteruntur  triticum  filigo  Sc  hordeu . Sic  6C  ferunt’  puraiqualitec 
molut':quia  tofla  non  lut.E  diuerfo  far:  miliii  panicu  purgan  nifi  tofla  no  pofliit, 
Itaqj  hxceu  fuis  folliculis  ferunt  cruda.  Et  far  in  uagmulis  fuis  feruat  ad  facusiatqj 
non  corrent.LeuifTimuexiis  hordeLi:raro  excedit.xv.libras.ee  faba.xxii.Ponderofius 
far.magifqi  etiamnii  triticu.  Far  msgypto  olyra  conficitur.  Tertiu  genus  fpicxhoc 
ibi  cfl . Gallix  quoqi  fuu  genus  farris  dedere:quod  illicbrance  uocauiapudnosfaji' 
dila^nindiflimi  grani. Etalia  differentia  eft:^  fere  quaternis  libris  plus  reddit  panis; 
qfaraliud.Populu  romanii  farreta'tuefrumento.ccc.anms  ufum  Verrius  tradidit. 
Tncici  genera  plura  qux  fecere  gentes . italico  nullii  equide  comparaueri  candoreiac 
pondetc.quo  maxime  decernit. Montanis  modo  competur  italix  agris  externum, In 
quo  principatum  tenuit  boetia:deindc  ficiliaimoxafiica. Tertium  podus  eratthra' 
cio:fynoq;:deinde  xgypeioiachleta^i  cum  decretorquoruin  capacitas  lumetis  fimilis: 
quem  diximus  ordinem  fecerat. Grxcia  dc  ponticu  laudauit;quodm  italiam  nonp' 
uenit . Ex  omni  eode  genere  grani  prxtulit  oreuntiii  6C  tragii  dignes:&:  felinuncium 
argumento crafliffimi  calami. Icaqj  pingui  folo  hxc genera  aflignabat.  LeuilTimum 
6C  maxime  inaneifeu  tenuiflimi  calami  i humidis  feniubebat : quonia  multoegeret 
alimento. Hx  fuere  fententix  Alexandro  Magno  regnate: cum  clanflima  fuit  gr^cia 
atque  in  toto  orbe  terrarum  potentiffima;  ita  tameniut  ante  mortem  eius  annis  fere 
centum  quadragintaqufque  Sophocles  poeta  in  fabula  Triptolemo  ; frumentum 
Italicum  ante  cundla  laudauent:ad  uerbum  tranflata  fenteniia. 

Et  fortunatam  icaliam  fmmento  canefeere  candido  . 

Qux  laus  peculians  hodie  Italico  elt.  Quo  magis  admiror  pofferosgrxcoru nullam 
mentione  huius  feafle  frumen. Niic  ex  iis  genenbustqux  roma  inuchuc'^ : leuilTimu 
efl:  gallicu:acqj  echerfonnefo  adue<ftu:quippe  non  excedut  in  modiu  uicenas  libras: 
fiquis  granu  ipfii  poderec.  Adiicit  fardiii  fex  libras:  alexandrinu  di  cnenccs.Hoceft 
6d  ficuli  pondus, Boeticu  cora  libram  addit:  afncQ  6i  dodrantes.  In  ttanfpadanaita'' 
lia  fcio  uicenafqnas  libras  farris  modios  pedere. Circa clufiu  5i  fenas.Lex  natx  certa 
efl::ucin  quocuqj  genere:pane  militari:tettia  portio  ad  grani  pondus  accedat.  Sicut 
oprimum  elTe  frumencu  :quod  impadtum  congiu  aqux  capiat.  Quibufda  generibus 
perfe  pondusrficut  balearico:modio  tnticirpanis  pddo.xxx.  reddit. Quibufda  Ipet' 
mixtis:utcyprio:8ialexandrino.xx.propelibras  non  excedentibus.  Cyprium  fufeum 
c.pane  nigtufadt.itaqj  mifcet^alexadnnu  cadidii.redduntqj.xxv. pondo . Thebaicu 
libras  adiicit.  Manna  aqua  fubignquod  plenq?  mantimis  m locis  faciunnoccafione 
lucrandi  falis:uiliflj[mum.non  aha  de  caufa  opporcumora  morbis  corpora  exiflunc. 
Gallix  Sc  hifpanix  frumdo  in  potum  refoluto  : qbus  diximus  geneiibus:fpumaua 
cocretapro  frumeto  utunt;q  de  caufa  leuior  illis:q  exteris  panis  eft.Differetiaeft^ 
calami.Cralfior  qppe  melions  efl  generis.  Plurimis  tunicis  chracium  tnticum  ueftit 

ob  nimia  frigora  illi  pUgx  exqfitum.Eade  caufa  trimeftna  muenit detinentibus 

terras  nmibus.quod  tertio  fere  fatu  mefe:uti  reliquo  orbe:metit.  Totis  hocalpibus 


;nuqmoU-t.Al„uerouuet.b.sfp.as=decu(rahordeu„clpu:^/.:S 

ciidutratqj  r corbibus  eluut.ac  ficcatu  foleirurfus  rudut:&  purgatu  molut  Quocua, 
aut  gHe  praiparatoiuicenis  hordei  libnsitemas  femfs  lini.-Si  cona-dn  felibr^^falifa, 

acetabulo:  torreres  are  ofa  mtfce-timola.Qu,  diutius  uoluntferuare:ca  polline  • ac 

flirfonbus  fuis  codut  nouis  fiAlibus  . Italia  fine  pfuf.one  tofta  m fubtilem  fomia 

molitiiifdeadditisiarq,  ena  miho.Pand  ex  hordeo  annqs  ufitatb  uira  danauifqdru^ 

peduqi  tradidit  refed.bus . Pnfanx  mde  ufus  ualidifrmsifalubernmurq,  tantopere 
probat. Vnu  laudibus  eius  uolume  dicauic  Hippocrates  clatiffius  medicini  fciecii. 
Pnfana:  bonitas  pr^apua  uricenfi.In  a^gypto  ueto  ea  eft:quaE  fit  ex  hordeo:  cui  fune 
bim  anguh.In  boetia  & afnca  genus  ex  quo  fiat  hordei : glabrfi  appellat  Turranius. 
Idem  olyram&  onfam  eandem  elTe  exiftimat . Pnfana:  conficienda:  uulgata  ratio 
Sirnili  modo  ex  tritici  femine  tragu  fit  in  ca'pania  tantu  & aigypto.  Amilu  uero  ex  di 
critico  acfiligine.Sed  optimu  ex  trimeftn.Inuetioeius  chio  infula  debetur:&  hodie 
laudanfiimu  mdeefi  appellatu  abeo:^  fmemola  fiat.Proximum  ttimeftniquod  e 
minime  ponderofo  tritico. Madefcit  dula aqua  m ligneis  uafis :ita ut  mtegat-qnqes 
m diemutata. Melius  fi  & m noraenta  ut  mifceafpantencmolita  pnulq  acefeat . If 
teoqMutfportisfmcatuitegulimfundit'  illi«fermento:atq:itainfole\nfat'.Poft 
chiu  maxie laudat  creticuimoxigypnu. Probat  aute leuitateiS; leuore.-atqj ut  rece's 
nt.Iam  Sc  Catonis  dirftu.Apud  nos  hordei  farina  Sc  ad  mededu  utunt'.  Mituqj  i ufu 
■umcto^mgnibus  durato.-ac  poftea  mollito : offifq,  humana  manu  dimilfis  maiores 
m aluu  uires:  totofqj  corporis  fien. Spica:  quidi  binos  ordines  habent;qua:da'  pl  ures 
ufqj  ad  fenos.  Grano  ipft  aliquot  differenria;:ldgius:lemufq::autbreuius:aut  rotu^ 
>us;cadidius:nigrius:uel  cui  purpura  eft.  Vltimo  ad  polenta' cdtra  tepeftates  ca'dido 
maxima  infirmitas.  Hordeu  frugu  diu  molliffimu  eft.fen  non  ualet : nifi  in  ficca 
oluta  terra:ac  nifi  lita. palea  ex  optimis. Stramento  uero  eiusmullu  comparatur, 
ordeu  ex  omni  frumento  minime  calamitofumiquia  tollitur  anteq  triticu  occupet 
™ igo.Itaqj  fapientes  agricola:  tnticum  nbanis  tantum  ferunt.Hordeu  farculo  feri 
^ icunt;propterca  celerrime  reddinfernliifimumq! . Quod  in  hifpaniaifiC Carthagine 
’pn  1 me'fe  colleflu  eft.hocfentur eodem  menfein  celnheriaieodeq:  anno  bri  nafcit". 
pitur  omne  a prima  ftatim  maturitateifeftinantms  q citera. fragili  enim  Ifipulai 
tenui  ima  palea  granumconrinecur.Meliorem  etiam  polentam  fieri  tradunt : fi 
non  exadla  maturitate  tollatur. 


F 


imenti  genera  nd  eade  ubiqi:neq!  ubieadefut.-ufdenomimbus.VulgacifTia: 
r.quod  adoreu  ueteres  appellauere;fihgo:tricicu.Hxcplunmis  terris  cdmuia 


iqj  nafd.fid  de  reliqs  in  oriente  genenbus.  Ca.viii. 


Artnca  gallia^  propria, copiofa  & itaiix  eO:,  In  xgypto  aute:ac  fyr»a!dliciacji;&afij5 
'AC  girxasp3rte:peculiarcs  zca:olyra;typhe.  Aegyptus  fimilagme  cofiat  e trmco  fuo 
neq^  icalicsc  pare. Qui  zea  utut:n6  habd  far.Eft  5C  hsc  icahx:  m capania  maxime; 
femenqj  appellatur.hoc  habet  nome  res  prxclararuc  mox  docebimus:  propter  quatn 

Homerus  zederos  arura  dixit.Ndut  arbitrar' aliqui : quoniamuitadonarer.Amy 

Ili  quoqj  ex  ea  fitipriore  cralTius.  hxc  fola  differentia  eft.  Ex  omnigenere  dunffimu 

fandi  cotra  hyemesfirmiffimu.patit  fngidiffimoslocos:6immusfuba(5los:ueliftu. 

ofosffiriencefqjiprfus  antiqs  lacio  abusimagno  argumento  in  adorcx  donis:  ficuci 
diximus.Pulteaunnd  pane  logo  tepore  uixiffe  tomanos  mamfefbu  . quonia  inde&; 
puImdariahodieq?dicut'’.Ec  Ennius  atiqmffimus  uates  obfidionis  fame  defccibetis 
offa  enpuiffe  ploratibus  liberis  patres  comemorat. Et  hodie  facra  pnfcaiatqj  nacaliii 
pulcefricilla  confidunt.uidctc^  ta  puls  ignota  grxcixfuiffeiqstalia:  polenta. Triciti 
umine  auidius  nullfi  eft:necquo  plus  alimenti  trahat. Siliginem  dixcrf^prietticici 
delicias. candor  eft;6d  fine  uiccute:6i  fine  pondere:c6ueniens  humidis  trad:ibus:qles 
KalisB  funt : &.  gallix  comatx.  fed  6C  trans  alpes  m allobrogu  tantd  aruernortiq;  agro 
pertinax. In  extens  ibi  parnbus  biennio:  in  triticu  trarifit.Remedium:utgrauiflinu 
quxqj  grana  eius  ferant.  DE  Piftoriis  di  molitura  6i  farina.  Ca.ix. 

E Siligine  lautiffimus  panis,  piftrinaruqi  opera  laudatiffima.  Prxcellitin  ualui 
ft  capanapifis  natx  mifceaf.ruffiorilla:atpifana  candidior:  ponderofioruero 
creracea.luflueegrano  capanix:quauoca'tcaftraca:e  modio  redire  fextarios  qctuor 
filiginis.Velcgregalifinecaflrat'a:fexcarios qnqj.Prxterea florisfemodui.  Eccibani: 
quod  fecudanu  uocat:fextanos.iiii.Furfuns  fextarios  totidem. E pifana  aut  filigmis 
fextarios  qnq^Cxcera  paria  fuc.Clufma  artetiaqj  enanu  fextarios  filigis  afciut:i  reh^ 
qs  pares. Si  ueropollme  facere  libeat, xvi.podo  panis  redeut.Etabam  tria.Fuifti^-i^ 
femodm.molxdifcrimine  hocconftat.Na  quxficcamoluciplus  farinx  reddut.qux 
falfa  aqua  fparfarcandidiorem  medullaiueru  plus  rcrinet  in  furfure. Fannam  a farre 
did:a:nomme  ipfo  apparet.Siliginex  farinx  modius  gallicx.xxii.hbras  panis  reddu. 
Icahcxduabus:cnbufueaplius:fartopntio  pane. Na  furnaceis  binas  adiiciunchbrasi 
in  quocunqj  genere. 

DE  Similagine  fii  Siligine:&  de  aliis  generibus  & de  piftura.  Ca.x. 

Similago  ex  tritico  fitlaudaaffima.Ex  africo  luftu  e e modiis  redire  femodios. 

di  pollinis  fextarios  quinqj.itaeni  appellant  mtritico:quod  florem  infiligiiic. 
Hoc  xrarix officinx chartanxq;  utunt.Prxtera  fecundani  fextarios  quattuonfudu' 
rumqj  tantudem. Panes  uero  emodio fimilaginis.c.xxii.e floris  modio. c.xvii.Preciu 
huic  annona  media  in  modio  fannx.xl.affes. Similagini  caftratxodronis  alTibus  i' 
piius  .Siligini  caftratx  duplu . Eft  di  alia  difhndlio : fimilago . l . pollin  a u r.xvii.  pondo 
panis  reddere  uifa  tritici. xxx.cu  triece.di  fecudarii  panis  qnas  fehbras:  tocideab.iru: 
difuifuru  fextarios  feX, Siligo  nuqmanirefatpariter:neculla  fegecu minus diUtio' 
nempatit'  q5ptcr  teneritatem  . iifqj  qux  maturuere  ^anusgranudim;ttennbus:fed 
minus  q extera  frumenta  in  ftipula  penclirat:quonia  femper  redta  haber  fpica : nec 
rorem  continet:q  tubiginem faciat. Ex afnca  dulciffimus  panis. ipfa  fpi{Tior:qfar:& 
maior.fpica  eademidiponderofior.Raro  modius  grani  nd.  xyi. libras  iplet. Exterit  m 
grxeia  difficulter,  Obid  mmentisdari  ab  Homero  didta ; hxc  enim  cft:quam  uoat 
olyram . Ea.dem  in  xgypto  fadlis.-fertilifqj.Far  fme  anflaeft.Item  filigo  excepta  ea : 
qux  laconica  appellatur.  Adiiciut  lis  gna:bromos:filigo  excepriaa:3i  tragosiexterna 
omniaiabonente  inuedta:onzx  fimilia.Tiphedi  ipfaeiufdem  generis:exqua  fitJn 
noftro  orbe  otiza.  Apud  grxeos  cfl:  di  ifia.Tradutqj  eam:ac  tiphcn:cu  fit  degeneres: 
redire  ad  frumentu:fi  piftx  ferant  mec  protmus:fcd  tertio  anno. Tritico  nihil  eflfet' 
tilius.hoc  eni  natura  ei  tnbuic.-quoniaeo  maxime  alat  hommcm:utpote  cu  e modio 
(i  fit  aptu  folu:qle  in  byzanrio  africx  campoicenteni  quiquageni  modii  reddantur. 


Mifit  ex  eo  loco  Jiuo  Auguflo  procurator  eius  ex  uno  grano  uix  aedifcile  di<au  qua 
dnngenta  paucis  minus  germina.exca-tcj)  de  ea  teepiftol*.Mifit  * Neroni  fimiliter 
.ccc.xl.ftipuias  ex  uno  grano.  Cu  centefimo  quidem  acleonnni  fidis  campi  ffiddt 
al„q;;6i  tota  bethycaiSc  in  primus  *gypcus.Fertiliffima  mna  genera:ramofum-aut 
quodcentigranu  uocat.Inuentuseftii&fcapusunuscentu  fabis  honuftus.  Aeftiua 

ftume'tadixiusfirama:miIm:panicu.Sifamaabidisuenit.exea&oleufaaat  Color 

ewsca-didus.hmcfimileeft  iafia  graciaqjerifimu.ideq,  eratmifipfauis effer’ quod 
apud  nos  uoca'tmone!medica'inibus  annumerandu  potms;q  frugibus.  Eiufdi  nat* 
& hormmii  a grscis  dliftuifed  cymino  fimileiferifqjcu  fifamahoc&irione  Nulla 
animal  uefat' uirennbus.Piftura  no  omnid  faalis.Quippe  Sc  hecturia  fpicam  farris 

toftipifencepilopraefenatoififtulaferratai&ftella  mtusdenncularaiut  mfi intenti 
pifanticonadanfgrana  ferroqjfranganf.Maior  pars  italis  ruido  utifpiloirotisetia 
qsaquerfetobiter:&  molat.  De  ipfa  ratione  pifendi  Magonis  f ponetur  fententia 
Triticu  ante  perfundi  aq  multa  lubetipoftea  euelli.Deinde  fole  ficcata : pila  repeti! 
Similimodo  hordeu.huius  fextanos.xx.fpatgi  duobus  fextariis  aqui.Lcnte  tortete 
pnusidefdecQ  fiirfunbus  leuitet  pifi.  Aut  addito  in  fextanos.xx.latens  crudi  frufto: 
& arena:  femodio.Eruiliam  iifdem  modisiqbus  lentem.Sifama  in  calida  maceratam 
expomgi.  Deinde  confricaniftigids  immetgiiut  palea:  ftudhicnt.iterumqrexpomgi 
infole  fupet lintea . quod  nifi  feftinato  peragatur:  lundo  colore mucefcere.  Ecipfa 
autem  qua:  eualuantunuatiampifturaru  ratione  habent.  Acus  uocaficu  perfe  pifif: 
fpica  tantu  aurificu  ad  ufus.Si  uero  in  area  terituricu  ftipula:palea:ut  maiorem  ter 
nfi  pteiad  pabula  iumento^i.Milu  &panici  & fifamx  appluda  uocanr  purgameta: 
alibi  alus  nominibus  .Milio  campania  gaudet  ptscipue  pultcqj  cadida'  ex  eo  fadt.Fit 
«ipants  prsdulcis.Sarmataru  quoqj  gentes  hac  maxime  pulte  alunt : & cruda  etiam 
farina  equino  laifteiuel  fanguineip  cruris  uenis  admixto. Aethiopes  non  alia  frugem 
q milii  hotdeiqr  nouere. Panico  SC  galli®  qusda'  praicipueaqtania  utitur  . Sedarcu' 
padana  italia  addita  fabaifine  qua  nihil  conficiunt . Ponnc®  gentes  nullum  panico 
praferunt  abum.Caitero  aiffiua  frumenta  nguis  magis  enam  q hymbtibus  gaudent . 
Milium  & panicum  aquis  mmimeicum  in  folia  exeunt . Vetant  ca  mter  uitesiatboe 
tefqj  fmgiferas  feriitetram  emacran  hoc  fatu  exiftimantes. 

DE  Fermetisiac  panis  faciendi  ratio  & genera:6i  quando  phmum  piftores  tomz  i 
&de  cnbnsiflc  alica.  Capitulum  undeamum. 

MIlii  prscipuus  ad  fermenta  ufus  e mufto  fubadh  in  annuu  tempus  . Simile  fit 
ex  tntici  ipfius  furfunbus  minutis  & optimis:  e mufto  albo  tnduo  maturato 
fubaiftisiac  fole  ficcatis.Inde  paftilios  i pane  faciendo  dilutosicu  fimilagine  feminis 
feruefaaunt.  atq!  ita  farinx  mifcentific  optimu  pane  fieri  atbitrantes.Grxci  in  binos 
femodios  fatinx  fatis  effe  beffes  fermeri  conftimete.Et  hxc  quidem  genera  ufdemiis 
tantu  fiunt.  Quo  libeat  uero  tempore  ex  aqua  hordcoqj  bilibres  offx  feruenti  foco: 
uelfidtili  patina  torrenturcinere:& carbone  ufqjdum  rubeant. poftea  operiuntur  in 
uafisidonecacefcant.hinc  fermentum  diluitur . Cum  fieret  autem  panis  hordeaceus 
etuiliiiaut  dcemlx  farinx  ipfx  admixtione  fermentabantur.  luftuq;  erat  dux  Iibrx 
inquinqj  femodios. Nunc  fermentu  fit  cxipfafanna:qux  fubigiapriufq  addat" fal: 
ad  pultis  modudecodla:&:  relidha  donec acefcat.  Vulgo  uero  necfuffemerefariutifed 
tantum  pridie  afferuata  materia  utunf.Palamqj  natura  eft  acote  fcrmentariificur  Si 
ualidiora effe  corpora  qux  fermentato  pane  alutur.  quippe  cu  apud  ueteres  pondee 
rofiffimocuiqjiptxapua  tritico  falubntas  perhibita  fit. Panis  ipfius  uaria  genera 
equi  fuperuacuu  uidetur.alias  ab  obfoniis  appellarirut  oftrcarii : alias  a delidis  ut 
artolagani : alias  a feftinarioe  ut  fpeufici.Necno  a coquendi  ratione  ut  fiimacei : uel 
artoptefiiiaut  in  clibanis  codli:n6  pridem  eriae  parthis  aduedlo. que  alii  aquaticum 
terant:  quonia  aq  trahitur  a tenui:&  fpongiofa  inanitate.alii  parthicu  .Sumalaus 


rv  ■ ,-,K„nititf&cribritenmtateconftat.Qu.cIiexou,s!autlaflefubigut.Butyto 
filiginisbomtat  . , . gfiattanfeunte  cuta.Durat  fua  picenoin  pi/ 

uerogetesenapaaxadopm^^^^^^^^ 

nis  muennon  g _ ^ poftea  in  furnis  ollis  mdita:qux  rumpant  s 

c rorn^no  foerunr  ad  perf.cd  ufqi  bclluiannis  aburbe  condua  fup  qu.geros  ofto, 
mn  aTpfipanes  faaebir^uinresimul.erd^  id  opus  erat-ficut  ena  nue  m plunnus 
f nr'd  A toptefia  Plaurus\ppellar  in  fabulaiqua  aululanam  fcr.par,  magna  „b  ,d 
fo^certano-e  erud.ro«::an  is  Lfus  poene  fir  ill.usieertuq,  f.r  Atrei  ap.rois  fetena: 

oftrplelaut.onb!^icoquerefol.tosipiftorefq,rirueos:qfarp.febanno.atos.N^ 

ocos  u«o  habebant  in  feruittisieorq,  ex  macello  coducebant.Cnbroru  genetagallu 
fet“  eructu  muenete : htfpanixlmoexcufforta  «poll.nana  t le^ptus  e pap.to  atq, 
mL  Sed  inter  haec  dicatur  pnma  «alice  ranorpneftantiffim*  falubert^aq,.  qua 
rZa ftugd  indubitanter  iul.am contingit. fit fme dubio  &.n xgyptoifedadmodu 
fp  re^da Jn  italia  uero  plunbus  loasificut  ueronenfi  pifanoq,  agro  In  campania 
tarraudatiffimus  campus  eftimontibus  fubia«t  nimbofis  tons  quide.xl  m.l.bus 

rXa  planicie.Gratia  tL»  eiusiur  protinus  foh  natura  dicatur:  puluerea  umma: 

Lf  nor'bibula:ac  pumicis  fiftulans  uice.  Monnu  quoqi  culpa  in  bonu  cedit.cttbtos 

nir  hymbres  percolariarq,  rranfmittir. nec  diluiiaut  madere  uoluir  jpterfaal.nte 

cZrJ.EadeaLpmhunrorenullis  fontibus reddatifedtemperat.&concoquesitta 

fe  uice  fufi  conrinLsentur  toto  annoipanico  femehbis 

q uie  intetqeuere:fundunt  rofa:odoratiorem  fanua:adeo  terra  no  ceffat  patete. Vnde 
uulgo  diiaumiplus  apud  Campanos  unguenti:q  apud  cartetos  olei 

uriLrastetraLampuscircucapanusanteceditttantumipfupaG  eius,  qua labonx 
uoZriquemphlegLugraiaappellanr.Fmiuntur  abonxuuabutroqi  lat„ 
fulari  • qux  a puteolis;8d  qux  a cumis  capua  duat.  Alica  fit  e zea:  qua  feme  appe 
urr  T^ndidgtanu  eiul  in pdalignea  . Nalapidis  duntia  contenmr,nobilius:ut 

rairX.4oram:penalioperlPr,monineftpix,sferrea:excuiris.ndetunic.s. 

Iteru  iifdLrmamentis  nudam  connditur  medulla.Ita  fTa' 

ac  fecundanumigrandiffima  uero  ^P^etema  appellat.  Nondu  habent  candor  f . 
quo prxcellunt.Iam  tamen alexandnnx prxfetunf.poftea 

crem-qua:trafitincorpus:coloremqj:8Ctenenm'temaffert.Inuenit  hac  iter  puteolo 

& nerpolimiin  colleleucogeoappellato.Extatq,dmi  Augulh  decteturmquoano^^^ 

uicenamilianeapolimnis;p  eonumeraniulTitefifco  fuo: 

ad.ec.tq,  caufam  afferendiiquonia- negaffent  campam  abeam  confia  fineeomen^^^^ 

poffe.In  eodd  repitur  & fulphut.  Emicantq,  fontes  otaxi  oculo?:  J 

Ld.cina:denriLq,f.tmimt..Al.caadultennaf.tmax.meezea:qux.a^ 

netanlatiores  eius  fpica::nignorerq,:&  breui  ftipula.Pifunt  cutn  atena.8£  fi  q q 
difficulter  contetut  utriculostfitq,  dimidia  modii  men^ra.  pofteaq,  gyp  P 
mfpergifiatq,  ut  cohxfentifarinatio  cnbto  fubcernut.Qux  in  eo  P 

appellLr:sfgrand.(Tima  eft.Rurfus  qux  tranfitiardl.ote  cernitur : « ^ ^ 

catur.Irem  cnbraria:quaE  fimtH  modo  in  tertio  rcmanfit  cnbro  angu 
harenas  tranfmittente.  Alia  ratio  ubique  adulterandi . Ex  tntico  , 

grandiffima  eligunt gtana:8t  femicoiaa  in  ollis:poftea  atefaaunt 

fufqjleuiterafperfa  molis  frangunt.Bx zea  pulchnusiq  ex  tritico  fi  g 

id  alicx  uitiu  fit.Candorem  autem  ei  pro  ctetailaiSi  mcodlis  mixtura  cont  • 

DE  Leguminibus.  Capitulum  duodecimum  . yjtjnta' 

SEquiturnatura  leguminu.inter  qux:maxie  honos  fabx.  Quippeex  qu 
tus  fitetiam  panis.Lomentumappellatut  farina 
& omni  legumine.Iam  uero  Bi  pabulo  uenalis , Fabx  multiplex  u us.o  q 


generi:pra!Ci‘puchomm{.Fmmento etiam  mifccturapud  plerafcjj  gentesjSi  maxime 
panico:rolida:ac delicatius  fradla. Qui  & prifco rituifabacia Cux religionis  diis  ffacra 
eft : praualens  pulmentarii  cibo:  & hebetare  fenfus  cxiftimatannfonia  quoc^  facere, 
ob  hoc  Pythagorica  fcncentia  damnata,  Vel(ut  alii  tradidere)cjuonia  morcuo^anims 
funt  in  ea:qua  de  caufa  parentando  uticp  affumicur.  Varro  & ob  ha:c  flamine  ea  non 
uefei  tradit : quoniam  & m flore  cius  littera  lu^brcs  reperiantur  . In  eadem  pecu/" 
lians  rchgio.  Nanqj  fabam  utiqj  in  frugibus  referre  moseflrraufpicii  caufaiqua:  idco 
teferuia  appellat'.  Et  auAionibus  camadhiben  luccofu  putant . Sola  certe  frugu  etia 
exefa  replet  aefeente  luna, Aqua  marina  aliauc  falfa  non  percoquic.Sericur  ate  uer^ 
giliani  occafii  leguminu  primatutamecedathyemem.Virgiliuspcruer  ea'  feriiubet 
arcupadanx  italix  ritu  .Sed  maior  pars  malunt  fabalia  maturx  fationis:  q ctimeftie 
frudum  eius.  Nanqjfiliquxicaulcfqjgratiflimi  funt  pabulo  pecori . Aquasinflore 
maxime  concupifdc : cum  uero  defloruit:  exiguas  defiderat , Solum  in  quo  fata  eft 
Ixtificatftercons  uicc.Idco  arca  macedonia.-theflaliamqj  cum  florere  incepit:uertut 
ania.Nafdtur  &C  fua  fponte  plenfqj  in  loas:ficuc  feptentnonalis  oceani  infulis:  qs 
ob  id  nolh-i  fabarias  appellant.Item  mmauritaniafilueftris  paflim  : fcdpradura:ai 
qux  percoqui  non  pofTit.Nafatur  in  sgypto  fpinofo  caule  . q de  caufa  crocodili 
aculeos  timentes  rcfugiunt.Longitudo  fcapo  quattuor  cubitorum  eft . Ampliffima 
craflitudo.odona  genicula  habet:molli  calamo . Sile  caput  papauen : colore  rofeo. 
In  eo  fabx  non  fupra  tricenas.FoIia  amplaiftudus  ipfc  amarus  8C  odote.fcd  radixp/ 
qlata.  Incolant  cibus  cruda,&:  omnino  decodaiharundinu  radicibus  fimilis.Nafcit" 
& m fyria  ciliciaqiret  m thorone  chaladis  lacu^Ex  leguminibus  autem  noucmbri  fc^ 
runturlensiSC  in  grxda  pifa.  Lens  amat  folum  tenue  magis  q pingue : cxlum  utique 
ficcum.Duo  genera  eius  in  xgyptoialterum  rocundius;nignufqj:alterum  fua  figura 
unde  uario  ufu  rranflatu  eft  m lenticulas  nome.  Inucnio  apud  audores  xqnimitate 
fieri  ucfccntibus  ea.Pifumin  apncis  feri  debetifngoru  imparienflimu.Ideoin  italia 
& in  aufteriore  cxlornon  nifi  uerno  tempore:  terra  faciluac  foluta.  Ciceris  natura  eft 
gigni  cum  falfilagineiideo  folu  unt.Necnifi  madefadum  pridie  fen  debet. Differc' 
tix  plures  magnitudine:figura:colore:fapore.Eft  enim  arietino  capiti  fimileiude  ita 
appellat'. Albu:nigruqj  eftifiC  columbinu;  quod  alii  ueneriu  uocanncadidutrorudu; 
Icue. Arietino  minusiquod  religio  peruigiliis  adhibet . Eft  6C  cicercula  minuti  cicens 
inxqualis  agulos  hab^  ueluti  pifum.Dulaftimum  autem  id:  quod  eruo  fimillimu, 
Firmiuft^:quod  nigrii  &rufFum:q  quod  album. Siliqua:  rotundx  aceri:  cxtcrifquc 
leguminum longx:6C  adfiguram icminis  latx.Pifo  alindracix.Fafiolorum  cu  ipfis 
maduntur  granis  .Serereeosq  uelis  terra  licettab  idibusodobnsmkalen.nouebns. 
Legumima  cum  marurefccre  ccEperic:rapiendafunc:quoniacito  cxibunt.latenrqj  cii 
deddere:  finit  fid  lupinum. 

DB  Rapis  & napis  amiterinis.  Capitulum.xiii. 

QVanq  ptius  dixiftc conueniat dc  rapis. in  trafeurfu eas  attigere  noftri:paulo  di^ 
[igentius  grard : & ipfi  tamen  inter  hortenfia  . Si  luftus  ordo  fiat:  a frumento 
protinusraut  certe  faba  dicedis:quando  alii  prxftantior  ufus  ab  lis  non  eft.  Ante  oia 
nanqi  eundis  animalibus  nafcunturincc  in  nouiffimis. fanant  runs  alitum  quoque 
genera: magifqj  fi  decoquant  aqua. quadrupedes  6C  Irondecani  gaudent, Et  homini 
nonmmore  rapadorum  fuis  horis  gratia:qamarum.flaccidorum  quoq;:6d  i horreis 
enccatorum:uel  maiore:q  uirennum.Ipfa  uero  durant 6d  in  fua  terra  feruata.dd  poft 
apaflo  pene  ad  alium  puentu  fameqj  fenriri  ^hibent.a  uino:atqj  meffe  tertius  hic 
ttafpadanis  frudus. Terram  non  morofceligtt. pene  ubi  nihil  aliud  feri  poftit « Nc' 
bulis*  6dpruinis:ac  frigore  ultro  aluturramplitudfc  mirabili.  Vidi.xl. libras  excedetia. 
In  cibis  quidem  noftns  plunbus  modis  comendantur . dunintq?  ad  aha  finapis  acri-' 
nioniadomicaictiacolonbuspida : prxterfuufeme:fcxalus:purpureo  quot^:neqj 


aliud  i cibis  tfgui  decet. Genera  eopj  gtseci  duo  prima  fecerermafculmu  fammmuq,, 
et  ea  ferendi  raodo:ex  eodem  femine  .Denfiote  emm  fatu:mafailefcete!ite  in  te® 
dfficili.Seme  ptxftatius  quo  fubtilius.  Species  ueto  omnium  tres.  Aut  enim  in  latj/ 
tudme  fonduaut  in  rotunditatem  globati.  Tertiam  fpeciem  fiiuefttemappdlautre: 
miongicudtnc  radice  procurrentesrhaphani  fimditudsne  SC^folio  angulofo  fcabro^j 
fucco  Jcri.Qui  dtea  meffe  exceptus : oculos  puigat : medefqj  caligmisadmixto  laftj 
mulierii.Frigore  dulaora  fieri  exiftima'tur  & gradiora.Tepore  in  folia  exeiit.Palma 
in  nutfmo  agro  nafcentibus . Taxatio  in  libras : feftettii  fmgulij«t  in  penuria  bwi. 
Proxima  in  algido  natis.Napi  ueto  amitetniniiquorum  eadem  fere  naturatgaudeat 
xque  frigidis.  Serunfac  ante  kaien.mattiasiin  iugero  fextarii  quatmor.Diligentiotes 
qntofulco  napuferi  lubetirapi  qrtomtroqj  ftercorato  . Rapi  latiorem  fleri  fi  palea 
femincf.Serete nudum uolut:precantemfibi&  uicmts  ferere  fe  .Satus  utriq;  generi 
iuftus  Iter  duo§£  numinu  dies  feftos  Neptuni  atqj  Vulcani. Ferutqj  fubtili  obfema' 
rioneiquota  lunai^cedente  hyememix  prima  cecidecitifi  totidem  numinu  die  inira 
pradidtum  temporis  fparium  ferannmite  prouemre.Serunt''  & uerem  calidis  atque 
humidis.  DE  Lupino.  Ca.xriii. 

LVpino  eftufus  proxfusicu  fit«  homim;8t  qdmpedu  generi  ungulas  habenti 
comunis.Remediu  eius  ne  metentes  fugiant  exiliendomt  abhymbre  tollatur, 
Nec  ullius:  qua:  ferunf'; natura  affefu  tert*  mirabilior  eft.Primum  omniu:cumfole 
quotidie circuagifihorafq;  agricolis  etu  nubilo  demofttat.  Ter  pratereaflotetitetra 
amatitetraqj  operiri  nduult.Et  unu  hoc  feritmd  arato : ubi  fuerit  maxie  fabulofa; 
& ficca.-atqr  etii  harenofa  . Coli  utiqj  non  uult.Tellurem  adeo  amatjtut  quis  fiuteto 
folo  conieaa  inter  folia  uepref9:ad  terram  tamen  radice  perueniat.  Piguefeete  hoc 
fatu  atuaiuineafqj  diximus.Icaqj  adeo  non  eget  fimotut  optimi  uicem  repragfentet. 
Nihilqj  aliud  nullo  fpendio  coftattut  quod  ne  ferendi  quide  gratia  opus  fit  afferre, 
ntinus  feritur  exaruo.Acne  fpargi  quidem  poftulat : decidens  fponte.Primuqj  oiu 
feriturmouiflimum  tollitur.  Vtrunq;  feptembri  fere  raenfetquia  fi  non  anteceffem 
hyemem : frigoribus  obnoxiu  eft . Impune  prsterea  iacet ; uel  derelidlum  etiaifinon 
ntmusfecuti  obruant  hymbres : ab  omnibus  animalibus  amantudme  fua  tutum. 
Plerunq;  tame  leui  fulco  integunt. Ex  denfiote  tetrairubtica  maxime  amat.  Ad  hanc 
alenda  pofl:  tettiu  flotem  uerti  debet:  in  fabulo  poft  fccundu.Cretofa  tatu  limofaqi 
odit:8t  m iis  non  prouenit.Maceratum  calida  aqua:hommi  m cibo  eft.Nam  bouera 
unu  modu  finguh  fatiantiualidumq)  praEftat.Quando  etiam  impofitum  puerorum 
uentnbuspro  remedio  eft. Condi  infumo  maxime conuenit:quonia  in  humidouetr 
miculi  umbilicd  eius  m fterilitacecaffrant.Si  depafium  fit  in  fronde:  inarari  prinus 
folum  eft  Opus.  OE  Viuafi^eruo,  Ca.xy. 

T utcia  pinguefeunt  arua.nec  ipfa  agricolis  operofaiuno  fulco  fata . no  farnis 
non  ftcrcocaturmec  aliud  q deoccatur.Sationis  eius  tria  tempora. Circa  ocaCu 
ar«fturi'.ut  decebri  mefe  pafcatsmnc  optie  feritur  in  femenisque  nam^  fert  depalli* 
Secunda  fatio  menfe  ianuani  efl:  nouiiTima  marcio:  ac  tum  ad  frOndem  utilimma. 
Siccitatem  exomnibusjquae  feruntur: maxime  amat.non  afpernaturetiam  ubrofa . 
Ex  femine  eiusifi  lecSa  matura  eft : palea  exteris  przfertur.Vitibus  prxripit  fuccuni! 
languefcuncqj  fi  in  arbuftis  feratur , Nec  erui  operofa  cura  eft. hoc  amphus : quKia 
runcatur.&  ipfum  medicaminis  uim  optinens.  Quippe  per  eum.  diuum  Auguftuni 
curatumrepiftolis  ipfius  memoria  extat. Sufficiunt  fingulis  boum  iugis  modii  quiRi 
fati.  Mamo  menfe  fatumrnoxium  cfte  bubus  aiunt.  Item  autumno  granedinofum. 
Innoxiu  autfieriiprimo  uerefatu, 

DE  Foeno  & farragine  de  ocino  6£  medica  6Ccycifo.  Ca.xvi. 

BT  filicia:hoc  eft  fcenu  grxcu:fcahfadone  feritur : nd  alciore  quattuor  digi^J 
fulco. quatoc^  peius  tra(ftacur:£anto  proucnitmelius.Rarum  ditftuieUe 


ofit  negl.g«nt.a.Id  aute:quod  Ccale  at^  farrago  appdlaf:occan  ta-tu  defidrrat 
Secale  taurini  fubalpibus  afia  uocat:deterrimu;&  tam  ad  arcedd  fame  utile.foecilda 

fedgtacih  ftipulainignaa  tnftefed  pondere  praapuu.Admifcefhuic  farrutmitieet 

amantudine  eiusi&  tn  fic  quocj  ingtatirTimu  uentti  eft . Nafdf  qualictiq,  folo-  ca 
cetefimo  grano  .pfmj  pm  Utamme  eft.Farrago  exrecrementis  farrts  pradefa  ferit', 
admixu  aliqn  fli  uicta.Eadealiqnm  afnca  fit  ex  hordeo. Omnia  hac  pabularia.  De/ 
genetatq,  ex  legumimbusiqua  uocat  cracca.intatu  colubis  grataiut  paftas  ea  negent 
illius  loa  fugmuas  fien . Apud  atiquos  erat  pabuli  genusiquod  Cato  ocmu  u^at . 
quo  fidebat  aluum  bubus.id  erat  e pabulis  fegete  umdi  defeiftaianteq  gelaret  Sura 
Manuliut  id  al,termtetptetat.&  tradit  faba  modios.x.uiaa  duos:ta-chd^&  eruilia  i 
iugeroiaurano  mifceti  8c  fenfolitos.  Melius  acauena  gtaca;  cui  non  cadit  feme-ad/ 

mixta.hocuocitataocinu:bouq,ca-fenfolim.Vatroappellatuaceleritatenuenie-di 

a gtacoiquodocpsoceos  dicunt.  Medica  externa  ettam  gtaca  ut  a medis  adueeda  p 
beUaperfaru^quaDanusmtulit.Seduel  in  primis  dicenda  tata  dos  eiusiutcu  uno 
fatuia-phus  q tncenis  annis  dutet.Similis  eft  tnfolio  cauleifohifqj  gemculata-qcqd 
in  caule  alTutgitun  folia  cdtrahitur.  Vnum  de  ea  &.  cytifo  uolume  Amphilocus  ferit 
cdfufii.Solu  i quo  feratunelapidatuiputgatumqj.  Subigimr  autuno.mox  aratu  SC 
occati  itegie crate  iteru  flctertiotqnis  diebus  interpofitis  & fimo  addito.  Pofrit  aut 
ficciifuccofuiuel  tiguu.Itaptaparatu  fentut  menfe  maio : alias  pminis  obnoxia. 
Opus  eft  denfttate  feminis  omnia  occupan.-intemafcentefqj  hetbas  excludi . Id  pra/ 
ftant  in  iugera  modia  uicena.imouendu  ne  adurat ! terraqj  protinus  integi  debet  fi 
fit  humidu  foluihetbofumue  uincimt  iC  defafat  in  prati. Ideo  protinus  altimdine 
uncali  herbis  omnibus  liberanda  eft , manu  potius  q farculo . Secatur  inripiens 
fioteceiic  quotiens  refloruit.id  fexies  euenitper  annosici  minimum  quater,  i femen 
mamrefcere  prohibendum  eftiquia  pabulum  utilius  eft  ufq;  ad  trimati.  Verno  fen' 
debet:libetarl9  exteris  herbisiad  trimatu  marris  a folo  radi.Ita9  reliqua  herbx  iter/ 
eit  fme  ipfius  damnoi^pter  alticudine  radicum.  Si  euicerint  herbxiremediu  unici 
eftiaratioifepiusuerrendoidonecomnesalix  radices  interea‘t.Datindadfatietatem 
debetine  repellere  fanguinem  neceffe  fit:&  uitidis  utilior  eft.  Arefrit  furculofeiac  po/ 
ftremo  in  puluerem  inutilem  extenuamr . De  cyrifo.-cui  8i  ipfi  prinripams  datur  in 
pabulisiaffatim  diximus  inter  frutices.Et  nunc  frugum  omnii  nata  peragenda  eftj 
CUIUS  in  parte  dc  uiriis  quo(^  dicatur. 

PDE  Vmis  frugum  fic  remediisi&  qd  in  quo(j  tcrrsgnc  debeat  feri*  Ca.xvii. 
Rimum  omnium  frumenti  uirium  aucna  eft. Er  hordeii  in  ca  degenerat : ftcut 
ipfafrumea  fic  inftar.Quippccum  germania;  populi  edac  camineqj  alia  pulte 
uiuic.Soh  maxime  cxlt<^  humore  hoc  eucnit  uiriu. Sequente  caufam  habet ibealh> 
^ feminis;cum  diutius  retentu  eft  tcrraipriufqerupat.Eademcft  ratio  fi  cariofum 
fmt:cumfcreretur. Prima  autc  ftatim  eruptione  agnofdt^  ex  quo  apparet  in  radice 
ene  caufi . Eft  fic  aliud  ex  uiano  auena:  uitiuicum  amplitudine  inchoata  granum  : 
fed  non  dum  nacura:priufq  roboretur  corpus  afflatu  noxio  caftum  fiC  inane  a fpica 
cuanefrit  quodam  abortiuo*  Venti  autem  tnbus  temporibus  nocent  frumentorfiC 
nordeo.In  flore:  autprorinus  cum  dcflorucrciuel  maturefeere  incipientibus  . Tunc 
«nim  exinamunt  grana.Prioribus  caufis  nafd  prohibcnt.Noccc  & fol  creber  c nube. 

afcuntfic  uermiculi  in  tadiccicum  femetem  hjmihribus  fccuris  incluferit  reperinus 
ca  orhurtiorcm. Gignuntur  dC  in  grano;  cum  fpica:  in  pluuiis  calor  inferuefdt.Eft  Sc 
«ntharis  diiftus  fcatabeus  paruus  frumda  erode. Omnia  ca  aialia  cu  abo  defidut . 

eum:pix:adcps  contraria  feminibus.  Caucndumq;  ne  contaifta  eis  tunc  ferantur . 
nymber  i herba  utilis  qrto.  Floretibus  aut  frumento  6C  hordeo  nocet. Leguminibus 
momustpra-treq  ciceri.  Maturcfccntia  ftumctahymbre  laeduntur:  6C  hotdeu  magis . 
alatur  fic  herba  alba:panifico  fimilis:occupans  arua:pecori  cjuocp  morrifera.Nana 


lolium:&  tribulumj&carduumikppamq?  non  minus  ^rubut  inter  fmgu  morbos 
potius  I Iter  ipfius  tercas  peO:cs  numeraueri.Cxlefte  fruguiumea^^q?  malu  nullo 
nus  noxium  eft  rubigo.frcquentiiTima  haarin  rofcicio  tradhiicouallibufqj;  acpSatu 
no  habetibus.E  dmcrfo  caret  ea  uetofaidi  excelfa.  Inter  uitia  fegecu  & luxuria  efl;  cij 
onerata  fertilitate  procumbunt. Cdmune  automniu  fato^  uitiumuticaictia  ciceris, 
cu  falfilagmc  cius  abluedo  hymbcr  dulcius  id  faat.  E£l  herba  qu*  acer  enecai:&em^ 
circuligando  feiuocatur  orobanche.  Triticum  fimili  modo  era.Hordeu  feihicaqu* 
uocaf^gilops.Lcnce  herba  fecundacaiquam  grseci  a fimilitudmc  pelecinon  uocant. 
Ec  hx  qde  cdpiexu  necat.  Circa  phihppos  aut  antraniu  nonunat  in  pfgui  folo  herba; 
qua  faba  nccaCEra  nonuqin  macro:cu  udaqda  uecus  afflauerit.Erx  granum  minf 
mii  rft  in  cortice  aculeato. Cu  eft  in  pane:celcrnme  uercigincs  facit.  Aiuntqjm  afsaai 
grxaa  balneatorestcum  uelmt  turba  peiiercicarbombus  id  femen  mucere.  Nafeirut 
6;  phalangi us  in  cruobcftiola  aranei  genetisifi  hycms  aquofafic. Limaces  nafcuntut 
in  uiciaialiquando  c terra  cocleae  minutx  miruminmodumcrodentesea.  Etmotbi 
quidem  hifunc.Rcmediaco^iquascunqj  pertinent  ad  herbas  m farculoiai  cu  femen 
iacHatur  emere. Qi.ix  ucro  in  femine  & circa  radicem  confiflunt : prxcedente  cura  ca/ 
ueCVmc  auc  fefa  pfufa  minus  xgrotareexiftimat  ♦ Virgiims  mtro  Si  amurca  pfudi 
lubet  fabamrfic  etiam  grandefcerepromittit.Quidam  uero  li  tnduo  ante  fatuunna 
&C  aquamacerefrpraEcipue  adolefcere  putant.  Ter  qmde  farta  modiii  fraiftxe  modio 
folidx  reddere.  Reliqua  femina  cupreffi  foliis  tufis  fi  mifccanfmon  effc  uermiculis 
obnoxia ; nec  fi  in  ccriunio  ferant''.  Multi  ad  mihi  remedia  rubetam  nodu  amo  circii^ 
ferti  iubent/pnufq  farnatur.dcfodiqj  inmedio  inclufam  uafe  fidilmta  nec  palTercm 
nec  uerme  nocerctfed  crueda  priuf|  metathalioqnama^i  fien.Qui  6C  armo  talpa  co-- 
tada  femma  uberiora  effe.Democntus  fucco  hetbxiqux  appellatur  aizoon  f tegulis 
nafcens  tabulifeflu  latine  uero  fcduma(ut  dicit  ille)  medicata  feri  lubet  oia  femma. 
Vulgo  uero  fi  dulcedo  noceat:  6C  uermes  radicibus  inhxteant : remedium  eft  amurca 
purajac  fme  fale  fpargeretdcinde  fartire.fi  m articulum  feges  ire  coepentiruncarens 
herbx  uincanr.PeRcma  miliojatqj  panicoifturno^d  palTeiiiueagmina  fdo  abigi  her^ 
baicuius  nomen  eft  ignotuiin  quattuor  angulis  fegetis  defolTa.miiu  didumt  omno 
nulla  auis  intret. Mures  abiguntur  anere  muftelx:uel  felis:  diluto  8c  femine  fparfo: 
uel  decodiarum  aqua.fed  redolet  uirus  animalium  eorum  etiam  in  pane . obidfellc 
bubulo  femina  attingi  utilius  putant.Rubigo  quidem  maxima  fegetum  peftisjlauri 
ramis  m aruo  defixis:  trafit  m earum  folia  exaruis.  Luxuria  fegetum  caftigaturdete 
pecoris  in  herba dutaxat:&:depan:3e  quidem  uel  fxpius  nullam  in  fpica  iiunafetiut. 
Reronfarum  uero  etiam  femel  omnmo:certum  eft  granum  longius  fieri : fed  mane 
caifuqj  ac  fatumnon  nafei. Babylone  tamen  bis  fccant:tercio  depafcut:  alioqnfolia 
tantum  ficrcnt:fic  quoqp  cum  quinfodecimo  foenore  mefies  reddit  exilitas  foli.Vc^i 
dihgentionbus  cum  centefimo  quinquagefimo.Neqj  efi:  cura  difficilis. q diutilTimc 
aquari  gaudenc:utprxpinguis  & denfa  ubertas  diluatur. Limum  autnoninuehun: 
euphrates  tignfq5:ficutinxgypto  nilus. Nec  terra  ipfa herbas  gignit.  Vbertatistame 
tanrx  funt:utfcquenteanno:fpontereffibihs  fiat  feges  :fpreflis  ueftigio  feminibus. 
Quae  tata  foli  differentia  ammonec  terrx  genera  in  fruges  dcfcribere.  Igitur  Catonis 
hxc  fentcntiacft.Inagco  craffo  & Ixto  frumentum  fen.Si  uero  nebulofus  fit:  idem: 
Raphanu:miliu : pamcuin  frigido  Si  aquofo  prius  feredu:pofl:eam  calido.  In  folo 
auterubricofojuel  pulIo:uelarenofo:rind  fitaqucfu:lupmuJncretoro  Situbneofo 
& aquofiorcagro:adoreu.  Inficco  6C  no  herbofomccumbrofo  tticicu.ln  folo  ualido 
fabam.  Viciam  ueroiqminie  aquofo  herbidoqj.  Siliginem  Si  triticum  m aperto  loco 
edito:qui  fole  q diutiffime  torreatur.Lcnte  m fruteto:&  rubticofoiqui  non  fit  herbi' 
dus. Hordeum  in  noualiiet  in  aruo  quod  reftibile  poffit  ficri;trimcftrc:ubi  femenw 
maturam  facere  non  poffit : & cuius  CTaffitudo  fit  reftibilis,Subtilis6i  illa  fenteniia 


Se«nda  eff.  ea  m tenuiore  terra:qu*  non  multo  mdigent  fuecomt  cynfus  & dcer- 
exceptis  leguminibus  quai  uelluntur  e terra:  non  fubfecantur . VnL  & leoummi 
appellauiquia  ita  legumr.In  pingui  autqux  cibi  fut  maionsiut  olusimncu^Z 
linum-Sic  ergo  tenue  folum  hordeo  dabitur:m.nus  enf  alimenti  radix pofcit.Lemo 
tetta:  def.orqi  tritico.In  oco  humili  far  adoreu  potiusiq  tnticu  feret'.  Temperato  & 

w 

BDE  Prodipis  frugum  8t  arandi  difcipl, na  &uome9r  generibus,  a.xviii. 

St  acm  fiugibus  oftentu.Scmel(quod  equidem  fuentnm)accidit.P.Elio  Cn. 
Cornelio  conlT.quo  anno  fuperatus  eft  Annibal.In  arbonbus  enim  tunc  nata 
Jidunt  frumenta.Et  quoniam  de  frugum  terrarq,  generibus  abunde  diximus  • nunc 
de  arandi  ranone  dicemus : ante  omnia  Kgypti  toelicitate  comemorata.Nilus  ibi  co/ 
Ioni  uice  fugens  euagan  mcip,t(utd.ximus)afolft,tio;aut  noua  luna  : acpnmo  lete 
deinde  uehementius  qdiu  m leone  fol  eft  mox  pigrefat : in  uirgmem  trmrgrefTo: 
atqi  m libra  refidet.Si.xii.cubitos  no  excenfentiftmes  certa  eft:ne?mmus  fi  x«  exu/ 
peraueru.tanto  emm  tardius  deciditiquanto  abundantius creuit:8d fementem arcet 
Vulgo  credebatur  ab  eius  deceffu  ferere  folitos:mox  fues  impellere  ueftigiis  femina 
depnmentes.a;  m madido  folo  credo  antiquitus  fatftitatum.Nuncquoq,  no'  multo 
grauioreoperaifed  tamen  marari  certueft:abie<fta  prius  fermnainlimo  digrelTi  am^ 
msihoceftnouembn  menfe  mcipiente.pofteapaua  runcant:quodbotanifmonu(v 
eant. Reliqua  pars:non  nifi  cum  falce  arua  uifitipaulo  ante  kalen.aprilis.  Peragitur 
autem  melTis  menfe  maioiftipula  nunq  cubitali . Quippe  fabulum fubeft.-graniiqr 
limo  tantum  continetur . Excellentius  in  thebaidis  regionibus  frumentum : q pali? 
ftnbus  sgyptiis.fimilis  tatioifed  felicitas  maioribabyldix  ac  feleutix  euphrateiatq, 
ngti  reftagnantibusiquomam  ibi  rigandi  modus  manu  temperatur . Syna  quoque 
tenui  fulco  aratteum  multifariam  i italia  odtoni  boues  ad  fingulos  uomeres  anhelat; 
In  omm  quidem  parte  culturxifed  i hac  maxime  ualet  oraculum  illud. Quid  quxq, 
Kgio  patiatur  . Vomerum  plura  genera . Culter  uocatur  pixdenfam  pnus:q  ptx- 
fandatur: terram  fecansifutunfq,  fulcis  ueftigia  prsfcnbens  mcifurisiqs  refupmus 
in  arando  mordeat  uomer.  Alterum  genus  eft  uulgate  roftratu  uri  uetftis . Ternuiin 
folo  facilimec  toto  portedrum  dentalufed exigua  cufpideun  roftro  latior.hxc  quarto 

genetiifed  exacutior  m mucron^faftigata.eodemq!  gladio  femdens  folum;& acie  la/ 

terum  radices  herbarum  fecansmon  pridem  inuentum  m rheaa  . Gallix  uero  duas 
addiderunt rotulas.-quod  genus  uocant  plammotati . Cufpis  effigiem  palx  habet . 
fetunr  ita  non  nifi  culta  tertaiSi  fete  noua.  Latitudo  uomeris  cefpites  uerfat . Semen 
prorinus  imiciut.Cratefqj  detatas  fupertrahunt.nec  farrienda  funt  hoc  modo  fata . 
fed  profellis  binis  temifqjficarat.Vno  lugo  boum  cenfcti  anno -.facilis  foli  qdragena 
lugeraidifficilis  tncenatiuftum  eft. 

IDE  Temporibus  arandi  ficiundlione  boum.  Ca.xviiii. 

Narando  magnopere  feruandu  eft  Catonis  oraculum. Quid  eftprimu.''Agru 
bene  colere. Quid  fecundiifBene  atare.  Quid  tercium.''ftercorare  . Sulco  uano 
ne  ares,  tempeftiue  ares.  Tepidionbus  locis  a bruma  ^fcidi  arua  oportet. -at  fngidior 
nbus  abxqnodho  uerno.Et  maturius  ficca  regtoneqhumida:maturius  dcnfa  terta 
q foluta:pingui  q macta. Vbi  ficcx  & graues  xftatesiterra  cretofa  autgtacilisiucilius 
inter folftitiu  et  autumni  xquinodhum  aratur. Vbi  leues  xftus:ftequentes  hymbres 
pingue  herbofumqj  folumubi  melius  caloribus.Alcum&grauefolum.-eriam  hyeme 
moueri  placet . Tenue  ualde fit  aridum  paulo  ante  fatioms  tempus.  Sunt  6C  hic  fu.-c 
terram  ne  tagito.  Vi  omni  arato. pnufq  aresi^fandito.  hoc  urilitate 
et;q  inuerfo  cefpite  herbarum  radices  necantur.  Quidam  utiqj  ab  xquinotfho 
“etno  ptofeindi  uolunt . quodque  uete  femel  aratum  eft : a temporis  argumento : 


ucruadu  uocaf.Koc  in  nouali  atqj  reqeto  nccefTarium  cft . Nouale  rft.-quod  alteris 
annis  fentur. Araturos boues  qardifTimc  iungi  oporcertut capitibus  fublatis arent, 
fic  minime  colla  contudunt.Si  inter  aibores  uitefq?  aretur  fifcellts  capiftrarime  gen 

mmumtenerapraiccrpant.Secuiiculaminritiuampederejquamtercidac^radices.hoc 

mcliusiqconuelli  aratroiboucfqj  lud-an.In  arando  uerfu  peragimecftrigarc  in  a<ftu 
rpintus  Juftu  eft  profandi  fulco  dodrarali;  lugeium  uno  die.iceran  fefquiiygej^.fj 
fit  facilitas  foli.Si  minus  profandifemiilentctan  affem.  qn  ficafaliu  labori  natura 
leges  Ibatuic.Omne  aruu  reiftis  fulcisimox  &obliqsfubigi  debet. In  collibus:trafuct' 
fo  tatu  mote  aiat:fedmodoinfuperiora:modom  infenora  roftranteuomcre.Tan^ 
tuq?tftlaborishommi:ut  etiam  bou  uicefungaf.Ccrtefme  hoc  afali  montana  g?tes 

fareuhs  ara't.  Aracormifi  incuruusipreuaricatur.Inde  tranflatum  hoc  crimen  f foru . 
Ibi  itaqj  caueatunubi  inucncum  eft . Purget  uomerem  fubinde  fttmulus  cufpidaius 
ruIIa.Scana  inter  duos  fulcos  cruda  ne  relinquat‘jgiebs  ne  exulcent.  Male  arat  aruu* 
quod  fatis  fragilibus occadu  eft.Id  demu  te6le  fubadtu  eritmbi  non  intelliget''  utro 
uomer  lerit.In  ufu  coiledicias  fterponerejfi  ita  locus  pofcatiapliore  fuicoiqu* 
in  foffas  aquam  educant « 

DE  Occando:8i  quoda arationis  gneiSi  de  iteratione:& refeifhone  Ca.xx. 

ARanone  pertranfuerfu  itcrataioccatio  fequuuriubi  res  pofciticrate  uel  raftro. 
Et  fato  femineuteratio.Hoc  quoqj : ubi  confuetudo  patirurcratedentata:uel 
tabulaaratro  adnexa:  quod  uocanc  lerare:  operietes  femina.unde  primum  appellata 
deliratio  eft.  Quarto  feri  fulco  VirgiliusexiftimacuruoIui(Te:cu  dixit  optimam  efTe, 
fegetemiqurebis  folem  bis  frigora  fenfsfTet . Spiffius  folum  ficuc  plerunqj  in  icalia 
quinto  fulco  feri  melius  eft:in  thufeis  uero  nono , At  fabam:5c  uiciam  non  profalTo 
fercre  fine  danoicdpendiil  opersE  eft.Non  omittemus  unaetianii  arandi  racionem:in 
tranfpadana  iraha  bellorum  iniuria  excogitatam . Salaffi  cum  fubicdlos  alpibus  dt' 
popularcnturagrostpanicum  miliumqj  iam  excrefeens  tencauere . poftq  refpuebat 
nata  fararut.AtilljEmcfTcs  duplicata  docuereiquodnucuocac  artrare:  id  e aratraret 
ut  credo  tunc  didtum . Hoc  fit  uel  incipiente  culmotuel  cum  la  fi  aut  bina.Temauc 
cmifcncfolia.Necrecens  fubtrahemus  exemplum:  in  treuenco  agro  tertio  ante  hunc 
anum  compertu  . Na  cum  hyeme  praegelida  captx  fegetes  efrent:refeuefc:refarnetes 
campos  menfe  marcio:ubcrrimarqi  meffes  habuerunt . Nunc  reliqua  cultura  tradet' 
pgna  frugu.  DE  Cultura  terrae.  Ca.xxi. 

sL^  Iligmem:far:triticum:femen:hordeum  occacoifarrito  runcato: quibus  didhim 
ent  diebus.  Sigul^  oper®  cuiufq?  generi  i iugero  fufficient.  Sarculatio  idurata 
hybemo  rigore  foli  tnftiaam  laxat  temporibus  uernis:  nouofq;  foles  admictit.Qui 
fatriet:caueat  ne  frumenti  radicesfuffodiat.Tnticum:hordeuni : femen  : fabambis 
farrire:melius.Runcatiocumfcgesmarticulo  eft:  euulfis  inutilibus  hetbisifrugum 
radicem  uindicat.fcgetemqj  difeemit  a cefpice.  Leguminum  cicer  eadem:qua:  far  de^ 
fiderat. Faba  runcari  non  geftic:quoniam  eumcitherbas, Lupinum  rucar" titu.Miliu 
panicum  occatun^C  feriturmon  itetatur:non  runcarur.Sicilia  8d  fafioli  occanftatu. 
Sut  genera  terratiquarum  ubertas  petftinan  fegetem  m hetba  cog.ir. Cratis  8i  hoege-' 
nus  detatis  ftilis  ferreis. Eadeqj  nihilominus  & depafcunt.Qiix  dep.ifta  futifarculo 
iterum  exarari  ncceffarium.  At  in  bad:ris:africa:cyrene  dnia  harcTupeiflua:  qute  fecit 
indulgentia  cmli.BCi.  femente  non  nifi  nonis  mefibus  in  aream  redeunciquia  ficcitas 
coercet  herbasiftuges  nodumo  tadas  rore  nutriens . Virgilius  alternis  celTare  arua 
ruadet.&  hoc(fi  patiat  ruris  fpatia)urilifrimu  ^culdubio  cft.Quod  fi  neget  codiiio: 
far  ferendumiunde  lupinum:  aut  uidaiaut  faba  fublaca  fint:8c  qux  terram  fariant 
Isetiorem  Inprimif^  ^hocnotandumiquzdam  propter  alia  feri  obiter : fedparuni 
prouenire:  priori  diximus  uolumine : ne  eadem  fxpius  dicantur . Plurimum  enim 
tefertfoli  cuiufque  latio. 


Exepla  diuerraji  ic  de  fuma  ftrtilitate!&  bifera  uiteiSc  aq^i  differetia,  Ca.xxti. 

Cluitas  africx in  medus  fitaatenis:  fyrris  petennbus  Icptiniqus magna  uocaf- 
Tacape  foelici  fup  omne  miraculum  riguo  foloi  temis  fere  milibus  paffuu  m 
omne  parte.Fons  abudat  largus  quideifed  certis  hora9,  fpatiis  difpefatus  fter  icolas. 

Pilma;ibiptagradifubdicolea.huicficus:ficopuica:ill,uitis.fubuiteferit'frumcm- 

moxlegumejdemuolus.ofaeodeannoiomniaq,  aliena  dbra  aldf.  Quaterna  cubita 
eius fol. in qdratuinecut appora.<ft,s metianfdigitis  fcd in  pugnil  co-rra<ais:qrernis 
denariis  uenudat.Sup  onia  eibifera  uice'  bis  ano  ufdemiare . & nifi  multiplici  partu 
exinaniatur  ubertasipereant  luxuria  finguli  fruiSus  . Nunc  uero  toto  anno  metitur 
aliquid, Conftatq;  fertilitati  no  occurrere  ho.r.ines . Aquali  quoq,  differetia  magna 
riguis  eft . In  narbonefi  prouicia  nobilis  fos  orge  nomme  e.  In  eo  herba  nafcrit-ftitil 
expetita;  bubusiut  metfis  capitibus  totis  eas  quara't  uiribus.Sed  illas  in  aq  nafcetesi 
certum  eft  non  nifi  hymbribus  ali.Ergo  quifqj  fui  terta‘:aquaq!  nouetit. 

DE  Qualitate  terrs  & ftercoratione.  Ca.xxiii, 

Slfueritillaterraiqmappelhuimusteneramrpotentfublatohotdeoimilmferi 

eo  condito  taphanusnis  fublatis  hordeum  :uel  triticu  ficuri  campania.fatifcu 
talis  terraaraficu  feritur.  Alius  ordoiut  ubi  adoreu  fueriticeffet  quattuor  menfibus 
hybemrs  6C  uerni  faba  recipiatiaut  antehyemaleine  ceffet.Necno'  minus  pinguis  ah 
teman  poteft  ita;  fi  frumento  fublato  legumen  tertio  feratur . Gracilior  & m anum 
terna  ceffet.Frum£tum  quidam  feri  uetantmifi  in  eaiqua  proximo  anno  quieuerit . 
Maximam  huius  loci  partem  ftercorationis  optinet'  ratioide  qua  & priore  diximus 
uolumine.Hoc  tantft  unum  m confeffo  eftmifi  ftercotato  feri  non  oportereiquanq 

& hic  leges  fintpropria:.Milium;panicum;tapa:napusnififftercoratione  nriferaA 

N6  ftcrcorato  frumetu  potiusiq  horderi  ferito.Item  m noualibus  ca'etfi  in  illis  faba' 
feriuolunrieande  ubicunqj  qrecentiffime  ftcrcorato  folo . Autuno  aliquid  faturus 
fe ptembti  menfe  fimu  inaret  poft  hymbre.  Vtiq;  fi  uerno  ent  fa  turusip  hyeme  fimu 
difponat.Iuftu  eft  ueges.xviii.iugero  tnbui.Difpgeje  afttipriufq arefcatiautiaflato 
femine.Si  bxc  omiffa  ftt  ftercoratioifeques  e priufq  feratate  puluete,  Qtiod  ut  hac 
quoqi  cura  detetminemusiiuftu  eft  fingulas  ueges  fimi  denano  ireiin  fingulas  pecu^ 
des  minotes.in  maiores  denasmifi  hic  male  fubftrauiffeperon  colonu  appareat.  Sut 
q optie  ftercotati  putet  fub  dluo  retibus  inclufa  peco^  mifioe  . Ager  fi  nd  fterroraf 
algerifi  nimiu  ftercoratus  eft  adurit.  Satiufq;  eft  id  fa;pe;|fupra  modu  facere.  Quo 
calidius  folu  eftieo  minus  addi  ftcrcorisiratio  eft . 

DE  Bonitate  feminum  &difciplinafeminandi;8£  quantum  ex  quoqj  genere 
frumenti  in  iugero  ferendu:&  temporibus  ferendi.  Ca.xxiiii. 

^ Emen  optimu  aniculuibimii  deteriusittimum  peffimuiultra  fterile.  Et  in  imo 
1^  dniu  definita  genere  ratio  eft.  Quod  i ima  areie  fubfeditiad  feme  referuadu  e. 
id  .n. optimu  quonia  gtauiffimu.Neqi  alio  mo  uniius  difpergif.Qiiiefpica  p inrere 
uallafeminahabebitiabiiciet. Optimu  eftgranuiquod  rubet;&  dentibus  fradlu  eude 
habet  colorem. Deteriusicui  plus  incus  albi  eft.Certu  terras  alias  plus  femfs  recipe  .• 
alias  minus. Rcligiofuqj  inde  pnmu  colonis  augutiu:  cu  auidius  accipiar efurirecre^ 
dit';&comeffefeme.Sationem  locis  humidis  celerius  fieri  ratio  eft:  ne  femehymbte 
puttefcat.ficcis  ferius  ut  pluuix  fequant : ne  diu  lacens  atqj  nd  edeipies  euanefeat. 
Iteq)  feftinata  fatione  denfu  fpatgi  femen  ; qa  tarde  conapiatiferotina  rarumiquia 
denfitate  nimia  neced. Artis  quoqj  cuiufda  eft  aiqualiter  fpargere.  Manus  utiqi  con^ 
gniete  debet  cu  graduifempcp  cu  dextro  pede.Fit  quoqi  quoruda  occulta  ratione:^ 
fors  gcnialis.-atqi  foecuda  cft.Non  tranfferendu  eft  ex  frigidis  loas  femen  in  calida: 
neqi  ex  pra:cocibus  in  ferotina.  nihilqi  in  contranu  prieripere  quada  falfa  diligccia. 
Serere  in  iugero  teperati  folitiuftu  e tririciiaut  filigmis  modios. v . farris:aut  femfs: 
quod  frumenti  genus  ita  appellaus.x. hordei,  vi.  fabxquinta'  parte  amplius:q  tritid. 


uiax.xii.cictris  « cicercula:  «i pifi.iii.lupim.x.lentis.iii.  Sed  hanc  cu  fimo  arido  feti 

uolat.Erui.vi.ficdis.vr.fafiolo^i.iui.pabuli.xx.milii.panici  fextarios  quattuor . Pp 

eui  folo  plustgraali  mmus.Eft8raliadiftmaio.In  denfo  aut  ctecofo:  aut  uliginofo 
folo  tticiciraut  filigmis  modios.vi.  In  foluta  tetra;8r  nuda:8r  ficca;&  Ima  quattuor, 
Macies.n.foli  maiormifi  taru  culmu  habcatifpica  minuta  facit:8r  fane.Pfguiaania 
ex  una  femis  radiceifrutice  numerofii  fuduc.defaq)  fcgetem  ex  raro  femine  cmittiit. 
Ergo  inter  quattuot&  fex  modios:  pro  natura  foliialii  qufq;  no  minus  feriiplutefue 
ptmipiut.Icem  in  confito:aut  cliuofoiaut  macro  hocpnnec.Otaculu  illud  magno/ 

perecuftodienduifegetenedcfruges.Adiecit  his  Accius  in  praxidicomt  fereret':  cum 

luna  clfetinarictergeminis:  leoneilibraiaquario.  Zoroaftresifole.  xii.  partes  fcorpiou 
tranfgreftbicu  luna  effec  m cauto. SeqfhacdilacaiSC  maxima  mdigens curatde tem/ 
pore  fruges  ferendi  quxftio:  magnaqj  ex  parte  ratione  fyderu  conexa . Quamobtem 
fencentias  oniu  m primis  ad  id  pertinentes  exponemus. Hefiodus : qui  pneeps  oniii 
de  agricultura  prmcpit:unu  tepus  ferendi  tradidit : ad  uergiliarii  occafu  , Scnbebat 
eni  mboetia  helladis-.ubi  ita  fen  diximus.Inter  diligentiftimos  c6uentc:ut  m alitum 
qdrupedaqj  genitutaielTe  quofdi  ad  edeeptu  impetus  tcrrx.Hos  gtxci  ita  defmiut: 
cum  fit  calida;8c  humida.Virgilius  triticum  6i  far  ad  uetgiliarum  occafQ  feti  lubet: 
hordeu inter  xquino(ftiuautuni8ibrumam.  Viciam  ueroifafiolosiSC lentem  boote 
occidente.Quo  fitiut  hotii  fyderuialiotuq!  exortus  81:  occafus  dmgendi  fmt  m fuos 
dies  . Sunt  qui  8r  ante  uetgtliatum  occafum  feti  lubeant  duntaxat  m arida  terraia/ 
lidifqj  prouinais.Cuftodin  enim  femenicotmmpente  humoteiS;  a proximo  hyrabrt 
uno  dic  erumpere.  Aliiftarim  ab  occafu  uergiliatu  fequi  hymbres  afeptimofercdie. 
Aliq  in  fngidis  ab  xqumoiftio  autumninn  calidis  ferius:  ne  ate  hyemem  luxunent. 
Inter  dnes  autem  c5ucnit:circa  bruma  fetendii  no  elfe  magno  argumento:quoniam 
hyberna  femina  cu  ante  bruma  fata  fmt  fepcimo  die  erumpant : fi  poft  brumaiuix 
• xl.Sunt  q properentiatqi  ita  pronucient:feftmata  fementem  fiepedeapereilerouna 
fep.Ecdtrano  alii  uel  uere  potius  ferendu:  q male  m autimo.Atq!  ubi  fuerit  necelle 
inter fauonium  8C  uemum  xquinoiftium.  Quidaomifta  cailefti  cura  ut  inutiliitcm/ 
ponbus  definiunt.  Vere lmum:&  auenam:8C  papauer.atqi  uti  nunc  ecia  ttanfpidani 
feruantmfqj  m quinquatribus  fabam, filigmem  nouembri  menfeifat  feptembtiex/ 
tremo  :ufqj  m idus  odfobns.  Alii  poft  hunc  diem  m kalend.nouembris  . Ita  his  nulla 
naturie  cura  eft:  illis  nimia. Et  ideo  exea  fubtilitas:cu  res  inter  tufticos  geratur  Iratuij 
expertesmon  modo  fydetum.Et  confitendum  eft  calo  maxime  conftare  ea.  Quippe 
Virgilio  iubente  pradifci  uentos  ate  oniaiac  fyderu  motes,  neqj  aliter  q nauigatibus 
feruati.Spes  ardua  8timmenfa:mifcen  pofte  caleftem  diuimtatemipentiaifedcon/ 
templanda  tamen  grandi  uita  emolumento. Pnus  tamen  fyderalis  difficultasiquaiii 
fenfere  etiam  pentiifubiicienda  contemplationi  eft.quo  deinde  latior  mensdilLCUat 
a calo;8C  fatfta  fentiatiqua  futura  pranofa  non  poftunt. 

Digeftio  fyderum  m nocftes  8C  dies.  Ca.xxv. 

PRimu  dnium  die^i  ipfo^anmifohfq;  motus  : qipe  inexplicabilis  ratio  ell.Ad 
.ccc.lxv.adiiciunt  etiamnii  intercalarios  diei  nodhfqj  qdrantrs.  Ita  fic  ut  tradi 
non  pofTint  certa  fyderum  tempora. Accedit  confefta  rerum  obfcutitas:  niic  praeut/ 
rentemec  pauasdiebus:tempeftatum  fignificatione:  quod  pchemafin  graci  uocat: 
nunc  poftucnieteiquod  epichcmafm,8e  pleruqj  alias  cinusialias  tardius  cali  effeftu 
ad  terta  deciduo. unde  uulgoifetenitateredditaicrjferftu  fydus  audimus.  Prateteatu 
dnia  hac  ftatis  fyderibus:caloqj  adfixis  coftent:  fterueniunt  motus  ftclla^  gradmes: 
hymbtes:8i  ipfi  non  leui  efferftu  ut  docuimus,  tutbantqj  concepta  fpeiordinein.W<li 
ne  nobis  tantum  putemus  acadete:8e  reliqua  fallit  animaliaifagacioia  circa  hoc:  ut 
uita  eo^  coftet.aftiuafqj  alites  ptapoftereiaut  prapropere  rigore,  nec  ance  hybeinos 
aftus.Ideo  Virgilius  errantium  quoqi  fyde^  rationem  edifccnda  ptacepitiamonens 


obletuandum  tngid®  facumi  ftcUstranfitum . Sunt  qm  cemffimu  ueris  indicium 
arbitrent  ob  infirmitatem  aialisipapilionis  puentum . Ideo  ipfo  anno  cu  co'mcnca/ 
temurhKinomra  eftipuentu  eojr  ter  repetito  frigore  extiiOum.  aduenafq,  uoluctes 
ad.vi.kalend.  febtuanifpem  uens  attuliffe:  mox  feuiffima  hyeme  conflifetas  Res 
ancepsipnmu  ornum  a celo  peti  legem.Deinde  eam  argumentis  e(Te  quiereda'  'Sup 
orna  eft  mudi  couexitasitetrarumqj  globi  differentia : eodem  fydere  alio  tepore  alus 
aperiente  fe  gentibus.Quo  fitiut  caufa  eius  nd iifdem  diebus  ubiq,  ualeat  Addidere 
difficultatem  & auiSotesidiuerfis  in  locis  obfetuando:  mox  etiam  in  iifdem  diuetfa 
prodendo.Ttes  autfuere  feiS^ichaldaiai^gyptiiigtieca . His  addit  apud  nos  quarta 
Cafardiiaatoriinos  ad  folis  curfd  rediges  figulos:  Sof, gene  petito  fcienti*  eius  ade 
hibito.Et  ea  ipfa  ratio  poflea  co'perto  ertoreicotreifta  eft.ira  ut  duoderianis  co'tinuis 
non  intercalaretur:  quia  coeperat  fydera  annus  motatitqui  prius  antecedebat  Et  So' 
figenes  ipfe  tnbus  co-mentationibus ! quanqdiligentior  effer  cateris.mo-  ceffauit  tS 
addubitareiipfe  femet  corngedo  . AuiSores  qididere  eaiqus  pra:texuimus  uolumini 
huicitato  illius  fe'tentia  cu  alio  congruente. Minus  hocin  reliquis  mijitquos  diuetfi 
excufauere  traiftus.Eo^r  q in  eade  regione  diffidereiuna  difcordia'  ponemus  , Exeplt 
gratiaioccafum  uergiliatum  matutinum  Hefiodus  ( nam  huius  quoqj  nomine  extat 
a(frologi3)ttadidit  fien  : cum  squilioiSium  autumni  conficeretur . Thales.xxv.die 
ab  iqumoiSio:  Anaximander  uiginrinouemiEudemon.xlviu.  Nos  fequemur  obfer^ 
uationemCsfaris.maximeq!  hic  erit  italiic  ratio  . Dicemus  tame  Bc  alioru  placita, 
idquonia  nd  unius  tettaEtfed  totius  naturi  iterptetes  fumusmdautftoribus  pofitis: 
id  em'  uetbofu  efttfed  regionibus:  ut  legentes  tatu  memmenntibteuitatis  graria.Cu 
atnca  nominata  fuerit  fimul  intelligete  cycladas  ifulas.Cu  macedoniatma^efiam: 
thtacia.  Cuma:gyptus:phenicem:cyptu  ciltaam  . Cu  boetla:locrid^  phocide  & fim> 
timos  femper  tradlus.  Cum  hellefpontus:cherfdnefu:&  cdtinentia  ufqj  atho  mdte. 
Cum  ionia:afiam  & ifulas  afii.Cu  pelopdnefustachaia  & ad  hefperii  ucctes  tertas, 

Chaldamafrytiam&babyloniamdemonftrabunt.Aftrathifpaniamtgallias  filetind 
erit  mirum. nemo, n.obferuauit  in  iis:qui  fydetu  proderet  exortus, non  tame  difficili 
ratione  dinofcent'  in  illis  quoqj  terris  digcftione  citculoru  :qua  in  fexto  uoluminr  fe^ 
cimusiqua  cognitio  cili  non  gentiu  modoiue^t  urbiu  quoqj  fingulatu  intclligitur: 
nota  ex  iis  terris  quas  nominauimustfumpta  conuexitate  circuli  perrinenris  ad  quas 
quifqj  quirctiSC  terras  ad  carum  fyderum  exortus  : per  omnium  circulorum  pares 
umbras.Indicadu  & illud  tempeftates  ipfas  ardores  fuos  habere  qdtinis  anis.&  eafde 
nd  magna  differetia  reuerti  tatide  folisioiftonis  uero  augeri  eafdeicetefima  reuoluete 
fe  luna.  Omnis  aut  ratio  obferuataeff  tnbus  modis:exortu  fydetiiioccafuqj  & ipfo^i 
temporii  cardinibus. Exortus  occafufij  binis  modis  intelligunt".  Aut  enim  aduentu 
folis  occultant' fteliiiS:  confpici  definunt.aut  eiufde  abfceffu  ptoferut  fe  i emetfii. 
Hoc  mclius:'q  exortu  confuctudo  dixiffctiSc  illud  occultatione  potius  q occafu.lllo 
modo  quo  die  incipiunt  apparereruel  definuntioriente  foleiaut  ocddente:matutim 
ucfpcrtiniue  cognominati : prout  alterutris  eorum  mane  uel  crepufculo  contingit, 
dodrates  horaru:cu  minimuiinterualla  ea  defiderat  ante  folis  orruiuel  poff  occafii; 
ot  afpici  poffint.Praterea  bis  quidam  exoriuntundi  occidut.Omnifqj  fermo  de  his 
efi  ftellis:qs  adhirete  cilo  diximus, Cardo  tepotu:quadripartita  ani  diftindhone  c6' 
flat.Per  incrementa  luds  augefhoc  a bruma  dc  iquac'  nodbbus:uetno  iquinodfio  m 
diebus. xc. tribus  horis. Deide  fuperat  noifles  ad  folftitiu  diebus. xdiii.  horis. xii.ufqj 
ad  iquinoifliu  autuni.  Bc  cum  iquata  die  procedit  ex  eo  ad  brumam  diebus. Ixxxix, 
nons  mbus.Hori  nunc  in  omni  acceffione  iquinodhalesmon  cuiufcuqi  diei  figni' 
neant  lonefqjeidifferentii  fiunt  inoiffauis  partibus  fingulotu  . Bruma  capricomi 
ad  oftauo  kalend . ianuarii  fere . Aequinoiftium  uemum:  arietis. Solfhrium:cancri. 
Altejiqj  iquinodliumtlibri.Qlji  SI  ipfi  dies  raro.-nonaliquos  tepeffatu  fignificatus 


habent.Rurfus  hi  cardmcs  fmgulis  ctiamnum  arnculis  temporum  diuiduntur  n 
media  omnes  dierum  fpatia. quoniam  iter  folfticium  & arquinocltiu  autuni.fid^Q^j 
occafus  qui  autumnum  mchoacdics.xlvi.At  abxquinodtio  eo  ad  brumam  ucrgiliac, 
matutinus  occafus  hycmcm  :dics.xlm.Inrer  brumam &^qumocftiu  dies. xIv.FIatt^ 
fauoniiucmum  tempus. Ab arquinodtio  uerno  fitiumxftatis.dies.xlviu.ucigiliafuj^ 
exortus  matutinus. Nos  incipicmusafcmctibus  frumetirhoceftuergiliarum  occafu 
matutinornccdemdcparuorum  ryderummcntionctconcidcnda  ratio  eft:addifficul/ 

tas  rerum  augcndaicu  fydus  uchcmcns  orionis  iifdcm  diebus  longo  decedat  fpauo 
Sementibus  tempora plcriqj  pt2fumuc.&  ab  .xi.die  autunalis  xquinodlii  fruges  (V 
runt:aduenientccoron®exortucontinuisdiebus  certo  prope  hymbrium  pronufiu, 
Xenophon  non  anteq  deus  fignii  dedent. Hoc  Cicero  nouembris  hymbre  fieri intw^ 
precatus  cfV:  cum  fit  uera  ratio  nd  prius  ferendi  q folia  ceperit  decidere.  Hoc  ipfo  ucr/ 
giliarii  occafu  fieri  putat.  Aliqui  ad.iii.idus  nouembris  ut  diximus  feruant:  quonii 
id  fydus  eriam  ueftismftitoriseft.fii  cftin  calo  notatu  facillimu.  Ergo  cx  occafu  eius 
dehyeme  augurantunquibus  cft  curanegodacorisifidiandi  auaria*. Nubilo  occafu 
pluuiofam  hyemem  dcnunciatiftatimq;  augent  lacernarum  precia.  Sereno  afpcratn 
dc  reliquarum  ucftiu  accendunt.  Sed  ille  indocilis  catli  agricola  hoc  fignum  habeat 
inter  tuos  uepresihumuqj  fuam  afpiciens  cu  folia  uideric  decidua. Sic  ludicaturatii 
Ccmperies.-altbi  tardius:  alibimaturius.Ica.n.fetituriutcaelilociqjcfficitnatura.Idq; 
in  hac  ratione  pracellitiq  cadem  QC  in  mundo  publica  eft  6C  uniemqj  loco  peculians. 
Miretur  hoc  qui  non  meminerit  ipfo  brumali  die  pulegium  in  carnariis  florereiadco 
nihil  effe  occultum  natura  uoluic.&:  ferendi  igitur  hoc  fignum  dedit.Haic  eft  ucrain'’ 
terpretatio  argumentum  natura  fecii  afferes. Quippe  fe  &C  terra  peti  fuadet:  promit' 
titqj  quandam  ftercoris  uicem:6i  contra  rigores  terram:  fatufqj  operiria  fenuntiatiK 
monet  feftmari.  Varro  in  fabx  uticj^  faru:hanc  obferuationem  cuftodui  praicipit.AIii 
plena  luna  ferendam. Lente  uero  a. xxv.ad.xxx.  Viciam  quoqj  iifdem  lunat  diebus. ica 
demum  fine  limaabus  fore. Quidam  pabuli  caufa  fic  feri  lubet:  feminis  autem  uere. 
Eft  et  aliamanifeftior  ratio:mirabiliore  natur®  ^uidcua.In  qua  Ciceronis  fetentiam 
ipfius  uerbis  fubfignabimus . 
lam  uero  femper  uiridis:femperq?  grauata 
Lennfcus  triplici  folita  eft  grandefeere  fcetu. 

Ter  fruges  fundcnsitria  tempora  monftrat  arandi. 

Ex  iis  unum  hoc  erit  ide6d  lino  &:  papauen  ferendo,  Cato  de  papauerc  ita  tradit.  ViV 
gas  66  farmeta:qu®tibiin  fatione  fupanctin  fegetccobunto.  ubi  eas  combuftens:  ibi 
papaucr  ferito  filucftre:quod  in  miro  ufu  eft  meile  decocftum  ad  faucium  remedia, 
uitqj  fommfera  cnam  fariuo.Et  haiftenus  dc  hybernafemente 

Replicatio  totius  culturxiet  quid  quoq;  merife  in  agro  fieri  oporteat.  Ca.xxvi, 

YErum  ut  pariter  omnis  culcur®  quoddam  breuianum  pagaturicodem  tempore 
conuenir  66  arbores  ftercorareiaccumularc  itc  umeas.  Sufficit  in  iugeru  opera: 
et  ubi  patietur  loci  ratiotarbuftaac  uineas  putarerfeminariis  folum  bipalio  przparc: 
foueas  aperire:aqua  de  agro  pellere  : torcular  lauare  et  recondere.  A kalend.  noucm' 
bris  gallinis  oua  fupponere  nolitoidoncc  bruma  conficiat"'. In  eum  diem  ternadena 
fubiicito ®ftate  totaihyeme  pauciora:non  tame  infra  nouena  . Democritus  taiefa'' 
turam  hyeme  arbitraturrqualis  fuerit  bruma:  dies  & circa  cfi  terni.  Ite  folftittoiftatc. 
Circa  bruma  pleriqj  biftepte  halcyonu  fcctura  uento^  quietem  mollius  c®lu:  fed&i 
his  & 1 aliis  omnibus  ex  cuccu  fignificationu  itclligi  fydera  debebut : no  ad  diesuru^ 
prsfmitos  fpccftari  tepeftatu  uadimoia.  Per  bruma  uitenc  colito. Vma  tu  defecaru 
etiam  diffudi  Higinus  fuadet  a c6 ferfta  ea  feptimo  die  utiqj  fi  feptima  luna  copetat- 
Cctafa  circa  brumam  feri. Bubus  glande  tuc  afpgi  conucnit  in  iuga  fingula  modios, 
largior  ualitudinem  infcftat.6(:  quocuquc  tempore  det'' fi  minus.xxx.diebus  cotinuis 


aata  fitmatrant  ucma  fcabiepom.Kre.  Matmei  cxdidx  tempus  hoc  dedimus  Reliq 
opera  nodlurna  maxime  uigilia  conftanticum  fmt  noftes  tanto  ampliores  Qualos- 
crates  fifcmastexere.faces  mcidere.rudicas  priparare  mterdiu.xxx  palos  Ix  In  lue 
cubratione  uefpertma  rudicas.v.palos.x.  Totidem  antelucano.  A bruma  m fauon.u 
Cefannobiha  fydera  figmficant.m.kalend.ianuani  matutinoxanis  occidens  Quo 
dieatticxfmitimis  regioibus  aquila  uefperi  occidere  tradttur.Pridie  nonas  ian^ri 

Ofari  delphinus  matutfo  exont':&  poliero  die  fidicula. Quo a-gypto  fag.tta  uefoeri 
occidic.Ice  ad.vi.idus  lanuarii  eiufde  delphini uefptino  occafu:  co-tinui  dies  hyemat 
,talia.&  cu  fol  m aqnu  fentiat  tra-fireiquodfere.xvi.kaled.februarii  eumt.viii  Lied 
llellaregia  uenus  appellata  Tubero'n-pedloreleo-is  occidit  matutfo.  Etpridienonas 
febtuaniifidicula  uefperi.Huius  tfporis  nouiflfimis  diebus;  ubicQqj  patietTali ratio- 
terra  ad  rofa^u^  ume*  fani  uertere  bipalio  oportet.  lugero  opera:. Ix.fuffinat.FolTas 
purgareiaut  nouas  facere. Antelucais  fetrameta  acuereimanubria  aptare . Dolia  qlTa 
farcire.-ipforumq!  lanas  fcabendo  purgare:  aut  nouas  facere  . Antelucanis  a fauonio 
in  iqumodliu  uernu  Csfari  figmlicat.xvii.kalen  . martii  triduii  uatie.at.viii.kalcn 
hinidinisuifuiat  polleto  die  ardlun  exortu  uerpcrtino.Item.iii.nonas  martii  Caifar 
cancri  exortu  id  fleri  obferuaut t.  Maior  pars  autaoru  uindemitotis  emetfu . viii.  idus 
aquilonis  pifcis  exortuiSt  poliero  die  oiionis.In  atlicamiluum  apparere  obferuatur 
Gefat  SC  idus  martias  ferales  fibi  annotauit  fcoqjionis  occafu.  Xv.uero  kalen.aptihs 

italixmiluumollendit.Xii.kalen.equuoccidercmatutmo.Hocinteruallutempotis 

uegenlTimu  agncolistmaximeq;  operofum  ell . In  quo  pracipue  fallunf.neq,  enim 
illo  die  uocatur  ad  munia.-quo  fauonius  fiate  debeatifed  quo  coepit.  Hoc  acti  fte'tio'e 
fetuandum  ell.hocillo  menfe  fignum  deus  habet.-obferuatione  minime  fallaa  : aut 
dubia.Siquis  attendatmnde  fpiret  is  uentus  : quaq,  parte  ueniatidtximus  fecundo 
uolumme:&  dicemus  mox  paulo  opetofius.Interi  eo  dieiquifqs  ille  fuetitiquo  flare 
coeperitmo'  utiqj.vi.idus  fcbtuani .-  fed  fiue  anteq  ucr  prauencnt.fiue  poft5  hyema/ 
rit.-poll  eam  diem  inq  innumera  rullicos  cura  dilltmgat.6c  prima  quaiq;  petagatur: 

quxdiffemnequeunc.Tnmellria  fetantur.  Vites  putenfqua  diximus  ratione. Olea: 

cutentut.Poma  fetantiinferantq).  Vine*  pallinentur.Semina  digeranf.Inllaure^tur 

alia.Harundines:falices:genill*ferant':ca:danfq;.Serantueroulmi:populi:platani: 

uti  diiftum  ell.Tum  & fegetes  conuenit  purgate. Sarrire  hybetnas  fruges:  maximeqj 
ht.Lex  certa  in  eo  cu  quattuor  fibram  elTe  coeperit , Faba  uero  no"  a'teq  trium  folioli. 
Tunc  quoqj  leui  farculo  purgare  uenusiq  lodere.Florentem  utiqpxv;  primis  diebus 
non  attingere.Hordeii  mfifit  ficcuine  fento. Putationem  aiqumoillio  padla  habeto. 
Vinexiugetu  quatetn* operx  putantialligantqi.In  atbullofmgulaioperx.xv.atboe 
tes.Eodem  hoc  tempore  hortotu  rofanotumq!  cura  efl . qux  fepatim  proximis  uo' 
luminibus  dicentur:  eode  Sc  topiariorum.  Tunc  optima:  fetobes  fiut.Tctra  i futuru 
f fcindit:  Virgiho  maxime  autSoteiut  glebas  fol  coquat.  Vtilior  fententiaiqu*  non 
nifi  teperatu  folii  m medio  uete  arati  lubetiquonia  m pingui  flarim  fulcos  occupat 
hetbi.in  gracili  infecuti  aillus  exiccant.cetcumqj  fuccu  futuns  feminibus  auferunt. 
Talia  autuno  melius  arari  cerni  efl . Cato  uerna  opera  fic  deffnit.fcrobes  fieri  femri 
naria  propagati  in  locis  crairis.-&  humidis;ulmos;ficos;poma:  oleas.-prata  fletcorari 
luna  fitiente.qu*  rigua  non  eruntiab  afflatu  fauonii  defedit . purgan  herbas. malas 
radiatus  erui. ficus  interpurgari,  feminaria fieri. & uetera farciri  . Hxcantequinea 
orereincipiat.Itemq!  piro  florente:atare  incipiat  macraiharenofaqj.  poflea  urique 
gtaumima  & aquofiffima.ita  poflreo  arato.  Ergo  hxc aratio  has  habebit  notas  lerifci 
pnmum  frudlum  oflendentisiac  piri  florenris.Etit  & tertio  in  bulborum  fatu  fcyll*. 
tem  in  coronamentorum  narcifli . nanqi  & hxc  ter  florent . primoqj  flore  primam 
arationem  oflenduntimedio  fecundam: tertio  nouiffimam  : quando  interfefe  alia : 
las  notas  pixbent . Ac  non  in  nouiITimis  cauetur : ne  fabis  florentibus  attingatur 


hedera.id  enim  noxium  SC  exitiale  cft  ci  tempus . Quardam  ucro  & fuas  habet  notas 
ficuti  ficus.Cum  folia  pauca  in  cacumine  acetabuli  modo  gcrmincnti  cunc  maxirnc 
ferendas  ficus. Aequinocfhum  uernu  ad.viii.kalcn.  apnlis  peragi  uidetut , Abeo  ad 
uerc^iliarum  exortu  matucinuiCxfari  fignificant  kalen  . apnlis. iii. nonas  apnlis  • (n 
atraa  uergiliseaicrpen  occulcaf.Exde  poftndie  in  boetia.Cxfan  aut  & chaldaris  nonis 
a:cr^/nto  onon  &C  gladius  eius  mcipiuntabfcondi.  Cefari.vi.idus  fignificatur  hymbet 
Iibr«occaru.xmi.kaUnd.maii.Aeg)'pco  fuculx  occidunt  ucfpcri:  fydus  uehemensiai 
terra  manqj  turbidum. xvi.acricaj.Xv,Cxfari:c6tmuoq?  triduo  figntficat.AfTyriiaut 

.xii.kalen.hoceftuulgo  appellatu  fydus  paliliciu.-quonia.xi.kalcn.maiiuibisroma 
natalis:quo  fere  ferenitas  reddit. Clantate  obfcruacioi  deditmibo^z  argumento  : hy/ 
adas  appellantibus  grascis  has  ftellas.quod  nofln a fimilicudinc cognominis.  Graq 
propter  fues  impofitu  atbitrancesnmpericia  appelUuere  fuculas.Cxfari  ad.viu.kjlc. 
notaf  dies.  vii. kalen.  Aegypto  hcdi  cxonucur.vi.kalcn.boeti2cfii:  attice  canis  uefperi 
occultatur. Fidicula  mane  oritur. v.kalend.Aflynic  onon  totus  abfcondit. Tertio  aut 
canis.  VI. nonas  mau  Csfan  fucul*  matutino  cxoniicur.  Et  otllo  idus  Capella  plu' 
uialis.  Aegypto  aute  eodem  die  canis  uefperi  occulcatur . Sic  fere  i.vi.idus  maiiiqeil 
uergtiiarum  exortus  decurrunt  fydtra . In  hoc  temporis  interuallo.xv.diebus  primis 
agncoljE  rapienda  funteazquibus  peragendis  ante  xqumodium  non  fuffecerit.Du 
ftiaciade  natam  exprobrationem  foedam  putannii  uitcs  per  imitatione  cantus  alitis 
temperarii:>qucm  cuculli  uocant . Dedecus  em' habetiobprobriuq?  mentum:  falcem 
ab  illa  Liolucre  in  uite  deprehendi : ut  ob  id  pctulanrix  fales  etiam  cum  primo  uerc 
ludantur . Aufpicio  tamen  deteftabilcs  uidentur.adco  minima  quoqj  in  agro  natu/ 
talibus  trahuntur  argumentis. Extremo  aiit  pamcirmiluq^  fatio  eft . lulhim  eft  hoc 
fen  maturato  hordeo:arqj  etiam  in  eode  aruo.  Eftqj  fignii  illius  maturitacis ; &ho^ 
fattonis  communeducentesuefperep  arua  cicidelaMca  appellat  rufticiftdlatesuola/ 
tus.Grxa  uero  lampyridasuncredibili  benignitate  nacurx. 

Neagricolx  afpicianc  ftcUasTed  magis  tempora  fetendx  frugis  QC  ortus  occafuf^; 
fyderis  m quibufdam  herbis . 6C  de  Ilellarum  ortu  &C  occafu.  Ca.xxvii. 
i I Am  uergilias  i'  Ciilo notabiles  nata  fecerat. no  tn  iis  edteca:  terreftres  fecitalias 
I uelutiuociferans/Curcffilum  nuetis  agricola. ''Cur  fydera  quxrisrufticeiamtE 
brcuiorefdno  felfum  premuc  noc^Ics.Ecce  tibi  iter  herbas  tuas  fpgo  peculiares  (fellas; 
eafqjucfpere  & ab  opere  difurgeti  offendo.  Ac  ne  pofTis  prxterirermiraculo  follicito. 
Videfneuc  fulgor  igm  fimilis:alarum  compreffu  tegatur. ''fccu  luce  habeat  Sinodel' 
Dedi  ccce  tibi  herbas  horarii  mdiccsjSC  ut  ne  fic  quidem  oculos  tuos  a terra  reuoccs. 
Hdiotropium  aclupmum  arcumaguf  cufole.Cur  etiam  niic  altius  fpedlasripfu^ 
c*lu  fcrutarisf'Habes  ante  pedes  tuos  ccce  uergilias.  In  cerris  ex  diebus  proueniunr. 
durantq?  foEd>'re  fyderis  huiufce. Partu qj  eas  ilhus  effe  certum  eft.  Proinde  quifquis 
xftiuosfrudfus  ante  illas  feuenr:ipfc  fruflrabiturfefe.Hocinteruallo  64  apicula  pro' 
cedens  fiba  florere  indicat,  fabaqj  florefeens  ea  cuocat. Dabitur  64  aliud  finiti  frigoiis 
indicium. Cum  germinare  uidcris  morum:iniuria  poffea  fngons  ttmere  nolito. Ergo 
operator.Talcas  oliuarum  ponere.  Ipfafqj  oleas  interradere. Rigare  prara  xquinoflii 
diebus  primis. Cum  herba  creuerit  in  fcffuca:arcere  aquas  . Vineas  papinare.Ethuic 
lex  fua  cii  papmi  quattuor  digitos  1 ogitudie  explcuerfc.  Papinat  una  opei  a iugerum. 
Segetes  iterare. Serit  uero  diebus. xx.  Ab  xqnodfio  : fartura  nocere  64  umex64 
cxiffimat.Et  oues  lauadi  hoc  idem  tempus  cff.  A uergilia^  exortu  figniftcat  Csfan 
pofftidie:ar(fluri  occafus  matutini. iii.idus  maii.Fidiculx  exortus  . xii.kalend.iunii* 
Capella  uefpere  occidens. Ec  in  atcica  canis. xi. kalen. Cxfari  orionis  gladius  occidere 
icipic.iii.nonas  lunii.Cxfan  64  alTyna: aquila  uefpi  orit.viii.idus.Arcflurus  matutino 
occidit. italix.viii. 64. Illi. idus. Delphinus  uefpiexont''.Xvti. kalen. lulu  gladius  onois 
cxoritur.Quod  in  xgypto  poff  quatriduu.xi. kalen.  eiufdcm  orionis  gladius  Csia 


ocridereincipit.vin.kalend.Iuliiuno  longiffimadiM  totius  anni*  nox  breuiffima 
folffitium  conftcmnt  In  hoc  temporis  mtemallo  ume®  pa-pma-tur.curat'q,  ut  uinea 
uetus  fcmcl  fofia  rit:bis  nouclla.Oucs  todctur.Lupmu  ftcrcoradi  caufa  uertitf'. Terra 
profridit' Vicia  in  pabulu  fecaf.Faba  metit':deinde  concutitur.  DE  Pratis  6i 
rmaratideptati:&conbus;&  falabus:& defctiptiofrugut&fyde^i,  Ca  xxviii 
T)  Ratacitca.kalen.iunii c®dut-quo9tfac,ll.maagncol,s cura.-ac  minimu-pendii. 

I h®c  de  fe  poftulat  dia.Re  mq  debent  m lato  folotuel  humido : uel  nouo.eaq, 
aq  pluma  ngan  uia  publica.  VtililTimum  fimul  8i  herb®  arateidemde  cratire  • ferere 
flore'  ex  foenilibustatq,  ex  prafepibus  foeno  dilapfu  fpargcte  : pr.ufq  cratiantur , nec 
primo  anno  ngati.ncc  pafa  antefccuda  foemfeoamecherb®  ucUant'':obmcuqj  hebe^ 
tcncur.Scncrcut  ptatarrcftituiqj  debent:  faba  m its  fatamcl  rapismel  milio:mox  ife/ 
qumte  anno  fiumentotrurfuf^  m prata  tertio  reimq.  PriEcerca  quotiens  fe<fta  fint* 
ficilir^rhoc  e'  qu*  foenireccs  prstcreunt  fccari  ,Efl:  enim  in  ptimis  inutile  cnafci  her- 
bas femcntaturas.Hcrba  optima  i prato  tnfohi:proxiagramini5:pefrimamimmuli. 
Siliqua  cnam  dira fcrcndis.inuifa  & equifclis  eft  a fimtlitudine  equmar  fe».  Secadi 
tempus  cum  fpica  deflorcfcerc  cocpenciatqj  roboranifccaduqj  anceq  marefcat . Cato 
fornu  inquit  non  feccs.-priufq  femen  maturum  fit . Quidam  pndie  rigant  ubi  funt 
ngua.Nodabus  rofcidis  fccari  melms . Quieda  partes  icalix  poft  meffcm  fecant.Fuic 
hoc  quoq;  maioris  impedit  apud  priores:cretias  rantu.-trafmannifqj  cotibus  notis: 
nec  nifi  oleo  falcis  aciem  cxcitatibus.Igit  cornu  propter  olcu  ad  crus  ligato:  fcenifex 
incedebac.Italia  aquanas  cotes  dcdit:limac  uicc  iperates  ferro  . Sed  aquaria  protinus 
uirent.Falciu  duo  gcncra.Icalicu  breuius:ac  uel  iter  uepres  quoqj  tracHrabilc.  GaUia9£ 
latifundia  maioris  compendii:quippcmedias  caedunt  hcrbasrbrcuiorefqj  pritercuc . 
Itali  fccnum  ex  una  dextera  manu  fecant.Iuftum  eft:  una  opera  iugeru  i die  defccari. 
Alltganqj  manipulos  tria  milia.cc.quaterno^  pondo . Sedum  uerti  adrolc^necnifi 
ficcum  conftrui  oportet.  Ni  fuerit  hoc  obferuamm  diligenter  : exhalare  matutino 
nebulam  quanda^imetafqjmox  folc  accendi:&  conflagrari  certum  eft.Rurfus  rigari 
dcfcda  oporcet:utfececurautumnalefoenu : quod  uocanteordu . Intera'nsin  ubna 
quater  anno  fecantur  ctia  non  ngua.Tcr  ucro  plenfq;  m locis  :&  poftea  i ipfo  pabulo 
non  minus  emolumcti  cft:q  a fceno.  Armentorum  id  cura:  lumento^q?  ^generatio 
fuum  cuiq;  confilmm  dabit. Optimum  maxime  quadrigarii  quarfhjs.SolRitiu  pagi 
in  odaua  parte  cancri  fli.viii.kalen.iulii  diximus.  Magnus  hicanni  cardo : magna  res 
mundi.Ex  hoc  ufqj  ad  bruma  decrcfcutdies:quicrcuerutfex  mefibus.Acfol  ipfead 
aquilonem  fcandens  afpcr : ardua  cmefus : ab  ea  meta  inapit  fledi : 6C  digredi  ad 
auftrumtaudurus  nodes  aliis  fex  menfibusiablaturufqj  diei  mcnfura.Ex  hocdeide 
conuehedi:rapicndiqi  frudusalios:atqjalios:tcpus.  &p»parandife  contra  faruam: 
feramqj  hpemc.decebatq;  hoc  difcnme  indubitatis  notis  fignaffe  nata.  Quaobre  eas 
miibu,s  ipfisagricola^iigefrit.uettiqi  mfricipradicfoliai&cffccofcdi  fyderis  fignii. 
Necfilueftrium  tatum  arboru:  remotaruqjine  in  faltusdeuiosimontcfqj  eildu  effet 
quarentibus  figna:non  rurfus  proximarum:urbanaruq;:&  qux  topiario  tacum  uf u 
coluntiquanq  & in  iis  illa  uifant''.  Vertit  ole*  ante  pedes  fat*.  Vertit  nlia::ad  mille 
ufus  petend* . Vertit  populi  albzieciam  uinbusnupt**  Adhuc  paru  cfliquitulmu 
uite  dotaram  habes. & huius  uetennotum  pabulo  uerfa  folia  ftnngis.ftringcs  autem 
deputas. Afpiccfii  tenebis  fydus.aliaptccxlu  rerpiciuc:  q qua  fpfdaucre  pridie.Sa^ 
bce  omnia  alligasihumillima  arbori:  ipfe  toto  capite  altiorifld  huius  folia  circuagut'': 
quid  te  rufbcu  quereris.^ Non  ftat  per  me:quo  minus  cxlu  itelligasr&cslefliafcias. 

abo  & aunbus  fignum.Palumbiu  uciqj  exaudi  gemitus.  TranfifTc  folftitiii  catu  nc 
putes:nifi  cum  incubante  uideris  palumbem,  A folftitio  ufqj  ad  fidicul*  occafu.vi. 
f^^en.iulii  Cifari  ond  cxoritiZona  aut  eius. iiii. nonas  a ffy na:.  Aegypto  ucro  procyo 
^tutino  «ftuofus;  quod  fydus  apud  romanos  non  habet  nomen : nifi  caniculam 


petnnes.ficutpau  r.-Jieiclus  JuUi.&xgypnisonon  definit cxotiri.Xvi. 

Sdas^nd-canLuod  canis  ortu  uocamussfole  pnnra  parte  leoms  igreffo.  Hoc 

fit  poSolftiHa.xxu^d.«.Setit,d£.d  mar.a  ai  terrae  : mul«uero  &te 

dmmus  Neq,  eft  ei  mirror  uencratioeqdefcnptis  m deos  ftellis. Accend.rq,  folem  S: 
™m»fl:usopt.nercaufi.Xv.«,kalen.augufti*gypro  aquila  occidir  rnarurioo: 

" XZ  prodroL,  flatus  inapidt.quod  C^far.x.kalen.ferrtire  itaham  ex.ftimauu, 

AlTarucx  matutino  occidituu  . kalend . regia  m peflore  leon.^^^^^^^^^ 

&fanimmergif':o(aauo  .dusauguftu  Ariflurus  medius  ocadit.iii.idus  fidicuUoc- 
„fu  fuo  autuLu  inchoatiut.  is  adnotat . Sed  & uera  rano  id  fieri  inuenir.vi. . o, 
emfdem.In  hoc  tempons  interuallo  res  fuma  uit.u  agit  decretorio  uuis  fydere  ill„, 
p^d  camcula  appellaurmusiunde  carbunculare  dicunt  ut  quoda  uredinis  carbone 
Sinon  cdparanrur  huic  malo  grandinis  procellai.nec  quxq,  unq  annona  intu- 
ere cantarem.  Agro,!  quippe  mala  funt  illa.arbunculus autem  regionum  latepa- 
tennumind  difflil.  releXimfi  calumniar,  magis  naturam  rerum  hommesiqfibi 
prodeffe  mallent . Ferunt  Democtimmiqui  primus  intellexitioftenditqj  cum  terni 
Lh  foaetitem;  fpemennbus  hanc  curam  eius  opulentiffimis  ciuibus  ptouifa  olei 

caritareexfururouergiliarflortu:quadiximusrat,one:oftendemufq,ia_mpleniuii 

mas;nauihtare  tunc  propterfpem  ohuxicoemiffe  m toto  tta^u  one  oleu  .imratibus 
pui  paupertate-.3i  quLe  doannarflei  fc.ebant  m pnmis  cotdi  elTe.Atq,  ut  apparuit 
cauLsifges  diumV  curfusireflituiffe  mercede  anx.xiSi  auidxdominoy  penitem, 
contentus  ua  ^balTeiopesfibucum  uellet  m fanb  fore  Hoc  Seftius  pofteaeromaii 
fapientix  feiflatonbus  athenis  fecit  eadem  tatione.tata  litteramm  occafio  eft  Quai 
equid^  mifcebo  agreftibus  negooi-iq  potero  diluadeiatq,  petfp.cue  Pleriq,d,xeiei 
rorem  muftumfoleagn  frugibus  rubigims  caufam  elfe  :& carbunculi  uitibus.qnod 
ex  parte  falffl  e(Te  arbitror,  omnemqi  uredinem  fngore  tantu  innoxio  conflate  lole^ 

IdLnifefld  fietatcddentihus.Nam  primQ  omnmhocnoneuemtemfinocflibusi8( 
ante  fobs  ardotS-deptehenditurqj.totuq!  lunati  ratione  conflat:  quonia  talisimuiia 
non  fit  mfi  interlumoiplenaue  lunaihoceft  ptxualente.  utroq;  em  habitu  plena  ell. 
ut  fxpms  diximus.fed  interlunio  omne  lumen  quod  a fole  accipici^lo  regem^Uif 
ferentia  ucmifq.  habitus  magna : fed  manifefta.nanqi  interlunio  xflate  calidifliraa 
eflihyeme  gelida.  Ecbtrano  in  plenilunio  xftate  gelidas  facit  noftesihyeme  tepidas, 
caufa  euidms  . Sed  aba  teddtt'  a Fabiano  gtinfqi  auifloribus.Aeftate  em  interlunio 
neceflfe  eftmt  cu  fole  nobis  nxio  circulo  currat  i igne  eius  cmnus  recepto  candesieaut 
interlunio  abfit  hyeme  quado  abfedit  8i  fol.Ite  plenilunio  iftiuo  jicul  abeat auci  a 
foli.hyemc  aute  ad  nosp  a:ftiuu  circulii  accedat.Ergoper  ferofcida : quotic^a 
infinitum  quantu  illo  tempore  cadentes  pruinas  congelat.  Ante  omnia  aut  uo  gn 
cadeflis miuns memmiffedebemus.Vnuiquod  tempeftates  uocamus : fqbusgran- 
dmes: pcellxicxteraq!  fimilia  mtelligat.  qux  cum  accidenntiuis  maior 
Hxc  ab  horndis  fydenbus  exebriut  fipius  dixiusiueluti  arifturo:  onone:  badis.™ 
funt  tllaiqu®  filente  csloiferenifqi  nodlibus  fiuntinullo  fentienteimfi  cu  tadta  u . 
publica  hxci  & magn*  differenti*  a pnoribus:  aliis  rubiginemiabis  uredinem  , a 
caniculum  appellantibus.Omnibus  uero  fterilitace.  De  his  nuc  dicemusia  nullo  a 
nos  proditaipriufq;  caufas  reddemus. 

DE  Tepeftatibus  utriufqj  tepons  remediis  fterilitatu.  Ca.xxix. 

DVx  funt  praitet  lunarem  ipauafqj  exb  locis  effe  conftat.Nanq;  uergilix  pnoa  > 

attinet  ad  fmdhisiutqua^i  exortu  aiflas  incipiat:  occafu  hpemsifemefln  p*^ 

tioiintia  fe  meffes:uindemiafqr.&  omniii  matuntatecomplexx.Eft  prxtcream  ca  o 


uocatur  lad:eus  drculusictiam  uiTu  facilis  . Huius  dcfluuioiuelut  cx  ubere  aliquo 
fata  cuncfta  lacaefcunciduo^i  fydetu  obferuaciotie:  aquils  in  feptentrionali  parcc*:&;  i 
auftrina caniculae:  CUIUS  mdionefuo  loco  fedmus.Ipfe  circulus  fertur  p fagitcariu 
geminos  :roUs  c:ncrum  infra  xquinocilialem  drculurh  fecansicommilfuras  eorum 
opcinente  hincaquilaisllinc  canicula. Ideo  effedtus  utnufqj  ad  omnes  frugiferas  pec' 
rinct  terras : quonia  in  iis  tantu  locis  folis  terracqj  cdra  congruuc.Igit''ho9:  fyderum 
diebus  : fi  purus  atqj  mitis  aergcnitalem  illumdatftcuqi  fuccu  tranfmiferit  in  terras: 
Ixta  adolel eunt  fata.  Si  luna  qua  didtu  eftratione:rofcidu  frigus  arperfent:  admixta 
ainaritudoiucin  laAeipuerperium  necat.  Modus  m terris  huius  iniuri^: qua  fecit  in 
quacunqi  couexitate  comitatus  uctiufqj  caufx.Et  ideo  non  panter  in  toto  orbefdit:: 
ut  nec  dies.  Aquilam  diximus  m italia  exonri  ad.xm.kalend.ianuarii.nccpatifratio 
natura:  quicq  iri  fatis  ite  eum  diem  fpci  effe  ceres. Si  uero  interlunium  incidat:  dnes 
hybernos  fruclusr&prscoces  la-di  neceffe  e.  Rudis  fuupnfco^:  uita:atqj  fine  litteris: 
nd  minus  tamen  ingcniofa  fuiffein  illis  obferuationem  apparebittqnuncelTerdne. 
Tria  nanq;  tempori  fruifhbus  mecuebat.-propter  quodinftituerut  feriastdiefqj  feftos 
rubigalia  : floralia;uinalia.RubigaliaNuma  conftieuitanno  regni  fui.xi.qus  nunc 
agant  ad.vii.kalen.maiiiquonia  tunc  fere  fegetes  rubigooccupat.Hoctepus  Varro 
determinat fole  tauri  partem  dcamamopcmenteificut  tuc  ferebat  ratio. Sed  ucra  ca 
c(b:q»poftdies  undeuiginti  ab  a:quino(flionerno:per  id  quatriduum : uaria  gentium 
obretuacionedn.iiii.kalcn.  maii  canis  ocadit:fydus  5i.  per  fe  uehemens:&  cui  praoc^ 
cidcre  caniculam  necelTefic.Idemitaqi  floralia.iiii.kalcnd.cafdeininftitueruntutbis 
anno  quingentefimo  fexcodedmo:ex oraculis  fybillajiut  omnia  bene  deflorefeerent* 
Hunc  diem  Varro  dcterminatifole  tauri  partem  quartamdedmam  optinente . Ergo 
fi  m hoc  quacriduu  inddent  pleniluniuiicuges  omnia:qu$  florebunttladi  neceifc 
eric.Vinaliapriora:qusace  hos  dies  funt.ix.kalen.marcii:  degufbandis  uinis  iftituta 
nihil  ad  frudus  attinent. Nec  qua  adhuc  diximus  aduitcs:oleafqj : quoniam  earum 
conceptus  exortu  uergilia^iincipic  ad.vi.idus  maii:ucdocuimus.  Aliud  hoc  qtriduu 
efliquod  neqj  rore  fordete  uelint . exhorrent emm  frigidum  fydus  ar(^luri  poftridie 
ocndens:3i  multo  minus  pleniluniutn  mcidere.IIII. nonas  iunii  iterum  aqlacxorit 
uefperi:decretorio  die  florentibus  oleis:uitibufqj:fi  pleniluniu  in  eum  inddat . Eq^ 
dern6ifoin:irium.viii.Iu.len.iunu:in  fimili  cafu  dixenm  : canis  ortum:poft  dies  a 
folflicio.xxm.Sed  interlunio  accidete:quoniam  uapore  conflat  culpataciniqj  praco-' 
quutf  callu.Rurfus  plemluniii  nocet  ad.iiii.nonasiuliicu  agypeo  canicula  exorit'. 
Vel  certe. XVI. kalen . augufli  cum  italia.Icem.iiii.kalen.augufti  cum  aquila  occidit: 
ufqj  in. x.kalend.eiufdem. Extra  has  caufas  fune  uinalia  altera:qua  aguntur  ad.xiii. 
kalend.feptembris  . Et  Varro  a fidicula  inapientc  occidere  mane  decerminat:quod 
uultimtiu  autumni  efle.Et  hunc  diem  feftum  cempcflatibus  leniendis  eifeiftitutu; 
Nunc  fidiculam  occidere  ad  fexcum  idus  augufli  feruatur.Intra  hac  conflat  calcftis 
flenlicas.Neqj  negauerim  poffe  eam  permutan  arbicno  legenciumtloco^  aftimatiu 
nacuras.Seda  nobis  ratione demonftracam  effe  fatis  eft. Reliqua obferuatioecuiufqj 
co’ftabunc.  Alterutrum  quidem  fore  in  caufaihoceft  plemlunium:aut  interlunium: 
non  ericdubium.Et  m hoc  mirabilem  admirari  benignitatem  natura  fuccurrit.  lam 
primum  hanc  iniunam  onibus  annis  accidere  no  poflerpropter  flatos  fyderii  curfus. 
Nec  nifi  paucis  nodtibus  ani.  Idqj  quado  futuri  ficifacile  nofei.  Ac  ne  p ones  mefes 
limcref^ea^  quoqj  legediuifu.Aeftate  interlunia  pracerq  biduoifccura  efle.  Hyeme 
plenilunia.Necnifi  afliuisibreuiffimifqj  notflibus  metui . nd  diebus  ite  ualere.Pra:^ 
terea  ta  facile  intelligiiutformica  minimum  animal  interlunio  quiefeat . Plenilunio 
ftiam  nocflibus  operetur . Auem  param  oriente  firio  ipfo  dic  non  apparereifli  donec 
oeddat , E diuerfo  uirionem  prodire  ipfo  folftitii  die . Heucrum  uero  luna  flatum 
noxium  eire:necnod:ibusquidcm;nififerems;&  omni  aura  quiefeente  ; quoniam 


ntqj  i'  nubc.-ncq;  i flatu  cadilt  rores. Sic  quoqi  no  fine  remedio.Sarmeta;aut  palt,^ 
aceruosiac  cuulfashcrbasifruticerqjperuineas.-capofqj  cu  timebis:mcendito.funius 
medebitur.Hic  e paleis  5C  contra  nebulas  auxiliaturtubi  nebuU  nocer.Qu.djm  tces 
cancio,  uiuos  cremari  lubec  i atbuftisiuccaibaculi  no  noceat. Alii  filuticarnd  leuite, 
uri  a uencoiut  per  tota  umeam  fumus  difpetgat.  Varro  audor  eftiq.  fi  fidiculiocca' 
fu-quod  eft  imtm  autumnimua  pida  confecretut  inter  mtes  minus  nocere  tepeOa, 
tes.Archibius  ad  Antiochii  fyna  regdfaiplit:  Si  fidili  nouo  obfetataiobtuafruben 
rana  m media  fegetemo  efle  noxias  tempeftates. Opera  ruftica  huius  itemalli.Tenj 
Iterate  . Atbotes  circQfodere.Vbi  aftiuofa regio  polcatiaccumulare.Germinatuinir, 
in  folo  luxurioloifodienda  non  funt.Seminana  purgati  farculo.  MelTem  hotdeacei 
facere.  Aream  ad  melTem  creta  prapatate  Catonis  fententiaiamurca  tempetata:V,t/ 

giliioperofius.  Maiore  ex  parte  iquanttantumiac  fimo  bubulo  dilutiore  illmunt, 

id  fatis  ad  puluetis  remedium  uide.ur. 

DE  Melfe a;  tritico 8C  palea 6C frumento  feruando.  Ca.xxx. 

MEllis  ipfius  ratio  uatia.Galliaru  latifundiis  ualli  pragrandesidcntibus  imat 
nne  mfeftisiduabus  rotis  per  fegetem  impellut;  lumento  in  contranu  ludo, 
Ita  dirtptx  in  uallum  cadunt  I 'picx.Stipulaalibi  medu  falce  praciduntunatq,  mtet 
duas  mergites  fpica  delfringitut.  Alibi  ab  radice  euellunt.Quod  qui  faciunti^fcindi 
ab  feobitet  agrum  interpretantur!  cum  extrahant  fuccum.Differentiahac.Vbilli/ 
pula  domos  conteguntiq  longilTimam  feruant.  Vbi  foeni  inopia  eftiftrameto  palea 
quaitunt.Pamci  culmo  non  tegunt.Milii  culmii  fere  inuriit.Hotdeiftipulam bubus 
gratilfimam  feruant. Panicum  ac  milium  pedinc  manuali  figillatim legunt  gallia. 
Meffis  ipfa  ahbi  tnbufis  inatca ; alibi  equorum  gicffibus  exteritur.  Alibi  perticis  fla' 
g llatur.Triticii  quo  ferius  metituticopiofius  muenitur . Quo  celenus  ueroico  fpt' 
ciofiusiacrobuftius.Lex  aptiflimaanteqgranu  indurefcati8c  cu  lamtraxetitcolore. 
Oraculu  ueroibiduo  celerius  melTem  facetcipotius  q triduo  feiius. Siliginis  8c  ttitici 
etiam  rario  in  area  horreoqj.Far(quia  difficulter  excutitur ) conuenit  cum  paleafua 
condi  ac  llipula  tantumiac  atilf  is  liberatur.Palea  plures  gentium  pro  foeno  utuntur, 
M liorea  qua:  tenuiotiminutiorqj.ac  pulueti  propior. Ideo  optimaie  milio.Proxia: 
hordeo , PelTima  ex  tritico  : prxterq  lumentis  opere  laborantibus. Culmum  faxofis 
locis  cum  faruetit; baculo  franguntilubftratu  animalium. Si  palea  deficit:  & culmus 
terit. Ratio  hicimaturius  def.  dusimutia  diu  afpgif . dehinc  m manipulos  ficcatus 
conuoluitur : atqi  ita  pro  toeno  bubus  datur. Sunt  qui  accedunt  in  aruo  &.  flipulas: 
magno  Virgiluprecomo.Sumaauttatiomt  herbaria  femen  exurant.  Ritus  diueifi' 
tateimagnitudo  facit  melTiuiac  tantas  opetatioiji. Connexa  eff  ratio  ftumeti  fcruadi. 

Horrea  opetofaittipedali  ctalfitudineipariete  latetitioiexaidificari  lubctaliq.  Pratc' 

rea  fupetneimplerimcc  adflatus  admittere;  aut  feneftras  h=bcte  ullas.  Alii  ab  exortu 
taritu  aftiuoraut  feptenttionetcaq;  fine  calce  cofltruiiquonia  fit  frumento  iimicilfia. 
Na  qua  de  amurca  pracepetit:incacauimus.Alibi  contraifufpendut  granaria  lignea 
columnis:6c  perflati  undiqj  malunt ; atqj  etiam  a fundo.  Alii  omnino  pendiit ; fl:aj> 
afflatu  extenuari  granum  arbitratur. & fi  tegulis  fubiaceat:  confetuefeere. Multi  ut' 
ti  arequoqj  uetant. gurgulionem  enim  non  defeendere  infra  quattuor  digitostneca' 
piius  peticlitari . Columella  6c  fauonium  uencum  conferte  frumento  pradiciciquod 
miror  equidem  ficcilfimum  alioquin. Sunt  qui  rubeta  ranam  m limine  horret  pede 
e longionbus  fufpenfam  muchere  lubcanr , Nobis  referre  plurimum  tempeffiuitas 
codendi  uidebitur.  Nam  IT  parum  toffumiacqj  robuft um  colletflum  fittauc  calidum 
condicumtinimica  innafci  ntcefle  eft  .Diuturnitatis  caufas  plures. Aut  in  ipruis  grani 
cono:  cum  eft  numerofiusmc  milio. Aut  fucci  pingucdmercjui  pro  humore  lurtu-^ 
tantuiucfifamx.Auca  iiancudme;uclupino;&:  cicercula: . In  critico  maxime 
animalia: quonia rpilTaiace  fua  c6calefcic:&  furfure crafto  uefticur. Tenuior  hor  co 


palea:exi1is  & legumini,  Wco  non  generant . Faba  craffioribus  tunicis  operitur : ob 
hoccfferuefcit.Quidamipfum  tricicu  diuturnitatis  gratia  afpergunt  amurca:millc 

modios  qdratali.  Alu  chakidica:aut  cariotica  creta:auc  eria-abfinthio.Eft  & olpthi: 

ac  pennthiieuboes  terra:qujE  corrupi  n6  fmat . Nec  fere  condita  m fpica  induntur. 
Vtililtime  tamen  feruat'in  fcrobibus:quos  fyros  uocac:ut  mcappadoaa : & thracia: 
& hifpaniantrica. Ante  onia  uc  ficco  folo  fiant  curaf.  Mox  ut  palea  fubfternantur. 
PcJcterea  cum  fpica  fua  conduntur. Ita  frumenta  fi  nullus  fpintus  penetretreertu  eft 
nihil  maleficum  nafci.  Varro  autftor  eft  fic  conditum  tncicum  durare  annis  quinq-- 
gmta:milium  ucro  ccncum.Fabam&  legumina  in  oleariis  cadis  oblita  cinererlongo 
tempore  feruari.  Idem  fabam  a Pyrrhi  regis  state  i quodam  fpecu  ambratis : ufqj  ad 
piraticum  Pompeii  mapi  bellu  duraffeiams  arater.c.xx.Cicen  tacu  nullse  beftioU 
in  horreis  innafeunt^Sut  qui  urceis  anere  fubftratis:&  illitis:  acetii  habecibus:legu/ 
minum  aceruos  fuperingera't:ita  non  nafci  maleficia  credentes.  Alii  q i falfamecanis 
cadis  gypfo  illinant . Alii  qui  lentem  aceto  Uferpiciato  refperganc : ficcatamqi  oleo 
inungant. Sed  breuifTfa  obferuatioiquod  uitiis  carere  uelisimterlunio  legere.  Quare 
plurimu  refetc:codere  qs  malit:an  uendcre.Crefcente  enim  luna  frumeta  gradefeut. 
DE  Vindemiafii aurumnitemponbus,  Ca.xxxi, 

S Equitur  ex  diuifionc  temporum.  Aucunus  a fidiculs  occafu  ad  squinotflium: 

ac  deinde  uergiliarum  occafum : mitiumq;  hyemis  lis  interualhs  fignificatur. 
Pridie  idus  augufti  attics  equus  oriens.  Vefpa  iegypto  6C  Csfari  delphinus  occides. 
Xi.kalen.feptebris  Gefanfii  affyria:  ftellarqus  umdemiator  appellacurrexoriri  mane 
innpit:uindcmi®  matuntate ^mittens. Eius  argumetum  erut  aam colore  mutati. 
Affyrii.v.kalcn.flC  fagitea  ocaditjfic  etefixdefinunt.  Vindemiator  sgypto  no  exorif. 
Atties  ard:urus  matutino  6dfagttta  occidit  mane.  V.idus  feptembtis  Csfari  capella 
oncur  ucfpcri.  Arefturus  uero  medis  pndic  idusiuehemecilfimo  fignificatu  terta:ma/ 
nq?  per  dies  qumq? . Ratio  eiushxc  traduur.Si  delphino  occidente  hymbres  fuerit: 
non  futuros  per  anitumm. Signum  orientis  eius  fyderis  ferueeur  hirudinum  abitus  : 
nanqi  deprehenfsintercunc.Xvi.kalen.oiftobris  xgyptorpica:qua  renet  uirgo:exoriif 
matutino:  erefixqj  defmut.Hoc  idem  Csfan.xiiii.kalend  . Xiu.afTyrix  figmficant. 
&.xi  kalen-Cxfari  cdmiffura  pifciii occidens.Tpfumqjsquinoffliifydus.viii.kalend. 
odobris.Deide  confentiut(quod  efl:  rarum)  Phihppus:CaIippus:Doritheus:Parme'' 
niflusiCond.-Cnron  : Democrifus:Eudoxus:Ion.im.kale.o(fl:obns  capella  matutino 
exoriri. Et. lii.kalend.hxdos.  Vi.nonas  odiobns  atticx  corona  exoritur. Mane  afisdi 
Cifari.V.kalcnd.  eniochus  occidit  matutino. III. kalen.Csfan  corona  exoriri  icipit. 
Et  poftridie  occidut:abditi  uefperi  . Vni.idus  ocftobris  Csfan  fulgens  i corona  ftella 
oritur.Et  tertio  idus  uergilix  uefpen.Ididus  corona  tora.Vi.kalend.nouebns  fucul* 
uefperi  exonunriPridie  kalen-Cxfari  ardturus  occidit:&:  fuculxexonunt" cum  folc . 
.IUI. nonas  arcflurus  occidit  uefperi, V. idus  noucbris  gladius  orionis  ocriderefcipit. 
Deinde  tertio  idus  uergilix  occidunc.In  his  tempo^  interuallis  opera  rufhca:napos; 
raphanos  fercre:quibus  diebus  dixfus.  Vulgus  agrefteSC  rapam  poft  aconix  difcefTu 
male  feri  putat . Nos  onino  poft  uulcanaliarfic  prxeoaa  cum  panico.  A fidiculxaut 
occafu  uiaam:paftioIos:pabulu,Ec  hocfilente  luna  feri  lubenc.Et  frodis  prxparadx 
tempus  hoc  eft.Vnus  frodator  quattuor  frondarias  fifcinas  complere  in  die  iuftum 
habcc.Si  dectcfccnte  luna  prxparet'  nd  putrefat.  Arida  colligi  non  oportet.  Vfdemia 
antiq  nunq  exiftimauere  maturam  atexquinocftiu.Ia  paffim  rapi  cerno . Quaobre 
& huius  tempora  notis:argumcntifqjfignent'’.  Leges  ita  fe  habent.  Vuam  calidam  ne 
Icgito:hoc  cft  f ciusficdtate.Ac  nifi  hymberinterucnerit.  Hanc  nec  legito  roruleta: 
hoceft  fi  rosnodlumus  fiient  :Nec  prius  qfoledifcutiatur:  VidemiareincipicoiCu 
pslmitem  pampinus  procumbere  ccepcnt : aut  cum  exempto  arino  ex  dcnfitatc 
mtcruallu  no  cdplcti  apparuerit  acinu  non  augeri.  Acino  plunmu  refertifi  edringae 


ctrfccnte  luni  uindtmiare.Ptetrura  una  culleos.xxuplere  deb« . Hc  eft  p«  iuftu,. 
Ad  torid^cullcos:8£  lacus. Xx.iugeribus  unu  fuffiat  rorculu.  Premutq!  ali^figuH;^ 
Vtilius  bimsdicct  magna  f.t  uaftitas  fmgulis.Longuudo  m its  rcfcrcmon  cranT.tudo, 
Spabofa  mchus  premuc. Antiqui  funibusiuittifqi  loteis  ca  d«rahebant,&  ucabus. 

intra  cannosiinuentagxcanicaimali  rugis  per  cocleas  bullatibus  palis  : affixa  atboii 

ftella-a  palis  arcas  lapidu  attollente  fecum  arboreiquod  maxime  probat . Intra  xxit. 
hos  anos  mentu  patuis  ptxlis:&;  minon  totculari  ixdificio  bteuioteiSC  malo  f medio 
dectetoitympanaimpofita  uinaceisifupetnetoio  pondere  urgere:&  fuper  pncla  c6, 
ftruere  cdgene. Hoc  «poma  colligendi  tempus:8i  obferuatioicu  aliquod  maturitate 
non  tempeftatedeciderit.Hocac  ficces  expnmedi.Hoc  SC  deftutu  coquendi : filente 
luna  noduiaut  fi  intetdiu  plena.Cxteris  diebusiaut  ante  exortu  lunxiaut  poff  occa- 
fu.  Nec  de  nouella  uiteiaut  paluftri.Nec  nlfi  e matura  uua.  Necmfi  e foliis  defpu, 
mandum.Quia  fi  ligno  contingatur  uas.-aduftumac  fumofum  fien  putant.Iuftum 
uindemi*  tempus  ab  xqumoaio  ad  uergiliatum  occafum  dies  .xliiii.  Ab  eo  dic  oia- 
culum  occurritifngidum  pican  pro  mhilo  ducentium  . Sed  lam  & ka^nd . lanuani 
defeau  uaforumiuindemiates  mdi.pifcimfq!  mufta  condi  aut  uina  effundi  pnota; 
ut  dubia  teapetentut. Hoc  non  tam  fxpe  ptouentu  nimio  euenitiq  fegnitia  infidia' 
tium  caritan  auili.Sed  xqui  patnffamilias  modus  eft  annonxicmufq,  am  utilitate. 
Id  perxque  luctofiffimii.  Reliqua  de  urnis  affdnm  diiffa  funt.Item  uindemia  fadh 
oliLm  effe  tapiendam.Et  qux  ad  oleum  pertinent : quxqj  auergiliarum  occafu  agi 
debent.  DE  Lunan  ratione,  Ca.xxxii. 

Is  qux  funt  neceffana : adiiaenturde  luna  uentifqj  & prxfagiis  : ut  fit  tou 
J[  } fydetalis  tatio  perfedla.Nanq!  Vitgilius  etia  in  numeros  Iunx  quida  digeredi 
putauitiDemocnn  fecutus  oftentationem.Nos  legum  urilitasiquxm  toto  opetei  m 
hac  quoqj  mouet  parte.Omnia  qux  cxdunturicarpunt':  tunduntur  innocentius  de' 
crefcente  lunaiq  crefcente  fiunt.Stercus  nifi  decrefcente  lunaine  tangito.Maxieaut 
intermenfttua  dimidiaque  ftercorato  . Verres : iuuencos  larietes  hxdosidectefcente 
luna  caftrato  . Oua  luna  noua  fupponito  . Scrobes  luna  plena  noflu  facito . Atbo' 
tum  radices  luna  plena  operito.  Hurmdis  locis  interlunio  fento  : circa  mterlu' 
nium  quatnduo.Ventilan  quoqi  frumenta  :ac  legumina  : & condi  circa  extremam 
lunam  lubent. Seminaria  cum  luna  fupra  terram  fitfieri.  Calcari  mufta  cu  luna  fub 
terra. Irem  materies  cxdisquxqj  alia  locis  fuis  diximusrneq!  faalior  eft  obferuatioiic 
lam  didla  a nobis  fecundo  uolumineifed  quod  intelligere  uel  tuftici  poffit.  Quones 
ab  occidete  fole  cemit : prionbufq;  nodi.s  hons  lucebiticrefces  etit.Et  oculis  dimidi- 
ata ludtcabitur.Cum  uero  occidente  fole  orietur  ex  aduerfo:  ita  ut  panter  afpicianc. 
tunc  erit  plenilunium.Quotiens  ab  ortu  folis  onturipnonbufq;  nodtis  hons  detra' 
het  lumcifiC  in  diurnas  extendetidecrcfcens  cnt.Itcriicp  dimidia. In  coitu  uero:  quod 
interlunium  uocaticum  apparere  deflent.  Supta  tetras  autem  ent : quamdiu  Si  fol- 
IntetlunioiSC  prima  tota  dieifecuda  hora  nodlisiuno  diftanre  ficilicoiacdeidc  tcrui- 
ufqi  ad  quintamdecimam  multiplicatis  horarum  iifdem  pottionibusiquintadeama 
tota  fupra  tertas  nodfu  ent:  eademqj  fub  teras  tota  die.xvi.ad  primx  hotx  nodutni 
dexratem  fialicum  fub  terta  agetieafdeq)  portiones  horatii  per  fingulos  dies  aducii. 
ufqi  ad  interlunium. & qtum  pnmis  partibus  nodtis  detraxeritiquod  fub  cerris  agat, 
catudem  nouiffimis  ex  dic  adiiciet  fup  terram.  Alternis  aute  mcnfibus.xxx.impletat 
numeros. Alternis  ueto  detrahet  fingulos.  Hxcentratio  lunatis, 

DE  Ventorum  ratione.  Ca.xxxiii, 

YEntoru  paulo  fcrupulofior  obferuatio. Solis  ortuiquocuqi  libeat  dieiftanMs 
hora  diei  fcxcaific  ut  ortum  cum  a fmiftto  humero  habeant : contra  mediam 
faciem  meridies  ;a  uettice  feptentrio  eritiqui  ita  limes  per  agrum  cumticardo  appc 

latut . Circumagi  deinde  melius  eftiuc  umbram  fuam  quifij  cernacralioquin  p» 


horne  erit. Ergo  pmutatis  lateribusrut  ortus  dlius  diei  a dextro  humero  fiat : occafus 
a fmiiltorturrc  erit  hora  fextaicum  minima  umbra  contra  media  fiat  hominem  Per 
huius  mediam  lo'gitudmtmduci  farculo  fulcumiuel  anere  Imea-iuerbi  gratia:  pedu 
.xx.conueniet.medii9  mefura' : hoc  eftin  deamo  pede  arcufcnbi  circulo  paruo  • q 
uocet' umbilicus,  qui  pars  fuent  a uerticeumbraihicent  ucntus  fepccntnonalis  Illo 
nbi  putator  arborum  plagi  nec  fpe<a:e't;  neue  arbufta:uineaue  nifi  m afnca-cyrenis- 
Jgypro.lllmc  flante  ne  arato:quiq,  alia  precepimus  .Qui  pars  Imei  fuerit  a pedi' 
bus  umbr*  mendiem  fpeiaansihicuentu  auflru  dabicrqu^  a gricis  notum  diximus 
uocan.HIinc  flatu  uenieteimatena’  umea-qj  agncola  ne  traftes.  Humidus  aur  afluor 
fus  Italia  eft.  Africa  quidem  incendia  cum  ferenitare  affert. In  hunc  italia  palmites 
fpeiflentifed  non  plaga  arborum  uinumue.Huc  oliueti  metatoriuetgiliaRi  qttiduo 
Hunc  caueat  infitor  calamis  : gemmifqi  inoculator . De  ipfa  regionis  eius  ora  pra^ 
monuiffe  conueniet.Ftondem  medio  die  arborator  ne  cadito. Cum  mendiem  adeffe 
fennes  paftot:  artat  • conttahente  fe  umbra:  pecudem  a fole  in  opaca  cogito  . Cum 
artate  pafcesiin  occidentem  fpetrta  ante  meridiem:portmeridiem  in  onerem. Aliter 
noxiumificut  hpeme:&  uere  in  romlentum  duceres. Nec  contra  feptentrione  pauetis 
fupradidum.Cloduntitailippiuntueab  afflatu:8C  aluo  cita  pereunt.Qui  fceminas 
connpi  uolesiin  hunc  uentum  fperrtantes  initi cogito. 

DE  Limitatione  agrorum.  Capitulum. xxxiiii. 

TAIximusiut  in  media  linea  defignaretur  umbilicus. Pct  hunc  mediu  tranfuerfa 
curtat  alia. Hac  erit  ab  exortu  aquino(rtiali:ad  occafum  aqumoirtialem.  Et  Iri 
mes  qui  itafecabit  agtum:decumanus  uocabitur.Ducanfdeindealia  dua  lineaiinde 
his  olbiqua:ita  uta  feptenttionis  dextera:  leuaq;  ad  aurtti  dextram  ac  leua  defcedat. 
Omnes  per  eundem  currant  umbilicum.  Omnes  inter  fe  pares  fint : oniu  interualla 
patia.Qua  ratio  fi  mei  in  quoq;  agro  ineunda  eritiuel  fapiusifi  libeatiita  uite  ligno 
faaenda:tcgulis  panbus  i tympanuexiguuifcd  circinatu  adadas.Raiionequadoceo 
occurrenda  ingeniis  quoq;  impetitorum  ert.Meridiem  excuti  placetiquonia  fempet 
ert  idem . Sol  aute  quotridie  ex  alio  cali  mometo  q pndie  ontut.  Ne  quis  forte  ad  exe 
ortu  capienda  putet  lineam. Ita  cali  exadla  parteiquod  fuent  linea  caput  feptetrioni 
proximaia  paite  exottiua  folftitiale  habebit  exotnimihoc  ert  longiflimi  dieiiuetaqj 
aquilonemiboream  a gtacis  didhim.In  hunc  ponito  arbores:uitefq; . Sed  hoc  flante 
nearato.Fruge  ne  ferito. Semen  ne  ladto.Ptaflnngit  enim  atqj  percellit  hic  radices 
arbotuiquas  pofiturus  afferes.  Pramonitus  erto  . Alia  robuftis  profatialia  ffatibus. 
Nec  fa  oblitus  in  hac  parte  uentfl  a gracis  pomique  caria  uocat.  Sed  ide  Anrtoteles 
uirimmenfa  fubtilitatisiquiidipfumfcdtirarioncm  conuexitatismundi  redditiqa 
contrarius  aquilo  africo  flat.  Nec  tamen  eum  toto  anno  in  ptadiirtis  nmet  agricolai 
Mollit  fpdera  aflate  mediaimutatqj  nomen : & etefiasuocatur.Ergo  cum  frigidum 
fentiesicaueto . Ac  quacriq;  aquilo  pradicitut.Tanto  pemiaofior  feptentrio  efl.  In 
hucafii:gracia:hifpania:matittma:italia:capania:apul.aarburta:uineaq!fpe(!lat. 

Qui  mares  cocipi  uolesiin  hunc  pafatoiutficin  eundem  meat.  Ex  aduerfo  aqlonis 
aboccafu  bmmaliafiicusiquem  graalyba  uocant.In  hunca  coituicum  fe  pecus  ari 
cuegetitifoeminas  conceptas  effefeito. Tertia  a feptentrione  Imeatquam  p latitudine 
umbra  duximus : & decumanam  uocamusiexorta  habebit  aquinotrtiale.-umtumcp 
(ubfolanaagtacis  apeliote  diirta.  In  hricfalubribus  locis  uilla:uineaqi  fpeirtet.Ipfe 
lemterpluuiusitamen  ert  ficcior  fauonio . Ex  aduerfo  eius  abaquinoirtiaiioccafu: 
Sephyrus  a grards  nominatur . In huncfpe(itarc  oliuera  Cato  iufTit.  Hic  ucr  ichoat: 
ipeneqj  tecras:tcnui  frigore  falubcr.Hic  uices  putandi:frugerq?  curandi:  arbores  fe^ 
rendi:poma  infcredi:olcas  tracilandi  ius  dabit.afllatuqj  nutricum  exercebit*  Quarta 
*fcptentrionclinea:eadcm  auftroabexortiua  parreproxima:biumalehabebitexortu 
‘^entumqj  uultumumjeurum  a gr«cis  ditftumsficdorem  & ipfum:tcpidioremq}.  In 


,-fett. canendus  etipfe^nonf  mmaiotem  parte  noAs  extenditur, 

flateinon  durabit  ! j-  ^ ^ iuobus  diebus  permanebit.  Aulone ptanuntiat 

^.SS:e”s£etLtepen;L 

Ptognoftica  tempeftatum.  Ui.xxx 

concurrere  prslia  uentoru  damnofa  ipentis  refert. 
Siquidd  in  ipfam  me  ™ P fratre  eius  Damafo  ardentiffimo  iftii 

Tradunt  emra  eundem  „„nereta!  defeiSa  fub  teaumipaucis  mox  horis  fiuo 

oralTe  ut  reliqua  fegeti  ’ P - ^ „ & arudmem  non  nifi  impendente  plur 

hymbre  uancmattone  approbata.C^unmmo  ^ 

uiaferiiubentietfrugesm  eciKur  ^ ^ ,^„,05  pnfagia.  Putus  oriensiat® 

fcrutan  maxime  pertinentia,  tim  bctnam  pallidus  grandinem.  Si  & occidit 

non  feruensiferenum  diem  Xmtatis  Xoncaum  oriens  pluuias  prad. 

pridie  ferenusifli  onturitato  Quod  fi  & nigra  rubetK 

cit.Itcmuentosicumante  exm  j occidentis  tadiitubenticoirepluuias. 

busmreruenerinti&pluuias.Cumorient  s«q^ 

Si  circa  occidentem  circa  eum  fereniras  fir  licet: 

fpargenturipartim  a . au  ^ ottu:aut  m occafu  contracH:!  cernetur 

p'luuiam  tamen  uentofqi  . St  mjm^ 

radii  hymbrem  . Siin  occ  ueiu  P Cum  oriente  radii  no  illuflres  eminebit; 

proximumdiemfignjficabut-p^^^^^^^^^ 

quauis  citcundati  "“^e  n .p  repellent';8c  ad  occafum  abibunt; 

fetenitatem.Si  nubes  , V ittoaot.Quod  fi  m exortu  fiet  ita; 

tepefias  erit.  Si  uero  etia  “PJ^  , „j„peftas  . Si  non  abibuntlfed  incubent;a 
ut  rubefcant  nubesimaxim  imer^die.Schymbtern.Si  onens cingeforbci 

quocCiq!  uento  fuetintieu  P°““  ^ defluLit  iqualitet  ferenitatedabit. 

eX  qua  pte  is  fe  aperit; expeftet  ' j ^„,5  pluuiam  fignificabit. 

Si  m exortu  lo-ge  radios  pernubes  P°"f J„„,cididm  circulus 
S.  anteortdradufe  "rSicXrefoleiuenti.Si 

cncnotisileuemtempeflatem.Sine  u a.ue  ' Proximafuntiute 

ater  circulus  fuetitiex  qua  regione  is  eruperitmentum  magnum.  „ 

Quarta  tamen  maxime.  Cornu  eius  feptenttionale  acuminatu  atq,  r J 

f^ir  udtum.Infenus  aufltum. Vttaq,  gj  ‘omto  dieluna  enc 

cingetiuentos  ac  hymbres  pramonebit.Apud  Vartone  ^ j^^bcbit  S 

diredVaimagnamtempeftatem  mmati  prafagietim  ‘ ollendit. 

eam  fmceram: quoniam  illo  modo  non  ante  plenam  fg^  ,utila;uentos.Ni' 

Si plenilunio petdimrdiumpuraetitidiesfetenos  figmfica  ' Sigemmi 

greLns=hymbres.Si  caligoorbis  nubi  .nclufer.t;uentosqua  fe 
orbes  cinxetintimaiotem  tempeftatem.Ec  magis  1 tres  eru  _ dectefe 

atq:  difltiai.Nafcens  luna  fi  cornu  fupetiote obatro  furg  'P  , . i^Junio 

S.tferiore  anteplenilunium.Snnmedianigr.tia.1  afuem;^^^^^^^^^ 

Si  plena  circa  fe  habebit  orbemtex  q parte  is  maxie  fpledebit.ex  ea  u 


in  ortum  cornua  craffiorafuerintrhomdam  tempeftatem*  Si  ante  quartam  non 
apparuerit  ucntofauonioflantcjhycmalis  totomeTe  erit.Si.m.uehcmcntius  fiimca 
apparucritrafpcraa  tempeftatcs  praefagict.  Sunt  & ipfius  lun®  o(flo  articuli:quorics 
in  angulos  folisincidit:plcnfcjj  inter  cos  tantu  obferuantibus  pra^agtacius  , hoc  cft 
tertia. vii*xi*xv,xtx,xxiii.xxvii.fii  interlunium . Tertto  loco  ftellarum  obferuationcm 
ciTe  oportet.  DifcurecrccK  uideturmtcrdumennq!  protinus  fcquun^inqua^d  parte 
ita  praifagaucre.Cxlum  cum  zqualitcr  totum  erit  rplcndidu  articulis  temporu  quos 
propofutmus : autunum  fcrcnum  przfagabunt  & fngidu  , Si  uer  cc  iftas  non  fmc 
nguo  aliquo  traficrinciautunum  fcrenu  & denfuiminufqj  urntofu  fadent . Autuni 
ferenitas  uentofam  hycmem  facit. Cum  repente ftellarumfulgorobumbra^^iutinct^ 
nubilo  neqi  caligine  fluitansrgraucs  denutiant' tcmpcftales.Si  uoliure  plurcs  ftclU 
uiicbunt':quo  feruntur  albcrcentesiucntos  ex  lu  partibus  nuntiant . Ac  fi  circa  pure 
ihbunt  certos. Si  id  in  partibus  pluribus  fict;inconftantes  uentos  effudd . Si  ftella^ 
errannumaliqua  orbes  inclufennc  hymbtes . Sunt  m figno  cancri  du*  ftellx  parux 
afelli  appcllatxicxiguu  inter  illas  fpaciu  optrnente  nubccuU:qua  prxfepia  appellat. 
Hiccucxlo  fereno  apparere  defient:  atrox  hyems  fcquit^Si  alteram  ea^aqloniam 
caligo abftulerit:auftetfxuit.  Siauftnnam  aquilo. Arquus  cu  runtduphces:pluuias 
nuntiant.  A plumis  ferenitatem  non  pcridc  certam. Cuculi  noui  circa  fydera  aliqua 
pluuiam . Cum  xftatc  uehementius  conueric:q  fulferit:  uentos  ea  parte  denuntiat. 
Ecorra  fi  minus  tonueticthymbrem.Cum  fereno  cxlo  fulgcttpluuix  erutfic  tonitrua 
6C  hycmabic.  AcrocifTime  autem  cum  ex  omnibus  quattuor  partibus  cxli  fulgurabit. 
Cum  ab  aquilone  tancumun  pofle^  diem  aqua  portendit. Cum  a feptentrione  netu. 
Cum  ab  auftro  uel  choro  aut  fauonio  noiitc  ferena  fulguraueric ; uentum  & hymbre 
ex  iiTdem  tegiombusdemonftrabit.Tonittua  .natutina  uetum  figniftcant.  Hymbre 
meridiana.  Nubes  cum  fcrencpcxlo  ferunf  i .*»,  quacuq;  parte  id  fiet:  expeiitent'  uenti. 
Si  eode  loco  globabut'':appropinquate  fole  thfcutientur.  Et  hoc  fi  ab  aquilone  fiat : 
uentos : fi  ab  auftroihymbres  portendet.  Sole  oeddente  fi  ex  ucraq?  parte  cius  cxlu 
p3tct:tempeftate  fignificabunt.  Vehementius  atrx  ab  oriente  in  noifte  aqua  minat^ 
Aoocadente  in  pofkrum  diem.  Si  nubes  ut  uelleta  lanx  fpargenf* mialtx  ab  oriente: 
aquam  triduii  prxfagient.Cu  in  cacuminibus  montium  nubes  confident  hyemabit. 
Si cacumina  pura  fientidiiTetcnabit.Nubegrauida  cadicate  quod  uocat  tempcftarc 
albam:^  rado  imminebit.  Cxlo  quiuis  fereno  nubecula  quauisparuauetu  ^cellolu 
dabit.Nebul^  e motibus  defcedcntesiaut  cxlo  cadentesiuel  m uallibus  fedetes:  ferc^ 
nitatcm  promittunt.  Ab  his  terreni  ignes  proxime  figmficanc.  Palladi  naqj  murmu^ 
rancefqiitemperiatum  nutii  fcntiutut . Pluuix  ctia  fi  in  lucernis  fiingi . Si  flexuofe 
uolitet  flamma:uencum.Ht  lumina  cum  prx  fe  flammas  eltdunt:auc  uix  accedutut. 
Item  cum  in  eo  pendentes  coaceruatur  fcmtillx : uel  cum  tollentibus  ollas  carbo  ad^ 
hwefcittaut  cum  concentus  ignis  e fc  fauillam  difcutictfannllamuc  emittit : uel  cu 
rinis  in  foco  concrcfat:fii  cum  carbo  uchementer  perlucet . Eft  U aquaru  fignificatio. 
Mate  fi  in  tranquillo  portu  a curfu  ftabitiflt  murmurauent  intra  fc  :uentu  prxdidr. 
Si  idcndem:  & hyememdC  hymbrcm.Littons  npxqj  fi  refonabunttranquillaiafpefi 
ttmpeftatcm.Item  maris  ipfius  ctaquillus  fonuus  fpumxue  difpcrfx  aut  aqux  bul^ 
lantcs.Pulmoncs  marini  in  pelagoiplurimum  dierum  hyemem  portcndunt.SarpcflC 
filentio  intuihefcit:flatuqj  altius  folico  lam  intra  fc  effe  uentos  fatetur . Equidem  & 
tnontium  fonrius  nemorumqj  mu^rus  pncdicunt.Ec  fmc  aura  quxfcntiacur  folia 
ludentia. Lanugo  populi  aut  fpinx  uolitans.Aquifqj  pluma  innatans.  Atqj  etiam  in 
^^pis tempeftatemucnturamprxcedensfuus fragor: ccli  quidemmutmur  non 
dubiam  habet  fignificationcm . Prxfagiunc  6^  animalia. Delphini  tranquillo  mari 
lafauietcs  flatum  ex  qua  ueniut  parte. Item  fparg^res  aquam. Item  turbices  tranqL 
litatem.Lolligo  uolicans . Conehxadhxrefcentes.Echini  affligentes  fefc:aut  hatena 


- n.  ■ Tiinf  Ranxquoqjultrafolicu  uocalcs.Etfulicimatutino 

fibun-.uc!.  cepcftatis  fig  ' .nnas  roftto  purgantestuentum  CKterarqj  aquatira 

clangore.Item  mergi  feftinantes.Metgi  mana  aut  ftagna  fugietes, 

aues  cocurfates.Grues  , ferenitatem.Sic  noaua  in  hyrabrc  garrula.at  fr 

Gruesfilentiopetrubkmeuo  antes 

.enotempcflateXotmqifigultuquodam^ 

uentos.fi  ueto  carptim  uocem  bunt' . Et  cutettetttes  uoluctes  contra 

teced^tesihyemem.Et  a g|j  maxime  cotnix.Himdo tam  mxta  aqua 

aquac!angot«dabut:petfudentesW^^^^ 

uohtans  ut  penafepe  p Ardea  m medus  atems  triftis.Necmitum 

Et  anfetes  continuo  clagote  p pettre.Pecota  exultatia  K idecora  lafciuia 

aqticasiautmtotuuo  uctes  P”  ? Etbouescselu  olfaaantesifeqjlabetescotia 

i;‘da.aeandemf.gmficaaonem^bem^^^^^^^^ 

pilum.Turpefq!  pota  ^ r oncmfantes  aut  progerentes  oua . Item  uermes 

duftriamfuafotmic*  a con  ^ jempeflatem  fub^ 

^ CONTINETVR  ET  MIRABILIA. 

^ ydervm  qvoq_ve  tempestv 

TTtumque  tatio  uel  imperitis  facili  atque  indubp 
I tato  modo  monfttata  eft.  Veru  qa  mteiligeribus 
non  minus  conferunt  tuta  deprehendendo  calo 
q fydetalis  fcienria:  Agro  colendo  proximam 
multi  hottoBi  curam  fecere.  Nobis  non  protinus 
tranfire  ad  iftatempeftiuu  uidetur . Miramutcii 
quofda  fcienti®  gtatia  eruditionis  fu*  glona  tx 
his  petentes  tam  mula  prateriffemulla  metionc 
habita  tot  rerum  fponte  cutaue  prouementium; 
prsfettim  cu  plenfqj  earum  preao  ufuqi  uit* 

maioretiaqftugibus  perhibeat' auiftontas.  Anj 

ut  acdfeffis  ordiamur  utilitatibus  quatqi  no  lolu 

^lSfS^.u«umetiam^.atepleuete:fet.t':ac^ 
hortenfia  poteftltnum.Sedm  qua  non  - P m^etius  afteto  fialix 

maius.Hetbameffequsadmoueatspjprai  . Aeftate  ueto  ptoxia 

alexandnam  feptimadie  petuenettt.BabiUus  fextaiabo  «"„P  Hen 

Valerius  Matianus  ex  pnetotils  fenatotibus  a puteol.s  ^ 
ba  effequx  gadis  Herculis  colunas  fept.mo  die  hoft.am  f (latu 

quattomtouinaam  natbonenfem  tettioiafticam  altero,  quod  j 

contmgmC.Hacco  legato  Vibu  Cnfpi  ptocdfubs^Audax  uia  fceU^ 

fetirut  uentos  ptocellafq,  tecpiat.Et  pa,!  elTe  fludlibus  fuff, 

fatis  effe maiora  nauigiis.Sed quiuis  amplitudini  antenatum  f ^ 

aantrfuper  eas  rame  addi  uelotum  alia  uela.  Prxterq,  aha  m ptons  & a J ^ 

pandi  ac  tot  modis  ptouocati  mottem.Deniq,  tam  patuo  P'™"'  ^^bus 

La^y  ultro  cittoqi  pottetttamgtacili  auena  tanon  alte  ateratoUun^^^^^^^ 

fuis  neairfedpaffa  tufumq,:&  in  molliciem  lanxcoaflum  (ocoa 

ouoDeruenitenulla  exectatio  fufficit  contra  inuentoremd.dtui 


nobisrcui  fatis  non  fuit  hominem,  in  terra  morimifi  periret  dc  infepulcus.Acnos 
priore  hbro  hymbres  & flatus  caucndos  frugum  caufauidaifqj  pr^monebamus.Ecce 
feritur  hominis  manu:metitur  etufdcm  hominis  ingenio  quod  ueros  in  mari  optet. 
PrsEerea  ut  fdamus  fauiffe  poenasmihil  gignitur  facilius.  Vt  fetiamus  nolece  id  fieri 
natura.-uric  agrumtdeceriorcmqj  ipfum  facit. 

de  Lini  facione:&  gcncnbus  eius:&  quomo  pficiacur:6i  de  mappis;&  lino  non 
ardente;&  quando  primum  m theatris  uela.  Ca.i. 

SEricur  fabulofis  locis  maximc:uno9  fulcomec  magis  feftmac  aliud- Vere  fatu 
EEflateuellitur.&hancquoqi  terrx  miunafacit.Ignofcat  tame  aliquis  segypeo 
ferdimt  arabia:  indiiqi  merces  apportet.Ita  ne&  gallix  cenrent''hoc  rcditufMotefqj 
man  oppofitos  efle  non  eft  faas;&:  a latere  oceani  obftare  ipfum  quod  uocant  iane. 
Cadurci:caleti:ruteni:bi[uriges:ultimique  hominum  exiftimacimorini:  immo  uero 
galli®  umuerfie  uela  texunt. lam  quidem  & tranfthenam  hofles  , Nec  pulchriorem 
alum ueftem eorum fcemintE nouere.Qua ammonitione fuccurrit : quod. M. Varro 
tradit  f ferranorum  familia  genalitiu  efle  fccminas  linea  uefte  non  uti , In  germania 
autem  dcfofli  dC  fub  tetra  id  opus  agunt.  Similiter  m italia  ratione  alia  . Nam  inter 
padum  cicinumq?  amnes ifubiacent  abiterna.  In  curopa  lino  palma  fecunda.In  uici' 
no  emm  halionts  capeflunt  retouma.Et  in  xmilia  uia  fauentina  candore.Halionis 
femper  crudis  fauctma  praeferuncur,  Retouinis  tenuitas  fummadenficafqj.  Candor 
a:que  utfauentinisifed  lanugo  nulla. quod  apud  alios  gratiam:apud  alios  offefionc 
habet. Neruofitas  filo  xqualior  pene  qcoroneis:  tinmtufqj  cum  dente  libeat  expe^ 
nri . Ideo  duplex  q extens  precium.  Et  hifpania  aterior  habet  fplendorem  lini  prxei' 
puu  torretisfin  quo  politurnatura:qui  aluit  tertaconem.Et  tenuitas  mira  ibi  primu 
carbafis  repertis. Nam  dudum  ex  eadem  hifpama  zoelicum  uenit  in  italiam  plagis 
unliflimum . Ciuitas  ea  gallacix  fii  oceano  propinqua . Eft  fua  gloria  6C  Cumano  m 
campania  ad  pifcium  & alitum  capturam  ♦ Eadem  6C  plagis  materia  . Neque  enim 
minores cuntftis animalibus  infidias  q nobifmetipfis  lino  tcndimus.Sed  cumanx 
plagx  concidunt  apros;6c  hx  caflefue  afperi  ferri  aciem  conumcunt.  Vidimufqj  iam 
tantxcenuitacisiutanuld hominis  cu  epidromibus  tranfirentmno  portante mulri' 
mdinem  qua  pfaltus  cfgerecur.  Nec  id  maxime  miru  ifed  figula  ea^  ftamina  ceteno 
qumquageno  filo  conftareificut  paulo  ate  Iulio  Lupo  q in  prxfetftura  xgypei  obiic. 
Mirentur  hoc  ignorantes  m xgyptii  quondam  tegisrque  Amafyn  uocant:  thorace  in 
rhodioni  infuU  ofteiidi  in  templo  Minerux.ccc.lxv.filis  fmgula  fila  cdftare.  Quod 
exemplum  per  fe  expertum  nuper  romx  prodidit  Mutianus  terconfuhparuafqi  lam 
reliquias  eius  fuperefle:hacexpericntiu  iniuna. Italia  pelignis  etiamnum  lims  ho^ 
noremhabetrfed  fullonum  tantum  m ufu . Nullum  eft  candidius  lanxue  fimilius: 
ficuc  m culcitris  prxcipuam  gloriam  cadurci  optinent . Galliarum  hoc  ad  tormenta 
pariterinucntum.Italix  quidem  mos  etiam  nunc  durat  in  appellanone  ftiamenci. 
Aegypto  lino  minimii  firmitatisrplurimum  lucri. Quattuor  ibi  genera  cainiciumiac 
pclufiacu:bucicu:tcntinticum:cum  regionum  nommibusrin  quibus  nafcut.Supior 
pars  xgypci  in  arabia  uergens  gtgnicfruticemrquem  aliqui  goUipion  uocanc.Plurcs 
xylonidi  ideo  lina  idefarftaxylma.paruuluseftifimilcqjbarbacx  nucis  defert  frurftu. 
cuius  in  exteriore  bombice  lanugo  netur -Nec  ulla  funteism  candore  molliciauc 
praferenda. Veftes  ide  facerdotibus  xgypci  gratiflimx.Quatcu  genus  orthemmum 
appellant.Fit  c paluftn  uelut  arundine  dunraxat  pannicula  eius. Afia  genifta  facit 
lina  ad  retia  pixcipuaun  pifcando  durantia  frutice  madefarfto.x. diebus.  Aethiopes 
indiqj  e malis.  Arabes  cucurbitis  in  arboribus  ut  diximus  geniftis.Apud  nos  maturi’' 
taseius  duobus  argumentis  intelligitur:intumefcentc  feminc;aut  colore  flaucfcentc. 
Tunc  euulfum:&  i fafciculos  manuales  colligatum  ficcaturin  fole  pendcnsiconuct' 
Cis  fuperne  radiabus  uno  die:  mox  quinqj  alus  in  contrarium  mter  fe  uerfis  fafeium 


eacumm.bus  ut feme  ,n  mediu  cadat.Inttt  raedicamma  hu.c  u.sjSC  m quodi  tuft,co 
ac  priduki  Itali*  tranfpadan*  cibo:  fed  lam  pndem  facroru  tacu  gratia,  Dcide  poft 
meffe  tr.ricea  uirgsipfa:  mergunt  in  aqua  folibus  cepefaaiipoderealiquo  depreff*. 
nulli  .-nf  leuitas  maior. Maceratas  indicio  cft  mebrana  Uxatior.uerumqj  uniucrfs  ut 
pnus  fole  ficcit.  mox  arefatl*  i faxo  tada  r ftippario  malleo . Quod  ptoximu  cortici 
fuir-auupa  appellatidererioris  lim  r lucemard  fere  luminibus  aptior . Et  ipfa  tamen 
p-aV^f  rteis  ahenisidoncco-nis  nitbrana  decotticet.MeduILe  nuraeroriotdinia.oi 
caMorcimolli  tia.Liniiq!  nere  8C  unis  deco?:  f .Cortices  quoq,  deculTi  clibanis  & futnu 
pr*berufu.Ars  depea:edi  digerediqj.luftu  eft  equiquagenis  tafciu  libris  qnas  denis 
carmmaa.Iteai  deide  m filo  politur  illifu  crebro  in  filice  ex  aqua,  tedluq,  rutfus  tun- 
ditclauisifemper  iniuria  melius.Inuenta  iam  eft  eiia  quod  ignibus_no  abfumeret. 
Viudid  uoca-tiardttefq;  m focis  conuiuiord  exeo  uidinaus  mappas  fordibus  exuftu 
fpkdefcentes  ignimagisiq  pofftt  aqs.  Regum. 'de  futiebres  tume*  corporis  fauillii 
ab reliquo  feparitcinere.Nafct  .'defertis  aduft.fq,  foleidianuomo  caduthymbres: 
inter  ditas  ferpeces.alTuefctq!  uiuete  ardendo.Raru  muentuid.ft.ale  textu;  propter 
breuitatem.Ruffus  de  caiteto  colos  fplendefat  igni.Cum  inuentum  e.aquac  prcaa 
excellentium  margantarum. Vocatur  autt  a gnecis  afueflinu  ex  argumento  natuti, 
Anaxilaus  autlor  eilmtheo  eo  circddata  arboteifurd.s  idfibus  K q no  exaudiaticadi. 
Ergo  huic  lino  pricipatus  f toto  otbeiptoxius  byffmo:  muliep:  maxie  delicus  circa  cli 
in  achaia  aemtoiqternis  denariis  ftipula  eius  permutata  quondd  ut  auri . Rcpettaij 
lintheorulanugo  e uillis  nauiu  maritimaru  maxime  in  magno  ufu  medicina  etl . «i 
cmis  fpondii  uim habet  . Eft&interpapaueragenusquoddiiquocandoremlintea 
prxcpuum  trahunt . Tentarum  eft  tingi  lind  quoq,  &!  ueftium  infama  accipere  m 
Alexadn  Magni  primu  clafTibus  mdo  amne  nauigatis:cum  duces  eius  ac  prxrediin 

certamine  quodam  uariaffentinfignia  nauiu. Stupuerutqjlittota  flatu  ucrficoW 

fplendente  . Velo  purpureo  ad acciumcii.M. Antonio  Cleopatra  uenitieodeqjeffu' 
git. Hoc  fuit  imperatori*  nauis  infigne.Poftea  in  theatris  tatu  umbra  fecere  : quod 
primus  omniu  inuenit.Q.Catulus  cum  Capitolium  dedicaret  .Carbafina  dtide  ucli 
primus  {theatro  duxiffe  tradifLentulusSpfrerapollinanbusludis.MoxCifatdio 

tator  rotum  forum  romanum  intexit.uiamq,  facram  ab  domo  fua  ac  cliuurn  ufq  m 
Capitolium,  quod  mutmureipfo  gladiatono  mirabilius  uifu  tradunt. Deinde  6i Ime 
ludis  MarcellusiOiftauia  forore  Augufti  genitus  in  aedilitate  fua  auunculo.xi . com 
fule.kalend.augufti  uelis  fotumubrauitiut  falubrius  litigantes  cofifterent.Quamu 
mutatis  monbus  Catonis  ceforinqui  fternedu  quoq,  forii  muricibus 
nuper  colore  c*li  ftellata  per  rudentes  terr*  etiam  in  amphiteatris  pncipis  Neronis 
rubentincauis  a;dium:&  mufeu  aefolem  defendut.Ca:tero  manfit  candon  pertinax 
gratia.  Honor  etiam  Sctroiano  bello. Cur  enm  non&  prarliis  mterfitrut  nautragiis . 
Thoracibus  lineisipaucostnpugnaffeteftis  e Homerus  . Hinc  fuiITe  & naulii  arma' 
meta  apud  eudefterptetati  fiit  eruditiores  rquonia  cu  fparta  dixitifigmficauetitfata. 

DE  fparn  natuta;&  quando  pnmum  ufus  eiusific  quomodo  perficiatur  : & qus 
fine  radice  nafcantur  ac  uiuant.  Capitulum  feciidu.  , . 

S Parti  quide  ufus  multa  poft  facula  coeptus  e. Nec  ate  poeno^rarmatqu*  ptimu 
hifpani*  ituleft.  Herba  & ha:c  fpote  nafces  ac  qua:  no  quear  feri.iucufq,  f p™ 
aridi  foli  um  terr*  dato  uitio.Nanq;  id  malu  telluns  eft ; nec  aliud  ibi  feti  aut  na  ci 
poteft.  In  aftica  exiguum ac  inutile  gignitur : chattaginen  hifpania:  citerioris  poruo. 
Nec  hsec  rota:  fed  quarinus  patit  motes  quoq,  fpatto  opent.  Hicftrata  rufticiseo^^ 
hinc  Ignes  facefqj.hinc  calceamina  6C  paftotura  ueftis  : animalibus  noxiumipr^terq 
cacuminu  teneritate.  Ad  reliquos  ufus  laboriofe  euellit.  Oaeatis  cruribus : mai  u 9 
tedlis  manicis  couolutum  offeisligneifueconamentis.Nunc  iam  inhyememuix.  a/ 
allime  tn  abidibus  maiis  { iunias.hoc  matuntatis  tempus.  Vulfum  fafabus  i aectuo 


adunatum  biduo  tertio  refolutum.Spargitur  in  folc!  ficcaturqi*&  rurfus  in  fafdbus 
reddit  fub  tccSa.  Poftca  maceratur  aqua  marina  optime:fcd  & dulci  fi  marina  defit. 
Siccatumquefolc  iteruni  ngatut:fi  repente  urgeat  defidcnum.  pfufu  calida  in 
foliojac  ficcatu  ftans  copediu  oper*  fatetur . Hoc  aut  tiidit :ut  fiat  unie  prscapue  in 
aquisrmariqi  muidu.In  ficco  praeferuc  e canabi  funes . Et  fparcu  alitur  etia  diuetfu: 
ueluti  nataliu  fit  ipcnfa.Eftqde  eius  natura  interpolis.  Rurfufqj  q libeat  uetuftum 
nouo  mifcet  • Veruntamen  copleiffetur  animoiqui  uolet  mitaculu  scftimareiquato 
fitin  ufu  onibus  terris  nauiu  armamentisimachinis  idificationumraliirq;  defideiiis 
uttx. Ad  hos  omnes  ufufqj  fufficiant  minus.xxx.paffuum  in  latitudmem.A  littotc 

carthagtnis  noua::minufqrin  longitudine  ciTerepcriemur.Longius  enim  uehupen^ 
diaprohibent.Iunco  gracos  ad  funes  ufosnommi  ctedamus;quoheiba  ea  appellat, 
Pofica  palmarum  foliis  phyllyraq;  manifcftum  eft.Et  inde  tranllatu  a pcenis  fparti 
ufum  perqfimile  efl  ucti.Theophcaftus  autltor  eft : effe  bulbi  genus  circa  ripas  aniu 
nafccnsicuius  inter  fumu  corrice:eamqj  partem  qua  uefcuturieffe  lanea  naturam  ex 
quamapalia:ueflcfqjqu6daconficiebantur.Scdneqi  regioneiqua  id  fiatmeq;  qcq 
diligcntius:pr»cerq  enophoton  id  appellari  in  exemplanbusjqux  equidem  iueneri: 
tradit.Ncqj  omnino  ullam  mennonem  habet  bulbi  generu  circa  ripas  amnium  na^ 
fcetis.  cuius  inter  fummum  corticem  eaqj  partemiqua  ucfciitifemper  habet  fparcu. 
Cumftacura  magna  pcrfecutus.cccc.xc.anis  antenosmt  alio  lamloco  diximus:  quo 
apparet  poft  id  temporis  fpatiii  in  ufum  ueniffc  fpariu.  Et  quonia  a miraculis  reni 
coepimus  fequemur  eoni  ordineun  quibus  uel  maximum  eft  aliqd  nafci:  aut  uiuerc 
fine  ulla  tadicc.Tubera  uocatur  hxc  undiqj  terra  circudata : nulUfq;  fibns  nixta  aut 
faltemcapillamettsrnecutiqj  cxtuberantelocomquogignutjaut  nmaagente.Neqi 
ipfa  terrx  cohxrent, Cortice  etiam  includut':ut  plane  nec  terra  efle  poffimus  dicere; 
ncq^aliud  q terrxcallu. Sicas  hxc  fere  6C  fabulofis  lorisjfcucetofifqjnafcuf.Exceduc 
fape  magnitudine  mali  cotoneuctiam librali  pondete.Duo  eorum  genera:  harenofa 
dentibus  fimica:6ialtcra  fincera.Diftinguut'' di  colore  tuffo  nigroqj:fiC  intus  cadido. 
Laudatiflimaquxafnc*  crcfcunt.Anneuicium  id  tenxf  Neqj  enim  aliud  inrelhgi 
poteftimalum  ne  id  ea  protinus  globet''  magnitudine  qua  futu^eft.''Ec  uiuat  nc:an 
non:  haud  facile  arbitror  intelligi  poffe.Putrefcendi  enim  ratio  comunis  eft  iis  cum 
ligno. Lartio  Licinio  prxtorio  uiro  iura  reddentem  hifpaniacatthagme  paucis  his 
annis  fornus  accidifte:mordentituber:ucdeprehcnfus  indedcnanus  primos  dentes 
iflederct.Quo  manifeftu  ent  terije  naturam  in  fe  globari.  Quod  cerni  eft  ex  iis  qux 
nafcuntur;6cfennonpoflunc.  DE  Myfi6C  tuberibus:  de  fugis  pczicis: 

laferpitio;&  magyden:&  rubia:6i  radicula.  Ca.iii, 

SImile  eft  quod  in  cyrcnaica  prouincia  uocat  myfi:  prxopuum  fuauitaterodorc 
ac  fapore:fcdcarnofius.Et  quod  in  trachia  ccrauniu.  De  tuberibus  hxc  cradiiiT 
peculiariter.  Cum  fuerit  hymbres  autumnales  ac  tonitiua  crebra:tuc  nafci  6C  maxie 
e tonitribus. nec  ultra  anum  durare . tenerrima  autem  uemo  effe , Quibufdam  locis 
acceptant  riguis:&  ferut  ficuc  mitylenis. Negant  nafci  nifi  exundatione  fluminum 
inuefto  femine  aptiaris. Eft  autem  is  locus  in  quo  plunma  nafciif.Afix  nobiliflima 
rirca  lampfacu  & alopeconefum : gnedx  uero  arca  elin.Sunt  in  fungo^  genere  a 
grxris  ditfh  pc2icx:qui  fine  radice  aut  pediculo  nafcuntur.Ab  his  proximum  dicetur 
auiftoritatc  clarifTimu  laferpiau.quod  graeci  filphion  uocant;  in  cyrenaira prouincia 
rcptum:cuius  fuccum  uocant  lafcr. magnificum  in  ufu  medicamentifq;:6;  ad  podus 
argetei  denarii  pefii. Multis  ia  anis  in  ea  terra  no  {uenit':quonia  publicani  qpafcua 
c6clucunt:maius  ita  lucru  fentientes  depopulanf  pecori  pabulo.  Vnus  aiit  caulis  nfa 
repertus  memoria  Neroni  prmapi  mirfus  cft.Siquado  icidit  pecus  in  fpem  nafcctis: 
hocdcptehcnduur  fignoicii  comedent  dormicnte^tinus:capra fli fternurate . Diuqj 
lino  aliud  adnosinuehituriq  quod  in  perfide  aut  media  & armenia  nafcitur  lafcr: 


multo  infra  cyrenaicu.Id  quotj  adulteratu  gummi : aut  facopenio : aut  faba 

Quo  minus  omittedumuidctur.C.  Valerio.  M.Hcrcnmo  cofulibus  cyrenis  aduo^a 

romam,  publice  lafetpitii  pondo. xxx.Cxfare  ucro  diflatorem  initio  belli  duilis  inter 
aurum  argentumejj  promliffe  ex  sranolaferpitiipodo.cxi.Idapudaurtoresgric/* 
euidentilTimos  inucnms.  Natum  hymbre  piceo  repente  madefada  tellure  circa  hcf/ 
peridum  horros  fyrtinqj  maiorem.vu.annis  ante  oppidum  cyrena9i:quod  conditum 
eO:  urbis  noftra;  ano.c.xlui , Vim  autem  ilUm  p quattuor  ftadiorum  fpatiu  in  africa 
ualuiffe.Inealarcrpitmm  gigni  folitum  rem  feram  ac  concumaccm:&  fi  coleretur: 
in  derertafui;iecem. Radice  multa  craffaqj: caule ferulaceoihaud  fimih  cranTitudine. 
Huius  folia  mafpetumuocabatjapio  maxime  fimilia. Semen  erae  foliaceu . Folium 
ipfum  uecodeaduum.Vefcipccora  folicaiprimoqj  purgarumox  pmguercere;  came 
mirabile  m modu  lucunda.Poft  folia  amiffa  caule  ipfo  6C  homines  uefccbat''  decofto 
affo  elixoqi. Eorum  quoq;  corpora. xl. primis  diebus  purgante  a uitiis.Ex  his  onibus 
fuccus  duobus  modis  capiebatur le  radice  atqj  caule.  ha;c  duo  erant  nomina  rhisias 
atqjcaulias.Vilionlleacpucrefcensradiccicorrex  niger:&ad  mercis  adulteria. Succii 
ipfu  in  uafa  coniecflu  admixto  lurfure  fubmde  cocuciendo  ad  maturitate  pducebat: 
ni  Ita  fccifenc:  putrefeentem.  Argumetu  erat  maturitatis  colorrficcitafqjifudotc  fi/ 
nico.  Alii  tradunt  laferpini  radicem  fuiflfc  maiorem  cubitalutubetqj  in  ea  fup  terra. 
Hoc  mafo  profluere  folitum  fuccu  ceu  ladhs  fupernato  cauleique  magydarin  uoca' 
runc.Folia  aurei  coloris  pro  femine  fuiffercadentia  a canis  ortuiauftro  flante.Exus 
laferpitium  nafci  folitum  annuo  fpatio  ad  radice  6C  caule  confummentibus  fefe-Hoc 
ad  circufodi  folicu  ^didere. Nec  purgari  pecorarfed  argra  fananraut  protinus  mon . 
quod  in  pauas  accidcre.Perfico  Silphio  prior  opinio  congruit.  Alteiy  genus  eft  quod 
magydans  uocatur  tencnu.s:8d  minus  uchemcns:fmc  fucco.Quod  circa  fyria  nafeu': 
non  proueiaiens  in  cytenaica  regione. Gignif  dC  m parnafo  monte  copiofum:qburdi 
laferpinu  uocatibusjperqj  onia  adulteratur  rei  falubcrrimx  utilifTimarqj  audontas . 
Ratio  ficeti  prfa  i colore  modice  ruffoiadcu  ftagidcidido  itusrmox  triflucente gutta 
aqu2  faliuaq?  liquefcit.  Vfus  m multis  medicaminibus  . Sut  etiamnum  duo  genera 
non  nifi  fordido  nota  uulgoicum  qu*ftu  nullo  polleant. In  pnmis  rubia  tinguedis 
lanis  ad  conis  necelTana.Laudatiffima  italica^ad  maxime  fuburbana  6d  omnes  pocne 
proumds  fcatenc  ea.Spontc  ptoucnit.feritqj  fimilitudine  eruilia:.  Verum  fpinofiis 
ei  caulis  ad  geniculatus  hiceft  qnis  circa  articulos  in  orbe  foliis. Seme  eius  rubia eft. 
Quot  in  medicina  ufus  habetrfuo  dicemus  loco. At  qux  uocatur  radicula  i lauandis 
demu  lanis  fuccum  habet:mirum  quantum  conferens  cadoreimollitiaqj.Aeqj  nafcic 
fatiua  ubiqjifed  fpote  prscipuain  afiajfynaq?  faxofis  adafperis  loas.Tra's  euphrate 
tamen  laudaciffima  caule  ferulaceo  tenuiiad  ipfis  cibis  indigenarum  expetitoifid  un/ 
genti  quicqd  fit:cum  quo  decoquatur  : folio  oles. Ifatmgnciuocantcflorctxftace; 
grata arpeduruerum  fmc  odore:fpinofa:8d  caule  lanuginofo. Semen  ei  nuUuj  radix 
magnaiqus  conciditur  ad  quem  didum  eft  ufum  < 

DE  Hortoni  cura  6d digcflio  cerrs  nafcentiumipreEtcr  fruges  &I  frutices.  Ca.iin- 

Ab  his  fuperefl:  reuertiad  hortorum  (^uram:6d  fuapte  natura  memorandum. Et 
quoniaanciqtas  nihil  prius  mirata  eftrqddhefperidu  hoitosiac  regu  Adonis& 
Alcmoiiitemq;  penfiles:fiuc  illos  Semiramisifiue  afyris  rex  Cyrus  fecerit:  de  quoru 
opere  alio  uolumine  dicemus. Romani  quide  reges  ipfi  coluere  .Quippe  eciaSupbus 
Tarquinius  nuntium  illii  fxuumatqj  faguinanum:  filio  remifit  ex  horto. In.xii.ia' 
bulis  legum  hofirarummufq  nominatur  uilla:femp  in  fignificatione  ea  hortus . In 
horti uero  sdium.Qua  remcomitataeftifld  religio  qusdamthortofqj  fld fores  rantu 
contra  muidentium  faremationes  dicari  uidemus.In  remedio  faturnica  figna  quanq 
hortos  tuteis  Veneris  affignante  Plauto.  lam  quidem  hortorum  nomine  lipfantl^^ 
dclitias:agros:uiUafqj  poflidet. Prius  hoc  iftituicathenis  Epicurus  horio^; 


Vfq,  ad  cummons  no  fuerat  mopp, dis  haberi  tura.Rom*quideper  fe  hortus:  ager 
paupens  etat.hx  horto  ^ebei  macdIu:qua-to  innocetiore  uiitu.Mergi  enim  credo  m 
profunda  fatmseft:&  oftrearum  genera  naufiragro  exqum.Aues  ultra  phaf.diamne 
peri:«t  fabulofo  quidem  terrore  tutasummo  fic  preciof, ores.  Abas  in  num.d.a  atque 
Jthyopia  f fepulchris  aucupati:aut  pugnari  cu  fens  madi  ab  eo  cup.«e.-quod  madat 

alius. At  hercule  q uiliahsciq  patauoluptat.  fatietatiqnmf.  eadi  qua:  ubiq.  i-d.gna. 

no  occurreret Fetcdu  fane  fuent  exqfita  nafa  poma:al.a  fapore.-alia  magmiudme- 
alia monftroipauperibus  mcetdKOa.Inuetetanuma i fucafq,  caftrati.Nec cmq  adeo 
longa  el^  uitammt  non  ante  fe  genita  potet.  E frugibus  quoq,  quodda  alimentum 
cxcogicaffe  luxuriatae  medulla'  tatu  eata.fuperqj  piftrinarQ  openbus  & ex  celaturis- 
uiuere  alios  pane  qicecuialios  uulgi : tot  generibus  ufq,  ad  infimam  plebe  defe^dete 
anima.Etiamnemhetbis  difcnmen  inuentumeft  rolufq;  differentia  facere  in cibo- 
enam  uno  affe  uenaiffEt  m his  aliq  quoqj  fibi  nafci  tribus  neganticaule  intantum  fi/ 
gnatorut  pauperis  menfa  non  capiat.  Silueffres  fecerat  natura  homdosiut  quifque 
demeterer  paffi.Ecce  altiles  fpeiftant  afparagi . Et  rauenateinislibns  rependit, Heu 
prodigia  uenttisimirum  effet  non  licere  carduis  pecon  uefa  : non  licet  plebei.  Aqui 
quoq;  fepatant.Et  ipfa  naturs  elementa  ui  pecumz  difcreta  fut.Hi  niuesnlli  glacie 
potant,  pocnafqj  montium  f uoluptatem  gul*  uertunt.Seruaturalgor  aftibusiexco/ 
gitaturqj  ut  alienis  menfibus  nix  algeat.Decoquatalias  quas  mox  & illas  hyemant. 
Nihil  itaqj  homini  fic .-  quomodo  rerumnatur^placet.Etia'  ne  herba  aliqua  diuiths 
tantu  pafcitVNemo  factos auentinofqj  m(5tes:&  irata:  plebis  feceffus  cifcunfpexerit.' 
mons  enim  certe  atqbitiquos  pecunia  fepauerit.Itaqi  hetcule  nulld  macelli  ueaigal 
maius  fuit  roma:  clamore  plebis  incufantis  apud  omnes  principes:  donec  remiffu  eft 
portonum  mercis  huius.compertumqr  non  aliter  quiftuofius  cenfu  haberi  aut  tu/ 
tius  ac  minore  fortuna:  lure  cum  eredatur  penfio  ea  paupetu.Is  in  folo  fponfor  eft:& 
fubdieredditustfuperficiefq;  calo  quocunqi  gaudes.Hortomm  Cato  ptadicat  cab 
lentes.Hinc primu agticola:exiftimabant prifcnat  fic ftatim faciebant iudiciu:  num 
qua  effet  m domo  materfamilias. etenim  hac  cura  focmini  dicebatur : ubi  indiligcs 
effet  hortus;  quippe  e carnario  aut  macello  uiuendu  eft.Nec cautes  ut  iiuncmaxime 
pbabantidamnates  pulmentaria  qua  egerent  alio  pulmentatio.Id  erat  oleo  parcere. 
Nam  carnis  defideria  etiam  erant  m exprobranone.Horti  maxime  placebantiqa  non 
egerent  ignuparcerentqj  ligno.expetita  res  & parata  fempetiunde  & acetanaappella/ 
bantur.  Faalia  concoqui  nec  oneraturo  fenfum  aboiS:  qua  minime  accenderent  ad 
defiderium  panis. Pars  eorum  ad  condimenta  pertinens.-fatetur  non  domi  uerfutam 
fieri  fohtam.Atqj  non  indicium  piperquafituiquaqi  tranfmaria  petimus.Iaquoqj 
in  feneftris  fuis  plebs  urbana  in  imagine  hortoru  quondiana  oculis  rura  prabebant: 
anteqprafigi^fpeiffus  onis  coegit  multitudinis  innumera  fxua  latrocinatio.  Qiia/ 
obrem  fit  aliquis  & his  honosmeue  auifforitate  rebus  uilitas  adimat;  cu  prafertf  eria 
cognomia  procetu  inde  nata  uideamus.Ladhicinofqj  in  ualena  familia  no  puduiffe 
appellari;&  contingat  aliq  gratia  operiicuraqjnoftraiVitgilio  quoi^cofeffo  qua  fit 
difficile  uerbo^i  honore  tam  paruis  perhibere.Hortos  uillx  lungendos  non  eftdubiu: 
riguofqj  maxime  habendosifi  cdtingatiproffuo  amne.fi  minus;e  puteo  pemca  orga/ 
nifue pneumaticis  tollendomon  hauftungando. Solum profcindendu  afauonioiin 
autumnu  prxparandu  eft  poft.xiiii.dics.Itctandumqi  ante  brumam  .Odloiugerum 
operis  palariiiuftu  eff. Fimum  tres  pedes  altecu  terra  mifcen. Areis  diftingui : eafq; 
refupinis  puluinoru  thoris  ambiri  fingulrs  tramttu  fulcis : qua  det  acceffus  homini: 
fcatebrifqj  decutfus.Inhottis  nafcentium alia  bulbo  commendant' : alia  capite  : alia 
oaule.-alia  folioialia  utroque  : aliafemine;  alia  cortice.-alia  cute  aut  chariilagineialia 
camcialia  tunias  camofis.  Aliorum  huiffus  m terra  eftialiorum  8c  extra: aliorum  non 
oifi  extra. Qyxdi  iacent:crefcunt<^;St  cucurbitxiS^  cucumis. Eadem  di  pendetiquaq 


giALiiocaiiitiho  ecumiisjquj:  marbonbus  gignunt'. Sed  cucumis  cartilaginc.Cortcx 

huic  uni  maturitate  tranfit  in  lignu. Terra  condiit' rapham:napiq):8t  rapaiatqj  aho 

modo  inulsififeripaftinaca: . Quarda  uocauimus  ferulaceaiutanetumaluas.Nancj) 
tradunt  aud:ores  marabia  maluas  feptimo  menfe  arborefcereibaculoru  ufu  pribere 
exemploifed  & arbor  6C  malua  in  mauntama  lixi  oppidi  xfluario  : ubi  hefpcndum 

horti  fui(Teptodut.cc.pa(Tibus  ab  oceano  luxta  delubtu  Herculis  atiquius  gadiuno 

ut  fenit.Ipfa  altitudinis  pedes. XX  . craiTitudis  qua  cirupledli  nemo  poiTit.  In  fimili 
gSe  habebit  8i  canabis. Necnon  6i  carnofa  aliqappellabimusiut  fpongias  ui  huniote 
pratorum  enafccnrcs. 

Natura  6i  gcnera:&  hiftoria  nafcentm  in  hortis  rerum.  Ca.v. 

FVngorumenim  callum in  li^i  arboruq;  natura  diximus:&  alio  genere  tubeni 
pauloante.Chartilaginei  genens:extraque  terram  cft  cucumis : mira  uoluptace 
Tiberio  principi  expetitus.  Nulh  quippe  non  diecontigit  ei  penfilcs  eorum  hortob : 
promouentibus  in  folem  rotis  olitoribus. Rurfufqj  hybemis  diebus  intra  fpcculanu 
munimenta  reuocacibus.Quin  dcliiflemulfo  femine  eorum  biduo  macerato;  apud 
atiquos  gesa®  audtores  fcriptum  eftferiopoctere;  ut  dulciores  hac.  CtefcunrquacO'' 
gucur  forma.In  italia  uindes  6C  qmintmi.In  prouiciis  qmaximi  &:  cirrmi  auc  nigri . 
Placent  copiofiflimi  afnc*  ac  grandiffimi. Aft  cum  magnitudine  exceffere;  pepones 
uocantur.  Viuunc  haufti  in  ftomacho  m poftenim  diemmec  perfia  queunt.In  cibis 
non  mfalubres; tamen  plurimum  natant.Oleum  odere  mire.Nec  minus  aquas  dili^ 
gunt.Defeifh  quoqi  ad  eas  modice  diflantesadrepunt.Concra  oleum  refugiunt.  Aut 
hquid  obftetruel  fi  pendeanc  curuatur . Idqj  uel  unanodx  deprehcnditur.Si  uas  cu 
aqua  fubiiciatur  a quattuor  digicoru  interuallo  defeendentibus  antepofterum  die, 
Atfi  oleum  eodem  modo  fitin  hamos  curuacis.Iidem  in  fiftula  flore  dimilTo  miia 
longitudine  ctefeunt. Ecce  cum  maxime  noua  forma  eoru  incampania  ,puenitmali 
cotonci  effigie. Force  pnmo  natum  ita  audio  unii,  mox  femine  ex  illo  genus  faiftum, 
mclopcponas  uocat.  Non  pendent  hi:fcd  humi  rotudar.Miru  in  his  prxcerfigura: 
coloremqj  & odorem;^  maruritarcm  adepti  quaq  no  pendeces:fl:ati'  a pediculo  rece' 
dunt. Columella  tradit  fuum  commenrumsut  toto  anno  contingant.  Fruticem  rubi 
q uaftiffimum  m apricum  locum  craffdrre.&;  recidere  duum  digitorum  relidla  flirpe 
arca  arquinotflium  uernii.Ita  in  medulla  rubi  femine  cucumeris  infiro  terra  minuta 
fimoqjcircuaggeratasrefiflere  frigori  radices. Cucumeru  grara  tria  genera  fecere.La'' 
conicumifacalicumjboeticum.Ex  iis  cantu  laconicu  aqua  gaudere  . Sunt  qui  herba 
qus  uocatur  culix  nomine  trita  femen  eorii  maceratum  fen  iubeantmt  fine  femine 
nafeantur. Similis  cucurbitis  natura  duntaxat  in  nafcendo.  Aeque  hyemem odere. 
Amant  rigua  ac  fimum. Seruntur  ambo  feminem  terra  fefqpedalifolTura  inter  aq-' 
notflium  uernum  dc  folffitium.Panlibus  tamen  aptiffime. Aliqui  malunt  ex  kalend. 
marcitcucutbitas:6i  nonis  cucumeres  fli  per  qumquatros  ferere  fimili  modo  repti'' 
tibus  flagellis  fcadentes  per  artefum  afpera  in  teeflum  ufqj  natura  fublimitaas  auida. 
Vires  fmeadminiculo  fladi  no  funttuelocitaspcmix.leui umbra  cameras  ac  pgulas 
opperietes. Inde  hac  duo  pnma  genera. Cametanu. Et  plcbeium  quod  humi  credit. 
In  pndre  mire  tenui  pediculo  libratur  pondus  fmobile  aure.Cucurbiraquoqjomni-' 
modo  fafligatunuagmis  maxime  uitilibus : conietfba  in  eas  poftq  defloruicicrefcitq 
cogitur  forma.Plcrumqj&  draconis  intorti  figura. Libertate  ucro  penfili  conceflana 
uifaeftnouem  pedum  longitudinis. Particulatim  cucumis  floret:  fibi  ipfe  fupflorc'' 
fcens.&ficciores  locos  paticur:candida  lanugine  obduiftusimagifqi  dumaefcit.Cu'' 
curbiramm  numerofior  ufus . Et  primus  caulis  incibo.Atqjexcoin  cotum  natura 
diuerfa  . Nupetin  balnearum  ufum  uenere  urceorum  uice.Iam  pridem  ucro  etiam 
cadorumad  uina  condenda. Cortex  uiridi  tcner.Deraditur  nihilominus  abis . Cibos 
falubresacleucs  pluribus  modis  exiftimanciqui  petfid  humano  uentre  non  queanu 


feJ  nomtumefcit.Semma  quxproxfa  collo  fuetfttprocecas  pariut.Item  abimisifca 
no'  c5paradas  fupiadiiftist  qu«  m medio  rotiidasiqu*  latenbus  ctaffasibtemorefq,. 
Siccant'  m ubraiac  cii  libeat  feteteim  aqua  macerat.  Cibit  quo  Idgiotet  tenuioterX; 
eo  gtatiores.Et  ob  id  falubnorestqua  pededo  aeueteimmimuq!  feminis  tales  hab^i 
duricia  eius  m cibis  gcatta  termmate.Eas  qu*  femini  feruafiate  hycme  pnecidi  non 
eftmos.Pofteafiimo  liceant' condedis  hortenfiorum  feminibus  ruftic*  fupelleiftili. 
Inuenta  eft  tatioiqua  abis  quoqj  fetuatent' . Eodemqi  modo  cucumis  ufqj  ad  alios 
pane  ptouentus.a:  id  quidem  mmtiafit.Sed  ferobe  opaco  in  loco  arena  fubftrato 
focnoqi  ficco  opertosi  ac  deinde  tetraiuirides  feruati  ttadut.Sut  6i  filuefttes  i utro® 
genere  i & 6nibus  fere  hottenfibus.Sed  SC  his  medica  tantS  natura  eft.Quamobrcm 
differentur  in  fua  uolumina.Reliqua  cartilaginum  natura  terta  occultaf  omnia . In 
quibus  de  rapis  abunde  dixiffe  poteramus  uidetiinifi  medici  mafculmi  fexus  faceret 
in  his  totuda.Latiota  ueto  fle  cdcauaifoeminimiptaftantiota  fuauitate  & ad  eddiedu 
faciliora.Qu®f*p>us  fata  tranfeunt  in  marem  .Iidem  naporu  quinq  genera  fecerei 
corintheumicleonaumilyothaliumiboeticum : Si  quod  per  fe  uinde  dixerunt.Ex  iis 
in  amplitudinem  adolefat  corinthiu  nuda  fete  radice.folum  enim  hoc  genus  fupne 
tenditino  ut  catera  i tetra.Lyothafiu  quida  thraau  appellanti  frigoru  patietiffimu . 
Ab  eo  boeticii  dulce  eftirotuditate  ena'  breui  notabile , Neqj  ut  cleonaum  p^longu 
in  totu  quidem. Quo^i  tenuiota  foliaiipfi  quoq;  dulaores . Quo^i  fcabra  Si  agulofa 
&hocndaiamariotes.Bftptatereageus  lilueftre;  cuius  folia futerucafimilia.  Palma 
roma  amitetninis  daturi  inde  nutfiis  i terna  noftranbus  .Cateta  de  fatu  eo^i  in  rapis 
iiOi  funt.Cortice8c  cartilagine  conflat  raphani.  Multifqj  eomm  cortex  ctaffinretia 
q quibufda  arborum. Amaritudo  plunma  illi  eftiSC  pro  ctaffitudine  corticis . Catera 
quoqj  aliquando  hgnofa . Et  uis  mira  colligendi  fpmtum  laxandiqj  ruiflum  .Ob  id 
Cibus  illiberalis  utique  fi  proxime  olus  mandatur . Si  ueto  cum  ohuis  diruptis  r 'rint 
niiflus  fitiminufcjj  foetidus . Aegypto  mire  celebratur  propter  olei  fertilitatemi  q uod 
defemineeius  faaunt.Hoc  maxime  cupiiit  fereteifi  liceatiquonia  8i  quafhis  plufq 
e frumento  ;&  minus  tnbuti  eft . Nullumqj  copiofius  oleum.  Genera  raphani  graci 
fecere  tria  folio^rdiffetentiaicnfpiiatqjlenisiSctetcium  filueftre.atqj  huic  leuiaqde 
foliaifedbreuiora  ac  rotudaicopiofaqj  atrp  ftuticofa.Saporautafper:8i  medicameti 
inflat  ad  eliciendas  aluos.Et  in  pnonbus  tamen  differentia  feminis  efti  quonia  aliq 
admodu  exiguum  ferunt. Hac  uitia  no  cadunt  nifi  in  mfpa  folia . Noftn  alia  fecere 
genera.  Algidenfe  a loco  longum  atep  tranflucidum.  Alcetum  rapi  figuraiquod  uocat 
fyriacuifuauiffimu  fete  ac  tenemmuihyemifqj  patiens. Ptanpuu  tamen  eft:  quod  e 
fytia non pndemaduedlumappatetiquoniam  apud  auiflores  non  repetitur . Idaute 
tota  hyeme  durat.Etiamnum  unii  filuefttem  graa  chenam  uocant : pontici  armo : 
aliileucem  i noftti  armotariam  fronde  copiofius  q corpore. In  omnibus  aut  ^badis 
maxime  fpeiflant'  caulcsiin  initio  enim  rotundiores  craffiorefq;  ac  longis  canalibus . 
Folia  ipfa  triflioraiSC  agulis  horrida. Sen  uult  rhaphanus  terra  folutaihumida.fimu 
oditipalea contentus. Frigoreadeo  gaudetiut  in  germama  infatium  puero^r  magnf 
tudinem  squet.Setitut  poftidus  febru.  ut  uetnus  fit.Itetiicj  citea  uulcanalia:  qu.T 
fano  melior.Multi  & martio  Si  aptili  ferunt  Si  feptembri.  Incipiente  incremento  ede 
fertaltema  folia  circu  obtuetei  ipfos  uero  accumulate.  Nam  q extra  terr.aemetfcrit: 
dums  fit  atqjfungofus.Atiftomachus  detrahi  folia  per  hyemem  lubet.  & nelacun* 
flagnent  accumulare. Ita  in  ^ftategrandefcere.Quidam  ptodidereifi  palo  adaiflo  ca' 
ueina palea  mftetnafin  fex  digitorum  altitudineideinde  femen  fimumqj  & terra  c6' 
geratur  ad  magnitudinem  ferobis  crefccre.Pr*cipue  tamen  falfis  alutur.  Itaqi  etiam 
talibus  aquis  irriganf.Et  in  xgypto  nitro  fpatgunt' i ubi  funt  fuauitate  prxeipui.  In 
totu  quoqj  falfugine  amaritudo  co^r  eximit' . fiuntqi  codhs  fimiles . Nanc](  Si  coifli 
diilccfcunt:&  in  naporu  uicc  tratifeunt.Crudos  media  fuadcntiad  colligenda  acria 


uifceK!danclos  cum  fale  ieiunis  eflesatcp  ita  uomitionibus  prrparant  meatu. Tradut 
Si  pwcordus  neceffand  hunc  fuccutquando  phthifm  cordi  mtus  mhxrente  no'  alio 
potmffe  depelli  cdpettu  fit  in  xgypto  regibus  corpora  mottuo^i  ad  fcruta'dos  morbos 
infecaiibus.Atqi  uc  cflgrcEcauanicasifert^^m  teplo  Apollinis  delphis  adeo  caiterisabis 
prolatus  raphanusmt  exauro  duceretur  raphanus  : beta  ex  argeto:  rapum  e plumbo. 
Scires  no  ibi  genitu  Minui  Cunu  imperatorc:quem  m hofpino  legatis  au^i  repudiis 

turo  affcrennbus:rapumtorrentcmmfoco  muenturannales  noftn  ^didere. Scnpfit 

& Morchion  grxcus  de  raphano  unu  uolumen.  Vtilifftmi  in  cibis  hybetno  tempore 
exiflimacur.lidemqj  dentibus  fempcr  inimicuquoniam  atterant. Ebc^a  ccrtc  poliut. 
Odiunscumtemaximu.refugitqjiuxta  fatos  . Lignofiora  funtrcliq  in  cartilagmu 
genere  a nobis  pofita.Miriiq;  ombus  uehemcnna  faporis  meffe.Ex  iis  paftinaciunu 
genus  agcefte  fponte  prouenic.fcaphylmos  grsccdiatur*  Alterum  feritur  radice  uel 
femine  prfo  uere  uel  autuno.  Vt  Hygmo  placct:febniano:auguflo:feptebn:oc'tobri:. 
folo  qalciffime  refoffo. Annicula  unUs  effe  mapit : bima  utiliongratior  autumno  j 
patinifqj  maxime. Et  fic  quoqj  uirus  mtradlabile  lUi  eft.  Hibtfcu  a paftinaca  graalK 
tate  diftat.Damnatum  in  abis  : fed  medians  utile.Eft  dC  quartum  genus  in  eadem 
fimilitudinepaftmac^iqua  noftn  gallicam  uocat:  gr*a  uero  glaucon. Cuius  genera 
etiam  quattuor  fecere: inter  medica  dicendum.  SiferflC  ipfum  Xybenus  prfcepsnobi'' 
htauitiflagicans  onibus  ams  a germania. Gelduba  appellatur  caftellu  rheno  ipofitii: 
ubi  generofifas  pr^cipuarex  quo  apparet  frigidis  loas  conuenire  . Ineft  longitudine 
neruusiq  in  decotftiscxcrahimnamaricudmis  tamen  magna  parte  reli(fta;quimulfo 
in  cibis  temperata  etiam  in  gratiam  uertitur.Neruus  idem  dC  paftinac*  maiori  dum- 
taxat anniculjE.Sifer  his  feritur  menfibusifcbmario:  martio:aprili:augufto:feptd)ti: 
oiftobri.Breuiorhis  eft  fed  torofior : amatiorqj  mula  perfe  ftomacho  inimicilTima. 
Eidem  dulabus  mixtis  falubernma. Pluribus  modis  auftentateuufta  gratia  inuenit, 
Elinq;  6£  in  pollinem  tundif  anda-liquidoq-,  dulci  temperatunfiC  decoiftapofteaaut 
adferuata  uel  macerata  plunbus  modis:&  tunc  mixta  defruto  : aut  fubarfla  meile: 
uujfue  paftis  : aut  pinguibus  canotis  . Alio  rurfus  modo  cotoneis  malisiuel  foibis: 
aut  prunis.  Aliquando  pipere  aut  thymo  uanatadefeiftus  pra:cipue  ftomachi  exatac. 
Illuftraca  maxime  luhae  Auguft*  quotidiano  cibo.Superuaoiu  eius  feme:quoniam 
oculis  cx  radice  exafis  ut  harundo  feritur.Et  hxc  aut  ferit  dC  fifer  8C  paftinaca  utroqj 
tempore  uerc&  autuno  magnis  feminu  interuallis.nullaue  mmus  quaterno^r  pedu 
quoniafpaciofe fruticat. Sifer  aiittraffetre  melius. Proxima  his  eft  bulborum  nati; 
quos  Cato  in  pnmis  ferendos  prxapiticelebrans  mcgaricos  . Verum  nobiliffimaeft 
fcyllaiquanq  medicamini  nata  acetoqi  exacuendo  . Nec  ulli  amplitudo  maiorificut 
nec  Uls  afpenor.Duo  genera medicx.Mafculus albis  follis  : focmina  nigris.  Et  tertiii 
genus  eft  cibis  gratum. Epimemdiu  uocatianguftiusfolioiac  minus  afpero. Semina 
plurimum  omnibus. Celerius  tamen  prouemunt  fatx  bulbis  circa  latera  natis. Ei  ut 
crefcantifolia  quae  funt  iis  ampla:deflexa  cicca  obruuntur  . Ita  fuccum  omnem  in  fe 
trahut  capita.  Sponte  nafcunf  copiofiftimem  baleanbusebufoqj  infulistacphifpa^ 
mas.  Vnum  de  lis  uolume  condidit  Pythagoras  philofphusicolligcns  medicas  uires: 

quas  proximo  reddemus  libro. Reliqua bulbo^ genera differutcoloreimagnitudinc: 

fuauicare. Quippe  cum  quida  crudi  mandanti  ut  in  chetronefo  taurica.  Poft  hos  in 
afcica  nati  maxime  laudant''.  Mox  apuli  genera  gracci  hxc  fecere  balbinon:fitanion: 
pithyon:acrocon6:egylops:ifocrynchid.In  hocmi^iiimas  cius  radices  crefeere  hyme. 
Verno  aiit  cu  apparuerit  uiolaiminui  ac  contrahiitum  deinde  bulbum  pinguefcere. 
Eft  inter  genera  quod  m xgypto  aron  uocantifcyllx  proximu  amplitudine : foliis  h'' 
pati:caulc  redto  duu  cubitorum  baculi  crafritudinciradiccmollions  naturx:quxecur 
&ctuda.Efrodiutur  bulbi  ance  uer.At  detetiores  illico  fiutififinduntur.Signuma’ 
tuhtatisifolia  inatcfccntia  ab  imo . Vemftxores  improbant.Itcm  paruos  & longos . 


Contra  rubicundis  rotudiorAufq,  laui i&gtandiffimis.  Amaritudo  plerifqi  iuntice 
eft.Mtdia  eoru  dulcia.Bulbus  non  nafd  nift  ex  femmeipnores  tradidetut.Sed  &.  in 
prcneftinis  campis  rponcenafcunt';ac  finemodoieciam  m remoru  aruis. 
de  Hortenfiu  hetbaji  radiabus  foliis  ftonbus  colonbus.  Ca.v. 

HOrttfibus  dibus  fete  Egui*  radicesiut  rhaphanoibetsiapio:  m jui.Amplitria 
aut  lapatoiut  quai  defcendat  ad  ma  cubita.Silueftn  minores  tumidx . Effoifa 
quotp  diu  uiuit.Quibufdam  rame  capillatxiut  apio : malui.Quibufda  furculofa:: 
ut  ocino,  Aliis  catnof*iut  beraiauc  magis  ebanu  croco.  Aliquibus  ex  cortice  6C  camc 
conftantiut  thaphano  8C  tapis,Quonidam  geniculara  funti  ut  gtammis,Qi^  tet^a' 
non  habent  tadicemiftatim  plutimis  nituntur  capillamentisiut  atriplex : Si  blitum, 
Scylla  autem  & bulbi  8C  cepe  Si  alliumind  nifi  m redhirn  radicatitutrSpo'te  nafcetiii 
quadam  numerofiota  funt  radice  q folioiutcalaxiperdiotumicrocum.  Florent  ueto 
cum  fraxinoiferpillumiambcotonummapiithaphamimentaituta.Et  catera  quidem 

deflorefcut  cum  ctapcte.Ocimu  autemparticulaumiac  ab  imo  mcipic,Qua  de  caufa 
diuti(rimeflotet,Hoc  <SC  in  heliottopio  herba  euenit.  Flos  alus  candidusialiis  luteus; 
aliis  purputeus,Folia  cadunt  a cacuminibus  origano  imula::  Si  aliquado  ruta  miuaa 
lefa.Maximeconcaua  funt  cepe:  getio.Alliumicepafij  inter  deos  mreiucando  habet 
agypcus,Cepe  geneta  apud  gra:cos:farda:famothtacia : halfidenaifetania;  ite  farta, 
Afcalonia  ab  oppido  iuda*  nominata,Omnibus  ena'  odor  lachrymofus  Si  pracipue 
cypriisiminime  gmdiis , Onanibus  corpus  tutum  pinguitudinis  earu  cattilagine.  E 
cuniSis  fetania  minimaiexcepta  thufculana  feri  dulas, Sarra  aurem  Si  afcalonia  C(5c 
duntur,Scitiam  hyeme  cum  coma  fua  relinquunt.  Vere  folia  detrahunt.Et  aliafub/ 
nafcuncuc  iifdem  diuifuns:unde  Si  nomen . Hoc  exemplo  reliquis  quoqj  generibus 
detrahi  lubentiuc  m capita  ctcfcant : potius  q m femetipfa  . Alcaloniacum  propria 
natuta.Etemm  uelut  ftetiles  funt  ab  radice . & ob  id  femine  fen  illas  i non  deponi 
iulTete  graci.  Praterca  ferius  arca  uer  cum  germinat  tranffetn.Ita  cralTefcere.Et  tunc 
propetateipratenti  cempons  penfitatione.Feftmandu  aiit  m his  eftiquonia  matura 
celenterputrefcunt.Si  deponatur : caule  amictunna;  feme.ipfaqj  euanefcunt.Eft  flC 
coloni  diffetenna.Samo  emm&fatdibus  candidilTima  proueniut . Sunt  in  honore 
Si  creticaide  quibus  dubitant  an  eadem  fiti  qua  afcalonicaiquoniafatis  capita  ctaf 
fcfcuntidepofitis  caulibus  Scfemme.Diftantfaporc  cantum  dula.Apud  nos  duo 
pruna  geneta.  Vnu  cridimeniatiumiquodilli  geuoninoiln  pallacanam  uocat . Sent' 
metifibns  mattio:apnli:maio.Alteru  capitatu  aque  ab  aqumodfio  autumni  uel  fa' 
uomo  . Genera  eius  aulfencatis  ordme : aflncana  : gallica:  thufculanaiamuemina, 
Optimaauc  qua  rotundiffima. Item  ruffa  acnorqcandidaificca  q uiridis : Si  cruda 
q codaificca  q condita . Sentur  amitemina  fitgidis  Si  humidis  loas . Et  fola  allu 
modo  capite:  reliqua  femine.  Proximaij  ailacc  nullum  femen  emittunt:  fed  caput 
tantum : quod  macefac . Sequena  autem  anno  permutata  ratione  femen  gignitur. 
Caput  ipfum  corrumpicur.Ergo  omnibus  annis  (eparatim  femen  cepe  caula  fentur. 
Sepatimcepe  feminis. Seruancuc  autem  optime  m paleis, Getium  penefme  capite 
eiliceruicis  tantum  longa.a:  ideo  rocumin  fronde : fapiufrp  refecatuc:  ut  porrum. 
Ideo  SC illud  fecuncind  deponunt. Cacero  cepas  tet  folTo  folo  fen  lubent : exuipans 
tadidbus  herbarum.  In  lugete  denas  libras.  Intecmifcen  fatuteia  quonia  melius  pto^ 
Ueniat.Runcan  praceteaidC  fatnn  fi  no  fapius  quater.  Afcalomam  menfe  februario 
feriitnoftn. Semen  ceparum  nigtefcere  inapiesanceq  marcefcat:  metut.Et  de  porro 
in  hanc  cognationem  dia  conueniciprafemm  cu  feiitiuo  nuper  audlontatem  dederit 
pnneeps  Netoiuoas  gratia  ex  oleo  aliatis  mcnfium  omnibus  diebus. Nihilqi  aliud 
nt  ne  pane  quidem  uefcendo.  Sentur  femine  ab  aquinodboauruno  fi  ieiitiuu  facere 
libuerit  denfius.In  eadem  areafecatur  donec  defiaat.ftercotacurrp  femper.fi  nutnt  i 
rjpitaianteq  fecetucicum  incteuecitiin  aliam  aceam  itanfferatutfiimis  foliis  leniter 


tcrifis  ante  medullam  et  capitibus  rettaftis  tunidfue  extremis.  Anttq  filice  uel  tegula 
fubieaa  capita  dilataba-t.Hoc  item  de  bulbis  .Nunc  fatculo  leuiter  cduellatur  radies 
ut  delumbatx  alantineqj  diftrahant.Infingneiq  cu  fimo  Ixtoq;  folo  gaudeat!  rigua 
odtt.et  tamen  proprietate  quadam  foli  conftat.laudatifTimus  in  !rgypto:moxorchia 
atqi  aricix.Setaiui  duo  genera. Hoc  herbaceri  folio  incifun.s  eius  euiddtibus  quo  utuf 
medicamentarii. AlterQ  genus  fuauidioris folii  rotundionfqjuncifuris  leuionbus.Fa 
maeft  Mela  equeflns  ordinis  reii  ex  pcurationeaTibeno  principe  acccriiui  i lunia 
defpetatioe  fucco  porn  ad  triu  denarioru argenteo^  pondus hauftoicofefli expitalTe 
fine  cruciatu.Ampliote  modii  negat  noxiii  effe . Alliu  ad  multaturis  ptxcipueme/ 

dicamentaprodeffe  creditur  . TenuilTimis  Stqux  feparantur:  in  umuerfum  uelatut 
mebranis:mox  pluribus  coagmetatur  nucleis:&  iis  fepatim  ucftitis.  Afperi  laporis.fic 

quo  plures  nuclei  fuereihoc  eft  afpenus.  Tcdiu  huicquoqj  halitu  ut  cepisinullum 
tamen  codtis.Gcnerum  differentia  in  tempore. Prxcoxmaturcfcit.bx. diebus;  tumm 
magnitudine.Vlpicum  quoqj  in  hoc  genere  grxci  apptllauere  allium  cypnum  :alii 

antifcordoniprxcipueafricx  celebratum  inter  pulmentaria  ruris  grandius  . Allio  tuto  ■ 

in  oleo  et  aceto  miru  qtum  increfcat  fpuma.  Cuidam  et  allium  ulpicum  i plano  feri 
uetant:caftellacim9  grumulis  imponi  diftantibus  inter  fe  pedes  tctnos.lnter  grana 
quattuordigiti  intcreffe  debent.fimul  atqj  tria  folia  eruperint  farriri  Gradelcut  quo 
f.rpius  farnuntur.Maturefcentium  caules  deptelTi  in  certam  obruuncut:i:a  cauetut 
ne  i frondem  luxurient.  In  frigidis  utilius  uete  feri  q autumno.  Cxtetum  ut  odore 
careant  omnia  hxc  lubentur  fenicum  luna  fub  terra  fiticolligi  cum  in  coitu.  Sme  iis 
Menader  e gtxcis  audfor  eft  tali  tum  edentibus  fi  radicem  betxi  pruna  tofta  fupederit 
odorem  excmgui. Sunt  qui  et  alliu  et  ulpicum  inter  compitalia  ac  fatutnalia  fenap/ 
tiffime putent. Alliu  etfemmeprouenit  fedtarde.Primo  enianno  porri cralTitudine 
capite  rffiatut.fequentidiuiditur. tertio  confumatut.pulchriufqiexiftimaturtale.a 
quibufdaifeme  exire  uetacur:fedicorqueti caulis  facionis  grana  ut  caput  ualidius 

fiat.Quod  fi  diutius  alliu  cepeqj  luetetan  libeatiaqua  falfa  repida  capita  itingucda 
funtuta  diuturniora  fient  melioraqj  ufuiifcd  in  facu  fterilia. Alii  contenti fut  primo 

fuper  prunas  fufpendiffeiabundeq! Ita  prohaarbicranturinegermtnent.quodfaceie 

alliu  cepaqj  extra  terram  quoqi  certu  eft;ct  cauliculo  adlo  euanefeere.  Aliqui  et  alliu 
palea  optime  fetuari  putant.  Alliu  eft  et  i amis  fponte  nafccs.alum  hoc  uocatiquod 
aduerfus  improbitatem  alitum  depafcetium  feminaicodtuinerenafci  poflit:  abiicit, 
ftacimqj  qux  deuorauereaues  ftupentes  manu  capiuntur.ee  fi  paulum  comorauete 
refopitx . Eft  et  filueftre  et  quod  urfinum  uocati odore  molliicapite  ptxtenui;  foliis 
grandibus  . Quoto  die  quxqjherbxnafcunturHatxifli;  quo  quxij  formantur  uel 
digcrantur:&  quorum  fingula  generaret  quo^  plura.  Cap.vi. 

IT  N horto  fatoip celerrime  nafcuntut  ocimum : blitumrnapusreruca.  Tertio  eni 
I dieerupuntranetum  quartoilatftuca  quintoi  thaphanus  fextorcucumis  eteu' 
curbitx  feptimorprior  cucumis:  nafturnum  ac  finapiquitotbeta  xftatefexto  hyeme 
deamoratriplex  otftauorcepe.xix.aut.xx.getiu  deamo  aut.xii.Contumacius  conan' 
drum.Cunilaquidem  et  otiganii  poft.xxx.diem.  Omnium  difficillimeapium.xl.ei 
die  cum  Celerrime  maiore  ex  pce  emergit.  Aliquid  et  feminum  xtas  confertrquoniam 
tecentiota  maturius  gignutut.Inpottoigetio:  cucumetetcucurbita.  Ex  uetete  autem 

celerius  ptoueniunt;apium;beta!cardamum:cunilaioriganum:conandtum.Mituin 

inbetxfemme.non  enim  tota  eodem  anno  gignitur:  fed  aliquid  fequente:  aliquia 
tertio.ltaqjexcopia  feminis  modice  nafcitur.C^xdam  ano  tatu  fuo  patiutiquxda 
fxpiusrficut  apium:porrum:getium  . Hxc  enim  femel  fata  pluribus  annis  reitibit 
fettilitaceproueniut.Semina  plurimis  rotudaraliquibus  oblonga : pauas  foliacea.SJ 
lata  : ut  atriplici. Quibufda  angufta  8c  canaliculata  ut  cumino. Differunt  H colore, 
nigro  candidoqiiitemduriac.  Surculacea  in  folliculo  funt  rhaphanoi  finaputipO' 


NuJum  femen  apu:conandn!aned : fbmioildcummi . Cortice  oMut^a  bliti-bcw 
jtriplidsmami.At  la<ftucis  m lanugine.Nihil  oamo  foecundms.Cum  maledias  ac 
probris  ferendum  prsapmnt:  Ixtms  proueniet  .Satum  etiam  pafdtur  terra  adarfta 
cummum:8(  qut  fetut  prxcanfme  exeat. Qu*  f cornee  fiitrdifficillime  maturefeue  • 
maximeqi  oamum:8£  gyt.Srccantur  omma  ac  funt  foccunda.  Vriqj  meliora  nafcunf 
aceruanm  fato  femine : q fparfo . Ita  certe  portum  Bc  allium  ferunt  m laciniis  collis 
garum.  Apium  errani  paxrllo  cauema  farSa  ac  fimo  rngefto  . Nafcuntur  autem  dnia 

aut  fefnerautauulfioe.Quxda- feine8c  furculorutmtaronganu.Oamu  pneciddt  n 
«hoccd  puere  adp.ilm®ilncudtne.Quida&  radice  &feme:utcepa:allia:bulbi:aifi 
qiio^i  radici  mmimi  flord  relinquunt. Eotii  uero  ejux  a radice  nafctifrradix  diumma 
6ifruncofaeft:ut  bulbirgenirfcyllx.Fruncant  alia  Sinon  capiterut  apium:  Si  beta. 
Caule  recifo  fete  quidem  omnia  regerminaciexcepris  qux  non  fcabrum  caulehabSt 

Eftinufuucroociraumirhaphanusilaiftuca.Hancetiamfuauiotempuunta  regere 

minatione.  Rhaphanus  uticji  iucundiordetraiftis  foliis  anteq  decaulefcat.Hoc  & in 
rapis. Nam  Si  eadem  direptis  foliis  cooperta  terra  crefcuntidurantqj  iniftate.Sigula 
genera  funt  ocimorlapato  :blito:nafturtio:erucx:atriplici:coriandto:aneto.  Hxc  em' 
ubiij  eadem  funtmeqj  aliud  alio  melius  ufq  . Rutam  fumuam  tantum  ptouenite 
fertilius  putant.Sicut  apes  furtiuas  peffime.Nafcuntut  etiam  non  fata:  mentaftru; 

nepeta:intubum:pulegium. Contra  plura  generafunteoru:quxdiximus:dicemufqi 

in  pnmis  de  apio.  Natura  Si  genera  Si  hiftotia:  ad  condimenda  in  horto 

fatarum  rerum  xxxvi.  Ca.Wi  a 

iT  D enim  quod  fponte  in  humidis  nafaturihcliofelinu  uocat'' uno  foliomec  hir^ 
JL  fucum.Rurfus  in  ficcis  hippofelmii.-plunbus  foliis  fimilc  helwfclino . Temu 
eftoreofelmutn  acues  foliis:radice  tenui;femineaneti:minutiore  tamen.  Eft  autem 
faciuis  differentia  in  folio  denfo  mTpo  aur  rariore  & leuiore.Item  caule  tenuiore  ac 
aaffiore.  Et  caulis  aliorum  candidus  cfttalioru  purpureusialiorum  uanus . Laiftucsc 
grxa  tna  fecere  genera  . Vnum  lati  caulisiadeo  ut  urceola  & olitona  ex  iis  faditart 
prodiderint.  Folium  his  paulo  maius  herbaceo  & anguftiffimum:  ut  alibi  cofumpto 
incremento, Alterum  rotundi  cauhs.Tertiumfeffilc.-quodIaconion  uocant.Aliico/ 
loris  6C  temporis  fatus  genera  difctcuere.Effc  enim  ntgrasrquaru  fememefeianuario 
feratur:  albas  quarum  marrio:rubenfcs  quaruaprili.Atoniu  earu  plantas  poft  binos 
menfes  differri.  Diligentiores  plura  genera  faauntrpurpureas:  crifpasicappadocias: 
grxeas . Longiora  his  foliarcaulifqj  lati.Prxterea  logi  Sc  angufti  intubis  fimiles.Pef' 
fimum  au  genus  cii  exprobratione  amaritudines  appellauere  picrida.Eft  etianu  alia 
diftindno  acrxrqux  miconis  uocat'  a copia  ladtis  foponferi ; quanq  omnes  fomnum 
parere  aedant''.  Apud  antiquos  italix  hoc  folu  genus  earu  fuit:  Sc  ideo  laAucxnome 
adeptx.  Purpurea  maxfx  radicis;cealiana  uocat.Rotudaucto  ac  minimx  radicisilatis 
follis  artylida.  Quidamqi  eumechiontquonia  hxc  maxfe  refraget"  ueneri^Eft  quidem 
natura  onibus  refrigeratrix. ideo  zffate  gratx  a ffomacho  faffidium  auferut:  abic^ 
appetentiam  faciunt.Diuus  certe  Auguff us  lacffuca  conferuatus  in  zgritudine  fertur 
prudentia  Mufx  medidicum  prior  effec  efca  e meile . Religio  minime  omine  caret: 
mtantum recepta  commendatione:  ur  feruarietiaminalicnos  menfes  eas  oximelite 
reptu  fit.  Sanguine  quoqj  augere  credutur.Eft  etiam  nu  qux  uocat'’ caprina  laduca: 
de  qua  dicemus  inter  medicas  . Et  ecce  cu  maxime  coepit  irrepere  fatiuis  admodum 
probataiquc  cilicia  uocarunfolio  cappadocix  nifi  crifpu  lattufqj  effet.Neqj  ex  eode 
genere  poffunt  diciineqi  ex  alio  intubi  hyemis  impatientiorcsruirufq^  pixferctesifed 
caule  non  minus  grati.Serunturucmo  plantx  corii;  ultimo  ucre  tranffetuntur . Efl: 

& erraticum  intubum:quod  in  xgypto  dehorium  uocat:dc  quo  plura  alias.  Inudu 
omnes  thyrfos  uel  folia  latffucarum  prorogare  urceis  conditos  ac  recentes  in  patinis 
coquete.Serunc  laiihicx  anno  toto  Ixtis  & irriguis  ffercorarifqj  binis  menfibus  inter 


femen  plantamqi  & maturitatem . Legitimum  tamen  a bruma  femen  iaceteiplatam 
in  fauonio  tranfferre.  Auc  femen  fauonioiplanta  squmoiftio  uemo  . Albi  maxime 
hyemem  tolerant.Humore  omnia  hottcnfia  gaudet  St  ftercore  : praapue  ladluca; 
St  magis  mtubi.Seri  etiam  radices  illitas  fimo  mtereft  i Si  replen  ablaqueatas  humo, 
Quida  & aliter  aplitudincaugcncireafis  cu  ad  femipedeexcreuerft:  fimoqj  fuiHo  re' 
cenn  flitis.Cadore  uero  putat  cdtingere  us  duntaxatiqui  funt  feminis  albi:  fi  arem 
de  littote  a pnmomaemeto  congeratur  m mediasi  atqj  inctefcentta  folia  Cotta ipfas 
rclictentut.Beta  hortenfiorum  leuiffima  eft.Eius  quoqj  a colote  duo  genetagria  fi, 
auntimgraiSt  candidaiqua  priferut:  paraffimi  femmisiappellantqj  ficuliiicadom 
fane  difcnmine  pra;ferentes  ut  latauca.Noftn  beti  geneta  faciut  uemd  St  autunalc; 
a teporibus  fariuis.quaq  St  lunio  ferat. Tranffctut' aut  in  planta  hatquoq;.  St  oblini 
fimo  radices  fuasilocumqj  fimiliter  madidu  amat.  Vfus  iis  St  cu  lente  ac  faba,  ideqi 
quioletisiStptaiapuusiutlenitas  excitetur acnmonia  finapis. Medici  innocentiorem 
5 olus  effe  ludicauere.Quaobreadpofitas  non  memini  degulfare  etia  religio  efl;uti| 
uahdis  potius  in  cibo  fmt.Gemina  iis  natura  St  olens  St  capite  ipfo  exiliontis.  Bulbis 
fpecies  fumma  in  lantudine.ea  contingit  ut  in  ladfiiasi  cum  ccepennt  colote  trahere 
impofito  leui  pondete.neqj  alii  horienfioru  latitudo  maior.In  binos  pedes  aliquado 
fe  panduntrmultum  St  foli  natura  conferente  eis.Et in  circelenfi  agto  amplillimep' 
ueniunt.Suntqui  betas  punicomalo  florente  optime  feti  exiflimentittanlfetri  aute 
cu  quinq!  folioli eflecflepennt.Mitadifferentiaifiuetaefticandidisfolui  aluosimo' 
dice  nigns  inhiben.Et  cum  braflica  cottupatur  in  dolio  umi  fapot : odore  beti  foliis 
demerfis  reflitui.Olus  caulefqjiquibus  nunc  prmapatus  hortorum:  apud  gricosm 
honore  fiiifle  non  reperio.  Sed  Cato  bralfici  miras  canit  laudestquas  in  mededi  loco 
teddemus.Genera  eius  facit  tria.  Vnam  extentis  foliisicaule  magno  . Altctam  cnfpo 
fohoiqua  apianam  uocat.Tertiam  minutis  caulibus  lenem  teneratminimeqi  ptobat. 
Braflica  toto  anno  feritunquoniam  St  toto  fecatut.  Vtiliflime  tamen  ab  aqumoflio 
autuni.Tranffcrturicumquinqjfolioru  eft.  Cimas  a pnma  feiftioneptiltai  ptoxio 
uere.Hic  eft  quidam  ipfotu  caulium  delicatior  teneriorq)  cauliculus  Apitii  luxuna. 
Et  per  eum  Dmfo  Gefan  faftiditus  non  fine  caftigatione  Tibetii  patiis . Poft  ama 
ex  eadem  braflica  contingunt  iftiuiautumnaUfqj  cauliculiimox  hyberni;  iterumij 
dmi.nullo  ique  genere  multifero-.donec  fua  fertilitate  cdfumatur.  Tertia  circa  fol' 
ftitiuiexqua  fi  humidior  locus  eftxftateifi  ficciot;  auttino  plantat". Humor  fimufqj 
fi  defuere: maiorfaporis  gratia  eft:  fi  abundauete:  licior  fertilitas.  Fimum  afminuni 
maxime  conuenit.Eft  hic  quocp  res  inter  opera  ganei.Quaproptcr  non  pigcbituet' 
bofius  perf equi.  Pra:apuus  fit  caulis  fapore  ac  magnitudine.Primu  omnium  fi  in  te' 
paftinato  ferasidein  fi  terra  fugientes  cauliculos  fecesta  terraqj  proceritate  luxutiofa 
attollentes  fe  exaggerando  alia  attumules  itaine  plus  qcacumeemineac.Ttinanum 
hoc  genus  uocaturibis  computabili  impendioitedioq!.  Cicera  genera  complura  fiit. 
cumanu;  feflileifolio  capite  patulu . Ancinu  altitudmeno  excelfius  :folio  numerofius 
q tenuius. hoc  utiliflimum  exiftimatur:quia  fub  omnibus  pene  foliis  fruticat  cauli' 
culis  peculiaribus.  Pompeianu  procenus  caule  ab  radice  tenui  intta  folia  ciaflefnt. 
rariora  hicianguftioraqjtfed  teneritas  in  dote  fit.  Frigora  non  tolerat. Quibus  etiam 
aluntur  britiani  pngrandes  foliisicaule  tenuesifapore acuti.  Sabellico  ufqiiamtni' 
rationem  crifpa  funt  folia. quoru  ctaflitudo  caulem  ipfum  extenuat:  fed  dulcilfiml 
perhibet  exdibus.Nup  fubiere  lacuturres  ex  cdualle  anana:ubi  quoda  fuit  lacus  tut' 
tifqiquiremaneticapite  prigradesifolio  innumeri . Alii  in  orbem  porrecSi.  Alum 
latitudine  torofi.nec  plus  ullis  capitis  poft  tncianuicui  pedale  aliquado  cofpiat.ct 
cimanullis  ferior. Cuicuq!  autgeneti  pruini plurimu  fuauitatis conferunt. Et  nili 
obliquo  uulncre  defendatur  medullaiplurimu  nocent.Semini deftinari  non  fecant. 
Eft  etiam  fua  gratia  ndnuq  pianti  habitu  excellentibus. Halmyndia  uocat:  quonia 


ntfim  maritimis  no  ptouemunt.Nauigatioequoqj  loginquaniridibus  adfetuatis , 
Stiti  defcdtiriune  humu  atringatrin cados  oleiquaq  proximt  ficcatos  obturatofqj 
coiunturromni  fpintu  cxclufo.Sunt  qui  pianta'  m tranfferehdo  alga  fubdita  pedT 
culo  nicroue  triro:quod  rnbus  digitis  capiatunceleriores  adfnacuntatem  fieri  putet. 
Suncqui  femen  tnfolii  nitniqj  fimul  tritu  afpgant  foUis.Nitram  ttii  in  coquendo 
uiriditacem  cuftodit.  Aut  apiaana  co<ituta  oleo  ac  fale  priufq  coqua^tmaccratis.  Eft 
inter  herbas  genus  inferendi  prrafis  gennimbus  caulis  :&  in  medullam  femine  fex 
alus  addito. Hoc&  in  cucumere  filueftn.  Nccno  olus  quoqj  filueftre  eft  triu  folioru 
diui  lulii  carminibus  prarcipue  iocis  milrunbus  celebratu. Alternis  quippe  uerfibui 
fxprobrauere  lapfana  fe  uixifTe  apud  dyrrachium  premiotu  parfimonia  cauillaces. 
Eft  autem  td  dma  filucftris.  Omnium  hortenfionim  laudatiflima  cura  afparagis . De 
origine  eorum  in  filueftnbus  cuns  abunde  di£ftum:&:  quomodo  eos  luberet  Catom 
arundinetis  feri.  Eft  &C  aliud  genus  inculrius:afparago  mitius  corruda  pafTi etiam  in 
montibus  nafcensircfcttis  fupenoris  germamacampismon  infcitoTyberiiOEfaris 
di<fto:herbam  ibi  quadam  nafei  fimiUimamafparago.Nam  quod  in  hefide  capania 
infula  fpdte  nafeitunionge  optimum  ejaftimatur  hottcnfium.Seritur  fpongiis.  Eft 
enim  plutims  radicisialDftimcqj  germinat.  Viret  thyrfo  pnmum  emicate  .(^i  cau-' 
lem  educens  tempore  ipfo  quo  faftigacus  eft  in  toros  ftngicur.Poreft  Sc  femme  feri. 
Nibil  diligentius  comprehendit  Cato,  nomftimuqj  libri  efttut  appareat  repentinam 
ac  nouiaam  uiro  curam  fuiffe.Locu  fubigi  iubec  humidu  autcraflum . Semipedali 
undtq?  inceruailo  ferirne  calcetur.  Prstcrca  ad  lineam  grana  bina  aut  terna  paxillo  dri 
mitci . Vidxdicec  femine  tum  tantum  ferebantur.  Id  fieri  fecundum  arquinocftium 
uetnu. Stercore  fatiari. Crebro  purgari.  Caucn  necu  herbis  cuellantur  afparagi.  Prio 
anno  ftramentoab  hyemeprocegi.Vereapcriri;famti:runcari.Tertio  incendi  ucmo. 
Quo  matunus  incenfus  eftihoc  melius  prouenit.Itaqj  harundilietis  maxfc  couenit: 
quxfcftinanc  incendi . Sarriri  iubet  idem  non  anteq  afparaguB  natus  fueritme  in 
firnendo  radices  uexdur . Ex  eb  uelli  afparagu  ab  radicc.Ni  fi  defrmgafiftirpefcere 
& intermori.Vellidonecinfemen  cac.Id  autem  macurefcereaduefuncendiquc  . Ac 
turfus  cum  apparuerint  afparagi  farriritacftercorari.  Ac  poft  annos  nouem  cumiam 
uetus  fit:digeri  fubaifto  folo  ftercoratoqj.Tum  fpogiis  feri  ftnguloru  pedu  fteruallo. 
Quin  8c  ouillo  fimo  nominarim  uti : quoniam  aliud  herbafcetet.Nec  quicq  poftea 
tentarum  uniius  apparuitmift  circa  idus  februant  defoftb  femine  aceruatis  puulis 
fcrobibus  feruciplurimu  maceratu  fimo. Dem  nexis  inter  fe  radiabus  fpogias  faiftas 
poft  zquinocftiumautuni  difponiitpedalibus  interuallis  i fertilitatem  denos  annos 
durante.NuIlum gratius  lis  folum  qrauennatm.  Hortofu  indicauimus  corrudam, 
huncmtelligimus  filueftremafparagumiquc  graia  orminuaut  myacanthonuocant 
ahifue  noibus.Inuemo  nafafid  anetis  comibus  tufis  atqj  defoftis.  Poterat  uideri 
didla  omnia  : quae  in  precio  funtcnifi  reftatec  res  maximi  qbccftus  non  fme  pudore 
dicenda.Certumfeft  quippe  carduos  apud  carthaginem  magnafn  cordubamqi  pr»' 
cipuefeftercia  fena  milia  e paruis  iis  reddereiquonia  portenta  qUoq^  terra^i  in  ganea 
uetrimus.  etiam  ea  qu$  tefugiut  quadrupedes  confciae. Carduos  ergo  duobus  modis 
ferunt autumnoiplanta  8C  femine  ante  nonas  martias.Plantarqi  qux  exeo  difponct: 
ante  idus  nouembris:  aut  in  lods  frigidis  arca  fauonium.Stftcbrantiiretia  fi  placet: 
litiufqj  proueniunt.  Ocimu  parilibus  optime  feri  fetUnt.  Quididiautuhoimberqi 
tum  hyeme  feratu  t:aceto  femen  perfundi.  Eruca  quoqj  5C  naftufciufti  tiel  arftate  ufel 
hyeme  facillime  nafciJtur. Eruca  prxeipue  frigorii  contemptrix  diuferfi  eft:q  laiftuca 
naturae. Conaratrix  ucneris.  Iccircoiungitur  illi  fere  in  abisiuthimio  frigon  par  fer^ 
nor  immixtus  temperamentum  sequet. Naftu  rtium  nomen  aCtepit  a natiu  torm^tb-. 
Etideuigoris  fignificatio  prouerbio  iduocabulu  ufurpauitiufelutl  cOtpbr^feXcitatiSv 
In  arabia  mire  amplitudiqis  dicif  gigni . Ruta  quoqj  fentut  fauotito  dc  ab  aJqno AiS 


lutumm.Odit  hyemtm  & humore  ae  fimu.  Apnas  gaudet  K f.ccisrterra 
"a.Cmeteuultnutnri.  H.c  Stfemmi m.fcetmtcateateruas.Auaor.tat  er>a« 
pecuhans  apud  antiquos  ei  fuit.Inuemo  muftum  rutatum  populo  datu  a Cornrl,» 
&theaomconfularucoUega.Q.Ham.m.commispaas.Am.c.aaefte.6tcumflco- 

mrantumutnufqbnorprouematqfubhacarboreSmtutatrurculomeh^,^^^^ 

foratam  fabam  mditoq,  fucco  nutrit  comprehendendo  futculum.Sentur &afcjpra, 

nanqoncuruatocacummealicuiusram.:cumatt.geritterram:ftat.mrad.catur,&d^ 

8:moc.mo  natutamif.  <$  difficilius  arefcit. Sed  durata  mncaturinofme  difficultate 
prouenientibusulcenbusini  munitis  manibus  id  hat:  oleoue  defenfis.Conaduntut 
Ltem  at  eius  folia: feruanturq,  fafaculis.Ab  atquinodio  uerno  fentur  ap.u:  femine 
paulum  in  pila  pulfato.Cnfpius  fic  putant  f.en:aut  fi  fatum  calcetur  cyudtoipedu 
bufue.Propnumeug,  colorem  mutat.  Honos  ipfiinachaia  coronare  uiftores  facn 
certaminis  nemeie  .Eodem  tempore  fenturmenu  plantaiuelf.  nondum  germinat, 
fpo-gia  minus  h«c  hum.do  gaudet. Aeflate  uiret.Hyeme  flauefat.Genus  eiusaiuef 
L Lntaftrum  eft.Et  hoc  propagatur  ut  uitisiuel  fi  uniuerf.  rami  ferantur.  Mmu 
nomen  fuauitas  odoris  apud  gr«os  mutauitl  cum  alioquin  mintha  uocaret.Vnde 
uetere^  noftn  nomen  declinauerut . Grato  menta  menfas  odore  percurnnn  ruftiai 
dapibus.semel  fau  diutina  arate  durat.Congruit  pulegio  cuius  natura  i coronanu 
retlorefcens  f^piusdidU  eft.Hac  quo^feruantTimtl.genereimenta  fficopulegiuq, 

& nepitam.Condimentopi  tame  o'niiiq!  faftidiis  ciminu  atniaffimu . Nafciti  fuma 
tellure  uix  hatens:8c  m fublime  tendens.  In  putnbus  & calidis 
ferenda  uere.  Alterum  eius  genus  f.lueftrequod  ruftica  uoca^  alii  thebaicu.Si  mtu 
ex  aqua  potcturiin  dolore  ftomachi  prodeft.In  carpdtania  noftn  orbis  rnaxielaudat, 
Al.oqum  athiopico  africoq,  palma  eft.Quida  hu.c  aegyptiu  praifetunt  Sed  praapue 
olufatrum  mira  natura  eft.Hippofelinu  grxci  uocatia  nfmymon.E  lachryma  aw 
dias  fui  nafntur. Seritur  & radice . Succum  eius  qui  colligut  murra  fapotem  habere 
dicdt.  Auiftorqj  eft  Theophraftus  murta  fata  natd . Hippofelmu  uetetes  ptaceperat 
in  locis  mcult«:lapidof.s:iuxta  maceria  fen.Nuc  & repaftmato  fentur:&  afauomo 
poft  aquinotftm  autuna.Quippecum  cappans  quoqi  feratur  ficcis  maximeiatM  m 

defoiTucauaa:npifq!undiq;circuftru<fttslapide:a!iaseuagat-petagtos:8tco^tfolu 

ftetilefcere.Flotet  aftate.  Vitet  ufqj  ad  uergiliaru  occafu . Sabuffifts  familianllirau. 
Vitia  eius  q uod  trans  maria  nafcituridiximus  inter  peregrinos  ftutices.PetegrmBmi 
ac  careum  gentis  fua  nomine  appellatumiculmis  pnnnpale . In  quacunqj  terta  leti 
uult  ratione  eadem  qua  olufatra.  LaudatilT.mu  tamen  in  caria:ptoximum  phrygia. 
Licufticum  filueftre  eft.In  liguria  fua  motibus  feritur . Vbiqj  fuauius  fatiuum;  e 
fine  uitibus.Panacem  aliqui  uocSt.Crateias  apud  gtacos  cunilam  bubulam  eo  noie 
appellat.Cateri  fete  cumzamideicumlaginem. Thymbram  uero  qua  fit  cuniri . M 
apud  nos  habet  uocabulu  & aliud  fatuteia  diifta  in  co'dimentano  genere,  hetit  m 
februanoiorigano  amula.Nufq  utruq;  additur : quippe firnilis  effedlus.Se  cun 
agyptium  otiganu  tatu  prafettut.Peregtinum  fuit  & lepidu.Sentur  a rauonio.  i 

cu  fruticauetitnuxta  terra  ptaciditut.Tunctuncatiftercotaturqi.Per  biennium  t ■ 

■ Poftea lifdem  fruticibus  utuntifi non  fauicia hyemis  mgtauatiquado  ^ 

eft  ftigoRi.Extt  ac  in  cubitalem  altitudinemifoliis  laurinis:  fed  mollibus.  V luiqi 
no  fine  lafle.Git  piftrmis  amfum:ai  anetuin  culinis:  & medicis  nafcunt.Sagape  ^ 
ac  ipfumm  hortis  quidem:fed  medicina  tatum.  Sunt  quadi comitatiaahoy  a ■ 
ut  papauer.nanqj  cu  braffica  feritur.  Ac  porculaca  Bc  eruca  cumlaiftuca.Papauer 

tiui  tria  geneta.Candidum:cuius femen  toftumin  fecunda  menfa  cumme  e 

antiquos  edebar" . Hoc  & panis  tuftm  ctufta  infpetgitutiadfufo  ouo  ^ 

inferiorem  ctuftam  apio  : gitqj  cetiali  fapote  condiunt . Alterum  genus  P*P 
nignlmtcuius  fcapo  incifo  laifteus  fuccus  exptimitut.Tettium  genus  thyan 


gf^’ : id  noftri  ettaticum.Spontc  cjuideni:fed  maturiusicum  hordeo  maxie  nafcit : 
eructE  riinileicubitali  altitudineiflore  ruffo  & ^tmus  deciduo:  unde  & nome  a gncis 
accepit.De  reliquis  generibus  papaueris  fpdte  nafcentis  docebimus  i medicina:  loco  . 
Fuiflfe  autem  m honore  apud  romanos  fcmper  indicio  eft  Tarquinius  Superbusrqui 
legatis  a filio  milTis  decutiendo  papauera  in  horto  altiffima:  faguinatu  illud  refpo' 
fum  hac  faiili  ambage  rcddidit.Rurfus  alio  comitatu  squinodtio  autumni  feruntur 
coriidrum:  aneCum:atciplex:maluK;lappati:cerefoliu.quod  pederoton  grici  uocat, 
SC  acerrimu  faporengneiq;  efFecflus  ac  falubecrimum  corpori  , Sinapi  nulla  cultura; 
melius  tamen  piata  relata. Quin  e dmerfo  uix  eft  fato  femel  eo  liberare  locu : quonia 
femen  cadens  protinus  uiret.  Vfus  eius  etia  pro  pulmentario  in  patellis  decotfto  atra 
intellertum  acrimoniae.  Coquunt'  dc  folia  ficut  reliquoru  oleru  . Sunt  autem  trium 
generumiunuin  gracileialte^  rapi  foliis  fimile:tertiu  erucx  . Seme  optimu  sgypciu. 
Achentenfes  napi  appellauerutralii  capft:alii  faurion,  Serpylo  8C  fifimbrio  montes 
plenqj  fcacent:  ficut  thracia.  Aut  aqu*  deferut  ex  iis  auulfos  ramosrferuntqi . Item 
ficyonccx  fuis  montibus : QC  athenis  exhymetto.Simili  modo  6C  fifimbnum  fetunc. 
Lxtiflimum  nafcicur  m puteorum  pariecibus;&  circa  pifanas  QC  ftagna. 

DE  Focniculo  8£  canabe.  Capitulu.viii. 

T)  Eliq  fiic  ferulacei  gms ceu fcEniculu;aguibus(utdixms)gratifrimu;adcddieda 

X yplurima  cu  laruerit.Eiqj  pqfimtlis  thapfiatdequa  dmus  iter  externos  frurices. 
Deide  utilifTfa  funibus  canabis. fent  a fauomo.Quo  denfior  c:eo  tcnerior.Seme  eius 
ni  cmatuiy  ab  iqnodlio  autuni  defrigit . dC  fole  aut  ueto  aut  fumo  ficcat.Ipfa  canabis 
ucllituc  pofi  uindemiam.ac  lucubratidibus  decorticata  purgatur. Optima  alabadica: 
plagarum  prxeipue  ufibus . Tria  ibi  eius  genera. Improbatur  cortici  proximum  aut 
medulli  LaudatilTimu eft  emedio  : quzBmefauocatur.Secundamilafea.Quodad 
proceritatem  quidem  attinet ; rofea  agri  fabini  arborum  altitudinem  squat . Feruls 
duo  genera  in  peregrinis  fruciabus  diximus.Semc  eius  f italia  cibus  eft.Coditf qppe: 
dutatqj  in  urceis  uel  anni  fpatio  . Duo  ca  gencraicaules  dC  racemi. Corymbiam  hanc 
uocant;  corymbofq?  quos  condiunt. 

DE  Morbis  hotco^:&:  remedia  arca  formicas  erucas  & culices.  Ca.ix. 

M Orbos  horcenfia  quoq;  fentiuntificuc  reliqua  tere®  fata.  Nanqj  ociraum  fc 
necat. degeneratqj  rite  in  ferpillum:&  fifimbnu  in  calammtham,  Et  ex  femine 
braffica  ueceris  rapse  fiunt , Acqj  inuicem  enecaf  cyminum  ab  urio  dorfo  nifi  repur^ 
getur.Eft  autem  unicaulerradice  bulbo  fimili  non  nifi  in  folo  gracili  nafcens . Alias 
priuacimcymmi  morbus  fcabies.Etocimu  fub canis  ortu  pallefcit.  Omnia  uero  ac^ 
celTu  mulieris  menftrualis  flaucfcunt.Beftiolaru  quoqj  genera  mnafeuntur . Napis 
cuiices:  raphano  etucse:fid  uermiculi.Item  ladlucis  & olen.  Vtttfqj  hoc  amplius  luna-' 
ces&cocles. Porro  uero  priuarim  animahaiquasfaallinic  ftercore  imecfto  capiutur  j 
condentia  in  id  fe  . Ferro  quoc^  non  expedire  tangi  rutam  cumlam  menum  ocimu 
audor  eft  Sabinus  Tyro  i libro  cepuncon;  que  Maecenati  dicauic.Itc  cotta  formicas 
non  minimu  hortoru  exiciu  fi  non  fint  riguiitemedium  mdftrauic  limo  manno  auc 
emere  obturatis  carum  foraminibus  . Sed  cfficaaffime  heltotropio  herba  necantur. 
Quida  & aqua  diluto  latere  crudo  inimicam  eis  putant . Naporum  medians  funt; 
filiqs  una  feri:  ficut  olerum  acer.  Arcet  enim  erucas  . Qu*  fi  omtfto  lam  nats  fint: 
remedm  abftthii  fuccus  decodli  infperfus  fedi:  qua  anago^  uocat.Gcnus  hoc  herbs 
diximus. Semen  oleru  fi  fucco  eius  madefarftu  ferarur:olera  nulli  animaliu  obnoxia 
fatura  tradunt. In  totum  uero  nec  erucas  fi  palo  imponatur  in  hortis  ofla  capitis  ex 
®qno  gire  focmins  duncaxat.Aduerfus  erucas  cancru  fluuianlem  in  medio  horto 
fufpenfum  auxiliari  narrant. Sunt  qui  fanguineis  mrgis  tangant  ea:qus nolunt  his 
obnoxia  effe  , Infeftant  & culices  hortos  tiguos  prscipue  fi  funt  atbufculsaliqus. 
galbano  accenfo  fugantur. 


Qux  magis  fmt  fortia  uel  minus:  Sc  quibus  falf*  aqu*  profmt.  Ca.x, 

NAm  quod  ad  permutatione  feminu  attmet:quibufda  ex  iishrmit^  maior  eft; 

utcoriadroibetKiporrotnaftuttio:  fmapi:etuca::cumte:&fereacnbus.Infinni, 
ora  aiitfuntattiplia:ocimo:cucurbitx:cucumi:6Cxftiua  ontahybemis  magis  durat: 
minime  autem  getium.Sed  ex  iisiqu*  Kt  foitdTimainullum  ultra  quadrimani m,le 
eft  diitaxat  ferendo.Cunilis  &:  ultra  tempeftiua  funt.Peculiatis  mediana  rhaphano; 
bcta::ruta::cunilx;in  falfis  aqs  qu®  plurima  fuauitatiSd  fertilitati  confcrunt.Citetis 
dukm  aqua«  ngua  profdt. Vtiliffix  ex  iis  aqux  fngid.(rimx:_8t  qux  potu  fuauifffe, 
Minus  utilis  e ftagno:&  quas  filices  inducuntiquonia  herbam  femina  muehut.Prj/ 

cipue  tamen  hymbresalat.Nam&beftioUinnafcentes  necantur. 

Ratio  rigandota  hortoru  : & qua-  tranflata  meliora  fiant:  & de  fuccis  hortenfiom 

Si  faporibus.  Capitulum.xi.  r i m 

Is  horx  tigandi:matutina:atq!  uefperame  inferaefcat  aqua  lole.Ocimo  talum 
X ) & meridiana  etiam . Satum  celerrime  eramperc  putant  inter  initia  feruenti aq 
afperfu. Omnia  aut  ttanflatamelioia  : grandioraqt  fiuntimaxime  porri : riapiqj.In 
ttanflatione  & medicina  eftidefinuntq;  f£titeiniunas:utgetium:potrum:  rhapham: 
apium'laflucx:tapa:cucumis.Omnia  aut  filueftria  fete  fut  Si  follis  minora  Si  cauli/ 
busifucco  acnoraificutcumlaionganu:  mta.  Soliimodo  ex  ombus  lapatu  filueflte 
melius. Hoc  infatiuum  rumex  uocatutmafcimrqi  fottiffimu.  Traditur  femel fatum 
durate:nec  unq  uitiari  terra  maxime  iuxta  aqua . Vfus  eius  ai  ptifana  tanni  m cibis 
leuioremgratioremquefaporem  praedat.  Siluedtead  multa  medicamenta  unie  c(l, 
Adeoqj  nihil  amifit  curaiutcarmine  quoqj  comptehenfu  reppetim : m fabis  caprini 
fimi  fingulis  cauatisifi  porriierucanladluca: : apu:intubi:nafturtii femina  mclufa  fe' 
ranfimire  ouenite.Qux  fdt  filuedriaieadd  infatiuis  ficciota  int^ligut':  & acutiora. 
Nancp  Si  fucco^  faporut^  dicenda  differetia  ediuel  maior  in  iis  q pomis.  Suntaute 

acres  cunilxionganimafturriufinapis.Amari  abfithiiicenraures.Aqtilescucumetisi 
cucurbita:;la(!tucie. Acuti  tantum  cunilsr. Acuti  fiCodorati:apii:aneti:fcEniculi.Salfus 

tantum  e faponbus  nonnafatutialiquando  extra  infidit  puluetis  modo  : &dtculis 
tatum  aqux  ut  intelligatur  uana  ceu  pleruncp  uitx  perfuafio.Panax  pipetis  fapoic 
teddit.Et  magis  etiam  filiquaftraiob  id  piperitidis  nomine  accepto.Libanotis  odore 
thurisimurramyrrx.  De  panace abun de  didlu  eft.  Libanotis  locis  putridis  K macris 
ac  tofcidis  fctitur.Radicera  habet  olufatriimhil  a thure  differentem  . Vfus  eius  poli 

anuftomachofaluberrimus.Quida'ea'nomiealio  tofmarmu  appellat.  Htfmymm 

olus  feritur  iifdemloas.  Mutraqj  radice  recipit  ,Eade  Si  filiquaftto  fatio  . Reliquaa 
exteris  Si  odore  Si  fapote  differut  ut  anetu.Tantacp  efl: diuerfitas  atqj  uisiut  no  folu 
aliud  alio  mutetur  : fed  etiam  m totu  auferatur.  Apio  eximi  mcodis  obfoniis  aceto; 
in  eodem  cellatio  f faecis  odorem  uino  grauem.  Et  hatdenus  hottenfia  ditSa  fint  n' 
botu  gratia  duntaxat.Maximu  qmde  opus  in  iifdcm  naturx  reftat : quoniapuetus 
tantu  adhuc  fumafqj  quafda  ttatftauimus.  Veta  aut  cuiufqi  natura  non  nifi  medico 
effedlu  prxnofci  poteftiopus  inges  occultumq!  diuinitatisiBi  quo  nullu  repetm  po  ' 
fit  maius.Ne  fingulis  id  rebus  contexeremusiiufta  fecit  ratio  icum  ad  alios  mraen  i 
deftdetia  pertinerentilongis  utriufqj  dilationibus  futuris  fi  mifcuiffemus.  Nucfuis 
quxq;  partibus  conffabunt . potecunttp  a uolentibus  iungi. 

CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  .XX- 
PROOEMIVM. 


"aximvm  hinc  opvs  natvrae 

ordiemur  t & cibos  fuos  homini  narrabimus . 
fateriqj  cogcus  ignota  elTe  p qu*  umat.  Nemo  id 
paruuac  niodicucxiftimaucritnommu  uilitate 

llK  in  his  aut  bcllu  natura;  dicef: 

j odia  amidcisqj  terii  furdaru  acfcnfucarentiu  , 
j Et  quo  magis  miremur : omnia  ea  hominum 
caufaiquod  graici  fimpachian  appcllauereiqbus 
cuncfla  confiant:  ignes  aqs  reftinguecibns  :aqua 
, foledeuorantc  : lunapientc.  Altero  alterius  m-' 
I iuria  dcfiacnte  fydere  . Atqi  ut  a fublimionbus 
^recedamus ifetru  ad  fe  trahente  magnete  lapide: 
damate  opu  gaudium  infragilem  omni  cstera  ui  & 
inuiduifanguinehirdno  rupe'te.Quiq:  aliam  fuis  dicemus  locis  paria: uel maiora 
mita,Tantuueniafit:a  minimis:fcda  falutanbus  ordiemur.Primuq^abhottefibus. 
DE  Cucumere  filuefln  &:  elaterio.  Capitulum. i. 

CVeumim  filueftrem  efic  diximus  multo  infra  magnitudinem  fatiui.  Ex  eo  fit 
medicamenta  quod  uocacur  elaceriu  fucco  exprefib  efeminc, cuius  caufa  ntfi 
maturius  inddatur: femen  exilic  oculorumetia  periculo.  Seruatut  autem  decerptus 
una  noilfe.Poftero  die  inciditur  harundine . Semen  quoque  cinere  confpergitur  ad 
coercenda  fucci  abundanria;qui  expreffus  fufdpituraq  ca:lefti:atqj  fubfidet.  Defde 
in  fole  cogit  in  paftillosjad  magnos  mortalium  urus.Obfcuritaccs  6C  uitia  oculotu 
fanat : gcnarumqi  ulcera  . Tradunt  hoc  fucco  taiihs  radicibus  uitiu  non  attigi  uuas 
ab  auibus . Radix  autem  ex  aceto  codta  podagris  illinitut.  Succoqj  dentium  dolori 
medetur.  Arida  cum  refina  impetiginem  8(:fcabiem  quipforam&lichenasuocant. 
Parotidas  & panos  fanat.  Et  cicatricibus  colorem  reddit.Et  foliorum  fuccus  auribus 
futdis  cum  aceto  inftillatur.  Elaterium  tcmpcftiuum  e autumno. Nec  ullum  exmc' 
dicameris  longiore  a^uo  durat. Incipit  a trimatu.  Siquis  recentiore  utiuelit:  paftillos 
innouo  fid:ili  igne  lento  in  aceto  domet.Idqj  melius  quo  ueruftius  erit. Quem  iam 
ducentis  annis  feruatum  efic  audior  eft  Theophraflus . Et  ufqj  ad  quinquagefimu 
luccrnarumluminaextinguit.  Hoc  enim  ueri  experimentum  eftjfi  admotu priufq 
extinguat.Tcintillare  furfum  aedeorfum  cogat.  Pallidum  ac  leue  herbaceo  ac  fcabro 
melius:ac  leniter  amaru.  Putat  edeeptus  adalligato  'femine  adiuuariifi  tertam  non 
atrigerit.Partus  ueco  fi  m arietis  lana  alligatum  mfdetis  lumbis  fuecit:itaut  ^tinus 
ab  ea  cximatur:6i  rapiatur  extra  domu  ipfam.Cucumim  qui  magnificantmafei 
cipuumin  arabiarmox  cyrenis,  Alii  in  arcadia  tradunt  fimilcm  heliotropioicuius  iter 
folia  & ramos  prouenire  magnitudine  nucis  luglandis  feme . Efie  autem  ad  fpeciem 
fcorpionis  cauda  reflexatfed  candida.  Aliqui  etiam  ab  eo  fcorpionu  cucumim  uocat. 
cfficaafiimum  cdtra  fcorpionu  idlus:6d  femine  6c  elaterio , Et  ad  purgandum  utc^i 
aluofq;. Modus  portione  uinu  ab  dimidio  obolo  ad  fohdum.Copiofius  necac.Sic  ^ 
contra  phthinafin  bibitur.  Et  hydropifcs  illitum.  Anginas  di  arterias  cu  meile  di  oleo 
uctere  fanat. 

DE  Anguino  cucumereifiue erratico:& de fatiuo:& depeponc  Cap.ii. 

MVlti  hunc  efie  apud  nos  qui  anguinus  uocaturiab  aliis  erraticus:arbitraf.Quo 
decodlo  fparfa  mures  dc  eius  medecina  non  attingunt . Idem  podagris  cum 
articuloru  moibis  decodlu  faceto  illinutprxfentaneo  remedio. Lumbo^iuero  dolori 
femine  fole  ficcatoidem  trito. xxx.denarioru  podere  in  hemina  dato  aqux.  Sanat  fli 
humores  fubitos  illitum  cum  lacHe  mulie^. Purgat  eas  elateriu . Sed  grauidis  abortu 
faat.Sufpiriofis  prodefl.Morbo  ueto  regio  in  nares  conieiilum. Lentigines  di  macu-* 
Ia*  efacie  tollit  in  fole  illitum. Multi  eadem  omnia  fatiuis  atmbuunt.Magnu  etiam 


• momenti  NanOj  & eotu  femen  quantu  tres  digiti  apprehendetiticum  cumino 
ttit"potum9.num?tuffient.busaaxil.atur.Sed8t  phreneticis  .nlaftemul,eris.E, 
Ifentencis  7ceubul.  menfuta.PumIenta  autem  expuentibus  cum  cumino  pari  po, 
d«lEt iocineris uitus in aqua  mulfa. Vtma^mouet  ex umo  dula . Et m tenu dolo,» 
t ftenbus  fimul  cum  cumino  infunditur . Pepones  refngerantimaxime  in  abo  Et 
emo  liunt  aluum.aro  eorum  epiphoris  oculorum  aut  dolonibus  imponitur . Rad,, 
Tna  ulcera  concreta  in  modu  fauiiquem  cxreon  uocant.  ^dem  contra  uomitiones 
fcamr  in  farina  tufa.Datur  quattuor  obolis  in  aqua  mulfa : ita  ut  qui  bibentiqu.V 
lentos  pofteapaffus  ambulet.Hacfannaacin  fmegmat,  adiiatut . Cortex  quoque 
rmitiLmmouet.faciempurgat.Hocacfoliacuiufcuq,rat.uiillita.Eade^umelU 
eDinvdlidas  fanant.Cum  uino  canis  motfus.Item  tnultipedemupa  graa  uocannolv 
lonoi  oilofis  pedibus: pecori  pracipue  noaua.Morfu  tumor  inftquitur : Bi  putrefcit 
SeCuLmisodmedeFeiaa 

l3oteseire  certum  eft.  DE  Cucurbua  filueftri  rapo  a.iii. 

C Vcurbita  filueftris  quoq,  tnuenitur  fomphos  a gracis  app^lata  inanis:unde8( 
nomen;  digitali  craiTitudineinon  ntfi  m faxofis  nafcens.Huius  comanducac» 
ruccus  ftomacho  admodum  prodeft.Colocmthis  uocatut  al,a:,pfa  plenaifed  mmo, 

3 fatiua  Vtilior  pallidaiquando  eius  funt  medicina.Hetbacea  atefadla  p fe  manu 
^1  T fi.r,  onom  dvftenbus  inteftinotum  omnium  uitiis  medetur:  &.  tenum;«{ 
ibli  paralyfi  eiecRo  femine . Aqua  mulfa  in  ea  coquif  ad  dimid,as:fic  tuffud 
ILdTturobolis  quattuor  . Prodeft  ac  ftomacho  farinx  anda  pilulis  cum  decofto 
ml  fumpt.s.In  morbo  uero  regio  utiliter  femina  eius  infumunt=&  protinus  aqua 
mulfa  ames  eius  cfiabfmthio&fale  dentium  dolorem  tollunt.  Succus  uero  cum 
Zll  <£faaus:mob.les  ftftit.Item  fp.na  Sclumbom  ac  coxaru  dolores  cum  oleo:  f. 
rfncetur.Pneterea  mitum  d.du  : femina  e.us  f.  fuermt  par.  numero  adalligata  fer 
bnbls  fanaredicuf:  qs  graci  penhodicas  uocit.Sat.ua  quoq,  rafa  fuccus  tepefaftui 
ius  medetur.Caro  ems  interior  f.ne  femme  clauis  pedd  & fuppurat.onjbus:qua 
graci  uocant  apoftemata.Decoifta  aut  un.uerfa  fuccus  dentium  motus  ftab.lit.Dot 
fo“sinh.bet.V.num  cu  ea  fetuefaiftft  oculord  et.am.mpetus  . Folia  eiusenamcum 
rl  nLs  cupreff.  contufa  « impofita.Ipfa  quoq,  tofta  m argillaac  tnta  cum  a^ 
Inferis-uulneribus  medetur.  Necnon  ramentis  corticis  recentes  podagras  tefngttat 
r Irdores  capirisiBC  maxime  mfatu.Et  ignes  factos  de  ftngmentis  uelis  impofins ud 
feminibus  Succus  ex  ftngmentis  illitus  cu  rofaceo  & aceto  febnu  atdotcs  tefngetat, 
Arida  cinis  impofitus  mite  combufta  fanat.  Chtyfippus  medicus  danabat  eas . nb& 
Sed  omnium  confenfu  ftomacho  utiliff.me  ludrcanmt : & mtetaneorum  ueftcatuq 
Llceranombus.Eft  K rapo  u.s  medica . Perniones  fetuens 

frigus  pellit  e pedibus  aqua  decodlus  . Et  uis  fetuens  podagris  enam  frigidis  mete 
Et  audum  tufum  cum  fale  cuicunq,  mtio  pedum  .Semen  ilhtum  & potum  m um 

contra  ferpentes&  toxica  faluute  effe  proditur.  A mulns  ^ 

in  uino  & oleo.Democntus  in  totu  ed  abdicau.t  m cibis  ptoptet  inflattono^D  ^ 
magnis  laudibus  extulit.Briam  uenerem  ft.mulanab  eo  gJ' 

Magifq,  fi  eruca  condiretur. Tofta  quoq,  arnculorum  dolor,  cum  adipe  prodriW^ 
ueffre  Fapum  in  amis  maxime  nafaturifruticofum: femme  candido  , dup  o 
3 papaulris.Hoc  ad  albicandam  cutem  m faae  totoq,  corpore  utuntur 

parimenfuta.Nam(ut  fuptadiximus)eru.:hordei:Si  tntict:& lupini  ra 

inutilis.  DE  Naporum  diffetetiis  & raphano  ftlueftti;&  de  raphano  f 

'S^Apo9t  duas  differeftias  & in  medicina  gtxci  feruant.  Angulofis  folio^t 
florentes:8i  quod  bunion  uocantipurgationibus  fominatu  K uelic*. 
utile  decoiftum  potu  ex  aqua  mulfaiuel  fucci  dtachma.Semen  dyfentencu 


xntu  m aqua  calida  c cyathis  qttuor.Sed  urina  inhibet:fi  nd  lini  femen  unabibatuc. 
Alterii  genus  buniada  appellant  & raphano  & rapo  fimile  . Seminis  prxclari  contra 
uenena:ob  id  & in  antidotis  utuntur  illo.Rhaphanu  fli  filueftrem  effe  diximus.Lau/ 
datiffimu  in  arcadiaiquanq  &C  alibi  nafciturmtilior  \irinx.  dutaxat  ciiciendx.C*tcro 
bilem  dcttahit.Prxtcrca  cortices  in  uino.Prxterca  qux  circa  cos  dida  funtiftomachu 
purgant.Picuitam  extenuant. Vnnam  concitant.Eft^ftiuofus  in  italiadc  armoracia 
uocant  fatiua.Sanui  uero  decodh  mane  poti  ad  ternos  cyathos:  cominuuci  & eiiaut 
calculos.lidcm  in  pofea  decodi  contra  ferpentium  motfus  illinuntur . Ad  tuflTf  etia 
mancieiunis  rhaphanus  prodefteum  meile.  Semeeoru  tofl:u:ipfuqj  cdmanducatu 
ad  lagaraponon.ln  aqua  foliis  eius  decodbs  bibere  ucl  fuccum  ipfius  cyathis  binis, 
contra  phlcgmom  ipfos  ilhncrc  tufos  utile.  Inchoantibus  uero  recentem  corticem 
cum  meile.  Veternofis  auteqaccrrimosmandcre.Semcnqjtoftumidein  contritu  cu 
meile rurpiriofis.Iidem& contra uenena  profunt.  OEteru  ceraftis fcorpionibus ad-- 
uerfatunuelipfo  femine  mfcrflis  manibus  impune  traiflabilibus.Impofico  thaphano 
fcorpiombus  monut'.  Salutares  & contra  fungosi  aut  hyftriominx  uenenaxque  ut 
Nicader  tradit.  Etcdtra  utfcu  quoqj  dari  Apollodori  duo  iubetfcyllarus&caretinus. 
Scyllius  femen  ex  aq  tritu itarentinus  fuccu.Licnc  item  extenuant.  locineri^funt: 
et  lumboru  dolonbus.Hydropicis  quoqj  ex  aceto  aut  fmapi  fumpti : dc  lethargias, 
Praxagoras  6L  iliofis  dandos  cenfct.Pliftoniccs  6C  cohds . Inteftinoru  ulcera  fanant. 
Ac  purulenta  prxcordioruifi  cum  meile  edantur.Quidam  ad  haec  coquere  cos  i luto 
illitos  malunt.  Sic  fic  fceminas  purgari.  Ex  aceto  & meile  fumpti  inteftinoru  animalia 
dectahunt.Item  ad  tertias ; decoiffco  eorum  poto  cum  uino  enterocelis  ^fiit.Saguine 
quoqj  inutilem  ficextrahunt.Medms ad hxc&  fanguinem excreantibus  codlosdari 
iubet, Et  puerperis  ad  laiflis  copia  augendam. Hippocrates  capillos  mulierii  deHuos 
fucari  rhaphanis . Et  fuper  umbilicum  imponi  contra  tormenta  uulus.  Reducuc  fifi 
cicatrice  ad  colorem. Semen  quocj;  ex  aqua  impofitum  fiftit  ulccraiqux  phagedenaf 
uocant . Democritus  uenerem  hoc  abo  ftimulari  putat . Ob  id  tortalTis  uoa  noccr& 
aliqui  tradidcrunt.Folia  qu*  in  oblongis  tantum  nafcuntur:  excitare  oculoru  aciem 
dicuntur. Vbi  uero  acrior  rhaphani  medicina  admota  fitihyfopum  dari  protinus  iW 
perant.Hxc  antipathia  cft.  Et  au  rium  grauicati  fuccum  rhaphani  inftillant.  Nam 
uomiruris  fumo  cibo  elTc  eos  utiliffimii  e.  Paftinacx  fimile  hibifcii  quod  molochen 
agrian  uocac:&  aliqui  pliftolochiam, Vlccnbusicartilagini : offibus  fraAis  medetur. 
Folia  cius  ex  aqua  pota  aluum  foluunt : ferpentes  abigunt.  Apu:  uefpaLUicrabronu 
i(fhbus  illita  medetur.  Radice  eius  ante  folis  ortu  erucam  inuoluunt  lana  coloris  que 
natiuii  uocant, Prxtctea  ouis  qux  foemtna  pepcrit.Strumifqj  uel  fuppuratis  alligat. 
Quidam  ad  hunc  ufum  auro  effodiendam  ccnfent.Caucndumc^  ne  terram  attigat. 
Cclfus  podagris  qux  fme  tumore  funtitadicc  eius  i uino  dcco<ila  imponi  iubet. 

DE  Staphylino  fiue  pafhnaca  gigidioiflC  rifcte:6d  fcfeliiiC  inula;8C  dc  cepe  fil^ 
ueftri.  Capitulum. V, 

y\  Ltcrum  genus  eft  ftaphylinosiquod  paftinacam  erraticam  uocant.Eius  femen 
-tV-contritum  fli  in  uino  potum  tumentem  aluum  6c  fuffocanones  mulieru  do^' 
lorcfqj  lenit  intancummt  uuluas  corrigat . Illitum  quoqj  paffiombus  uencri  carum 
prodeft.  Viris  uero  proded  cum  panis  portione  xqua  tritum.  Ex  uino  potum  cotra 
uentris  dolotcs.Pellit  dC  urinam.Et  phagedenas  ulceri  fiftic  recens  cu  meile  ipofitu. 
Vel  acidx  farinx  infpatfam  radicem  cius.  Dieuces  contra  iocincrisiaut  lienisiiliumi 
lumborum  : 6i  renum  uitia  cx  aqua  mulfa  dari  iubet . Qeophantus  & dyfentericis 
uctcribus.Philiftion  in  lad:c  coquit.Et  ad  ftranguriam  dat  radicis  uncias  quattuor, 
nx  aqua  hydropidsifimilitcr  & opiftotonicis:&  pleuccrias:&  comitialibus.Habetes 
eam  feriri  a ferpencibus  negantur.  Aut  qui  ante  guftaucrintmon  Ixdi.Percuffis  im-' 
ponitur  cumaxungia.FoIia  contra  cruditates  manduntur.Orphcus  amatorium  icffe 


ft  iphyliti3  cli,'a't;fortin’is  qu  onia  ucnerc  ftimulari  hoc  cibo  certum  cth.  Hco  coceptus 
a.b  uuare  aliqui  prodiderunt.  Ad  reliqua  ei  fatiua  pollet . Efficaric.r  tamen  Alueftr.s, 
Magifq;  in  pctrofis  nata  . Semen  fatiu-T  quoq;  contra  fcorpionu  uAuicxumojut 
pofea  falutare  eft  . Radice  eius  arcunfralpti  dentes  dolore  liberantur.Syria  in  ottis 
ooerofiffima. Inde  quoq;  eflprouetbiumgraicisiMultaryrorum  olera  . Simillimam 
ftauhybno  herba  ferit;  quam  alii  gigidion  uocat: tenuius  tamen  & amatius : eiufdcqj 
effedtus  eft.Coftum  crudumq,  (lomachi  magna  utihtatc.Siccat  enim  exalto  omnes 
humores  eius.Sifer  erraticum  fatiuo  fimile  cffcflu.Stomacnum  excitat.Fahi' 
diu  abdergit.Ex  aceto  laferpitiam  fumptfuaut  ex  pipere  & mulfoiuel  ex  garo;  utin.i 
cict(ut  Opinion  credit  )&uen(  rem.  In  eadem  lententia  eflJDiocles.Praitcrea  cordi 
coLienire  conualefcentium.  Aut  poR  multas  uomitiones  petqutiIe.Her.aclides  cocta 
argentum  uuium  dedit . Et  ueneti  fubinde  offenfantem  : xgtifq;  fe  recolligentibus. 
Hunc  Hefius  ideo  ftoinacho  utile  uideri  dixitiquonia'  nemo  tres  fiferes  edendo  con- 
tinuaret. Effe  tamen  utile  conualefccntibusiSC  ad  uita'  cranfeuntibus.  Satiui  pnuati 
fuccus  cum  ladle  caprino  potus  fiftit  aluum.  Et  quonia'  plerofq;  fimilitudo  nominu 
orxeorum  confunditiconteximus  & de  fereliifed  hoc  eft  uulgans  noticix.Optimum 
mafilienfe.  lato  enim  grano  8i  fuluo  eft. Secundum  xchiopicum  nigriu.s . Creticum 
odoratitrimil  omnium.Radix  iucundi  odoris  eft . Semen  eius  efle  & uultutes  didit. 
Prodeft  homini  ad  tuffim  ueterem  . Rupta  conuulfa:& in  uinoalbo  potum.Item 
opiflochonicis;8ciocineruuitiis;6C  tormimbus;& ftrangurixiduaruiauttriu  linguap 
menfura.Sunt  &foltauttlia;utqui  partus  adiuuent : etiam quadtupedum.Hoc 
maxime  pafci  dicuntur  cetus  pahturx  . Illinitur  & igni  facro.MuItum  in  fummo 
cibo  concodtionibus  confert  uel  folio  uel  femine.  Quadtupedd  quoqj  aluum  bait; 
fiuc  tritum  potui  mfufumifiue  mandendo  commanducatum  e fale.  Boummotbis 
medetur  uel  fi  contricuminfunditur.Inula  quoqj  a ieiunis  commanducata  dentes 
confirmatifi  ut  eruta  eft  terram  non  attigit . Condita  tuffim  emundat. Radicis  ucro 
decodtx  fuccus  tincas  pellit, Siccata  aute  in  umbra  farina  tufaSC  conuulfis:& inflati- 
onibus & arteriis  m;-detur . Venenatorum  motfus  abigit . Folia  ex  uino  lumborum 
dolori  illinunc".  Cepx  filueflres  no  fatiux  olfadiu  ipfo  & delachryinationi  8;  caligini 
medentur.  Magis  uero  fucci  inundlionc.  Somnum  etiam  facere  traduntur . Et  ulcera 
oris  fanate  comanducatx  cum  pane. Et  canis  motfus  uirides  ex  aceto  illitxiautficca: 
cum  meile  & uinoiita  ut  pofi  diem  tertium  foluancur  . Sic  & tritx  fanant. Tollam 
I cinerem  epiphoris  multi  impofuere  cum  farina  hordeacea.  Et  genitalium  ulceribus. 
Succo  & acatrices  oculorum  & albugines  8i  argemas  inunxere,  et  rerpcciummotfus; 
8d  omnia  uulnera : cum  melle.Item  auricularum  cum  lacie  mulierum  . Et  m iiHem 
fonitum  aut  grauitatem  emendantes  cum  adipe  anfcrmo:aut  cum  meile; ftillauete. 
Et  ex  aqua  bibendum  dederunt  repente  obmutefcentibus.In  dolore  quoq;  ad  dentes 
colluendos  inflillauererK  plagis  befliarum  omnium;priuatim  fcorpionii. Alopecias 
fricuereK  pforas  tufis  cepis. Codas  dyfentcricis  uefcendas  dedere. Et  contta  luraboj; 

dolores.  Purgamento  quoq;  earu  crem.ita  in  cinerem  illinentes  ex  aceto  fetpentium 
morfibus.In  ipfasquoq;  multipedes  ex  areto.  Reliqua  iter  medicos  mir.tdiuerfitas. 
Proximi  inutilia  effe  prxeordiis  Si  concodiom.Inflationemq;  Si  fitim  facere  dixciut. 
Afclepiadis  fchola  ad  ualidum  quoq;  colore  profici  in  cibo. Et  fi  fuccum  ieiuni  quo 
tidie  edant  firmitate  ualitudiniscuflodiri. Stomacho  utilia  effeiacfpiritus  agitatioi. 
Ventrem  moIlire.Haimorrhoidas  pellere  fubditas  pro  balanis.  Succu  cu  luceo  fcciii 
culi  contra  incipientes  hydropifes  mire  proficere. Item  contra  anginas  tutx  8£  me  e. 
Excitati  eifdem  lethargicos.  Varro  qua-  fale  aut  aceto  pifa  eft  arefadaque  uerroicu  is 
non  infeftari  audior  eft . 

PDE  Porro  fedliuo  & capitatoidC  de  allio.  Capitulum. vi . 

Orto  fedtiuo  qsfluuia  fanguinis  fifti  in  natibus  contrito  eo  obcuratis:uel  ga  ^ 


mixto: aut  mmtx.lMmM  abortu  profluuia  poto  fucco  cum  laftc  mulierum. 
Tuffi  ctia  ueteri  ac  peftons  8C  pulmonis  uitiis  medef.  Illitis  foliis  fanant' ambuflx 
epinyAdesitta  uocatut  ulcui  aciem  hebetans : et  in  angulo  oculi  perpetim  humor 
emanans.Quidam  eodem  nomine  appellat  pullulas  liuentesiac  noiSibus  inqetates. 
Et  alia  ulcera  cum  meile  trito.  Vel  belliarum  motfus  exaceto.Item  ferpentia  aliotil 

umacumfellecaptmoiuelparimenfuramulfi.Sttidorescumladle  mulietis.Capitis 

dolores  fi  m nares  fudaf.Dotmitutifue  i aure  duobus  fucci  cocleanbusmno  mellis. 
Succus  a:  ad  ferpentm  fcorpionuqj  iftus  in  poni  bibifcu  mero  & ad  lubo^r  dolores 
cd  umo  hemina  potus.Saguine  uero  exctea'cibus  8t  phthificis  ditlillatio'ibus  Idgis  uel 
fuccus  ex  ipfo  cibus  jidell.Ice  morbo  regio:  uel  hydropicis.  Et  ad  renum  dolores  cu 
ptifana:  fucco  acetabuli  menfura.Idem  motus  cum  meile  uuluas  purgat. TolVus  ueto 
editur  Si  contra  fungorum  uenena.  Imponitur  & uulnenbus.Venerem  llimulat.Siti 
fedat.Ebrietates  difcutit.Sed  oculorum  aciem  hebetare  ttaditur.Inflationem  quotj 

laceteiqux  tamen  IVomacho  non  noceattuenttemqimolliat.Vocifplendorem  affert. 

Capitato  maior  ell  ad  eadem  effertus. Sanguinem  reiiaetibus  fuccus  cum  caule;  aut 
thuris  farina  uel  acacia  datur.Hippocrates  Sc  fine  aha  mixtura  dan  iubet . Vuluafqj 
contrartas  aperiri  puut.Foecunditatem  etiam  foeminatum  hoc  cibo  augeti.Contritii 
ex  meile  ulcera  purgare.TulTim . Et  diflillationes  thoraas. Pulmonis  Sc  arteria:  fanat 
uitia  datu  in  fotbitione  ptifanat.  Vel  ctudum  ptaiter  capita  fine  panetita  ut  alternis 
diebus  fumatur.  Vel  fi  purulenta  excreantur.Sic  Sc  uoa'  uel  uenemfonoq;  multum 
confett.Capita  bis  aqua  mutata cortaaluum  fifluttSC  inflationes  ueteres. Cortex  de- 
tortus illitufqj  ifiat  canos.  Allio  magna  uis:  magnz  etiam  utilitates  contra  aquarii 
Scquotunltbet  locotum  mutationes. Serpentes  abigit  SC  fcotpiones  odore  . Atque  ut 
aliqui  ttadideteiSc  belliarum  dniii  irtibus  medetut.Potu  uel  cibo  uel  illitu  priuatim 
contra  hemorrhoidas  ptodefl . Cii  uino  reddit  uomitum.  Ac  necontra  ataneoni  aut 
murium  uenenatum  morfum  ualere  miremuriaconitum  quod  alio  nomine  patdali- 
anches  uocatut  depellit.  Item  hyofcyamum  contra  cami  morfus.Inqi  uulnera  cum 
meile  imponitur.  Ad  ferpentium  quidem  irtus  potum  cum  tellibus  fuis.  Elficacilfie 
ex  oleo  illinitur.  Attritifqj  cotpotii  partibus.  Vj  fi  uefica  intumuerit.Qui  Si  fufStu 
eo  fecundos  partus  euocati  exifhmauit  Hippocrares:cinere  eorti  cum  oleo  capitis  ul- 
cera manatia  fanitati  reflituens.Sufpiriofis  cortum  aliqui  ctudii  id  dedere  . Diocles 
hydropicis  cum  cetautea  aut  in  fico  duplici  ad  euacuandam  aluum.Quod  efficacius 
pridat  uindi  cum  coriandro  in  mero  potum. Sufpinbfis  aliqui  6C  tritu  i'  larte  dede/ 
tunt.Praxagoras  Sc  contra  morbum  regium  uino  mifcuit.  Et  contra  ileum  in  oleo  SC 
pulte  fic  illinens. Strumis  quoqj.AnriquiSc  infanientibus  dabant  crudum  . Diocles 
phreneticis  elixum.  Contra  anginas  tntum  imponi  SCgargatiffate  prodefl.Dentium 
dolorem  tribus  capitibus  in  aceto  tritis  imminuit.  Vel  fi  decorta  aqua  colluantur, 
addaturqi  ipfum  in  caua  dentium.  Aunbus  etiam  ithllatus  fuccus  cu  adipe  aferino. 
Phthiriafes  Sc  prurigines  potum. Tufu  item  cu  aceto  Sc  nitro.  Compefeit  diflillarides 
cum  larte  cortii  uel  tritum  permixtumue  cafeo  molli.  Quo  genere  et  raucitatem 
extenuat.  Vel  phthifin  in  fabz  fotbitione. In  totum  autem  cortum  utilius  ell  crudo: 
elixumqi  toflo.Sic  SC  uoci  confert . Tineas  SC  reliqua  animalia  interaneorum  pellit 
in  aceto  mulfo  codbim.Tenafmo  in  pulte  medetur.Temporu  dolonbus  illitu  elixu 
Sc  pullulis  cortum  cum  mclle:deinde  tritum.  Tuffim  cum  adipe  uetuflo  dccortu; 
uel  cum  larte.  Aut  fi  fanguis  etiam  excteef:uel  purulcu  fint.Et  pituitz  fub  pruna 
cortum  potum  Sc  cum  mellis  pari  modo  fumptum.Conuulfis  Sc  ruptis  cum  fale  Si 
oleo. Nam  cum  adipe  tumores  fufpcrtos  fanat. Exttahitfiflulis  uiria  cum  fulphure 
^ tefina  etiam  harundmes  cum  pice. Lepras  lichenas  lentigines  exulcerat. fanatqj  cu 
origano.  Vel  anis  eius  ex  oleo  SC  garo  dlitus. Sic  SC  faaos  ignes.  Sugillata  aut  liue- 
tia  ad  colorem  reducit.  Combuflum  ex  meile  credunt  Si  comitialem  morbum  fanate: 


fiquis  eoin  abo  utaturtacporionc. Quartanas  quo^  excutere  potu  caput  unucfi 
lafcrpitu  obolo.In  umo  auftcco  tufrim . Et  alio  modo  acceptu  .Suppuratidcs  qntif/ 
libet  fanat;fca<fla!  mcocJlu  fab®  atqj  in  abo  fumptu  donec  fanitatcm  reftituat.  Faat 
6C  fomnos  atqj  in  totum  rubicundiora  corpora.  Venere  quoqj  ftimulac  cu  coriandro 
uiridi  tritum  potuqi  e mero.  Vitia  eius  funt:q»  oculos  hebetattinflationes  facit.  Sto^ 
machum  Udic  copiofius  fumptum.Sttim  gignit. Geterum  contra  pituita  & gallin* 
dC  gallinaceis  prodcft.Mixtum  farre  in  cibo  sumentis  urinam  rcddete.  Atcj  non  cor/ 
queri  traduntjfi  eo  trito  natuta  tangatur. 

DE  Laiituca  filuatica  fiue  capnna  6C  efopo  & ifati:  fii  ladhica  filueftri.  Ca.vii. 

LA(ftuc;e  fponte  nafcentis  primum  eft  genus  eiusiquam  caprinam  uocant.qua 

pifccs  m mare  deiec^ta  ptmus  necant  qui  funt  in  proximo*Huius  lac  expiffatu 
mox  in  aceto  pondere  obolorum  duum:  adieifto  aqux  uno  cyatho  hydropicis  dacur. 
Caule  di  follis  contufis  afperfo  fale  nerui  inrifi  fanatur.Eadem  trica  ex  aceto  colluu 
matuiinis  bis  cmenfeidentiu  dolorem  prohibet.  Alte^d  cfl:  genus: quod  grarci  efopon 
uocant.Huius  folia  trica  dC  cum  polenta  illita  ulcenbus  medentur*.  Hic  in  atuisna/ 
fcicur. Tertium  genus  efl:  in  filuis  nafc^rifacin  uocanC.  Huius  folia  trita  cum  poltta 
uulnenbus  profunt.  Quarto  mfedtores  lanarum  utuntutrquod  filuacicum  uocant. 
Simile  erat  lapato  foliis:nifi  q»  plura  habet:&  nigriota.Saguinem  fiftit.Phagcdenas 
dC  putrefcencia  ulcctaiqui  rcrpuntifanac.Itcm  tumores  ante  fuppurationem.  Cotta 
ignem  facrum  radice  uel  foliis  prodeft:uel  ad  lyenes  pota.Harc  propria  figulis.  Com/ 
munia  autemifponte  nafcentibusicandor  caulistinterdu  cubitali  longitudinc.thyrfo 
6c  follis  fcabricia.  Ex  his  rotunda  folia  dC  breuia  habentem  fut  qui  hiecariam  uocent: 
quoniam  accipitres  fcalpendo  eam : fuccoqj  oculos  tingendo  obfcuricatem  cu  fcTere 
difcutiant.Succus  omnibus  candidus:  uiribus  quoq?  papaueri  fimilis.  Carpitur  pec 
melTes  incifo  caule. Conditur  fuTtili  nouo:ad  multa  priclarus.  Sanat  omnia  oculo^ 
uitia  cum  latfte  mulierum. Arcet  nubeculas:acatncestaduftionefqj  omnes:pr2apuc 
caligines.Imponitur  etiam  oculis  in  lana  contra  epiphoras.  Item  fuccus  aluu  purgat 
in  pofea  potus  ad  duos  obolos. Serpentium  itilibus  medetur  inuino  potus . Et  folia 
tofta  thyifufq)  tnti  ex  aceto  bibuntur.  Vulneri  illinuntunmaxtme  contra  fcorpionu 
ic^his.  Verum  cocta  longiam  commixto  uino  ex  aceto. Aliis  quoqj  uenents  rcfiftum! 
exceptis  qui  ftrangulando  necant:aut  iis  qui  ucfici  nocent : ite  pfimythio  excepto. 
Imponunt  6C  uentri  ex  meile  atqj  aceto  ad  detrahenda  uitia  alui.  Vrini  difficultates 
fuccus  emendat.  Cratenas  cum  & hydropicis  obolis  duobus  in  aceto  cyatho  uini  dari 
iubet. Quidam  dC  e fatiuis  colligunt  fucco  minus  efficaci.  Peculiares  earum  uires  pd 
iam  difti  funt.  Somnum  facicnduuenetemi^  inhibendi:  iftum  rcfrigerdduftoma/ 
chum  purgandi : fanguinem  augendi. Nunc  non  pauci  reftantrquoniaSiiflaooncs 
difcunuc.  Rudlufcjj  lenes  faciunt. Concotihones  adiuuant. Cruditatem  ipfi  nequa^ 
faciunt , Nec  ulla  res  maiorem  m cibis  auiditatem  incitatrinhibetqj. Eadem  in  caufa 
alterutrinqj  modus  cft.Sic  dC  aluum  copiofiores  foluunt . Modici  fiftunc.Lenciam 
pituiti  digerunt.  Atqj  ut  aliqui  tradidctuntifenfum  purgant.Stomachos  dtffolutos 
uciliffime  adiuuant . Vrini  ufus  adiuuant  fii  oxyporoboli  afpcritatem  addico  duld 
acrementum  aceti  temperantes. Si  craffior  pituita  fit:fcyllitc  aut  uino  abfinthite.  Si 
dC  tuffis  fenriarurihyTopiteadmixco.Dantur  cocliaris  cum  intubo  erratico. Et  ad  du/ 
riciam  pricordtoi^. Dantur  6^  melancholicis  candidi  copiofiores.Etad  uefici uitia. 
Praxagoras  & dyfentencis  dedit. Ambuftis  quoqj  profunt  recentibus  priufq  puftul® 
fiant:cum  fale  illiti. Vlcera  etiam:qui  ferpunticocrcent  initio  cum  afTo  nitro. Mox 
in  uino  triti.  Igni  facro  illmuntur.Conuulfa&  luxata  caulibus  tritis  cumpoletaex 
aqua  frigida  leniunt.Eruptiones  papulam  ex  uino  Sc  polentaJn  colcra  quoqj  coibas 
patellis  dederunt.  Ad  quod  utiliffime  qmaxie  cauleifed  aman.Quida  laiite  ifudut. 
Dcferuefadti  ii  caules  dC  ffomacho  utiliffimi  traduntur . Sicut  fdno  fic  fatiua  mixic 


laihici  K amara  lataefqjtqua^mecomdem  uocauimus.Hoc  lat  &ocuIoram  claritati 
cum  muliebn  ladle  uciliffimum  cffe  ptscipiturrdum  tcmpeftiue  capiti  inunguntur 
Oculorum  quoq,  urtiis  qus  fngotein  trs  faOi  funt.  Miras  Sc  alias  inuemo  laudes’ 
Thoraas  etiam  uitus  prodelTeinon  fecus  q ambtotonum  cum  meile  attico.Purgati 
& feminas  hoccibo.Semen  fatiuarum  contra  fcorpiones  dari.Semine  trito  ex  uino 

poto &Iibidinuimagmationesmfo'nocompercit.Teta-tes  aquas  nonnocere  lacSuca 

edentibus. Quidam  tamen  ftequentiores  in  cibo  officere  claritati  oculoK  tradiderut 

de  Generibus  betae&rntubis  81  achorioacferigeneraduo.  Capitulum-viii 

NEc  beta  fine  remedio  eft  utraq,.Siue  cad.ds  flue  nign*  radix  reces  & madefafta 
fufpenfa  funiculo  contra  ferpentium  morfus  efficax  effe  dicitur. Qndida  beta 
coiSa  & cum  allio  crudo  fumpta  contra  tineas.Nigne  radices  ita  in  aqua  codlai  pruri.- 
ginem  tolliit.Atq!  in  totum  efficacior  effe  traditur  higra.  Succus  eius  capitis  dolores 
ueteres  8C  uetcigincs.  Item  fonitum  aurium  fedat  infufus  iis.  Ciet  unnam.  Medetur 
dyfenteticis  inieclaict  morbo  regio.  Dolores  quoq,  dentium  fedat  illitus  fuccus.Et 
comta  ferpentium  idtus  ualet:  fed  huic  radici  duntaxat  expreffus . Ipfaueto  decoila 
pernionibus  occurnt.Albsfuccus  epiphoras  fedat  fronte  illita  . Aluminis  paruo  ad' 
mixtoiigne  facru.Sine  oleo  crita  licet  aduftis  medetut.Et  cdtta  eruptiones  papulatu 
cocta.  Eadem  contra  ulcera  qu®  ferpunt.Illinitur  dc  alopeciis  crUda.Et  ulcenbus  qu* 
in  capite  manant. Succus  eius  cum  meile  nanbus  inditus  caput  purgar.Coquitur  6i 
cum  lenticula  addito  acecoiut  uentte  molliat.  Validius  coiSa  flurtuationes  ftomachi 
fiffic  uentns.Efl&beta  filueilrisiquamlimonion  uocant.Alii  neurodenimulcum 
minoribus  tenuiotibufqj  ac  denfionbus  foliis. Vndecim  f*pe  caulium.  Huius  folia 
ambuffis  utilia.guttannaafttingunt.Semen  acetabuli  menfuta  dpfenteticis  ^deft. 
Aqu*  e radice  codtx  maculas  ueftium  eluere  dicucuri  itemqj  membranarum, Intubi 
quoqj  non  extra  remedia  funt.Succus  eorum  cum  rofaceo  & aceto  capitis  dolores  le' 
nit.Idemq;  cum  umo  potus  locineribus  & uefici  8c  epiphoris  imponitur.  Erraticum 
apud  nos  quida  ambugiam  appellauere.In  leg^qito  achorium  uocant  quodfilueffie 
fit.Satiuum  autemfermiquod  e minus  & uenofius.Cichorium  refrigerat.  Inde  cibii 
fumptum&  illitu  colleiffionesifuccufq!  decodi  uentre  foluit . locmeri  SC  renibus  SC 
ftomacho  prodeft.Iceqj.  fi  in  aceto  decoquaturiunna;  tormina  difcutit . Item  motbu 
regium  e mulfoi  fi  fine  febre  fic.  Veficam  adiuuat.  Mulierum  purgationibus  quidem 
dccoeium  in  aqua  adeoprodeftiut  emortuos  partus  trahat.  Adiiaunt  magi  fucco  to' 
nus  cum  oleo  purtos  fauorabiltoresfietiiSd  qute  uellnt  facilius  impetrate.Quod  qde 
propter  fingularem  ialubritate  aliqut  chrellon  appellantialii  pancracion.Et  filueffic 
genus  alii  edypnoida  uocantilatioris  folli.  Stomachum  dilfolutum  aflnngit  codla* 
Crudaqi  fiffit  aluu.Etdyfentenas  prodefl  magis  cum  lente. Rupta  SC  cduulfa  utroqj 
geneteiuuatut.Item  quibus  genitura  ualitudims  morbo  effluat.Seris  SCipfaladlucs 
l imillfa  duu  generu  ell.  Siluellns  melior.  Nigra  ifta  SC  ^ffiua. Deterior  hybetnaide  ca' 
didiot.Vctaqi  tamen  ftomacho  utililfimaipraccipue  quem  humor  uexat.  Cum  aceto 
in  abo  refrigerantiuel  illitte.dilcutiuntq;  Sc  alios  qftomachi.Cum  polenta  filuefttiii 
tadices  ftomachi  caufa  fotbentur.  Et  cacdiaris  illinuntur  fuper  fimftram  mammam: 
&ex  aceto. Omnes  hae  fle  podagneis  utiles:  etfanguinemreiicientibus  . Item  quibus 
genitura  fluit  1 alterno  dierum  potu.  Petronius  Diodotus  qui  antilegomcna  fcripfit: 
in  totudamnauit  feriam  multis  modis  arguens.  Sed  alio^i  omnium  opinio  refiftic. 

BDE  Braffica  Sc  lapfanaiSc  de  braffica  maria  SC  fcylla  fle  de  bulbis  fle  bulbine.  Ca.ix. 
Rafficae  laudes  longum  eft  e.xequi:cum  fle  Chryfippus  medicus  pnuatf  uolume 
ei  dicauent  per  fingula  membra  hominis  digeftum:  et  Dieuches.  Ante  omnes 
autem  Pythagorasifli  Cato  non  parcius  celebrarint. Cuius  fententia  uel  eo  diligentius 
petfcqui  par  eftiut  nofcatur  qua  medicina  ufus  fit  annis  fcxcenris.In  tres  fpecies 
diuifete  eam  graci  antiquiffimi.Cnfpamiquam  felinada  uocauetunc  a fimiltudine 


api!  foliorumiftomacho  util«n:alumn  modice  mollientem-  Altera  clcan  latis  foliis 
e caule  cxeuncibusmndc  caulodcn  quidam  uocauere:  nulliu»  in  mediana  momenti. 
Terna  cfl:  proprie  appellata  crambe:  tenuioribus  foliis  &C  fimpliabus:  dcnfiirmiirquc 
amarionfed  efFicaciffima.Cato  cnfpam  maxime  probat:  dem  lenem:  gra'dibus  fohis 
caule  magno, ProdefTe  tradit  capias  doloribus : oculoru  caligini : fcintiUadonibufqj 
uel  ftomachi  pr*cordiis.Crudam  ex  aceto  6C  meUe:coriandro:ruta:menta.Lafens  ta' 
dicula  fumpta  acetabulis  duobus  matutino.Tantamqueeffeuimiutqui  terant  hac: 
ualidiores  fieri  fe  fentiam.Ergo  uel  cum  uino  tritam  forbendam:  uel  ex  olei  mtindhi 
fumendam.  Podagrsc  autem : morbifqj  .articulariis  illini  cum  ruese  coriandri  & falis 
mica  hordei  fanna,  Aq  quoqj  eius  decodtameruos  arciculofqj  mire  luuan.Sifoueant 
uulnera  dC  recentia  dC  uetera.Etiam  caranomata  qua:  nullis  aliis  medicamens  fanan 
pofTint.Foueri  prius  aqua  calida  iubet : ac  bis  die  tritam  imponi . Sic  etiam  fiftulas 
eluxatas  & tumores  euocatitquzc^  difeuti  opus  fit.Infomma  etiam  uigiliafq)  tollere 
decotfta  fi  leiuni  edant  qplutimam  ex  oleo  fic  fale»Tormina  fi  deco<fta  ite^  decoquat: 
addito  oleo  6C  fale  cumino  polenta. Si  ita  fumatur  fine  pane:magis  ptofutura.lnter 
reliqua  bilem  detrahit  per  uinum  nigrum  pota . Qum  dC  urinam  ems  qui  brafficam 
potanda  zflimauencalTeruah  iubet. calefarflamqi  ncruis  remedio  effe.  Verba  ipfius 
fubiiciam  ad  exprimendam  fetenam. Pueros  pufillos  fi  laues  illa  urinatnuq  debiles 
fieri.  Aunbus  quocj}  ex  uino  fuccum  bralTicz  tepidum  inftillan  fuadet.  Idqj  ena  tar' 
ditaciaudientium  prodeffe  affeuerat.Et  impetigines  eade  fanate  fine  ulcere.  Gcaco^* 
quoqj  opioncs  lam  dC  Catdis  ca  poni  couemc  i iis  dutaxat:quz  ille  prajtermifit.Btlcs 
detrahere  non  percodtam  putanc.Icem  aluum  foluere  . Eademqj  bis  codam  fifterc. 
Vino  aducrfan:ut  inimicam  uicibus, Antecedente  m cibis  caueti  ebrietatem . Poftea 
fumpta  crapulam  difcuti.Hunc  cibum  SC  oculorum  claritati  conferre  multu.  Succo 
ucto  cruda;  angulis  uel  cantum  tadis  cum  atcico  melle:plurimum . Facillime  edeoq, 
Cxboqj  eo  fenfum  purgan.Erafiftrati  fchola  clamacimhil  effe  utilius  ftomachoinei-' 
uifcp.Ideo  paralytias  dC  tremulis  dari  iubec:dd  fanguinem  excreantibus, Hippocrates 
coeliads  dyreccricis  bis  codamcumfalc.Iccmadtcnafmonfidtenumcaufas.  Ladis 
quoqj  ubertatem  puerperis  hoc  cibo  fieri  iudicans.Et  purgationem  foeminis. Crudus 
quidem  caulis  fi  edatur:  pattus  quoqj  emortuos  pelli. Apollodorus  aduerfus  fugo^ 
uenena  femen  aut  fuccum  bibendum  ccnfet.Philiftion  opifthotonicis  fuccii  ex  ladlc 
caprino  cum  fale  SC  mellc.Inuenio  5c  a podagra  liberatos  edendo  cam  dccodaqj  ius 
bibendo.Hoc&  cardiaas  dacum;&  comitialibus  morbis  addico  fale. Item  fpleneticis 
in  umo  albo  per  dies. xl.Iidericis  necnon  &C  phreneticis  radicis  crudz  fuccii  gargarif 
fandum bibendumqj  demonftrat.  Contra  uero  fingultus  cum  coriandro  &:aneco& 
meile  ac  pipere  fid  aceto, Illitam  quoqj  prodeffe  inflationibus  ftomachi.Iceferpcnim 
idibus.Et  fordidis  ulcenbus  acuecuftis;uel  ipfa  aqua  cum  hordeacea  fanna.  Succu 
ex  aceto  uel  cii  foeno  grzco.Sic  aliq  6C  articulis  podagris  fponut.Epinydidas  dCqcqd 
aliud  ferpit  m corporcampofica  leuat.Itcm  repentinas  caligines.  Has  6ifi  manditur 
ex  aceto. Sugillata  ueto  alios  liuores.Pura  illita  lepras  &C  pforas  cu  alumine rotudo 
ex  aceto, Sic  SC  fluentes  capillos  retinet. Epicharmus  icfliii  ^ genitalium  malis  hanc 
uciliffime  imponi  afferit. Efficacius  eandem  cum  faba  ttita.Itcm  conuulfis  cumruta. 
Contra  ardorem  febrium  6C  ftomachi  uitia  femma  6C  ad  fecundas . Et  muns  aranei 
morfus:foliorum  aridorum  farina  alterutra  parte  exmaniuit . Ex  omnibus  braffica: 
generibus  fuauiffia  eft  quin  et  mutilis  habef.difficihs  in  coquedo  et  renibus  cotrana. 
niud  quoqj  non  eft  omittendum  aquam  decodlz  ad  tot  ufus  laudatam  fcccrc  humi 
cfTufam.Scitpmm  brafficz  aridorum  cinis  inter  cauftica  intelligicur.  Ad  coxedicum 
dolores  cum  adipe  uetufto. Ac  cum  lafere  et  aceto  luicempfilochn  euulfis  illitus  pi 
lis:nafa  alios  prohibet.Bibitur  et  cum  oleo  fubferuefatflus:  uel  per  fe  elixus  adeon' 
uulfaec  tupta  intusilapfumqj  ex  alto. Nulla  ergo  funt  crimina  btafliczflmmo  «ero 


apuJ  eofJem.Animx  grauttatcm  facere.  Dentibus  etgingiuis  nocere.  Et  in  xeypto 
propter  amaritudine  nd  eftur.Silueftris  fiue  erradcat  immenfo  plus  effeiSus  laudat 
Cato.  Adeo  ut  anda:  quoq,  farinam  in  olfaiftono  colledlam  uel  odore  ta-tum  natibus 
adhibito  uitia  oriumigrauem  olentiamqi  fanate  affirmet.Hanc  alii  petteam  uocant- 
inimiciiTimam  umoiquam  ptaicipue  uitis  fugiat. Aut  fi  non  polTit  fugereimoriatur 
Fdia  habet  bma  rotuda  pua  lema  piatis  oleris  fimilior.  Candidior  fatiua  Si  hitfutiot. 
Hanc  inflationibus  meden.Melancholicis  quoq,  ac  uulnenbus  recentibus  cu  meile- 
ita  nefoluantut  ante  diem  feptimum.Sttumis  fiftulis  in  aqua  co'ttitam  Chryfippo 
aurtote.Et  alii  compefcere  mala  corpons  qux  ferput : nomas  uocant.Ite  exaefc^na 
abfumete.Cicattices  ad  planum  teducere.Ons  ulcera  Si  tonfillas  manducata' & coifta- 
fuao  gargaoiTato  cum  meile  tollere . Ite'  pforas  Si  lepras  uetetes  ipfius  tribus  ptibus 
cum  duabus  aluminis  in  aceto  acti  illitis.Epicharmus  fatis  eam  efle  contra  canis  ra^ 
biofi  morfum  imponi.  Melius  fi  cu  lafere  Si  aceto  acri.  Necari  quoq;  canes  ea  fi  det 
ex  catne.Semen  eius  tortum  auxiliatur  contra  feqientesifiingoriiqi  uenena.  In  tauri 
figuine  folia  coirtaifpleneticifq;  in  obo  data&  cruda  illita  cu  fulphute  Si  nitto  j fut. 
Item  mammatum  duritii.  Radicum  anis  uux  i fauabus  tumenti  taiftu  medetur.  Et 
parotidas  cum  meile  illitus  repnmit.SeqiKium  motfus  fanat.  Virium  braflic*  unu 
Si  magmi  argumetu  addemus  Si  mirabile.  Cturt*  fi  occupe't  intus  uafa  dnia  in  qbus 
aqus  feruentiintantuutnonfiteas  auellereifi  brartica  in  hia  decoquafiabfcedunt. 
Inter  filueftres  braflicas  Si  lapfana  ertipedalis  alritudinisihirfutis  foliisifinapi  fimih 

hmisinifi  candidior  efletflote. Coquit  icibo.aluumleniteremollit.  Marina braffica 
Uthementiflimeex  omnibus  aluumaet. Coquitur  propter aaimoniam  cum  pingui 
catneiftomacho  inimiciflima.Scyllatu  in  mediana  alba  ertiqux  mafculus.Fceminx 
nigrx.Scplla  qus  candidiflima  fueritiutiliflia  erit.  Huic  aridis  tunicis  direptis  quod 
reliquum  e uiuo  ert  confutum  fufpenditut  lino  modicis  intemallis.Portea  arida  fm' 
fta  i cadum  aceti  qafpertimi  pendentia  immetguntunita  ne  ulla  parte  uas  cdtingat. 
Hoc  fit  ance  folrtitium  diebus.xlviii.Gypfo  deinde  oblitus  cadus  ponitur  fub  tegulis 
totius  diei  folem  accipietibus.  Poft  eum  numeru  dierum  tollitur  uas.Scylla  eximit' 
Acetum  tr.anffunditur.Hoc  clariorem  oculorum  aciem  facit.Salutare  ert  ftomachi 
laterumq,  doloribus  parum  fumptu  bims  diebus. Sed  tatauis  eftiut  auidius  hauftii 
extindbeanimxmometo  aliquo  fpedem  pra:bcat.Prodeft&;  gingiuis  Si  dentibus  uel 
per  fe  cdmanducaca.Tineas  ac  reliqua  uentris  animalia  pellitiex  aceto  Si  meile  fupta. 
Linguz  quoq,  recens  fubieifta  prxftatine  hydropici  fitim  fentiant.  Coquit'  plunbus 
modisiin  olla  qux  coniiciatut  in  clibanum  aut  fumumiuel  adipeiaut  luto  illitaiaut 
fruftatim  in  patinis. Et  cruda  ficcacurideinde  condditur.  Coquiturq,  in  aceto.  Tum 
fetpentium  iirtibus  imponitur. Torta  quoq,  purgaturiac  mediu  eius  iterum  in  aqua 
coquif.Vfus  ficcoda  ad  hydtopicosiurinamdenda  tribus  obolis  cum  meile  8c  aceto 
pota.Icem  fpleneticos  Si  ftomachicos:  fi  non  fentiant  ulcusiquibus  inatet  abus.Ad 
torminaitegios  morbos:  turtim  uetetem  cum  fufpirio.  Difcutit  Si  ex  foliis  rtrumas; 
qdrinis  diebus  foluta. Furfures  capitis  Si  ulcera  manantia  illita  ex  oleo  coirta.Coqtur 
Si  mmellecibi  gratiaimaxime uti coirtionem facias.  Sic SC interiora  purgat . Rimas 
pedu  fanat  in  oleo  cotHaflC  mixta  tefmx.Seme  eius  lumbo^  dolori  ex  meile  iponit'. 
Pythagoras  fcyllamin  limine  quoq;  ianus  fufpenfa  malomm  medicametoj:  itroicu 
pellere  tradit.Caiterum  bulbi  ex  aceto  Sc  fulphure  uulnenbus  in  facie  medentut.Pet 
feuero  triti  neruorum  conttatllionem.Et  ex  uino  porrigines. Succum  cu  melleicanu 
morfibus.Erafirttato  placet  cum  pice. Sanguinem  idem  eos  firtere  traditillitos  cum 
meile. Alii  fi  enanbus  fluat:  coriandtu  Si  farinam  adiiriunt. Theodorus  Si  lichenas 
exaceto  bulbis  curat.  Et  etumpenria  in  capite  cum  uino  aurtero  aut  ouo.Et  bulbos 
epiphoris  idem  illinit:  jcficlipitudinimedetur.Eorumc^  uiriaqu*  futfadetubetes; 
maxime  in  fole  illicis  cu  meile  Si  nitro  emandac.Lenrigmem:cu  uino  aut  cu  cumino 


co<ais.VuInenbus  quo9  mireprofut  ptt  fe.  Aut  ut  Damion  cx  mulfo:  fi  quinto  dij 
foluant^.Iirdem  SC  auriculas  fraftas  cutat.Et  tertium  pituitas.Jn  articulo5idolonbQs 
mifcct  fanna.In  uino  coirti  illiti  uentn  duriciam  pracordioru  emolliut . Dyreteticii 
in  uino  ex  aqua  cxlefti  temperato  dant'.  Ad  conuulfa  intus  cum  filphio  pilulis  fab* 
magnitudme.Adfudoretufi  illinunt'.Netuis  utiles.Ideoac  paralyticis  dantutiuxta 
in  pedibus.Quifunt  tuffi  ex  his  citiffime fanant  cum  meile  & fale.  Venerem  made 
megaricirtimulat.Horrefii  partu  cum  lapaautpaflo  fumpti.Siluertres  interaneoji 
plagas  Si  uiria  cum  filphio  pilulis  deuoratis  fedant.  Et  fatiuoru  femen  contrapha. 
langia  bibitut  in  uino.Ipfi  ex  aceto  illinut  contra  ferpentium  idtus.Semen  antiqui 
bibendu  infamentibus  daba't.  Flos  bulboru  tritus  cruru  maculas  t uarietatefq,  ignt 
faiftasemedat.Diocles  oculos  hebetari  ab  iis  putat.  Elixos  alTis  minus  utiles  aiiaut 
elTe.Si  difficile  concoqui  exui  uniufcuiufqj  naturae . Bulbinem  gtaici  uocant  herbam 
paracx  foliisirubicudo  bulbo.  Ha:c  traditur  uulnenbus  mire  utilis  duntaxat  recenti/ 
bus.Bulbusiquem  uomitotium  uocantab  cffeirtuifoha  habet  nigra  exteris  longiotai 
uciliffimus  ftomacho  cibus. 

DE  Afparagis  & corruda  dtlibyco &horminio.  Ca.x. 

ASparagi(ut  cradicur)curhino  quidem  addito  inflationes  rtomachi  coli^  difcii/ 
tiunt.  Ventre  leniter  molliunt.Peiftoris  & fpin®  doloribus:  mtertinoiuq.  uitiis 
ptofunt.  Vmo  cum  coquiitut  additoiad  lumborum  BC  renum  dolores.  Semen  trium 
obolorum  ponderetparre  cumini  bibitur.  Venerem  flimalant.  V rinam  cient  utiliffie 
ptxterq^  ueficam  exulcerant.  Radix  quoqj  plurimorum pta:dicatione  trita&in 
umo  albo  pota  calculos  quotj  exturbat.Lumborum  Si  renum  dolores  fedat.  Qiiidi 
ad  uulux  dolorem  radicem  cum  uino  dulci  propinant. Eadem  in  aceto  decofta  cotca 
elephantiam  proficit.  Afparago  trito  cum  oleo  perundlum  pungi  ab  apibus  negant. 
Siluertrem  afparagum  aliqui  cotrudamialiqui  libycumuocanc:atcia  horminium. 
Huius  ad  fuptadiaa  omnia  efficaaor  uis:8i  candidiori  maior . Regium  morbum  ex/ 
tenuant.  Veneris  caufa  aquam  eorum  decoirtam  bibi  iubent  ad  heminam.  Ad  idem 
& femen  ualet  cum  aneto  tritum. Temis  utrunq!  obolis  datur. Et  ad  ferpetium  iiSus 
fuccus  decodlus.Radtx  quoqj  raifcetur  radici  marathri  inter  efficaciffima  auxilia.  Si 
fanguis  per  urinam  reddatur  femen  afparagi  & apii  8C  cumini  ternis  obolis  in  umo 
cyathis  duobus  quinis  diebus  Chrifippus  dari  iubet . Sic  St  hydropicis  contrariu  ciTc 
quauis  urinam  moueattdocet.Item  ueneri.  Vcficx  quoqj  nifi  codlii  aqua.  Si  anibus 
deturioccidit  eos.In  uino  decodte  radins  fuccus  fi  ore  contineatutidentibus  mederi. 


DE  ApioSCapiartrot&heliofilinorflioreofelino.  Ca.xi. 

A Pio  gratia  uulgoert.Nanqj  rami  largis  portionibus  periuramnatant.  Etinco' 
dimentis  peculiarem  gratiam  habent. Prteterea  oculis  illitum  cum  mellelita  ut 
fubinde  foueantut  feruenti  fucco  decodtiialiifqj  membrorum. Epiphoris  per  fe  mlu 
aut  cum  paneuel  polenta  impofitum  mire  auxiliatur . Pifces  quoque  fi  xgtotent  in 
pifcinis:  apio  uindi  recreantur.  Verum  apud  eruditos  non  aliud  erutum  terra  m ma' 
iore  fentenriarum  auiHoritate  eft.Dirtinguitur  fexu.  Chryfippus  focminam  efledirit 
ctifpioribus  foliis  Si  dunsicraffo  cauletfapore  acri  Si  feruido.Dionyfius  matenigtioe 
remibreuioris  radicis luermiculos  gignentem. Ambo  neutrum  ad  cibos  admittenou: 
immo  omnino  nefas.Nam  id  defuniSotum  epulis  feralibus  dicatum.  Ipfius  quo(| 
uifus  claritati  inimicu.  Caule  foeminae  uermiculos  gigni. Ideoqj  eos  qui  edcrintiileri/ 
lefcere:  mares  foeminafue . In  puerperiis  ucro  ab  eo  abo  comitiales  fieri  qui  ubera 
hauriunt. Innocentiorem  tamen  effe  marem. Eaqj  caufa  eft  ne  inter  nefartos  ftuticcs 

damnetur.  Mammatum  duriciam  impofiris  foliis  emollit.Suauiores  aquas  potui 

incofrtumprxrtat.Succo  maxime  radicis  cum  uinotluborum  dolores  mitigat . to 


iure  inftillatoigrauitatem  aurium. Semmc  urinam  aet:mcnftrua:ac  fecudos  partus. 
Et  fi  foueantUE  fcmfe  decodo  fugillata  reddit  colori:cum  oui  albo  illitum.  Aut  ex  aq 
coiluin  pomm9  renibus  medetur.In'ftigida  tritumoris  ulceribus.Semen  cum  uino 
uel  radix  cum  ueteri  uino  uefic*  calculos  frangit . Semen  datur  ex  tnbus  cyathis  ex 
uino  albo.  Apiaftrum  Higinus  quidem  meliffophylon  appellat.Sed  in  cdfeffa  dam- 
natione eftuenenatum  in  fardinia. Contexenda  enimfunt  omnia  ex  eodem  nomine: 
apud  grxeos  pendentia.Olufatrum  quod  hippofelmum  uocanttaduerfatur  feorpio^ 
nibus.Poto  femine  torminibus  interaneis  medetur . Itemque  difficultatibus  urinx 
femen  eius  decocitum  ex  mulfo  potum.  Radix  eius  in  uino  decodla:calculos  pellit  & 
lumborum  ac  lateris  dolores. Canis  rabiofi  motfibus  potum  5c  illitum  medetur. 
Succus  eius  algentes  calefacit  potus.Quartum  genus  ex  eodem  faduntaliqui  oreo^ 
felinon  alio  frutice  retfto  femine  cummo  fimile.  Vnnx  Bc  menftrms  efficax.Heliofe 
lino  uis  ptiuata  contra  araneas . Sed  de  oteofelmo  foeminx  purgant'  e uino . 

DE  Petrofelino  &oamo.  Ca.xii, 

A Lio  genere  petrofelinon  quidam  appellant  in  faxis  natum.Ptxcipuum  ad  uo> 
micas  coclearibus  binis  fuccf  additi  m cyathum  marrubii  fucci:acque  ira  aqux 
calidx  tribus  cyathis.  Addidere  quidam  bufelmon  differens  breuitace  caulis  a fatiuo 
& radicis  colore  tuffo  eiufdemcffedus . Prxualere  contra  ferpentes  potum  6c  litum. 
Oamum  quoque  Chryfippus  grauiter  increpuitrinutile  effe  dicens  ftomachoiurinx: 
oculorum  quocjj  claritati . Prxterea  infaniam  facere  dc  lethargicos  6i  iocineris  uitia. 
Ideoqi  capras  id afpernari.  In  hominibus  quoqj  fugiendu  cenfet,  Adiiaunt  quida 
tritum  fi  operiatur  lapidejfcorpionem  gignere. Commanduca  tum  6C  in  fole  pofitum 
uermes  afferte.  Alii  uero  fi  eo  die  feriatur  quifpiaa  fcorpide  qui  edent  odmu  ; fanari 
non  poffe . Quinimmo  tradunt  aliqui  manipulo  odmi  cum  cancris. x. marinis  uel 
fluuiatilibus  trito  iconuenire  ad  eum  fcorpiones  a proximo  omnes  . Diodorus  in 
emiterids  etiam  pediculos  facete  ocimi  cibum.  Secuta  xtas  alacriter  defendit.  Nam 
id  effe  capras. Nec  minufq  menta  6C  rutam  fcorpionum  terteftrium  i<ilibus  marino-' 
rumqi  uenenis  mederi  cum  uinoiaddito  aceto  exiguo.  Vfuquoqi  compertum  defi' 
ci^nnbus  ex  aceto  odoratu  falutarem  effe. Item  lethargias  dC  iflamaris  refrigerationi: 
illitum  capids doloribus  cum  rofaceo:aut  myrteo:autaceco.Item  oculoru  epipho^ 
tis  impofitum  ex  uino . Stomacho  quoque  effe  utile.Inflationes  6c  rutflum  ex  aceto 
diflbluere  fumptum. Aluum  fifterc  impofitum.  Vrinam  ciere.  Sic  6C  morbo  regio  &C 
hydropids  prodelTe . Diffillationes  eo  coli  &C  ftomachi  inhiberi.  Ergo  etiam  cosliads 
Philiftio  dedit.Et  cotflum  dyfenterids:  BC  contra  pliftonicum.  Aliqui  Sc  in  tenafmo. 
Et  fanguinem  excreannbus  in  uino.Duridamq?  prxcordiorum , Illinitur  mammis, 
extinguit  quoq;  larftis  prouentum.  Aunbus  utiliffimum:ifantium  prxeipue  cu  adipe 
anfenno. Semen  tritum  Bc  hauffiim  naribus  fternutamenta « Et  diftillaciones  capiris 
quoqj  illitu.  Vuluas  purgat  f cibo  ex  aceto.  Verrucas  mixto ceramento  futorio  tollit. 
Venerem  ffimulat.  Ideo^  etia  equis  afmifqj  admiffurx  tempore  ingeritur. 

DE  Silueffii  odmo:6£  cruca:8i  nafturdo:8C  ruta.  Ca.xiii. 

SIlueftri  ocimo  uis  efficacior  ad  eadem  omnia. Peculiaris  ad  uitia  quxuomirio- 
nibus  crebris  contrahuntur.  Vomidfque  uulux.  Contraqj  beffiarum  morfus 
tsdix  in  uino  efl:  efficadffima.  Erucx  femen  fcorpionum  uenenis  Bc  muris  aranei 
medetur.  Beftiolas  ornes  innafeentes  corpori  arcet.  Viria  curis  in  fadecum  meile 
illitum.Lentigines  ex  aceto. Cicatiices  nigras  redudtad  candorem  cu  fellc  bubulo. 
Aiunt  uerbera  fubituris  potum  ex  uino  duritiam  quandam  contra  fenfum  induere. 
In  condiendis  obfoniist^nca  cft  fuauicasiut  gtxd  eusomon  appellauerint . Putant 
fubtrita  eruca  fi  foueancur  oculiiclaritatem  reffitui.TufTim  infatium  fedate . Radix 


eius  m aqua  decocta:  fra^a  offa  extrahere.  Nam  de  ucncrc  ftimulanda  diximus  ttii 
folia  filueftris  eruca:  finiftra  manu  decerpta  6C  trita  in  aqua  mulfa  fi  hibantut.Econ^ 
trano  nafturrium  uencrcm  inhibet.Animum  exacuit. Vt  diximus  duo  cius  geticra. 
Aluum  purgat. Detrahit  bilem  potum  in  aqua. x. denariorum  pondo. Cum  lomento 
ftrumis  iliuum  opertumqj  braffica: praelate  medetur.  Alte^d  eft  nigrius  quod  capitis 
uitia  purgat.  Vifum  clarificat. Commotas  mentes  fedat  ex  aceto  fumptum.Lyenem 
ex  uino  potu  ucl  cu  hco.  Tuffim  ex  meile  fi  quotidie  ieiuni  fumat.Semen  ex  uino 
omma  inteftmorum  animaha  expellit.  Efficacius  addico  mentaftro.  Prodeft  & co'tra 
fufpiria  di  tuffim  cumongano  & uino  dulci.  Petitoris  doloribus  decocTuminlaile 
captmo.  Panos  difcutit  cum  pice:exciahicqjcorponaculeos.Etmaculasillitum  ex 
aceto . Contra  carcinomata  adiicitur  ouotum  album . Et  lyenibus  illinitur  ex  aceto. 
Infacibus  uero  e meile  utiliffime.  Ssftius  adiicit  hoc  fetpentes  fugare.Scorpiombus 
refiftete. Capitis  dolorem  contritum:  &i  alopecias  emendare.  Sinapi  grauitatauriu 

tncoimpoficoaunbus  cum  fico.  Dentium  dolores  infufo  inauns  fucco.  Prurigine 

& ulcera  capitis  cum  adipe  anfenno. Furunculos  concoquit  cum  fermento.  Catbun^' 
culos  adfuppurationem  perducic:6i  rumpit.  Phagedenas  ulcetu  expurgat  cu  meile, 
Coxendicibus  6i  lumbis  cum  polenta  ex  aceto  illinitur.  Item  licheni.  Irem  unguibus 
fcabris, Quippe  natura  eius  cauftica  eft.  Optimum  autem  babylonm.Silueftri  uero 
ad  omnia  ea  effertus  maior.In  prarcipuis  aut  medicaminibus  ruta  eft.  Latiora  fauus 
folia.Rami  fruticofiores.Siluefttis  horrida  ad  effcrtueft:&ad  omnia  acrior.Succus 
exprimitur  tufa  ea  6i  afpetfa  modice  aqua. Et  in  pyxide  cypria  adfeniatut.Hiccopio/ 
fior datus  ueneni  noxiam optinet.  Macedonia  maxime iiuxta flumen  anacimum. 
Mitumque  cicutx  fucco  exnnguitur:adeo  etiam  uenenorum  uenena  funt.Quando 
cicuta;  fuccus  prodeft  manibus  colligentium  rutam.  Geterum  inter  prima fmifcetut 
antidotis  pntcipueqj  galacix . Quxcunqj autem  ruta  aut  p fe  aut  pro  antidoto  ualet 
follis  tritis  ex  uino  fumptis. Contra  aconitum  maxime:&  uifcum  . Item  fungos 
fiue  m potu  detut:fiue  in  cibo.  Simili  modo  contra  ferpentium  irtus  : utpote  cum 
muftelx  dimicaturx cum  iis  rutam  prius  edendo  fe  muniant.  Sed ualent8c contra 
fcorpionum  icftus:6i;araneorum:apium:crabronum:uefpatum  aculeos, Et  citandas: 
ac  falamadrastcanifue  rabiofi  morfus:  acetabuli  mefura  fi  fuccus  e uino  bibitur.  Et 
folia  tnta  uel  comaducata  iponiit  cii  meile  di  fale  ucl  cii  aceto  6i  picc  decorta.Succo 
uero  perunrtos  aut  etiam  habentes  negant  feriri  ab  lis  maleficiis. Setpentef(^  fi  uraf^ 
rutainidorem  fugere  . Efficaciffima  tamen  eft  filueftris  radix  cum  uino  fumpta.Ea' 
dem  adiiciunt  efficaciorem  effe  fub  diuo  pota.Pythagoras  in  hac  mare  mmonbus 
herbaceiqj  coloris  folias  afoemina  difcreuic:  etiam  latioribus  foliis  & colote. idemque 
oculis  noxiam  putauit,  falfoiquoniam  fculptoresfii  pirtores  hoc  cibo  uruntur  ocu^ 
lorum  caufa.Cumpanequoqj  uel  nafturtio  fatius.Arqj  filueftris  propter  uifum.Vt 
aiunt  mulciifucco  eius  cum  meile  attico  inunrti  difcuueruntcaligmes:uelcumla<Sc 
mulieris  puerum  enixxiuel  puro  fucco  angulis  oculorum  tartis. Epiphoras  cu  polea 
impofua.Lenitautem  capitis  dolores  pota  cum  umoiautcu  aceto:  QC  rofaceo  illita. 
Si  uero  fit  cephalea:cum  farina  hordeacea  uel  aceto. Eadem  cruditates  difcutit;  mox 
inflationes:dolores  ftomachi  ueteres.Vuluas  apent . Corrigitquc  conuerfas  illitam 
meile  toto  uentre  di  pertore.Hidropias  cu  ficu  di  decorta  ad  dimidias  partes  potatj; 
ex  uino.Sic  bibitur  & ad  pertotis  doloresilaterumqj  6£  lumborum.  Tuffes:  fufpiria. 
puImonu;iocmeru:renu  uicia:hortorcs  frigidos. Ad crapulx  grauedines, Decoquunt 
folia  poturis. Et  in  cibo  ucl  cruda  uel  decorta  conditaue  prodeft . Item  torminibus  m 
hyfopodecorta.Ec  cum  uino.Sic  di  fanguinem  fiftit  interiorem : di  narium  mdita. 
Sic  di  collutis  dentibus  prodeft,  Aunbus  quoqj  in  dolore  fuccus  infuditut:cuftodito 
ut  diximus  modo  . E filueftri  uero:contra  tarditatem  & fonitum  cum  rofaceo  ue 
cum  laureo  oleo  aut  cumino  6C  meile.  Succus  6C  phreneticis  ex  aceto  tricx  inftills^^'’ 


tempori  Sc  cefebrura.  AdieefJttmt  aliqui  86  fetpillurt  «6  lauruhr  illmrtitcs  capita  86 
colla.Dctletunt  86  lethargicis  ex  aceto  olfaciehdum.Dederurtt  86  comitialibus  bibfdd 
decoft*  fuccu  in  cyathis  quattuor  ante  acceffionesiqUaru  frigus  intolerabile  eft,  Alfi^ 
ofifqi  crudam  dari  in  cibo.  Vtinam  quoq,  uel  cruentam  pellit.  Fceminarum  etiam 

purgarionestfecudarqjietiamemottuospartusmt  Hippocrati  uidetutiexuino  dulci 

nigro  poUiicaqj  illitam  66  uuluarum  caufa  eriam  fuffire  iubet . Diocles  86  cardiacis 
imponit  ex  aceto  86  meile : cOm  fanna  hordeacea.  Et  contra  ileum  decoiSa  farina  in 
oleo  46  uelleribus  collefla.  Multi  uero  86  cotra  purulentas  excteatides  ficc*  drachmas 
duas : fulphuns  unam  86  dimidiam  fumi  cenfenti  Et  contra  cruentas  ramos  tres  in 
uino  decodlos.  Datur  86  dyfentericis  cum  cafeo  m uino  contrita.  Dederunt  86  cura 
bitumine  infriftam  potioni  propter  anhelitum.Ex  altolapfis  feminis  tres  uncias: 
olei  hbtai  uiniqi  fextano  tlimitur.Cum  oleo  cortis  foliis  partibus  quas  frigus  aduflfec 
rit.Si  urinam  mouet(ut  Hippocrati  uidetut)mirum  eft  quofda  dare  uelut  inhibete 
potui  cdtta  rcdtinetia'  unnfe.  Pfotas  86leprascumelle86alumieillitaemcdat.Iteuir 
tiligincs  uel  tugas  fttilas  86  (ilia  cu  hircino  & adipe  fuillo  ac  taurino  fepio.Igne  factu 
exaceto  86  oleOiuel  pfimythio.CatbiicuIu  ex  aceto.Nonulli  lafetpiriu  una  illri  iubet. 
Sinequo  epinyrtidas  puEulas  curant.  Imponut  86  mammis  turgentibus  decodam. 
Et  pituita  etUptidibus  cu  cara.  Teftiu  uero  epiphoris  cu  taniis  laureae  tenerisiadeo 
peculiari  fuifcenbus  his  effedui  ut  filucftn  ruta  cu  axugia  ueteri  illitos  ramices  fanari 
ptodant.Frada  quoqj  membra  femine  ttito  cum  cara  impofito.Radix  rutai  faguine 
oculis  fuffufum:86  in  toto  corpore  cicatrices  aut  maculas  illita  emendat . Ex  reliquis 
quoq;  qua  traduntunmirum  efticum  feruentem  ruta  naturam  elTe  coueniat.  FafciV 
culum  cius  in  tofaceo  decodum  addita  unaa  aloes  pemndis  fudorem  reprimere. 
Itemqi  gerterariones  impedin  hoc  abo.  Ideo  profluuio  genitali  datur . Et  uenerem 
crebro  pet  fomnia  imaginantibus.  Pracauendum  eft  grauidis  abflineant  hoc  abo: 
necati  enim  partus  inuenio. Eadem  ex  omnibus  fatis;  quadrupedum  quoq;  morbis  i 
maxiiho  ufu  eftifiue  difficile  fpirantibusifiue  contia  maleficorum  animalium  idus 
infufa  per  nares  ex  uinoiaut  fi  fanguifugam  exhauferitiex  aceto:86  quocunq;  i fimili 
morborum  genere  ut  in  homine  temperato. 

DE  MentafVco:86menta:86pulegio:86nepeta:86decuminO.  Ca.xiiii. 

mEntafirum  filueftris  menta  eftidifferens  fpecie  foliorum  quafi  figura  oami: 

pulegii  colore.Propter  quod  quidam  filuefttem  pulegium  uocant.  Iis  commac 
ducatisidCimpofitisfanarielephanriatnificutMa^iPdpeii  aitate  fortuito  cuiufda 
experimento  propter  pudorem  in  facie  illita  compertum  eff  .Eadem  illinuntur  bibti^ 
turq;  aduetfus  fcolopendras  86  ferpentium  idus  drachmis  duabus  in  uini  cyathis 
duobus.  Aduetfus  fcorpionum  idUs  cum  fale  oleo  86  aceto. Item  aduerfus  fco' 
lopendras  uiS  decodi.  AduCtfiifq;  omnia  uenena  fCruantUr  folia  arida  ad  farinas 
modii. Subftratum  uelaccefum  fugat fcotpiones. Potura  fitiriinas  purgata  partu. 
Sed  patlus  fiecat . Ruptis:  cohiiulfifq;  e pattu . Ottopnoicis  torminibus  cholerias 
efficacifrunutriiltcm  lumbis.Podagrisfpofitum.Succus  auribus  uermiofis  infiillaf. 
In  regio  morbo  bibit'.  Strumis  illinitur . Omnia  uCneris  inhibet. Tineas  pellit  ex  acer 
to  potum. Contra  pruftginfcm  tx  aceto  infunditiir  capiti  ih  fole.  Menta:  ipfius  odor 
animum  exatat:86  fapor  auiditafem  in  cibis. Ideo  in  mimarum  mixtura  familiares 
ipfi  accefietatiut  coite  deferiq;  lac  non  patlantur.QUare  ladis  potionibus  additur: 
ne  huius  coagulati  potu  ftrangulentur.  Data  in  aqua  86  mulfo  eadem  ui  tefifiere  86 
genetarioni  cteditUricohibendo  genitalia  denfari.  Aeque  manbus  ac  foeminis;  fiftit 
fanguinem  86  purgationes  foeminarum  fhibet.Cum  amylo  Cx  aqua  pota  caliacorum 
■mpetUs.Syrlfiort  86  uomicas  uulu®  curauit.Ille  86  lorincrurti  utria  tCtftis  obolis  ex 
■nulfo  datis. Item  fanguinem  exefeantibus  in  forbifionefti.  VIcera  in  capite  infanan 


mirefanat.Artcriashumidasficcat.Siccasadftrigit.Pituitascorruptas  purgatfmulfo 
& aqua.  Voci  fuccus  fub  certamine  utilis  duntaxat;6i  quigargariffatur  uua  tum«n/ 
ce  adie(fta  ruta  & coriandro  ex  h€te,  Vtilis  & contra  tonfilias  cum  alumine.Lingui 
afper^  cum  mclle.Ec  conuulfa  intus  per  feuitiifqj  pulmonis.Singultus  &C  uomitio/ 
nes  fiftit  cum  fucco  granati  ut  Democritus  monftcat.Recentis  fuccusjnarium  uitia. 
Spiritus  fubdu(flos  emendat.  Ipfa  trica  choleras  in  aceto  quidem  pota.Sanguims 
fiurtioncs  incus. Ileum  etiam  impofita  cum  polenta:6c  fi  mammas  tendantur.IlIinjV 
6c  teporibus  in  capitis  dolore.Sumitur  etcontra  fcolopendrasiec  fcorpiones  marinos 
cc  ad  ferpentes.  Epiphoris  illinitur:  et  omnibus  in  capite  eruptionibus.  Item  fedis 
uitiis . Impetigines  quoqj:uel  fi  teneatur  tantum:prohibcC.  Aunbus  cum  mulfo  in/ 
ftillatur  . Aiunt  ec  lyeni  mederi  eam  in  horto  guftacam  ita  ne  uellatur:fi  is  qih  mo/ 
mordcrit:dicat  fellem  mederi  perdiesnouem.Arida:quoquc  farinx  tribus  digitis 
apprchenfam  et  ftomachi  dolorem  fedare  in  aqua.  Et  fimiliter  afperfa  in  potionem 
uentris  animalia  expellere.  Magna  fodetas  cum  hac  ad  recreandos  defec^los  animo 
pulegio  cum  furculis  fuis  in  ampullas  uitreas  aceti  utcifque  deieiftis.  Qua  de  caufa 
digniore  pulegio  corona  uertigim  q e rofis  cubiculis  noftns  pronunciata  eft.  Nam  ^ 
capitis  dolores  impofita  dicitur  Icuare.  Qum  & olfat^tu  capita  tuen  contra  frigorum 
xftufque  miunam:  6C  ab  fiti  traditur.  Neq;  xftuare  eos  qui  duos  e pulegio  furculos 
impofitos  auribus  in  fole  habeant. Illinitur  etiam  in  doloribus  cum  polenta aceto. 
Fcemina  eflicador.Eft  autem  hxc  flore  purpureo.  Mas  cadidum  habet.Naufeas  cum 
fale&poletaf  frigida  aqua  pota  inhibec.Sic6ipe<ftoris:  ac  uentris  dolorcm.Stoma/ 
chiaute  ex  aqua  intercifiones  fiftic.Et  uomiciones  cum  aceto  & polenta, Inteflinoni 
uitia  meile  decoda  QC  mero  fanar.  Vnnam  pellit  ex  uino:6C  fi  amineu  fit.Er  alculos 
6i  interiores  omnes  dolores.  Ex  meile  & aceto  fedat  menftrua:& fecundas  uuluascon^ 
uerfas  corrigit.Defuntflos  parcus  eiiat.  Semen  obmutcfcentibus  olfaclhiadmouct' 
Comitialibus  in  aceto  cyathi  menfura  datur. Si  aqux  mfalubres  bibendx  finticrirum 
infpergitur.Salfirudines  corpons:fi  cii  umo  tradaturrmmuit.Neruorum  caufa  6im 
contradaone  cum  fale  Sc  aceto  di  meile  confncatur  opiftothono. Imbibitur  ad  ferpc' 
tium  itflus  decoctum.  Ad  fcorpionum  m uino  ciicumimaxime  quod  in  ficcis  nafat. 
Ad  ons  cxulcerationcsiad  tuffim  efficax habetur.Flos  recentis  mcenfus  pulices  necat 
odore. Xenocrates  pulegii  ramum  lana  inuolutum  in  tecnanis  ance  acceflionem  ol' 
faeflandum  dariiauc  ftragulis  fubiiaiflc  ita  collocari  xgrumiincer  remedia  tradit.  Sil-' 
ucftri  ad  eadem  uis  efficacior  eftiquod  fimilc  eft  ongano  minoribus  foliis  q fatiuumj 
di  a quibufdam  diiflamus  uocatur.  Guftatu  a pecore  caprifqj  balatu  conatae.  Vnde 
quidam  grxci  litteras  mutantes  blechonuocaucrunt. Natura  tam  fetuens  eft  uciIIk 
tas  parces  exulceret. Tufliiterfricftiones  fncariate  balnea  conuemt  & ance  acceffionu 
horrorem  conuuiris&  torminibus.  Podagris  mire  prodeft.  Hepaticis  cum  meile  & 
fale  bibendum  dacur.Pulmonum  uitia  cxcreabilia  faat.  Ad  lycnem  cum  fale  utile c. 
Etueficx  Sifufpitiis  ficinflatioibus  dccocftum  fucco  xqualiter.Etuuluas  corrigic.Ec 
contra  fcolopedram  terreftrem  uel  marinam. Item  fcorpiones. Priuatimue  ualet  c6' 
tca  omnem  morfum. Radix  contra  inctcfccnria  uulnera  recens  potentiflima . Anda 
ueco  cicatriabus  decorem  affert.Item  pulegio  eft  ncpetxcjj  focietas.Dccoifto  emmin 
aqua  ad  tertias  difeutiunt  frigora. Mulierumqj  menftruis  profunt . Et  «ftate  fedant 
calores. Nepeta  quoqj  uires  contra  ferpentes  habct.Fumum  ex  ea  nidorem9  fugmt. 
quam  dC  fubftemerc  in  metu  obdormituris  utile  cft.Tufa  egilopis  imponitur.  Etca' 
pitis  doloribus  recens  cum  tertia  parte  panis  temperata  aceto  illinitur.  Succus  eius 
inftillatus  nanbus  fupinisiprofluuium  fanguinis  fiftit. Item  tadix  cum  myrti  femft 
in  paflb  tepido  garganflata  anginis  medef. Cuminum  filucftre  eft  prxtenue  qtcrms 
aut  quinis  foliis  ucluci  ferratis. Et  in  fatiuo  magnus  ufus  in  ftomachi  prxripuc  tt' 
mediis.  Difcutit  pituitas  di  inflationes.Tiitum  di  cum  pane  fumptum  uel  potum 


« aqua  umoquctormma  quoque  «e  mt.fbnon.m  do!or«.  Veruntamen  omnem 

palare  b.bennbos  pgn.t.Ita  ce«e  fcmnt  Pottii  latronis  clari  fer  mag,ftr<«  *cenS 
ad  feaores  ftmtl.tudmem  co  oris  ftodiis  contra  «nulos  imitatos : & pauloante  T. 
l,um  Vmicem  adfertorem  .Huma  Netone  libertatis  caputide  teftamentis  ficleno. 
anatum.  Nanum  fanguinem  paftilhs  mditum:  uel  ex  aceto  recens  fidit.  Et  oculotu 

A.Ethiopicum  maxime  in  pofea  illinitut  cum  meile,  Africano  priuarim  urin* 
incontmentiam  cohiben  putant.  Sariuum  datut  & adiocnetis  uitiatodum 
tn  tum  tn  aceto.Item  ad  uemgmem.Iis  ueto  quos  aendte  ui  urina  mordeat  in  duld 
ratum  umo.iUuuluatum  Uitia  in  Uino.Ptietecque  impofiris  uellere  foliis  Teftmm 
tumonbus  todumtntumqj  cum  meile  aut  tofaceo  dt  cara.  Siluedre  ad  omnia  eade 

efficacius.Praterea  ad  ferpenres  cum  oleorad  feorpionesr  ad  fcolopendtas.  Sidit  & 
uomitione-raaufeafque  ex  umo:quantumapptehenderint  tres  digrri.Ptoptet  colum 
quoq,  bibrmr.Illmiturq,  uel  penicillis  fouensraeladdtingi^&fais.Sttangulariones 
uulua  potum  in  uino  aperit  tnbus  drachmis  in  tribus  cyathis  uini.  Auribus  indillaf 
ad  fonitus  atqi  tinitus  cu  feuo  uitulino  uel  melle.Suggillatis  lUmifcii  meUe  Si  uua 
paffa  at  aceto.Lentigini  nigta  ex  aceto.Ed  cumino  fillimd  quod  gtari  uocant  ami 
Quida  uero  athiopicii  cuminu  id  ede  exidima-t . Hippocrates  tegiii  appellatiuide’ 
licet  qa  efficaaus  { agypto  mdicauit.  Pleriqj  alterius  nata  i tora  puta-tiquoniam  fit 
exilius  Si  candidius.Similis  autem  Si  huic  ufus.  Nam  6t  panibus  alexandtinis  fubri 
gitut.  Et  cum  alimentis  interponirut . Inflationes  Si  tormina  difcurit.  Vtinam  & 
mendtua  aet.Suggillata  Si  oculorum  epiphoras  mitigat.  Cu  Imi  femine  fcotpionu 

iftus  in  uino  potum  drachmis  duabus. Ptiuatimqjceradatumcum  pati  potridemyt^ 

tha.  Colorem  quoqj  bibentium  fimiliter  mutat  i pallotem.SufStum  cum  uua  paffa 
autrefinaiuuluas  purgat.  Tradunt  fadlius  conripete  easiquaodoranturid  pcoitu. 
De  cappari  fatis  diximus  interperegnnos  frutices.  Non  utendum  ttanfmanno.  In/ 
nocenrius  italicum  ed.Ferant  eos  qui  quotidie  id  eduntiparalyfi  non  periclitari.Nec 
lyenis  doloribus. Radix  eius  uiriligines  albas  tollit  fi  trita  in  folefricetur. Spleneticis 
prodedinuino  poa.Radicis  cortex  duabus  drachmis  dempto  balnearum  ufu.Fe/ 
tuntque  ttigintaquinque  diebus  per  urinam  6£  aluum  totum  lyenem  emitti. Bibitur 
in  lumborum  doloribus  ac  paralyfi. Dentium  dolores  fedat  tritum  exarato  femen 
decoftum:  uel  manducata  tadix.Infundirar  aurium  dolori  dccodaim  oleo.  Vlceta 
qua  phagedenas  uocat  folia  Si  radix  recens  cum  meile  fanant . Sic  Si  drumas  difeu/ 
tit  radix.Parotidas  uermiculofq;  coiSa  in  aqua.Iorineris  quoqj  malis  mederat.Dant 
& ad  tineas  in  aceto  Si  meile.  Oris  exulcerationes  in  aceto  decoda  tollit . Stomacho 
inutiles  elfe  inter  auidores  conuenit.Ligudicum  aliqui  panacem  uocantidomacho 
utile  ed.Itcm  conuulfionibus  Si  inflationibus. Sunt  Si  quidam  qui  cunilam  bubula 
appellauerunt  uti  diximus  falfo. Cunila  praterfatiuam  plura  funtin  mediana  gna. 

bubulaappellatur:  femen  pulegii  habet:  utile  ad  uulnera  commanducatum 
impofitumqjiut  quinto  pod  die  loluatur. Contra  fetpentes  quoque  in  uino  bibitur. 
Ac  tritum  plaga  imponitur.  Vulnera  ab  iis  fadfa  perfricantur.Item  tedudinescum 
fetpentibus  pugnatura  hac  fe  muniunt. Quidamqj  in  hunc  ufum  panacem  uocant. 
oedat  Si  tumores  Si  uiriliu  mala.ficca  uel  fohis  tritis  i dni  ufu  mite  cdgrues  ex  uino. 

Item  De  cunilatfiue  origano;  Si  de  cunilagonc  Si  cunila  molli : Si  libanoride 
™nilafatiua.  Capitulum.xvi. 


E St  alia  cumlacea  appellata  a noftrisja  gracis  origanum  heraclcoticum.Ptodeft 
oculis  trita  addito  fale.Tuffim  quoq;  emendat  Kioane^t  utria. Latey  dolores 

cum  farina  oleo  & aceto  in  forbitionem  temperata.Pta;cipue  ueto  fetpentium  mot/ 
fus.Tertium  genus  eft  eiustqu*  a gtaicis  mafcula:a  noft  ns  cunilago  uocaturs  odoris 
fcedriradids  lignofaeifolio  afpero.  Vites  eius  uebementilTimas  in  omnibus  iis  gene/ 
nbus  earum  tradunt.  Manipulo  quoq;  eius  adiedtojomnes  etia  a tota  domo  blattas 

conuenire  ad  eam.Ptiuarimaduetfusfcorpiones  ex  pofcatollere.Tnbus  foliis  exoleo 

perumfto  homine  fugari  ferpentes.  Econtratio  qux  mollis  uocafipilofionbus  ramis 
& aculeatis.Trita  mellis  odorem  habet digiris  tadlu  eius  cohxrennbus.Alteia  thuris: 
quam  libanotidemappellauimus.  Medetur  utraqj  cdtra ferpentes  ex  uino  uel  aceto. 
Pulices  eriam  cdtritx  cum  aqua  fpatfx  necat.Satiua  quotj  fuos  ufus  habct.Succus 
eius  cum  tofaceo  aunculas  luuat.lpfa  ad  idlos  bibitut.Fit  ex  ea  montana  ferpillo  fi/ 
milisiefficax  contra  ferpentes.  Vrinam  mouet. Purgat  & a partu  mulietes.Concodh/ 
onem  miteadiuuat:&  ad  abos  auiditatem.Vttaqi  uel  in  cruditate  leiunis  in  potione 
afperfa.Luxatis  quoque  utilis.  Contra  uefpatu  Sc  fimiles  idlus  exfarma  hordeacea  Bi 
pofca  utiliffima.Libanotidis  aha  genera  fuis  dicentur  locis. 


DE  Piperiti  ac  origanoticothimine  ptafiotac  ttagoriganoiac  hetaclimaclepidoi 
ac  de  gith  fiue  melanthiotac  anifo.  Capitulum. xvii. 

Piperitis:  quam  8C  filiquaftrum  appellauimus : contra  morbos 'comitiales  bi/ 
bitur  Callote  taliter  demonfttante.Caule  rubro  ac  longo  :denfis  geniculis  folui 
lauri:femine  albo  tenui:guftu  pipens.  Vtilis  g:ngiuis:de'tibus:oris  fuauitari;6c  ruc- 
tibus. Origanum  quodin  fapote  cunilam  aanulatut  ut  diximus:  plura  genera  in 
medicina habet.Othimin  uel  prafion  appellant  non  diffimile  hpfopo.Priuatun  eius 
ufus  contra  totfiones  ftomachi  in  tepida aqua:8C  cruditates.  Contra  arancosifcorpi- 
onefque  in  umo  albo  . Luxata  Si  inculTa  in  aceto  Si  oleo  Si  lana.  Tragotiganon 
fimilis  eft  ferpillo  filueftri.  Vtma  ciet.  Tumores  difcucit  cdtra  uifcum  potum  uipe/ 
txq:  iaum  efficaaffimuiftomachoq:  aada  tueSann  acptscordiis.  Tuffietibus  quoq: 
cum  meile  datunac  pleuteticis:8C  penpneumonias.  Hetaclium  quoque  tria  genera 
habet  nignus  lanotibus  foliis  glutinofum.  /Uterum  exilioribus  mollibufqj  fanfuco 
non  diffimileiquod  aliqui  prafion  uocare  malunt.  Tertium  eft  inter  ha:c  medium: 
minufq  extera  efficax.  Opumum  autem  creticum:  nam  8C  iucunde  olet. Proximum 
Smytneum.  Deinde  heracleoticum  ad  potum  utiliusiquodothimin  uocant.  Com^ 
munis  autem  ufus:ferpetes  fugarc.Percuffisefuidate  decodlum.Potu  urinam  ciere. 
Ruptis  conuulfis  mederi  cum  panacis  radice.  Hydropicis  cum  fico  aut  cum  hyfopo 
acetabuli  menfuns  decodtumad  fexcam.Itemfcabiem:pruriginem:pforas  indecelTi- 
one  balnearum. Succus  auribus  infunditur  cum  ladte  mulieris.  Tonfillis  quoq:  flu^ 
uiis  medetur. Capitis  ulceribus.  Venena  opii  fle  gypft  extinguit  decodlumifi  cu  anere 
Si  uino  bibatur.  Aluum  mollit  acetabuli  menfura.  Sugillans  illini tur.Ircm  dentium 
dolori:quibus  enam  flc  candorem  facit  cum  meile  Bi  nitro.  Sanguinem  narium  fidit. 
Ad  parotidas  decoquitur  cum  hordeacea  farina.  Ad  arterias  afperas  cu  galla  Si  meile 
teritur.  Ad  lyenem  folia  cum  meile  6c  falc.Craffiores  pituius  flC  nigras  extenuat  coc- 
tum cum  aceto  flc  fale  fumptum  paulatim.  Regio  morbo  tritum  cum  oleo  in  nates 
infunditur.Laffi  perunguntur  ex  eoiitaut  neuenter  attingatur.  Epinydlidas  cupice 
fanat.  Furunculos  aperit  cum  fico  tnta.Strumas  cum  oleo  flC  aceto:  8C  farina  hordea' 
cea.  Lareris  dolores  cum  fico  illitum . Fludtiones  fanguinis  in  genitalibus  tufum  cx 
aceto  illitum. Reliquias  purgationum  a pactu. Lepidum  itet  utentia  intelligitut.  Sic 
flc  in  facie  cutem  emendat  exulcerando:  ut  tamen  caera  flc  tofaceo  facile  fanetuc.Sic 
lepras  8C  pforas  tollit  femper  facileiflC  cicatricum  ulcera.Ttadunt  in  dolore  dentium 
adalligatum  brachio  qua  doleat.-compcfcere  dolorem.  Gith  cx  gtzcis  alii  melathioni 


,lu  melarpmonuocant.Optimum  qexdtatiffimi  odoris:*  |nigeramum . Medetur 

fecpencium  plagis  * fcotpionum.Ulmiex  aceto  SC  meile  tepetio.Incenfoq;  ferpentes 
fugari.  Bibitur  drachma  una  contra  araneos.Diftillationem  nanum  difcutit  tufum 
in  linteolo  olfadlum.Capitis  dolores  illitum  ex  aceto:*  infufum  nanbus.Cum  mut/ 
rino  oculorum  epiphoras  * tumores.  Dentium  dolores  coflum  cum  aceto.  Vlcera 
oris  tritum  aut  commanducatum.  Item  lepras*  lentigines  ex aceto.Difficultates 
fpirandiiadditomtto  potum.  Dutictas  tumotefq)  ueteres  & fuppurationes  illitum. 
Lac  mulierum  auget:conrinuis  diebus  fumptu. Colligitur  fuccus  eius  ut  hpofcyami. 
fimiliterqi  largius  uenenumeft.quod  mitemuricum  femen  gratiffime  panes  etiam 
condiat.  Oculos  quoqj  purgat.  Vrinam  * menftruaciet.Quinimmo  linteolo  illiga/ 
tis  tantum  gtanis.xxx.fecundas  trahi  tepeno.  Aiunt  & clauis  m pedibus  mederi  tri/ 
tum  in  urina.Culices  fuffitu  necare.Itcm  mufeas.  Et  anifum  aduetfus  fcorpiones  ex 
uino  bibituria  Pythagora  inter  pauca  laudatum  fiue  crudum  fiuedecobhim.  Item 
uitide  atidumue  omnibus:qu*  condiuntut : quxq;  intinguntur  defideratum.  Panis 
etiam  cruftis  inferioribus  fubditum.Sagis  quoqj  additur. Cum  amatis  nuabus  uina 
commendat.  Quin  ipfum  oris  halitum  iucundiorem  facit.  Fetotemqj  tollit  mandu/ 
catum  matuanis  cum  zmytneo  * meile  exiguo.  Mox  uino  collutum  uultumiunio/ 
tem  praiftat.Infomnia  leuac  fufpefum  i puluino  ut  dormientes  olfaaant.  Appetetia 
ciborum  prxftat.quado  id  quoqj  itet  artifiria  delid*  feceteiex  quo  labordefiit  abos 
pofcere.Obhascaufas  quidam  anicetum  id  uocauete.Laudatiifimumcft  ctencum: 
proximum  agyptium.  Hoc  liguftid  uicem  praftatin  condimentis.Dolores  capitis 
leuigat  fuifitum  natibus.  Epiphoris  oculorum  radicem  cius  tufam  imponit  lollas. 
Ipfum  cum  croco  pati  modo  * uino.*  petfe  tntum  cum  polenta  ad  magnas  fludi/ 
ones:  extrahendaqj  fiqua:  in  oculis  inciderit.  Narium  quoqj  cardines  cofumit  illitu 
ex  aqua. Sedat  anginas  cum  meile  ac  hyfopo  ex  aceto  gargatiffatum.Aunbus  infun/ 
ditur  cum  tofaceo.  Thoracis  pituitas  purgat  toftumicii  mellefumptu  melius.  Cii 
acetabulo  anifi  nuces  amaras. l.putgatas  tete  in  meile  ad  tuffim.Facillime  uero  anifi 
dtachms  ttesipapauetis  dua:  mifcetur  meile  ad  fabx  magnitudine.  Et  ternis  diebus 
fumuntur.Pcxripuum  autem  eft  ad  tuiSus.Ideo  inflatidibus  ftomachi  & inteffinoj: 
totminibus:*cxliacis  medetur.  Singultus  *olfa(!lumdecoiftum  potumqj  inhibet. 
Foliis  decodlis  digeritcruditates  fuccus  decobli.Ipfum cumapio  olfadlum  ftemuta/ 
menta  inhibet.Potum  fomnum  concitat. Calculos  pellit.  Vomitides  cohibet:*  prx/ 
cordiorum  tumores. Et  peiSorum  uiriis.Neruis  quoqj  quibus  fuccindlum  e corpus; 
ucililTimum.Prodefteius  * capitis  doloribus  inlfillari  fuccum  cum  oleodecoilh.Nd 
aliud  utilius  uentri;*  inteftinis  putant.  Ideo  dyfenteticis  & in  tenafmis  datur  toilu. 
Aliqui  addunt  * opium  pilulis  in  die  ternis  lupini  magnitudine;  * in  uini  cyatho 
dilutis. Dieuches  * ad  lumborum  dolores  fuccoufuseft.Semen  hydropias  * caelia/ 
as  dedit  tritum  cum  menta.  Verum  * radicem  ad  renes. Dalion  herbarius  parturien/ 
tibus  ex  eo  cataplafma  impofuit  cum  apio. Item  uuluarum  dolori. Deditqj  bibendu 
cum  aneto  pattutiennbus.  Phreneticis  quoqj  illinunt  recens  cum  polenta.  Sic*  in/ 
fancibus  comitiale  uitium  aut  conttadliones  fentientibus.  Pythagoras  quidem  non 
corripi  Ultio  comitiali  in  manu  habentes. Ideoqj  qplurimum  domi  ferendum.  Pare/ 
re quoqj  facilius  olfadlantes.Er  (fatim  apattu  dandum  potui  polenta  afpetfa.Sofi/ 
menes  cdtta  dnes  duricias  ex  aceto  ufus  eft.Eo  *cdtra  lalfitudines  in  oleo  decoques: 
addico  nicto. Semine  eius  potorlaiTitudinis  auxiliu  uiatonbus  fpopondit.Heraclides 
ad  inflationes  ftomachi  femen  tribus  digitis  cum  caftorei  obolis  duobus  ex  mulfo 
dedit.  Similiter  ad  uentris  aut  inteftinorum  inflationes. Et  ortopnoias  quod  cernis 
digitis  prehenderit  feminis:  tatunde  hyofcyami  cum  ladleafinmo. Multi  uomituris 
acetabula  eius  * folia  lauri  decem  trita  in  aqua  bibenda  inter  coenam  fuadent.Stta/ 
gulaciones  uulux  fi  manducetur:  * linatur  calidum : uelfi  bibatur  cum  caftoreo  in 


aceto  « meile  fedat.  Vertigines  a partu  cu  feie  cucumeris  & lini  pati  menCuta  trinu 
digitorum  uini  albi  mbus  cyathis  difcutit;  Qeopolemus  ad  «juartanas  trinis  digttit 
femims  anifi  8t  fccniculi  ufus  eft  in  aceto  Si  mellis  cyatho  uno . Lenit  articulares  mot- 
bos  cura  amans  nunbus  illitum.  Sunt&  qui  afpidum  uenenis  aduetfari  natutani 

eius  putet.  Vtinam  ciet.Sirim  cohibet.  Venerem  ftimulat.  Cum  uinoifudotera  leni/ 
terpraftat.  Vertes  quoqj  a tineis  defendit.  Efficadus  fempet  recens  & quo  mgrius, 
Stomacho  tamen  inutile  ert  pneterq  inflato. 

DE  Aneto&fagapcnio:&dcpapauerealbo:fid  nigro.  Ht  quomd fuccus hetba^ 
colligendus  ertiK  de  opio.  Capitulum.xviii. 

A Netum  quoqj  mirtus  mouetiSt  tormina  fedat.  Aluum  firtat.Epiphoris  radices 
illinutur  ex  aqua  uel  uino.Singultus  cohibet  femen  femens  olfadlum.Sump/ 
tum  ex  aquaifedat  ctuditates.Cinis  eius  uuam  in  faudbus  leuat.Oculos  et  genitura 
hebetat.  Sacopenium  quod  apud  nos  gignitutu'  totum  trafmatino  alienatur.  Illud 
emm  ammoniaci  lachrymat  fimile  fagapenion  uocatur.  Prodert  laterum  & peftotis 
doloribusiconuulfisituffibus  ueteribus:excteationibufqi.Pr»xitdiorumtumoiibus. 
Sanat  8:uettigines!ttemulos:opirtothonicos:lyenes;lumbos:petfti(ftiones.Datut& 
olfadlandum  ex  aceto  in  rtrangulatu  uuluai.Cateris  Si  potu  datut  Si  cum  oleo  infri' 
catur.Prodert  Si  contra  mala  medicamenta.  Papaueris  fariui  diximus  genetaiflc  fpo'/ 
te  nafcenris  alia  promifimus.Scd  fatiui  albi  calix  ipfe  teritur  & bibitur  fomni  caufa. 
Semen  elephatis  medetur.  E nigro  papauere  fapor  gignitur  fcapo  indfoiut  Diagoras 
fuadeticum  turgefdt.Vt  lollas  cum  deflorefeit  hora  diei  fereniihoc  ert  cum  ros  in 
eo  exaruerit.  Incidi  lubent  fub  capite  Si  calice. Nec  in  alio  genere  ipfum  indditur  a/ 
put. Succus  & hic:8i  herbar  cuiufi^  lana  excipitur.  Aut  fi  exiguus  ertiungue  pollicis 
ut  ladtudsiac  portero  die  magis  quod  inaruit.  Papaueris  ueto  lar^s  denfatut  & in 
partillos  tnrus  in  umbra  ficcatut  non  ui  foporifera  modo  uetum  fi  copiofior  hauriat' 
etiam  mortifera  per  fomnumtopion  uocant.Sic  fcimus  interemptum  Lidnii  Cecini 
prxtorii  uiri  patrem  in  hifpania  baiulicum  quonia  ualitudo  impatibilis  odium  uits 
feartet.Item  plerofqj  alios.Quadecaufa  magna  edeertatio  extitit.  Diagorasi  &Eta/ 
firtratus  in  totum  damnauere  in  mortiferum  infundi  uetantes.  Prxterea  quoniam 
ufui  noceret.  Addidit  Andron:  ideo  non  protinus  excaecati  eotquoniam  adulteratur 
alexandrino.Sedporteaufus  eius  non  improbatus  ert  medicamento  nobili:  quod 
acidion  uocant.  Semine  quoc]j  eius  trito  in  partillos  c ladlc  utuntur  ad  fomnum.  Ite 
ad  capitis  dolores  cum  rofaceo.Cum  his  aurium  dolori  frtillatum.  Podagris  illinitui 
cum  lacte  mulierum.  Sic&  foliis  ipfis  utuntur  adfacros  ignes.Itemuulnetacum 
aceto. Ego  tame  damnauerim  collyriis  addi.Multoqj  magis  quas  uocant  lexipyretas: 
quafqj  pepticas  ac  ciliacas. Nigrum  tamein  ciliadsuino  datut. Satiuumomnema' 
gis  rotundat  capita.  At  filuertri  longum  ac  pufillum:8c  ad  omnes  effedlus  ualentius. 
Decoquitut  & bibitur  contra  uigilias : eademqj  aqua  fouet  ora. Optimus  in  ficcisi8! 
ubi  rato  pluit.  Cum  capita  ipfa  ac  folia  decoquuntur : fuccus  meconium  uocatur: 
multum  opio  ignauior.  Experimentum  opii  eil  primum  in  odore.  Sincerum  emm 
perperi  non  moxert.Dein  inlucemis:ut  pura  luceat  flamma:aut  extindlum  demi 
oleat. Qu*  in  fucato  non  eueniunt. Accenditur  quoqj  difficlius  dC  crebro  extinguit. 
Ert  finceri  experimentum  Bi  in  aqua; quia  nebula  innatat.Fidhim  in  pofca  coit.  Sed 

maxime  miru  arrtiuofole  deprehedi. Sincerum  enim  fudat:8cfediluit:donec  fucco 

recenti  fimile  fiat.Mnefides  oprie  fetuari  putat  hyofcyami  femie  adiedlo.Alii  i faba. 

DE  Emprairticotac  eratico:  8c  glaucio  fiuepaalio:8chetaclio  fiueaphtotaede 

Idiacodio.  Capitulum  xix.  ^ > 

Ntet  fatiua  ert  et  filuertcia  medium  genusiquod  nifi  inaruilTet:  fpdte  nafceK  . 


Rhiani  uocauimus  SC  «npcadlicum. Quidam  id  decerptum  protinus  cum  toto  calice 
niandunt.  Aluumcxinamunt  capiu  quinqucdecocfla.In.umi  tabus  heminis  pota 
fomnum  faaunt.  Silucftrium  unum  genus  caEraticum  uocantmigrumrcubitali  aln> 
tudinertadice  aaffa  OC  corticofaicauliculo  mflexomt  comicuIa.Folummota&  tenu^ 
iota  5 exteris  filueftnbus:  femen  exile.  Tempeftiuumcft  menftruis.Aluum  purgat 
dimidio  acetabulo  in  mulfo. Folia  trita  cum  oleoargemas  iumentorum  fanat.Radix 
acetabuli  menfura  codta  in  duobus  fextaciis  ad  dimidias:  datur  ad  lumborum  uitia 
a;iocineris.CarbucuIis  medetur  ex  meile  folia.  Quidam  hoc  genus  glaution  uocat: 
alii  paralion.Nafdfem  in  afflatu  maris:aut  nitrofoloco.  Alterum  eft  ifiluefttibus 
generibus  heraclion:  uocatur  ab  aliis  aphton.  Foliis  fi  procul  intuearis  rpedepalfe^i 
prxfentantibustradicc  in  fumma  tertx  cute ; femine  fpumeo.Ex  hoc  Ima  fpicndori 
erahunt  xflace.  Tunditur  in  pila  comitialibus  morbis  acetabuli  menfura  feminis 
inuinoa!bo:uomitiones  enim  faat. Medicamento:  quod  diacodion  & arteriace  uo^ 
caturiutilirtimum.Fitautemhuius  papauerisaurcuiufcuqi  filueftns  capitibus.c.xx. 
inaqux  cxlcrtis  fexuriis  tnbus  biduo  maccratistmeademqj  decoirtisrdeindeficcatis: 
iterumqicumelledccoirtisaddimidiaspattes  uaporc  tenui. Addidere  portea  dtach' 
mas  fenas  ccoci:hypodftidis:thuns:acaa*:  & paffl  crena  fcxtarium.Hac  oftecatide 
fimplex  quidem  & antiqua  illa  falubricas  papauere  & meile  conftat. 

DE  Tich)mialo ; 6C  acchclio : 6C  porculaca  fiue  peplio : & cotiadro:&  dc  atriplid. 

Capitulum. XX. 

Ertium  genus  efttichymalontmecona  uocanC:aliiatchalion:folio  Icui  albo:ca'' 

I pite  magnitudinis  fabx. Colligitur  uua  rtorenteificcatur  in  umbra. Seme  potu 
purgat  aluu  dimidio  acetabulo  in  mulfo.Cuiufcun^  autem  papaucris  caput  umde 
uelficcum  illttum:epiphoras  oculorum  lenic.Opium  exuino  meraculo  fi  protinus 
dcturifcorpionumK^bus  refirtit.  Aliqui  hoc  tatum  nigeo  tnbuuncfi  capita  eiusuel 
folia  terantur. Eft  fldporculaca:quam  peplion  uocanctnon  multum  fanua  effleadot: 
cuius  memorabiles  ufus  ctaduntur.Sagittarum  uenena  6C  ferpetium  hemorthoidu: 
&prxfigrum  ceftringi.pro  cibo  fumpta  8C  plagis  impofica  excrahit.Iccm  hyofcyamo 
potoepartbqjexpreffofucco.Cumipfa  non  eftifemen  eius  fimiiieffetrtu  prodeft. 
Refirtit  & aquarum'  uitiis:capitis  doloriiulccribufqj  in  uino  tufa  & impofita.  Reliq 
ulcera  commanducata  cum  meile  fanat.Sic& infantium  cerebro  imponitur.Vmbi' 
licoqj  prociduo. In  epiphorif  ucro  omnium  fronte  tcmponbufqj  cum  polenta.  Sed 
ipfis  oculis  c lacfte  SC  mcllc.Eadcm  fi  procident  prodert  oculis.foliis  tntis  cum  corti'' 
cibus  fabx.Puftulis  cum  polenta  6C  falc  & aceto  ac  exra.  Et  ulcera  oris  tumoremque 
gingiuatum  commanducata  cruda  fedat.Itcm  dentium  dolores. Tonfillarum  ulcera 
fuccus  decoirtx.  Quidam  adiecere  paulum  murrx.  Nam  & mobiles  dentes  rtabilit 
commanducata. Cruditates  fedat:uocemqj  firmat:6d  fitim  arcet.  Ccruids  dolores  cu 
galla  8C  Imi  femine  & meile  pari  menfura  fedat.  Mammarum  uitia  cum  meile 
aut  Cimolia  creta.  Salutaris  & fufpinofisifemine  cum  meile  haufto  . Stomachum 
in  acetariis  fumpta  corroborat.  Ardentibus  febnbus  imponitur  cum  polenta.  Et 
alias  manducata  rcfrigerat:ctiam  inteftina.  Vomitiones  fiftit.  Difentenx  & uomi'' 
cis  datur  ex  aceto  uel  bibitur  cum  cumino.  Tenafmis  autem  coifta  & comitialibus 
cibo  uel  potu  prodeft. Purgationibus  mulierum  acetabuli  menfura  in  fapa. Podagris 
calidis  cum  fale  illita  6C  faao  igni.Succus  ems  potus  renes  iuuatac  ucficas.  Ventris 
animalia  pellit.  Ad  uulnerum  dolores  ex  oleo  cum  polenta  imponitur.  Neruorum 
duticias  emollit.  Metrodorus  qui  epitomenton  rhizitomumenon  fcnpficipurgati'' 
onibus  a partu  dandam  ccnfuit.  Venerem  inhibet : uenerifq;  fomnia.Prxtorii  uiri 
pater  eft  hifpanix  princepsiquem  fcio  propter  impatibiles  uux  morbos  radicem  eius 
filo  fufpcnfam  c collo  gerere:prxcccq  in  balneis:&  ita  liberatum  incommodo  omni. 


Quin  etiam  inucni  apud  auctores :aput  inde  litum!  diftillationem  toto  anno  non 
fentire.  Oculos  tamen  hebeure  putatur.  G)riandrum  inter  filueftria  no  itiuenitur 
prxdpuum  tamen  effeconflat  ilatim  *gyptium.  Valet  edtra  ferpentium  genus  unuj 
quod  amphifbenasuocant:  potum  impofituqi.  Sanat  alia  uulnera.  Epinyjilidas 
puftulas  critum.Sic&  omnes  tumores:  colledlionefqj  cum  meile  aut  uuapalTa.  Pj/ 
nos  uero  ex  aceto  tntum-  Seminis  grana  tria  in  tertianis  deuorari  iubent  aliqm’ 
acccfrioncm.  Vel  plura  jllim  fronti.  Sunt  qui  & ate  folis  ortum  ccruicalibus  fubiici 
efficaciter  putent.  Vis  magna  ad  refngerandos  ardores  uindi.  VIcera  quoqj  qu*  fec/ 
punt:  fanat  cum  meile  uel  uuapafTa.  Item  tefles:ambu(la:  carbunculos  aures  cutn 
ia<ftcmulicns:cpiphoras  oculorum;ucntrisfid  inteftinorum  flu(ffidncs.  Semen  ex  an 
potum  bibitur  in  choleris  cum  ruta.  Pelht  animalia  interaneorum  cum  mali  punici 
fucco  Scoleo  femen  potum.  Xenocrates  tradit  rem  miramifi  ueracffimenftrujcon' 
tinen  uno  dieifi  unum  granum  biberint  fccmin3c;biduo  fiduoifli  tocide  diebus  quot 

grana rupferint,  M.  Vaito coriandro  fubtrito cum  aceto:camcmfcorrupcam«ftatc 
feruari  putat.  Atriplex  6i  filueftre  cft  6c  fatiuum  : accufatum  a Pythagora  tanquam 
faceret  hydropicos  morbofqj  regios  6i  pallorem.  Coquitur  diffiallimc.  Ac  ne  i hortis 
quidem  luxta  id  nafci  quicq  nifi  laguidum  culpauit.  Addidere  Dionyfius  6c  Diodes 
plurimos  gigni  exeo  morbos.  Nec  nifi  mutata  fzpius  aqua  coquendum.  Stomacho 
ederarium  effic. Lentigines  dC  papulas  gignere.  Miror  quare  di^iculterfitalia  id  na' 
fd  tradiderit  Solon  fmyrneus.  Hippocrates  uuluarum  uitiis  id  infundi  cum  beta. 
Lycus  ncapolicanus  edtra  cantaridas  bibendum  dedit.  Panosifurunculos  incipietcsi 
duridas  omnes  uel  coifto  uel  crudo  utiliter  illini  putant.  Item  ignem  facrum  cum 
meile  aceto  nitroqj.Simihter  podagris.  Vngues  fcabros  detrahere didtur  fine  ulccrc. 
Suntiqui  in  morbo  regio  det  femen  eius  cum  meile.  Arterias  6C  cdfillas  nitro  addito 
perfriccc.Aluum  moueant.  Cotflo  aut  perfe  aut  cum  malua  aut  lenticula  conatates 
uomitiones.  Silueffii  capillos  ringut.  Et  ad  fupraferipu  utuntur  medidna. 

DE  Malua:malope:&alchea:&lapatio:oxylapato:hydrolapato:&hippolapacoi 
&bubalapato.  Capitulum. xxi* 

BCdtrario  f magnis  laudibus  malua  c utraqj  & fariua  6C  filueftris.  Duo  gni  caji 
amplitudine  folli  difeernuntur.  Maiorem  gnccimalopen  uocancin  fatiuis, 
Alteram  ab  emolliendo  uentre  didtam  putant  malachen . E filueflnbus ; cui 
grande  folium  6c  radices  alb*  alchea  uocatur.  Ab  excellenda  effedhis:a  quibufdam 
ariftalthca.  Omne  folum  in  quoferutur  pinguius  fadunt.Huic  contra  omncsacu' 
leatos  icftus  cfficaaor  uisiprsopue  fcorpionum  uefparumjfimiliumqj:  & murifara'' 
nci.  Quin  flc  trita  cum  oleo  qualibet  earum  peruniftiatc  uel  habentes  teasndferiut'. 
Folium  impoficum  fcorpiombusitorpotem  affert.  ValenC&cdnauenenat  Aculeos 
omnis  extrahunt  lUitxcrud*  aut  cum  anetho  pota;.  DccoifbE  uero  cum  radicefua: 
leporis  marini  uenena  rcfliguunt.  Et  ut  quidam  dicutrfi  uomatur.  De  eifdem  mira 
& alia  traduntur.  Sed  maxime  fi  quotidie  quis  fuedex  qualibet  ca^iforbeat  cyathu 
dimidmm:omnibus  morbis  canturum.  VIcera  manantia  in  capite  fanant.  In  urina 
putrefadae  lichenas.  Et  ulcera  oris  cu  meile.  Radix  deco<n:a:furfures  capiris:flide'riii 
mobilitates.  Eius  qus unum  caulem  habet : radice  dtea  dentem:  quidoleat:pungc 
donec  definat  dolor.  Eade  ftrumas  dc  parotidas  panofq}  addita  hominis  faliua  put' 
gat  dtra  uulnus.  Semen  i uino  nigro  potum  a pituita  6C  naufeis  liberat.  Radix  ma' 
marum  uitiis  occurrit  adalligata  in  lana  nigra.  Tuffim  in  laiite  coifta  6C  forbitionis 
modo  fumpta  quinis  diebus  emendat.  Stomacho  utiles  Sex.Niger  didt.  Olympia' 
des  thebanus  abortiuas  effecum  adipe  anferis.  Aliqui  purgari  fecminas  foliis  earu 
manus  plens  menfura  in  oleo  & uino  fumptis . Vtiqjconftat  parturientes  foliis 
fubftraris  celftius  folui:  protinus  a partu  reuocanda:  ne  uulua  fcquatuc.  Dant® 


fitemm  bibendum  patmn>ntit)us  leiunism  umo  decola  hrmm,  n • . , 

tneu  adalligat  brachio  genitale  no'  continentium.  Adeom  er  uenen  ^7’'"- 

unicaulis  afperfum  cubitali  foeminatum  auiditates  aueL  ad  inf 

ttadat.Itemttes  radices, urca adalligatas.Tenafao  vIv?”  "'^ 

Wfedisuitiisiuelfi  foueant'.  Mela'cholicis  ouoqj  fuccus  da/CTath""  *^"”* 
Etinfanientibus  quaternis.  Decotite  comitulib^s  heminr  fura  '?r“^ 

itiflanone  & torminibus  aut  opitlochonico  laborantibus  tenid,,’  , ^ “ 

.g„.bus:«ambuihs decolla ,n  oleumfol.a,mponul:.S^^^^ 

cruda cumpane.  Succus  decocSr  neruis prodeft:& ueficr-  & freftinol 
Vuluasac  cibo  «Cinfufione  emolliti  oleo.  Succus  decodlr  nor.'  "'"irofioi^bus. 

Althe*  in  omnibus  fupradiftis  efticacior  radix:  ptrcipue 

inaqua  aluum  fiftit.  Ex  umo  albo  fttumas  & paratidL  & mam 
«panos.  Inuino  folia  decofta  & ilhca  tollunt  Eadem  anda  mTaa“d 

permriofrtuffi otiffimemedent'.  Hippocrates  uulneratis  firientibufqfd™^^^^ 

guinisradicudecoar  fuccum  bibendum  dedir.Eteam  uulneribus  cum  mellei  ree 
fina.  Irem  conuulf,s:luxat,s:tument,bus:8t  mufculu:neru,s:arncul,s  impofuu 
afmaticisiac  difentenc^  m umo  bibendum  dedit.  Mirum  aqua  radice  ea  Ldita  ad‘ 
denftn  fub^uo.-atqjeUaefcere.  Efficacior  autem  quo  recentior.  Nec  lapatiumdit 
f, miles  effertus  habet  Eft  aurem  filueftre  : quod  al.i  oxal.dem  appelLr:  f^tmo 

ptcpumifoliis  aquofc:  colote  berrcandidritadiceminima.  NoftLeto  rumTcd 

alu  laparium  canrhermu  ad  (frumas  cumaxungia  efficacdTimu.  Eftacalterd  genu! 
fere  oxylaparon  uocant.  Satiuo  idem  f,milius:&  acunora  habetfolia  ac  rubriol  no' 
mrimpaluftnbusnarcens.  Sunt  qui  hydtolapaton  tradunt  in  aqua  natum.  Eft« 
ahudhippolapaton  maius  fariumcand.diufque  acfpdfius.  SiluefVria  fcorp.onum 
irtibus  medecuna:  ferire  prohibent  habentes.  Radixaceto  decorta  f,  coletur^fuccus- 
dentibmauxi  latur.  Siuero  bibatur; morbo  regio.  Seme  ft omachi  fextricabilia  uitia 
fanat.  Hippolapati  radices  pnuatim  ungues  fcabrofos  detrahor.  Dyfentericos  feme 
duabus  drachmis. n umo  potum  liberat.  Oxylapati  femen  lotum. n aquacailelfi: 
angumem  prodeft  reiiaent^us. Adie^  acaaa  lentis  magnitudine  prod^lf.  Priftie 

tiffimos  pa(l.llosfac.unrexfolm  «radice:  addito  nitroa  uireangu.^^^ 

diluunt.  Sedfatiuum  m epiphoris  oculorum  illinunt  fronnbus.  Radice  cherias  « 
lepras  curat.In  umo  uero  decortaifttumas  « parotidas  « calculos.  Poto  uino  « W 
nes.CMiacos  a:que  & dyfentericos  « tenafmos.  Ex  eademq,  omnia  eiScacus.  Via 
lapan«rurtusfaat  «unnamaetSc  caliginem  oculorum  difcutic.  Itemptutimm 
corporo  m folia  baneatumadditum:  aut  ptius.pfum  illitum  fme  oleo.  F.rmat«£ 
commanducata  tadix  dentes.  Eadem  decorta  cum  uino  f.ffit  aluum.  Folia  foluunt 
aiecto  (ale.  Adieat  Solon  neq,  ut  omittamus  bulapaton: radias  tantum alticudie 
oifietenseft.  Et  erga  dyfentencos  efficaas  effertus  potum  ex  uino. 

DE  Sinapis  tnbus  gnibus;&  matrubio:  &fetpilIo:«fifymbtiofiue  thymbrzo. 

S“  de  lini  femine:&  blito.  Capitulum.xxii. 

Inapistcuius  in  fatiuis  tria  genera  diximustPythagoras  prinapatum  habere  ex 
lis  quotum  fubhme  uis  feratutiiudicauit:  quoniam  non  ahud  magis  in  nares 
cerebrum  penetret.  Ad  ferpentium  irtus « fcorpionu  tritum  cum  aceto  illinitur: 
ungorum  uenena  difcutic.  Contra  pituitam  tcneturiore:donccliqucfcat:autgate 
atur  cum  aqua  mulfa.  Ad  detium  dolorem  manditur*  Ad  uuam  garganflacue 
utn  aceto  & mcllcj  Stomacho  uttlilTimum  cotra  omnia  uitia  pulmonibufq; . Excre/ 
^ion«  adles  fadt  i cibo  fumptum.  Datur  & fufpiriofis.  Item  comitialibus  tepidii 
ftciT  Sefus  atqj  ftemutamenca  capitis  purgat.  Aluum  mollit,  Mc^ 

fle  uriiiamcict.  Et  hydropicis  imponitur.  Cum  fico  fle  cumino  tufum  ternio 


pattibus  commali  morbo.  Et  uuluamm  conucrfionem  fuflitum  cxdtat  odore 
mtxto.Ircm  lethargicos.  Adiiatur  cordylon.  Eft  aute  femen  ex  fefe.  Et  fi  uehemetiot 
fomnus  lethargicos  premat:crunbus  aut  etiam  capiti  illinitur  cum  fico  & aceto.  Ve/ 
teres  dolores;thoraas  lumborum  coxendicum  humerum  &C  in  quacunqj  pte  corporis 
cx  alto  uitia  extrahenda  funtnllitum  cauftica  ui  emendat  puftulas  faciendo.  Atin 
magna  durida  fmc  fico  impofitum:  ucl  fi  uchemcntior  uertigo  timeat'  pcrduphc« 
pannos.  Vtuntur  ad  alopeaas  cum  rubrica:  pforas:lepras;  phthiriafes:  Itthannicos: 
opifthotonicos.  Inungunt  quoque  fcabras  genas  aut  cum  gallica  inter  oculos  cu^ 
mclle.  Succufq;  tribus  modiis  cxprimif  in  fKitilncalcfcitqi  in  eo  in  folc modice.  Exit 
& c cauliculo  fuccus  lat^teusJ  qui  lU  cum  induruit  dentium  dolori  medetur.  Setnen 
ac  radix  cum  immaduereimufto  conteruntur.  Manufqj  plena:  menfura  forbeniur 
ad  firmandas  fauces:ftomachum:oculos:caput;fcnfufqi  omnes.  Mulierum  eturu 
laiTicudincs  faluberrimo  genere  mcdicinx.  Calculos  quoqi  difcucit  potum  ex  aceto. 
Illinuntur  & iiuonbus  fuggillatifqi  cum  melle:&:  adipe  anferinotauccxra  cypria.  Fit 
6d  oleum  ex  femine  madcfatflo  in  oleo  cxpreffoqjtquo  utunturad  nemorum  rigores: 

lumborumqj  6«:  coxendicum  perfrisftiones.  Sinapis  naturam  cfFe(^tu^q^co^dehabe^c 

traditur  adarca  inter  filuas  intatfta  coitice  planiore  fub  ipfa  comanafees.  Martubm 
plcriq;  inter  primas  heibas  commcndaucre:  quem  gcxci  prafion  uocant:  alii  linof/ 
trophon:  nonnulli  phiIopcda:aut  philocharesinotius  q ut  indicandum  fit.  Huius 
foha  femenq?  contrita:  profunt  contra  ferpentes:  pcftorum  6C  latens  dolores:  tufR 
ucterem.  Et  lis  qui  fangumem  eiiciut:cximie  utiIc:fcopis  eius  cum  panico  aqua  de/ 
cotitis:  utafpcnras  fued  mitigetur.  Imponitur  fttumis  cum  adipe.  Sunt  qui uiridis 
femen  quantum  duobus  digitis  capiart;:cumfarris  pugillo  decoftum  addito  exiguo 
olei  & falis  fotberciemnos  ad  tuffim  iubeant.  Alii  nihil  comparant.  In  eadem  caufa 
marrubii  Si  fcenicuLi  fueds  ad  fextarios  ternos  expreffis  decoaifqj  ad  fextatios  duos; 
tum  addito  mellis  fextario  rurfus  decoao  ad  fextarios  duos:  fi  cocleani  menfura 
indic  forbeatur  inaqua:  cyatho.  Etuiiilmm  uitiis  tufum  cum  meile  muc  prodeft. 
Lichenas  purgat  cx  aceto.  Ruptis  conuulfis:  fpafmatum  neruis  falutare.  Potiialuu 
foluitcumfalcSi  aceto.  Item  meftrua  Si  fecundas  mulierum.  Arida  farina  cumcllc 
ad  tuffim  ficcam:efficaaffima  cft.Item  ad  cancrenas  Si  pterygia.  Succus  uero  arneu/ 
lis  Si  naribus:Si  morbo  regio  minucndaK^j  bili  cum  meile  ^deft.  Item  contra  uenena 
inter  pauca  potens.  Ipfa  herba  ftomachu  Si  excreationes  p€<ftotis  purgat.  Cum  inde 
Si  mclle  unnamdet.  Cauenda  tamen  exulceratx  ucficae  Si  renum  uitus.  Dicitur fuc^ 
cus  claritatem  oculorumadiuuarc.  Caflor  marrubii  duo  genera  ttadic,nigru;Siquod 
magis  probat;candidum.  In  ouuminane  fuccum  adiidt  hisripfumqj  ouum  infudit 
mclle  iquis  portionibus  tepefaiflumiuomicas  tumpereipurgarciperfanare  ;pmitta. 
Illitis  etiam  uulneribus  a cane  facftis  tufa  cum  axungia  ueten.  Serpillum  a ferpendo 
putant  diiftum.  Quod  in  filucftri  euenit:in  petris  maxime.  Saduum  non  fctpitfsd 
ad  palmi  alritudinem  increfeit.  Pinguius  uoIuntarium:5i  candidioribus  follis  fiira'' 
mistaduerfusferpetes efficax maxfecenchrin.  Etfcolopendras  terreftresac  manrias. 
Et  fcorpiones  dccocflis  i uino  ramis  toliifqj.  Fugat  Si  odore  cominus  fi  urat'.  Et  cotra 
marinorum  ueuenaprxcipue  ualet.  Capitis  doloribus  decodtum  in  aceto  illinitut  tf' 
potibus  ac  fronti  cu  tofaceo.  Ite  phreneticis:lechargicis:contra  torminaiSiutinadiF 
ficultatem:  anginas:  uomitiones  drachmis  quattuor  datur.  Ex  aqua  bibitut  Si  a 
iodnerum  dolores,  Folia  obolis  quattuor  dantur  ad  lycnem  ex  aceto. ad  cruenus 
creationes  teritur  in  cyathis  duobus  aceti  & mellis.  Sifymbrium  filueftre  a qutbul 
thymbrxum  appcllatumipcdali  non  amplius  altitudine:  quod  in  riguis  nafcitut  ^ 
mile  naff  urtio  cft,  Vtrunqj  efficax  aduerfus  aculeata  animalia:  ut  func  crabrones 
fimilia.Quodm  ficco  ortum  odoratum  eft:infcritur  coronis:  aguftiore  folio.  Se  at 
utraij  capuis  dolorem.Itcm  epiphoras  ut  Pilinus  tradit.  Alii  panem  addunt.  AlupH 


fe  dtcoquunt  in  umo.  Sanat  SC  cpinyiSidas  curifqj  uitia  in  facit  mulit^iintta  quarta 
dicm  noiSibus  impofitura  diebufque  dettaiftum.  Vomitiones:  fingultus:  tormina: 
(lomachi  diffolutioes  cohibet  fiue  m cibo  fumptum;  fiue  fucco  potum.  No  edendii 
gtauidismifi  mortuo  conceptu.  Quippe  etiam  impoficum  eiicit.  Mouetutinamcu 
umo  potum.  Siluefttc &calculos.  Quos uigilace  opus  fit:exciut  infufum  capiti  cu 
aceto.  Lini  femen  cu  alus  quidem  m ufu  eft.  Et  per  fe  mulieru  cutis  uitia  emidat. 
in  facie.  Oculorum  aacm  fucco  adiuuat.  Epiphoras  thure  & aqua  aut  cum  myrrha. 
Cumuino  fedatparondas.  Cum  meile  aut  adipe  aut  cata  ftomachi  folutiones  infp/ 
fum  poUta  modo.  Anginas  m aqua  & oleo  decoaumiSi  cum  anifo  illitum.  Tortet' 
utaluum  fiftat.  Cailiacis  8cdyfrtencis  imponitur  ex  aceto.  Ad  lorineris  dolores  etlur 
cum  uuapalTa.  Et  ad  phthilin  utiliffime.  Semine  fiunt  SC  eligmata.  Mufculotum: 
neiuorumiatticulotum  ceruicum  dutiaas.  Cetcbti  membtanas  mitigat  farina  femis 
nitto  aut  fale  aut  cinere  additis.  Eade  cum  fico  item  cdcoquit  ac  maturat.  Cu  radice 
ueto  cucumeris  filueftris extrahit  quacunqj  corpori  inharent.Sic&fradlaoffa.  Scr^ 
pete  ulcus  i'  uino  dccofla  prohibet.  Eruptiones  pituita;  cum  meile  emendat.  Vngues 
fabros  cum  panmdnaduttii.  Etteflium  uitia  &;  ramices  cum  refina  & murra.  Et 
cacrenas  ex  aqua.  Stomachi  dolores  cum  foenogracco  fexuriis  ucrif9  d^oiSis  i aqua 
mulfa.  Inteftinoru  & thoracis  pcrniriofa  uitia  clyftete  in  oleo  & meile.  Blitum  icis 
uidet' ac  fme  fapote  aut  acrimonia  ulla,  unde  conuitium  foeminis  apud  Menandrum 
faciunt  mariti.  Stomacho  futile  eft.  Ventrem  adeo  turbatiut  cholera'  fadat  aliqbus. 
Dicitur  tamc  aduerfus  fcorpiones  potum  e uino  ptodeffe.  Etclauis  pedum  illini.  Ite 
lyembus.  Et  temporum  dolori  ex  oleo.  Hippocrates  menftrua  filh  eo  cibo  putat. 

DE  Meu:&  fcmiculoiac  hippomatathroiuel  myrfeneoi  & canabiiSC  de  fetula:  Sc 
catduis.  Cap.xxiii. 

XTI  Eu  1 italia  no  nifi  a medias  ferifidC  iis  admodu  paucis.  Duo  geneta  eius.Nobic 

JLlius  athamanticum  uocant  illi  tanq  ab  Athamante  inuentum.  Hi  quoniam 
laudatiifimum  i athamante  tepetiatutifoliis  anifo  fimileiK  caule  aliq  uado  bipedali: 
radicibus  multis  6C  obnigrisiquibufdam  altiffimisiminus  ruffum  q illud  alcef)i.  Ciet 
urinam  in  aqua  potum  radice  tnta  uel  decodla.  Inflationes  ftomachimitedifcutit. 
Item  totmina  8C  uefic*  uitia.  Vuluatumqj  articulis  cum  meile.  Infinbus  cum  apio 
illitum  imo  uentri:  urinas  mouet.  Focniculum  nobilitauere  ferpentes;  guflatu  ut 
diximus  fenedlam  exuendoioculorumqj  aciem  fucco  eius  refidedo.  Vnde  intelleiflu 
eft  hominu  quoq;  caliginem  pcacipue  eo  releuari.  Colligitur  hoc  caule  turgefcente. 
In  folc  ficcatut.  Inungitur  exmelle.  Vbiqj  hoc  eft.  LaudanlTimum  tamen  m hiberia 
e lachrymis  fit  Si  ex  femine  recenti.  Fit  eriam  e radiabus  prima  germinatione  idfis. 
Eft  fic  i'  hoc  genere  fdueftre:  quod  alii  hippomarathron:  alii  myrfencum  uocat  foliis 
maionbusiguftu  acrioreiprocetiusibrachialicraflitudineiradice  cadida.  Nafaturin 
calidisifed  faxofis.  Diocles  Si  aliud  Hippomarathri  genus  tradit;  longo  Si  a.ngulofo 
folio;fcminc  coriandri.  Mediana:  in  fariuo  ad  fcorpionum  itftus  Si  ferpentium:  fefe 
in  uino  poto.  Succus  Si  auribus  inftillaturiucrmiculofqj  in  iis  necat.  Idipfum  codix 
mentis  prope  omnibus  inferitut.  Oxyporis  etiam  aptiflime.  Quin  SCcruftis  fubdic 
panis.  Semen  ftomachumdiflolutumaflringicuelmfebnbus  fumptum.  Naufeam 
ex  aqua  tritum  fedac.  Pulmonibus  & iocineribus  laudatiflimum.  Ventrem  fiftiticu 
modice  fumitut.  Vrinam  excitat.  Et  totmina  mitigat  totum  decotftum.  Latftifque 
defeiftu  potum  mamas  replet.  Radix  cum  prifana  fumpta  renes  purgat  fiue  decotfto 
fuccoifme  femine  fumpto.  Prodeft  6£  hydropids  radix  ex  uino  coifta.  Item  conuulfis 
illmutut  folia  tumoribus.  Ardentes  ex  aceto  calculos  uefica:  pellunt.  Genitur*  a' 
bundantiam  quoquomodo  hauflum  fadt.  Verendis  amiaftTimumtfiuc  ad  fouendu 
radice  cum  uino  coifta  fiue  contrita  in  oleo  illitum.  Multi  tumonbus  & fuggillatis  cu 


' 


cxraillmut.  Et  radice  m fucco  ucl  cu  mclle  cotra  canis  morfum  utuntur.  Etcorirw 
rnuitipcdcm  ex  umo.  Hippomarathton  ad  omnia  uehementius.  Calculos  pKecipyj 
pellit.  Prodcft  ucfica:  cii  uino  Icui.  Ec  fcemmarum  mcnftruis.  Efficacius  in  co  femt 
g radix.  Modus  in  urrocp.-quod  duobus  digitis  trito  additur  m potionem.  Petrtcliiis 
qui  ophiaca  fcnpfit:&  Mycon  qui  rhisitomumenaiaduerfus  ferpentes  nihil  hippo, 
marathro  cfficaaus  putaucre.  Sane  di  Nicander  no  in  nouiffimis  pofuit.  Canabis 
in  filuis  primum  nata  eftmignorc  folio  & afpcrior.  Semen  eius  extinguere  genitura 
uirorum  dicitur.  Succus  ex  eo  uermiculos  aurium  6i  quodeunqj  intrauerit  eiicitifcj 
cum  dolore  capitis.  Tantaqj  uis  ci  efi::ut  aqu®  infufa coagulare  eam  dicatur.  8iirlco 

lumcntocumaluo  fuccurnt  pota  laqua.  Radix  contraiilos  articulos  emollitinaqua 

coifla.  Item  podagras  fimilcs  impetus.  Ambuffis  cruda illimt’;fcdfacpius  mutat"* 
pnurqarcfcac.  Ferula  femen  fimilc  anetho  habet.  Qua?  ab  uno  caulediuidituraca^ 
cummcifoemma  putatur.  Caules  eduntur  decodi.  Commendantq^  mufto  ac  meile, 
ftomacho  utiles.  Sm  plurcs  fumpti:  capitis  dolorem  faciunt.  Radix  denarii  podere 
in  uini  cyathis  duobus  bibitur  aduerfus  ferpentes.  Et  ipfa  radix  imponitur.  Sic  & 
cormmtbus  medetur.  Ex  oleo  autem  di  aceto  contra  fudores  immodicos  uel  m febri^ 
bus  proficit.  Succus  fcrulxaluumfifticfabse  magnitudine  dcuoratufqj,  Euiridife/ 
rula  ramufculus  utilis  e ad  omnia  ea  uiria.  Ad  fanguinem  fiftcndum  decem  grana 
feminis  bibuntur  m umo  cntaiucl  medulla.  Sunt  qui  comitialibus  morbis  dandum 
putant:lunaqrca:fcxta:fepnma:lingu*mcfura.  Natura  fctula^i  murenis infcftifffa 
eft.  Tadlx  fiquidem  ea  moriuntur.  Caftoc  radicis  fuccum  di  oculorum  claritati  co'/ 1 ' 
ferre  multum  putauit.  Et  de  carduorum  fatu  inter  hortenfia  diximus.  Qiiaproptcr 
di  medicinam  ex  iis  non  differamus.  Silucftrium  genera  fut  duo,  Vnum  fruticofius 
a terra  ftatim.  Alteru  untcaule:craffius.utnq3  folia  pauca  rpinofamuncatiscacumi'' 
nibus.  Sed  alter  florem  purpureum  mittit  inter  medios  aculeos  celeriter  canefeetem 
■di  abeuntem  cum  aura.  Scolimongrarciuocant.  Hicanteq  floreat  contufus  atque 
exprefliis:  illito  fucco  alopecias  replet.  Radix  cuiufq?  ex  aqua  decoifla  potatoribus 
fitim  facere  narratur.  Stomachum  corroborat.  Et  uuluis  fi  credimus  etiam  conferre 
aliquid  traditurmt  mares  gignantMta  enim  Chcrcas  achenienfis  fcnpficidi  Glaucias 
qui  circa  carduos  diligcnciffius  uidct.  Maducacus  carduus  hic:odore  comendatoris. 

Confc<fl:io  cyriaes  compofitio  medicaminis  Antiochi.  Ca.xxiiii. 

SEd  ante  difccfliim  ab  hortcnfibus  unam  compoficioncm  ex  iis  clariflima  fub 
texemus  aduerfus  uenenata  animaliaancifam  lapide  ucrfibus  in  limincxdis 
Aefculapii.  Serpilli  duum  denariorum  pondus.  Opopanads  di  milii:  tantundem 
fingulo^.  Trifolii  pondus  denam.  Anethi  di  foeniculi  feminis  di  anifi  di  amii  5i  apii 
denariorum  fenu  ex  fingulis  genenbus.  Erui  farmz  duodecim.  Hsc  tufa  ctibracaqi 
uino  quanrum  poflic  excellenti  digeruntur  in  paffillos:  uidioriari  pondere.  Exiis 
finguli  dantur  ex  uini  mixti  cyathis  ternis.  Hac  cyriaca  magnus  rex  Antiochus  ad' 
uerfus  omnia  uenena  ufus  traditur. 

CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  .XXI. 
PROOEMIVM. 


DE  natura  florum  di  coronamento^:de  mira  florum  uarietate.  Ca.i. 


N HORTIS  SERI  ET  CORONAMEN^ 
ta  iuIlicCato  menattabih  floram  maxime  fub 
tilitateiquando  nulli  poteft  facilius  elTc  loqui  q 
teram  natut*  pmgereilafciuienti  prafertim&in 
magno  gaudio  fertilitatis  ta  uaric  ludeti.  Quip^ 
pe  reliqua  ufus  alimenti  gratia  genuit.  Ideoque 
Ixcula  annofqi  ttibuit  iis.  Flores  uero  odorefqi 

de  diem  diem  gignit.  Magnautpalieftadmo^ 
nraone  hominum;  qu*  fpciSatiiTime  flot''an': 
celerrime  marcefcere.  Sed  ne  pitSura  qd^  fuffia' 
ente  imagini  colorum  teddendat:  mixtutaruinuj 
— - ^ ■ I , . . uarictati:  fiue  alterni  arque  multiplices  inter  fc 

neiianfut:  liue  priuatis  generum  funiculis  in  orbem:  m obliquum;  in  ambitum: 
quxcUm  coron®  pct  coionas  cutEuc« 

DE  Strophiolo  fetto:&  qui  pnmum  flores  mifcere  caEpetint:&  quando  primum 
corolla  inucntarucl  appeliaca:& quare.  Ca.n. 

TEnmonbus  utebantur antiqm-ftrophiaappcIUtcsmdcnata  arophiola.  Qm 
& uocabulum  ipfum  tarde  incU  cdmunicatum  cft:  mtec  facra  tantum  & bclU/ 
cos  honores  coronis  fuum  nomen  umdicantibus.  Cum  uero  a floribus  fierent  ferca: 
a ferendo  fcruix  appellabant,  C^od  apud  gitccos  quoqj  non  adeo  antiqtus  placuit. 
Arborum  enim  ramis  coronari  in  faens  certaminibus  mos  ctac  primum.'  Poftea  ua^ 
riari  ccEptum  mixtura  ucrficolotes.  Florumq;  muicem  odores  colorefqj  accendere. 
Sycion  ex  igcnio  Paufiani  piiftons  atqj  Glycerz  coronarix  dilctftx  admodum  illi  cu 
opcia  eius  pnftura  imitaretur:  adinucnit:&  illa  prouocans  uariaret:  effete^  certamen 
artis  ac  naturx.quales  etia  nunc  exrant  artificis  illius  rabellx.-atqj  in  primis  appellata 
flcphanoplocos  qua  pinxit  ipfam.  Idqj  fartum  eftpoft  olympiadem  ccntcfimam. 
Sic  coronis  e flonbus  receptis  paulo  mox  fubicre  qux  uocancur  xgyptix.  Ac  deinde 
hybcrnx:tum  cum  terra  flores  ncgat:ramcnto  ecornibustmrto.  Paulattmqj&romx 
fubrepfit  appellatio  corollis  mtccinitia  propter  gracilitatem  nominatis:  mox&  co/ 
rollariisipoflq  e lamina  xrca  tenui  inaurata  aut  inargentata  dabantur. 

i 

Quis  pnmum  coronam  foliis  aureis:  Sc  argenteis  dedic:flC  de  honore  coronarum 
apud  antiquos:  fid  dc  Scipionis  honore:  fid  de  partilibus  coronis: 8d  Qcopatex  icginx 
farta.  Capitulum. iii. 

CRaflus  diucs  pnmus  argento  auroc^  folia  imitatus  ludis  fuis  coronas  dedit. 

Acceflerunt  quoq;  6d  Icnnifci:  quos  adiici  ipfaru  coronarum  honos  erat  ^pter 
etrufeas  quibus  iungi  nifi  aurei  non  debebant.  Pun  diu  fuere  ii.  Celare  eos  pnmus 
inflituit.P.Claudius  Pulcher.  Brarteafqj  etiam  phylirx  dedit.  Semper tamen aurto/ 
ritas  uel  ludicro  quafitarumfuit.  Nanqjad  cerumina  in 'circum  per  ludos  fidipfi 
dcfccndcbant.  Et  feruos  fuos  quofqj  mittebant.  Inde  illa  .xii.  tabularum  lex. 
coronam  paric  ipfc  pecuniaue  eius.  Virtutis  ergo  arguitur:  qua  ferui  eque  meruiflct. 
pecuniam  partam  lege  dicimemo  dubicauit.  Quis  ergo  honosfuc  ipfi  mortuorpare-' 
tibufqj  cius  dum  intus  pofinis  cflct:forifuc  fcncturifine fraude  cfTct  impofita.  Alias 
in  ufu  promtfcuo  neludiene  quidem  erant.  Ingenfqj  fid  iis  fcueritas.  L.FuIuius  'ar^ 
gentarius  bello  punico  fecundo  cum  corona  rofacea  incerdiu  c pergula  fuaf  forum 
profpexiflc  dirtustex  aurtoritate  fenatus  m carcerem  addurtusmon  ante  finem  belli 
ttnilTuscfl:.  P.Mutianus  cum  demptam  Marfyxcoronacfloribuscapiti  fuo  impo-' 
fuilTctiatqj  ob  id  dua  cii  in  uincula  tnumuiri  iuflifrenc:  appellauic  tnb.ple.nec  itet' 
^flerc  illi  aliter  q athenis:ubi  comefabundi  iuucnc.s  ante  meridiem  cduetus  fapieciu 


quoqj  doc^rmxfrcqucntabant.Apud  nos  exemplum hcenrix  huius  non  eftaliudtg 
filia  diui  Augufti:cuius  luxuria  notftibus  coronatum  Maifyalittcrx  illius  degemut^ 
Florum  quidem  populus  tomanus  honorem  Sdpioni  tantum  adhibuit.  Suario  co^ 
gnominabatur:  propter  fimilitudincm  Suarii  cuiufdam  negotiatoris.  Ob  id  erat  in 
tribunatu  plebei  admodum  gratustdignufqj  Africanorum  familia.  Nec  ei  i^itfbois 
funeris  impenfa.  Affes  ergo  contulitpopulus  ac  funus  elocauit.quaqj  parte  ferebaf; 
flores  e profpec?tu  omni  fparfic.  Etiam  tunc  coronx  deorum  honos  erant.  EcLatiu 
publicorum  priuatorumqj.  Er  fcpulchrotum&  manium.  Summaqi  au^tpricas  pac/ 
cili  coronae.  Sutiles  fahorum  faecis  inucnimus  &C  folennes  coenas.  Tranfire  deinde 
adrofalia.  Eoqj  luxuria  proceflitiut  non  eflet  gratia  mfi  mero  folio.  Sutilibus  mox 
petitis  ab  india  aut  ultra  indos.  Lautiflimum  quidem  habetur  c nardi  folio  eas  dati 
aut  uefte  ferica  uerficolores  unguentis  madidas.  Hunc  habet  nouiflime  cxit.u  luxuria 
fceminarum.  Et  apud  grxeos  quidem  de  coronis  prmatim  fcripferc  Mnefteus  atq; 
Callimachus  medici:  ^ nocerent  capiti:  quoniam  in  hoc  eft  aliqua  uiltcuditiis 
portio . In  potu  atqj  hylaritate  prxeipue  odorum  ui  furripiente  fallaciter  follccriam. 
Niqjfcelei-ata  Cleopatra  apparatu  bclliacdaci  gratificationem  ipfius  regina:  AnctJ/ 
nio  cimenteinecnifi  prxguftatos  cibos  fumcnteifertur  ab  ore  eius  lufifTe  extremis  co/ 
rona-  floribus  ueneno  illitis.  Ipfaqj  capiti  ipofita.  Mox  ^cedente  hyktitareTuitauit 
Anconiutniut coronas bibcccnt.  Quis  iftas  timeret infidiasr^Ergo  cdcerptainqphii 
incipienti  haurireroppofita  manu:  en  ego  fum  inquit  illa  care  Antonirqua  tu  noua 
prxguftantiu  diligentia  caucsiadeo  mihi  fi  pofli  fme  te  uiucre  occafio  & ratio  adeft. 
Inde  edudam  e cuflodia  bibere  iuflit  illico  expirantem.  De  coronis  extra  fupradidos 
fccipfic  Theophraftus  apud  grxeos.  Ex  nofteis  autem  ifcripfere  aliqui  libros  a^holo-- 
gicon.  Flores  uero  pcrfccutus  eft  nemo  : ^ equidem  inucniam.  Nec  nos  nunc  fci> 
licet  coronas  ncdemus.id  enim  friuolum  eft.  Sed  de  flonbusiqux  uidebiitut  digna: 
memorabimus.  PaucifTima  genera  noftri  coronamentorum  inter  hortenfia  nouctc: 
ac  pene  uiolas  rofaf^  tantum. 

DE  Rofamcoronis:&degcnccibuseius:6iubifcratur.  Cap.iiii. 

■ 3 Ofa  nafdtur  fpina  ucrius  q fruticciin  rubo  quoq?  proucniens.  Ulic  ctiamiu'' 
eundi  odoris  quis  angufti.  Germinat  onis  primo  iclufa  granofo  cortice. Quo 
mox  intumcfcentc  & inuindes  alabaftcos  faftigato:  paulatim  cubefccns  dehifcitiac 
fefe  pandit:m  calicis  medio  fui  ftantis  complexa  luteos  apices.  Vfus  cius  in  coronis 
prope  minimus  eft.  Oleo  maceratur.  Idqj  iam  a troianis  temporibus  Homero  tcftc, 
Prarterea  m unguda  tranfitiut  diximus.  Per  fe  medicas  artes  praebet.  Emplaftris  atq: 
collyriis  imponitur mordad  fubtilitatc.  Menfarum  edam  delidis  inungendis:mime 
noxia.  Contra  genera  cius  noftri  fecere:  celeberrima  prcneftin3m:8i  campana.  Addi'' 
derc  alii  milefiamtcuius  fit  ardentiflimus  colos  no  evcedcnds  duodena  folia.  ProxK 
mam  ei  trachimiam:  minus  rubentem.  Mox  alabandicam  uiliorcm:  albicantibus 
foliis.  Viliftima  uero  pluribus  ucl  mmutiftima  fpinioiam.  Differut.n. multitudine 
foliorum  afpecitate  leuore  colore  odore.  PaucifTima  qmna  foliatae  deinde  numero^ 
fiora.Cu  fit  genus  eius;  qua  centifoliam  uocanttqux  eft  in  campania  icalis;.  Grxcii 
uero  drea  philippos.  Sed  ibi  non  fux  terrx  prouentu.  Pangxus  nanq?  mons  in  ui'' 
emo  fere  cft:numetofis  foliis  ac  paruis.-Vnde  accolx  trafferentes  conferunt.  Ipfaq^e 
plantatione  proficiunt.  No  aute  talis  odoratifTima  eft. Nec  cui  ladfTimu  maximuqi 
folium'.  Bteuitcrq? indicium eftodoristfcabririacordds.  Cepio  Tiberii Cxfaris pnn' 
cipatu  negauit  centifoliam  in  coronis  addiiprxtcrq ‘extremos  uelut  ad  cardines:  ncc 
odore  nec  fpecic  probabilem . Eft  &C  qux  grxciaappellatur  a noftrisia  grxeis  hcnn)s 
non  nifiin  humidis  locis  prouenicns:nec  unq  excedens  quinqi  foliaiuiolx 
dine:odorcnullo.  Eft  alia  grxcula  appellata:  conuolutis  foliorum  panniculis. nec 


d£h.fces  mfiminu  coa<fta:femp«c|j  nafccruif.mflisikt.ffimisfolm.  Alu  funditur 
C caule  maluaceofolia  oleacea  habens. Mufceton  uocant.  Atqj  inter  has  media  mac 
gnitudme  autunalis:  qm  coroneolam  uocantiomnes  fine  odore.  Cotoneola  m rubo 
nata  tot  modis  adulteratur.  Et  alias  ueraquoqj  plurimum  folapraualet.  Cyrenis 
odoraaffimaeft.  Ideoq,  ibiunguetum  pulcherrimum.  Carthagine hifpankhyeme 
quoqi  tota  prarcox.  Refert&  cxli  temperies.  Quibufdam  enim  annis  minus  odorata 
prouenit.  Ptxterea  m^agis  locis  omnibus  ficcis  q humidis  odoiatiot.  Seri  nec  pfguiV 
bus  uultincqjargillofis  locismectiguisicontenta  tatis.  Propriem  ruderatum  aomm 
amat.Pcaicoxcampana.  Seramilefia.  NouilTime  tamen  definit  preneftina  Fodmt' 
altius  q fruges:  leuius  q uites.  Tardiffime  proueniunt  femine:quod  in  ipfo  cortice 
ell  fub  ipfo  flore  opertum  lanugine.  Obid  potius  caule  concifo  inferuntur  & ocellis 
radicis:  uthatundo.  Vnum  genus  mfentut  pallida:  fpinofe:  longiffimis  uirois 
quinqifoha::  qua:  a gtaxula  altera  eft.  Omni  autem  tecifione  atqj  uftione  proflat 
Tranflanone  quoqj  ut  uitis  optime  ociffimeq!  prouenit.  Surculis  quatetnum  dieP 

totum  longitudine  aut  ampliore  poftuergdiatumoccafum  fata.  Dein  pfauonium 

tranflataipcdahbus  interuallis:  crcbroqi  oircunfoffa.  Qui  praicocem  faciuntipcdali 
circa  tadicem  ferobe  aqua  calida  infiinduntigerminate  inapiente  calice. 

DE  Lilio  tria  genetai&ranone  ea  inferendi.  Cap.v. 

Lilium  rofs  nobilitate  proximu  efliS:  quadi  cognatione  unguenti  oleiq!  quod 
lilion  appellatur.  Et  impofitum  etiam  maxime  rofas  decetimedio  prouentu 
earum  incipiens.  Nec  ullis  florum  excelfitas  maior.  Interdum  cubitorii  trium.  Lan/ 
guido  femper  collo:&  non  fufficiente  capitis  oneri.  Candor  eius  eximiusifoliis  foris 
fttiatisiSc  ab  anguftiis  in  latitudinem  paulatimfefe  laxantibus  effigie  calathi.  Refu/ 
pinis  per  ambitum  labris.  Tenuiqj  filo  8t  femine  flantibus  in  medio  crocis.  Ita  odor 
colotqi  duplex:&  alius  calicis  alius  flaminis:  differentia  angufla.  In  unguenti  ueto 
oleiqj  ufu:folia  non  fpernuntur.  Efl  flos  non  diffimilis  illi  in  herba  qua  cduoluolii 
uocantinafcens  petfiutetainullo  odoreinec  crocis  intus. candorem  tantum  referens: 
ac  ucluti  tudimenru  natura;  lilia  facere  condifcentis.  Alba  hliaiifdem  onibus  modis 
feruntur  quibus  tofa.  Et  hoc  amplius  lachtyma  fua:  ut  hippofelinum.  Nihjq;  efl 
fecundius.  Vna  radice  quinquagenos  fepe  emittente  bulbos.  Efl  & rubens  lilium: 
quod  graici  crinon  uocat.  Alii  florem  eius  cpnothodon.  Laudatiffimum  i antiochia 
laodicea  fyria;:  mox  in  phafelide.  Quartum  locum  optmet  in  Italia  nafcens.  Sut 
& purpurea  liliaialiquando  gemino  caulc:carnofiore  tantum  tadiccimaionfq;  bulbi: 
fed  unius.  Narcifu  uocant  huius  alterum  genus  flore  candido  calice  purputeo.  Diff 
ferentia  liliis  efl  & hxc:<^  narcifis  folia  in  radice  funt  probatiffimis  in  lycia:  motibus. 
Terno  generi  extera  eadem. calix  herbaceus. omnes  fetotini.poft  ardfurum.n. floret: 
ac  perxqnorfliu  autumnu.  Inuenca  efl  in  iis  fit  ratio  inferendi  monflrificis  hominu 
ingeniis.  Colliguntur  nanq;  menfeiulio  fcapi  atefeentes.  Liliaq;  fufpenduncurin 
fumo.  Dein  nudantibus  fe  nodulis  in  fece  nigri  uini  uel  grxci  menfe  mattio  mace^ 
ranturiut  colorem  accipiant:atqj  ita  in  fcrobiculis  feruntur  heminis  fecis  circufufis. 
Sic  fiunt  purpurea  lilia.  Mitumqj  ira  tingi  aliquidiut  nafcacur  inferflum. 

DE  Violis  fitde  calta  fit  baccate  fit  combreto.  Cap.  vi. 

Violis  honos  proximus.  Eamm  plura  genera.  Purpureae:  lutea::  albae : plantis 
omnes  ut  olus  fatx.  Ex  lis  ueto  qux  fponte  apnas  Si  maens  locis  proueniunt: 
putpurex  latiore  folio  flatim  ab  radice  carnofa  exeut.  folxqj  gtaeco  nomine  a exteris 
difcetnuturiappellatx.ita  ut  ab iis  hyacinthina  ueflis.  Sed  fariuismaxfa  audtoricas 
luteis.  Genera  lis  chufculana  fit  qux  manna  appeUaf.  Folio  aliquanto  latioreifed 
minus  odorato;  In  totum  uero  fine  odore  minutoq;  folio  calathiana  munus  autuni 


cxKtx  uetis.  Proxima  ei  cal»  cft  concolori  amplitudine.  Vincit  numero  folionitn 
marinam  quinc^  folia  non  excedentem.  Eadem  odore  fuperatur.  Eft  enim  grauii 
calca.  Non  Icuior  ei  qua  fcopi  regiam  appellant,  quanq  folia  eius  oleantinon 
Baccarquot^  radias  tacum  odorata:  e:a  quibufdam  nardum  rufticum  appellatum. 
VnCTuenta  ex  ea  radice  fieri  foliu  apud  aciquos  Arifiophanes  ptifea:  comoedia:  poeta 
tefhs  cft.  Vnde  quidam  errore  falfo  barbaricam  ea  appellabat.  Odor  efl:  ei  cinnamo/ 
mo  proximus.  Graali  folo  nec  humido  proucnit.  SimiUimu  ei  combretii  appeb 
latur  foliorum  exilitate  ufqj  m fila  extenuata;*:  procerius  q baccar.  Nec  hxc  fut tatu 
fcd  eorum  quoq;  error  corrigendus  cftiqui  baccar  rufticum  nardum  appellaucre.  Eft 
enim  alia  herba  fic  cognominata:quam  gra:d  afaron  uocanc. cuius  fpedem  figutaqj 
diximus  in  nardi  generibus.  Quinimmo  afaron  inucnio  uocitariiquoniam  in  coro/ 
nas  non  addatur.  Crocum  filueftrcoptimu  fererein  italia  minime  cxpcdit:adfcni/ 
pula  ufqi  fingula  areis  decoqudibus.  Seritur  radicis  bulbo.  Satiuu  latius  maiuftj 
*:  nitidius:  fcd  multo  leuius  degenerans.  Sedubiqj  nec  foecundum  etiam  cyrems; 
ubi  femper  flores  laudatiffimi.  Prima  nobilitas  cilicio  aoco:&  ibi  in  corico  monte. 
Dem  lycio  monte  olympo.  Mox  Centuripino  ficili»*  Aliqui  phlegneo  fecundii  locu 
dedere.  Adulteratur  nihil  aique.  Probatio  fynecri  impofita  manu  crepat  ueluti  fra^ 
Cile.  Humidum  enim  quod  cuenit  adultcrarionc;fedct.  Altera  probatio  fi  manu 
prolata  ad  ora  leniter  faciem  oculofq;  mordeat.  Et  per  fc  genus  fatiui  blandiflimum 
uulgo:cum  fit  mediocre;  dchacon  uocant.  Contra  cytcncaico  uitium  quod  dni  croco 
nigrius  cfl:;&  celerrime  marcefeit.  Optimum  ubicunq;  quod  piguiflimum  & bteui/ 
bus  capillis.  Peffimum  uero  cft;quod  fitum  redolet.  Mutianus  auiflorcft  f lyciaano 
feptimo  aut  oc^tauo  tranfferri  in  locum  fubadtumiatqj  ira  degenerans  reuocati.  Vfus 
cius  in  coronis  nufq.  Herba  enim  eft  folio  anguftopcnc  in  capillamenti  modum. 
Sed  umo  mire  cdgtuit;pr*cipue  dulci  tritum  ad  theatra  replenda.  Floret  Vcrgiliani 
occafu  paucis  diebus  folio  qui  flore  expellit.  Viret  bruma  fli  colligitur.  Siccat'' umbra 
melius;criam  hyberna.  Carnora6dilhradix;uiuaciorqjq  cetens.  Gaudet calcari:& 
atteri  pede:  pereundoqj  melius  prouenic.ideo  iuxtafcmitas  ac  fontes  IxtilTimum. 

^ DE  Floribus  antiquis;*:  de  odorametoru  diucrfitate:flC  faliunca:A:poIio.  Ca.vii. 
"cT^  Roianis  temporibus  ei  ia  erat  honos.  Ec  hos  certe  flores  Homerus  tris  laudat 
jL  loton:crocon:hyacinthum.  Omnium  odoramentorum  at(^  adeo  herbari  diffe' 
rentiaeft  in  colore  & odore*:  fucco.  Odorato  faporraro  ulli  non  amarus.  Ecocrario 
dulcia  raro  odorata.  Itaqj  6C  uina  odoraciota  muftis.  Silucftria  magis  omnia  fatiuis, 
Quorundamodorfuauior  e Ionginquo:propius  admotus  hebetatur  ut  uiol*.  Rofa 
recens  a longinquo  olctrficca  propius.  Omnis  autem  uerno  tempore  acrior:  fiima' 
rutinis.  Quicqd  ad  meridianas  horas  dici  ucrgit;hebetatur.NoueIlaquoqj  uctuftis 
minus  odorata.  Acerrimus  tamen  odor  omnium  a;ftate  media.  Rofa*:  ctocu  odo' 
ratiora  cum  ferems  diebus  leguntur. Et  omnia  i calidis  magis  q in  frigidis.  In  xgypto 
tamen  minime  odorati  florcs:qa  nebulofus  6C  rofeidus  aer  cft  a ntlo  flumine.  Quo' 
runda  fuauitati  grauitas  ineft.  Quaeda  cu  uircr:non  olet  ^pter  humorem  nimium: 
ut  buceros  quod  cft  fcenogrxcum.  Acutus  odor  non  omnium  fine  fucco  cftmiols: 
rofsicroco.  Qu*  uero  ex  acutis  fucco  carce';  eorum  omnium  odor  grauis:ut  m Iilio 
utriufq;  genetis.  Ambrotonum  *:  amaracus  acres  habent  odores.  Quorumdam  flos 
tantum  iucundus:reliqua:  partes  ignausEiut  uiolz:ac  rofz.  Hortcnfium  odoratifTri 
quz  ficca:ut  ruta;menta:apium:&  quz  in  ficas  nafcuntur.  Quzda  uetuftatc  odo^ 
ratiora;ut  cotonea,  eademq;  decerpta  q in  fuis  radiabus.  Quzdam  no  nifi  defiatita; 
aut  ex  attritu  olent.  Alia  non  nifi  detracto  cortice.  Quasdam  uero  nd  nifi 
thura  myrrhzqj.  Flores  triti  omnes  amariores  q intacfti.  Aliq  arida  diutius  odorem 
continent:ut  melilotos.  Quzdam  locum  ipfum  odoratiorem  faciunt:  ut  iris.  Qum 


Bi  arborem  tota  cuiufcunq!  radices  attingue.  Hefperis  noftu  magrs  oletrinde  nomfe 
inuento.  Ammaliu  nullu  odoratummifi  de  pantheris  quic^  didlum  eft:fi  credimus. 
Hla  quoq;  nonomittenda  differentiarodoramentotum  multa  nihil  pertinere  ad  co' 
ronamcntaiut  irinratq;  faliuncamiquaq  nobiliflimifit  odoris  utraqj.  Sed  iris  radice 
titu  co-mddat':unguentis  aut  mediem*  nafcens.  Laudatifffa  in  illyrico.  Et  ibi  quoq, 
nd  matitimis!  fed  i filueftribus  drinonis  & natrone.  Prom  i macedonia.LaudanlTfa 
hac  acca-dica-s.  Et  ex  illis  tetnii  locu  habet  afncana  aplilTia  inter  o-nes:guftuq,  ama/ 
niTima.  Illyrica  quoq,  duo^i  geneji  e.  Rhaphamtis  a fimilitudieiqua  & melior.  Rhi/ 
zotomos  fubruffa.  Optia  qua  fternutamenta  Udtu  mouet.  Caulem  habet  cubitale: 
6C  teiSum.  Horetdiuerfi  coloris  fpecieificut  atquus  caeleftis:  unde  & nomen.  Non 
improbatur  6c  pifidica.  Et  foffun  tnbus  ante  menfibus  mulfa  aqua  citcafufa  hoc 
uelun  placamento  terta  blandiuntur  circunfctiptam  mucrone  gladioue  tnplici.& 
cum  legermtieam  protinus  in  cslum  attollunt.  Natura eftferuens.  Tradataqi  puf/ 
tulas  ambufti  modo  facit.  Ptacipiturq,  ante  omnia:  ut  cafh  legant.  Teredines  non 
ficca  modomerum  3C  m terra  celetnme  fentit.  Optimti  antea  irinum  leucade  8£  elide 
ferebatut.Iam  pridem  emm  & fentur.  Nunc  e paphyha.  Sed  alicum  maxie  laudat': 
atq,  efeptenttionalibus.  Saliunca  foliofa  quide  eft:fed  breuis  6Cqus  neifti  no  poffit. 
Radici  numerofa  coharet.herba  uenus:  q flos.-denfa  ueluti  manu  preffa:  bteuiterq, 
cefpes  fui  generis.Pannoma  hac  gignit;  &i  noncaialpiumq,  aprica  urbium  epotedia. 
tanta  fuauitatis  ut  metallum  elTe  ceperit.  Veftibus  interponi  ea  gratiffimum.  Sic 
U apudgracos  polion  herbam  inclytam  Mufei  Sc  Hefiodi  laudibusiad  omnia  unie 
pradicannum.  Superqj  extera  ad  famam  etiam  dignitatis.  Ptorfufq,  mitam:fi  mo 
ut  traduntifolia  eius  mane  candida;  meridie  purpurea:  fole  occidente  cetulea  afpi/ 
ciutut.  Duo  genera  eius.  Capeftte  maius.  Silueftre  quod  minus  eft.Quida  teucnd 
uocant.  Folia  canis  hominis  fimiliaia  radice  pronnus;  nunq  palmo  altiora.  Et  de 
odorans  floribus  fatis  didaimiin  quibus  unguenta  uiciffe  naturam  gaudent. 

DE  Veftiuxmularidecuflonbusaiamarato&chryfocomefiuechryfiti.  Ca.viii. 

LVxuria  ueftibus  quoq,  qiuocauit eos  floresiq  colore  cdmedaf.  Hos  afaduerto 
tres  efle  prmapales.  Vnumincoccoq  in  rofis  micat. granus  nihil  tradituraf/ 
pedlui&i  purpuras  tynas  dibaphafq,  aut  laconicas.  Aliuamethyftoiq  uiola.&ipfe 
in  purpureumiquemq,  hyaanthmum  appellauimus.  Gna  enim  traiflamus  in  fpes 
multas  fefe  fpargentia.  Tertius  eft  q proprie  cdchylii  intelligif  mulns  modis,  Vnus 
m heliottopio  &c  m aliquo  ex  iis  pleruncj  faturarior.  Alius  in  malua:  ad  purpuram 
inclinans. Alius  inuiolaferotina  cdchyliotum  uegetiflima.  Paria  nunc  componiit: 
Bc  natura  atej  luxuria  depugnante.  Lutei  uideo  honorem  anciquiflimu  i nuptialibus 
flammeis  totum  foeminis  edeeflum.  Et  fottaffis  ideo  non  numeran  iter  pnncipales: 
hoc  eft  communes  maribus  ac  foeminis  quoniam  focietas  principatum  dedit.  Ama^ 
tanto  nd  dubie  uincimur.  Eft  autem  fpica  purpurea  uetius  q flos  aliquistSc  ipfe  fine 
odore.  Mi^tq,  i eo  gaudere  decerpi;6i  Ixtius  tenafei.  Prouemt  augufto  mefe.  Durat 
in  autumnum.  Alexandnno  palmaiqui  decerptus  afferuatur.  Mitumq,  poftq  defe/ 
cerecunifti  flotesimadefadlus  aq  reuiuifcitidC  hybeinas  coronas  facit,  Summa  eius 
natura  in  nomine  eft.-appellato  quonia  non  marcefeit.  In  nomine  eft&  cyani  colos. 
Item  holochtyfi.  Omnes  aurem  hi  flores  non  fuere  in  ufu  Alexandn  Magni  xtare: 
quoniam  proximi  a morte  eius  audlotes  filuete  de  illis:  quo  manifeftum  eft  poftea 
placuifle.  A grxcis  tamen  repertos  quis  dubitet  f non  aliter  italia  ufutpante  nomina 
illorum.  At  hercules  petilio  ipfanomen  impofuit  autumnali circaq,  ucpres  nafceti. 

tamen  colorem  commendat  qui  eft  rofx  filueftri,  Folia  pama  quina.  Mirumiq,  in 
eo  flore  infleifti  cacumine  & non  nifi  retorto  folio  nafri  paruo  calice  ac  uerficolon 
luteum  femen  includente.  Luteus  Si  bellio  paftillicannbus  quinquagenis  quinis 


barbulis  coronat".  Pcatcnfes  hi  florcs:ac  fine  ufu.fic  ideo  plcric^  fine  noinibus. 

& his  ipfis  alia  alh  uocabula  imponunt.  Chryfocome  fiue  chr)/fuis  nd  habet  latinam 
appellationem . Palmi  altitudine  cft  : comantibus  fulgore  auri  corimbis : tadice 
nigra  exauftero  dulci:in  pecrofis  opadfqj  nafcens. 

DE  Honore  corona^:&  cyclamino:8^  mclotco;&  trifolio  tria  gna  eius.  Cap.ix. 

Et  ferepetadlis  coloni  ccleberrimisjtranfeat  ratio  adeas  coronasrqua:  uarictate 
fola  placent.  Duo  earum  genera:quando  alia:  flore  conftantialia  folio.  Flore 
effe  dixerim  geniftas.  Nanqj  6i  iis  decerpitur  luteus.  Item  rhododendron.  Item  si/ 
2tppa:qui  & cappadocia  uocatur:  Ifqj  odoratus  fimilifqj  oleatum  floribus.  Inue/ 
pnbus  nafcit'  cyclaminu:de  quo  plura  alias.  Flos  ciuscoloffmus  in  coronas  admit/ 
titur.  Folia  milacis  edet®  m coronamentum  fe  dedere.  Coronsqj  earum  opcinent 
prmcip3tum:dc  quibus  in  fruticum  loco  abunde  diximus.  Sunt  & alia  genera  nomi' 
mbusgrscis  mdicandarquia  noftris  maiore  ex  parte  nomen  dare  iis  defuit  cura.  Et 
pleraqj  eorum  in  exteris  cerris  nafcunturmobis  tamen  confeiflata  quoniam  denata 
fermo  nondeitalia  eft.  Ergo  in  coronamenta  folio  uenere  melothron:fpireon:tnga/ 
n6;cneoron:quod  cafia  Higmus  uocat.  Et  quod  cunilagineiconysaimelifophyllon: 
quod  apiaftrum:  meliloton  quod  fetculamcampanam  uocanc.  Eft  enim  in  capania 
Itali®  laudatiffimaia  gr®cis  i funioimox  chalddica:  & cretica:ubicunqj  ueto  afpecis 
& filueftribus  nata.  Coronas  ex  hac  antiquitus  faiftitatas  indicio  eft  nomen  fettuls 
quod  occupauit.  Odor  eius  croco  uicinus  eft  flosiipfa  cana.  Placet  maximeifoliis 
breuiffimis  at(j  pinguiftimis.  Folio  coronat  dC  trifoliu.Ttia  eius  genera.  Niphates 
uocant  gr®a.  Alii  afphaltion  maiore  folio  quo  utuntur  coronarii . Alterum  acuto 
oxytnphyllon.  Tertium  ex  omnibus  mu nitiflimu. Inter  h®c  neruofi  cauliculi  qbufda 
ut  marathro  hippomarathro  myophano.  Vtutur  5i  ferulis  dC  corimbis  5c  edetj;  flore 
purpureo.  Eft  in  alio  genere  earum  filueftribus  tofis  fimilis.  Ec  miis  quocjcolos 
tantum  delciftat.  Odor  autem  abeft.  Et  cneori  duo  genera  nigri  atqj  candidi.  Hoc 
6c  odoratum.  Ramofa  ambo.  Florent  poft  ®quino<ftium  autumni. 

DE  Origano:6d  thymo:  8C  meile  attico:6C  conyzaiSC  louis  florei&  hilenio:6dam^ 
brotono:  dC  leucantemo.  Cap.x, 

T Otidem  dC  origano  in  cotonamencis  fpecies.  Alterius  enim  nullum  femen*  Id 
autem  cui  odor  eft:  creticum  uocatur.  Totidem  6C  thymi:  cadidum  ac  nigricas. 
Floret  autem  circa  folftitia:cum  apes  decerput.  Et  augurium  mellis  eft.  Prouentu 
cmm  fperac  apiani  large florefeente  eo.  Lxditur  hymbribus  amittitqj  florem.  Semc 
thymi  non  poteft  dcprehendi:cu  origani  perqminutum  non  tamen  fallat.  Sed  qd 
intereft  id  occultafle  naturaml^  In  flore  ipfo  itelligitur.fatoqj  eo  nafcicur.  Quid  no 
tentauere  homines.*^  Mellis’  aitia  m toto  orbe  fuma  laus  extftimac.  Ergo  traflatum 
cftexactica  thymum. & uix  flore:utidocemus:‘fatum.  Sedalia  ratio  natur®  obftim: 
non  durante  attico  thymomifi  in  afflatu  mans  feratur.  Erat  quidem  hic  opinio  an' 
tiqua  in  omm  thymo.  Ideocp  non  nafci  m arcadia.  Tunc  oleam  non  putabat  gigni 
nifi  intra  trecenta  ftadia  a mari.  Thymis  quidem  nunc  etiam  lapideos  campos  m 
ptouicia  narbonenfi  refertos  fcimus.  hoc  pene  folo  reditu  e longinqs  regionibus  pe/ 
cudum  milibus  conuenientibus  ut  thymo  uefcantur.  Et  conyzxduo  genera  m coro' 
namentisimasS^fcemina.  Differentia  in  folio.  Tenuius  fcemin®  & confttidius  an/ 
guftiufqj.  Imbricarum  mans  fid  ramofius.  Flos  quoqj  magis  fplendet  eius. Serotinus 
uttiqjpoftarcfturum.  Mas  odore  grauior.  Foemina  acrior.  Et  ideo  contra  beftiarum 
morfus  aptior.  Folia  foemin®  mellis  odorem  habent.  Mafcul®  radix  aquibufdam 
libanotis  appellatunde  qua  diximus.  Et  tatum  folio  coronant  louis  flos:amaracus: 
hcmerocalles:ambrotonu:helienum:  fifymbnum:  ferpillum.  Omnia furculofa coi® 
modo.G>lore  tlncumodo  placet  louis  flos.  Odor  abeft.  Sicut  8d  illi  qui  gnce  phlox 
uocat".  Et  ramis  autem  fld  folio  odorata  funtrexcepta  ferpillo.  Helenum  e lacbiynus 


Helen»  dicitur  natum.Et  ideo  i'  helena  infula  laudatiffimum,  Eft  aute  frutex  humi 
fc  fpargens  dodrantalibus  tamulisifoho  fimili  ferpillo.  Ambrotonum  iucudi  odoris 
cfte^grauis.  Floret  sftate.FIos  aurei  coloris.  Vacuum  fponteprouenit.  Cacumine 
fuo  fe  propagat.  Seritur  autem  femine  melius  ^ radice  aut  furculo.  Semine  quo9 
non  fmencgocio  plantaria  tranfferuntur.  Sic  & adomum.  Vtrunqt  «ftate.  AlfioS 
enim  admodum  funt.  Ec  fole  nimio  larduntur.  Sed  ubi  conualuereiritu  uitis  fruti'' 
eant.  Ambrotono  fimile  odore  leucanchemum  cft : flore  albo:  foliofum. 

de  Amaraco  uel  fanfuco:8i  n^dtegretoiS:  meliloto:&  uiola  alba:&  codiamino: 

&defilueftribusbulbis:&helichrj/ro;eilychnis:&deherbis  citra  mare,  Cap.xi. 

AMaracum  Diocles  medicus  & ficula  gens  appellauere:  quodagyptus  & fyria 
fafucu.  Serit''utroqigenere:&femine:6dramo:uiuacius  pr^Edicflist&odorcmc^ 
lius.  Copiofu  amaraco  aeque  q ambrotono  femc.  Sed  ambrotono  radix  una:fid  alte 
defccndens:  ceteris  m fummo  terr®  leuitec  hxrens.  Reliquorum  fario  autuno  fere 
incipientemccnon  6c  uerc  quibufdam  locis  qux  umbra  gaudent  & aq  ac  fimo.  Nyc/ 
tegreton  inter  pauca  miratus  cft  Democticusicoloris  ignei:  foliis  fpmx:  nec  a terra 
fe  attollentem:  prxcipuamqi  in  gedrofia  narrat.  Eruitur  poft  xquinoiftium  uernu 
radicitus.  Siccacurqj  ad  lunam.xxx.diebusiita  lucens  noifttbus.  Magos  parthoruque 
reges  uti  hac  herba  ad  uota  fufdpienda.  Eadem  uocari  chenamychon;  quonia  aferes 
a primo  confpecftu  eius  expauefcanc.  Ab  aliis  ny<ftipoIon:quoniam  eldginquonoc' 
tibus  fulgeat.  Melilotos  ubiqj  nafcitur.  Laudatiftimum  tamen  in  attica.  Vbicunqj 
uero  recens:nec  candicans:&  croco  q fimillima.  Quanq  i italia  odoratior:  & cadida. 
Florum  prima  uer  nuciatium  uiola  alba.  Tepidioribus  uero  locis  etia  hyemc  emicat. 
Pofteaqux  appellatur  di  purpurea.  Proxime  flammea:qux  & floxuocatur:  filueftns 
duntaxat.  Codiammon  bis anno:uere& autumno. Aeftates  hyemefqj  fugit.  Serio' 
tes  fupraditftis  aliquanto  narafus:&  lilium  trans  mana.  Erinitaliaquideut  dixius 
perrofam.  Nam in grxeia tardius  etiamnum anemone.  Eft  autem  hax:  filueftnum 
bulborum  flos:aliaqj  qqux  dicetur  in  medicinis.  Sequitur  oenanthejmelanthiu: 
ex  filueftribus  helichryfos.  Deinde  alterum  genus  anemones  qux  hmonia  uocacur. 
Poft  hanc  gladiolus  comitatus  hiacynthis.  NouifTima  rofa.  Eadem  prima  deficit: 
excepta  fatiua.Cxterum  hiacynthus  maxime  durat:6i  uiola  alba:&  oenace.  Sed  haec 
ita  fi  deuulfa  crebro  prohibeatur  m feminibus,  Nafcitur  loas  tepidis.  Odor  idem  q 
germinantibus  uuisiatq?  inde  nomen.  Hiacynthum  comitatur  fabuladuplex  lucftu 
prxfercns  eius:  quem  Apollo  dilexerat.autexAiacis  cruore  editi:ita  difcurrentibus 
uenis  ut  graecatum  litterarum  figura  ea  legatur  infcnpta.  Helichryfos  florem  habet 
auro  fimilem:  folium  tenue:  cauliculum  quoqj  gracilemifed  durum.  Hoc  coronare 
femagi  fi  flc  unguenta  fumantur  ex  auro  quod  apyron  uocat:  ad  gratiam  quoqi  6d 
uita  gloriam  pertinete  arbitrantur.  Ec  uerni  quidem  flores  hi  funt.  Succedunt  illis 
xftiui  lychnis:  & louis  flos:6C  alterum  genus  liUi.  Icemcyphon:&  amaracus  quem 
phrygiii  cognominant:  fed  maxime  fpedlabilis  pothos.  Duo  genera  .huius.  Vnum 
cui  flos  hiacynthi  eft.  Alterum  candidius  qui  fere  nafacurin  tumulisiquonia  fortius 
durat.  Et  insxftate  florens.  Abeunt  6chi:marcefcuc(^.  Alii  rurfus  fubeunt autuno. 
Tertium  genus  lilii:&  crocus:6d  orifm  in  utroqj  genereiunum  hcbesjalte^i  odoratum 
primis  omnia  hymbribus  emicantia.  Coronani  quidem  fpmx  flore  utuntur,  qppe 
cumfpinxalbx  cauliculi  inter  obledlamentagulxquoqj  condiantur.  Hic  eft  trans 
maria  ordo  florum. In  italia  uiolis  fuccedit  rofa.  Huic  mtecuenitlihu.  Rofa  cyanus 
exapit. Cyanum  amarathus.  Nam  uicapcruinca  fempet  uiret  in  modum  linea:  foliis 
geniculatim  circundata.  Topiariaherba.  Inopiam  tamen  florum  aliquado  fupplet. 
hxcqjagrxciscamedaphne  uocatur.  Vitalongiftima  uiolx  albx  eft  trimatu.  Abeo 
tempore  degenerat.  Rofa  & quinquennium  perfert  nonrecifa  nec  adufta. illo  enim 
modo  iuuenefctt.  Diximus  AC  tertam  referre  plurimum.  Nam  inxgypto  fineodorc 


hxc  omnia.  Tantumq;  myrtis  odor  prxcipuus . Alicubi  etiam  binis  meTibus  a'teccdic 
germinatio  omnium.  Rofatia  a fauoniofoffa  oportet effe:  iterurrn^j  folftitio.  Etid 
agendum:  ut  intra  id  tempus  purgata  5C  pura  fmt. 

DE  Cura  apum:pabulo:6c  morbis  earum:&:  remediis.  Ca.xii. 

VErum  hortis  coronamentifq?  maxime  alueatiaS:  apes  conueniunt:res  pradpui 
queftus:compendiiquecum  fauit.  Harum  ergo  caufaopoitetferercthymum: 
apiaftrum:roram:uiolas:lilium:cytirum:faba:  eruiUum:  cunilam:  papauec:comsij 
cafiam:melilotum:meliiTophillum;cerinthen.  Eft  autem  cerinthe  folio  candido;in^ 
curuo  cubitalis:capice  concauo  mellis  fuccum  habente.  Horum  florum  auidifrimc 
funt:atqj  etiam  fmapis.quod  miremur  cum  oIiuce  florem  abiis  non  attingi  conflet. 
Ideoqj  hanc  arborem  ^cul  efle  melius  fit:cum  aliquas  qproximeferi  couenianqu® 
& euolantium  examina  inuic€nc:nec  longius  abire  patiantur.  Cornum  quoq}  arbore 
caucri  oportet.  Nam  flore  eius  deguftato  aluo  concita  moriuntur,  Remedui  fotbam 
cotufam  e meile  prxbere  iis:uel  urinam  hominum:uel  boumtaut  grana  punici  mali 
ammeo  umo  confperfa.  Et  geniftas  circunferi  alueariis  gratiflimum.  Mirum  eft;clK 
gnumqj  memoratu  dealimentis  quod  comperi.  Hoftilia  uicus  alluitur  pado.  Huius 
inquilini  pabulo  circa  deficiente  imponuntnauibus  aluearia.  Notflibufq?  ad  quina 
milia  pafluum  contrario  amne  naues  fubuehut.  Egreflae  luce  apes:paftxqj  ad  naues 
quotidie  remeant:  mutantes  locum:donec  pondere  ipfo  pteffis  nauibus  plena  ah 
ueana  intelligantur.Teuetflifqi  eximuntur  mella. 

DE  Venenato  melle:8C  de  remediis  mellis  uenenati:&  mellis  infani.  Cap.xiii, 
I ^ T in  hifpania  mulis  prouehunt  fimili  de  caufa,  Tantumqj  pabulum  tefertiut 
r mella  quoqj  uenenata  fiant.  Heraclix  tn  ponto  quibufdam  anis  pniciofiffima 
cxiftunttab  iifdem  apibus  faifla.  Nec  dixere  audores  e quibus  floribus  ea  fieret.  Nos 
tamen  trademus  qux  coperimus.  Herba  efl:  alba. Vexatio  quidem  iumentorumefls 
fed  prsccipue  capratum:appellata  egolethron.  Huius  flore  concipiunt  noxium  uinis 
aquofo  ucrematccfcente.  Itafitutnonommbus  annis  fentiatur  hoc  malum.  Ve^’ 
nenari  figna  funr:q»  omnino  non  denfaturrq»  color  magis  rutilus  eftiodor  alienus 
fternutamenta  protinus  mouens:  q»  ponderofius  innoxio.  Qui  edere:  abiiciunt  fe 
humi  refrigeratione  quxrentes.Ni  &fudore  diffluunt.  Remedia  funt  multa  qua 
fuis  locis  dicemus.  Sed  quoniam  ftatim  reprxfentari  aliq  in  tantis  infidiis  oportet: 
mulfum  uetuse  meile  optimo  6C  ruta:falfamenra  etiam  fi  teiictitur  fumpta  crebro. 
Certumqj  efl:  id  malum  p excrementa  ad  canes  etiam  peruenire : fimiliterqj  torqueri 
cos.  Mulfum  tamen  exeo  mueteratum  innocuum  effe  conflat.  EtfoEmmarumcutc 
nullo  melius  emendari  cum  coftorfugillata  &C  aloe.  Aliud  genus  in  eodem  ponti  fitu 
uigetex  annona  mellis:quod  ab  infama  quam  gignitrmxnomenon  uocat.  Id  exifth 
matur  contrahi  flore  rhododendri: quo  fcatent  filus.  Genfqj  ea  cum  csram  i tributa 
romanis  prxfl:et:mel  quoniam  exitiale  cfl::non  uendit.  Et  in  perfide:8i  i'  mauritania 
csfanefis  gstuliacdterminamafl’ylis:uenenatifauigignut':qdaqja  pte:quo  nihil 
efle  facilius  poteftrnifi  q)  liuore  deprehenduntur.  C^id  fibi  uoluifTe  naturam  iis 
arbitremurinfidiisrut  ab  iifdem  apibusrnecombus  annis  fierentraut  no  totis  feuisf' 
Parum  enim  erat  genuiflc  rem  i qua  uenenum  facillime  daretur.  Etiamne  hoc  ipfa 
in  meile  tot  animalibus  dedit.''  C^id  fibi  uoluit-''nifi  ut  cautiorem  minufqj  auidum 
faceret  hominem.  Non  enim  ipfi  melli  fcd  apibus  iamcufpidesdcderat&quidem 
ucnenatas.  Remedium  aduerfus  has  utiq?  non  differendo.  Ergo  malux  fucco  aut 
foliorum  eders  perugi  falutare  e«  Vel  percuflos  eas  bibere.  Mirum  tamen  efluenena 

portantes  orefmgentcfqj  ipfas  non  mori,  Nifi^  illa  domina  rerum  omnium  hanc 
dedit  repugnantiam  apibus.  Sicut  cdtraferpentespfylIis:marfifqjint€rhommes-  ^ 
DE  meile  quod  mufes  non  attmgunt:&  alueariis  cura  eorum  fi  famem fltiut 
apes:& quomodo  csra  fiat.  Cap.xuii, 


- Ll.udmcr«am.«culumm_dI...Mos.ftcarina:„ou.mma.apa(r^ 
^,tra  quod  fpatmm  mur«  no  rcpcnut^Natamqnb^^ 

^„per.m.n.0f.ngula«med.cameti.el.gnur.  Aluea„aoaentem4noft.alerpeaar 
conuemt.Aqudonemou.tcnt.  Ncc  ftuon.um  minus.  Alucana  oprima  corucc.  Se' 

eunda fctula.  Tertia u,mmc.  MuIt.ca&cfpcculanlap.defecere..utopcrantes  intus 

fpedlatcnt.  C.rcunlmi  alueana  fimo  bubulo  ut.l.fflmum.  Operculum  a terno  cIt! 
ambulatorium  ut  properatus  intus  fit  ^fper.  S.  magnus  fit  uterus  alueanis  iefius 
aurem  fterdismeoperand,  dcfpcrat.onc curam  abuc.antr.d  paulaum  reduc,  oportet 
fallente  opens  incremento  Aluear.a  hyeme  ftramento  oper.n  crebro  fuffiri.mL.me 
fimo  bubulo.  Cognatum  hoc  ns.&mnafcentes  beftiolas  nccat.araneos.pap.l.ones' 
teredines  !apelq,  ipras  exatat.  Et  araneoli  quidem  exitium  facilius  eft.  Papilionum 
maior  peftis.  1 ollitur  uero  cu  matutefeit  malua  nodlu  interlunio  calo  feteno  accefis 
lucernis  ante  alueos.  In  eam  flammam  fefe  mgetunt.  Si  abus  decffe  fcntiadapibus- 
uuas  paflasificcarueihcoq)  tufas  ad  fores  earum  pofiiiffc  conueniet.  Ite  lanas  ttaflas 

made-tes  paflbiaut  deftutoiaut  aqua  mulfa.Gallina^icnicrudas  carnes.  Quibufda 

etia"  xftatibus  ude  cibi  prxftadi  cu  ficcitas  cofiinua  flo^i  alimenta  negat,  ^eonneu 
mei  eximituriillim  oportet  exitus  melilTophyllo  aut  genifta  tntisi  aut  medios  alba 
uite  pradgeteine  apes  diffugiat.  Vafa  mellana  aut  fauos  lauati  aq  prairipiut  Hac 
decoeSa  fieri  faluberrimu  acetu.  Cita  fit  ex  expreffis  fauisifed  ante  punficltis  aq  Ac 
triduo  i tenebris  ficcatisi  quarto  diel.qtis  .gm  .-nouofitaili  aq  fauos  tegente-tunc 
fporta  collatis.tutfus  m eadem  olla  coquitur  exta  cum  eadem  aqua.excipitutqi  alia 
fngidaiuafis  meile  circulins.  Optima  qux  punica  uocat".  Proxima  qmaxime  fiilua: 
odorifq)  mellei  puta.  Narione  autepontica.  quam  conflare  equidem  miror  iter  ue- 
nenata  mella.  Deinde  cretlca.plutimum  enim  ex  propoli  habet  de  qua  diximus  in 
natura  apium.  Poft  has  corficaiquoniam  ex  buxo  fit  Sc  habete  aliquantam  uimme/ 
dicaminis  putatur^  Punica  fit  hoc  modo.  Ventilatur  fub  diuo  fxpius  caita  fulua. 
Deinde  feruet  in  aq  marina  ex  alto  petita  addito  nitto.  Inde  lingulis  eligunt  florem: 
id  eft  candidiffima  quxqjitranffunduntt^  in  uasiquod  exiguum  mannx  habear  fric 
gidx.  & tutfus  marina  decoquunt  fepararim.dehinc  uas  ipfiim  refrigerant.  Et  cum 
hacterfcccteiuinacea  crate  fub  diuo  ficcantfolelunaqj.hoc  enim  candorem  facitifi 
fic  ficcatur.  Et  ne  liquefanant  protegunt  tenui  lintheo.  Candidiffima  uero  fit  pofl 
infolarione  etiamnum  tecorfla.  Punica  medinnis  unliffima.  Nigtefcitceta  addito 
chartarum  cinere.  Sicut  anchuia  admixta  rubet.  Vatiofqj  in  colores  pigmentis  crac 
hiturad  reddendas  fimilitudines  8i  innumeros  mortalium  ufusiparietumq!  etiam  6c 
atmomm  tutelam.  Cxtera  de  meile  apibufqj  in  natura  earum  didla  funt.  Et  hortO!>: 
quidem  omnis  fete  ratio  peraefla  efl. 

SDE  Hetbis  fponte  nafcentibus  Si  aculeatis.  Ca.xv. 

Equutur  herbx  fponte  nafcentestquibus  plerxqj  gentium  utunt' i cibisimaxic 
meqj  xgyptus  frugum  fertiliffima.  Sed  ut  fola  iis  carere  poffititanta  efl  ciboa: 
ex  herbis  abundantia.  Initalia  pauciffimas  nouimus : fraga : tanum:rufcum:batin 
marinamibatin  hottenfianamiquam  aliqui  afpatagum  gallicum  uocant.  Ptxter  has 
paftinacam  pratenfemilupu  falitflariuteaqi  uenus  obledlamenta  q cibos.  In  xgypto 
nobiliffima  efl  colocaffiaiquam  cyamon  uocant  aliqui.  Hanc  a nilo  merunticaule 
cum  codlus  efl  arenofo  in  mandendo.  Thytfo  autem  qui  inter  folia  tmiafSpeiishi' 
lis  follis  lautiffimis  etiam  fi  atbores  compentur : ad  fimilitudinem  eorumiqux  p/ 
farta  inno fttis  manibus  uocamus.  Adeoqi  nili  fui  dotibus  gaudentiut  implexis  co^ 
locaffix  foliis  in  uana  fpeciem  uafotum  potare  gtatiffunum  habeant.  Seritur  ia  hxc 
ju  italia.  Et  i xgypto  proxima  auifloritas  cicorio  efl  quam  diximus  ftubii  errancum. 
Nafciturpoft  uergiliasifloret  parriculadm.  Radix  ei  lencaiquare  etiam  aduincula 
utunturilla.  Antalium longius  a flumine  nafafmefpili  magnimdineflt  totuditate. 


fine  nucleo  fine  cortice  folio  cyperi.  Mandunt  igni  paratum.  Mandut  K oetum  cui 
pauca  folia  mininiac^iueruni  radix  magna.  Aracinde  quidem  fiCaracoscu  habeant 
radices  tamofas  ac  multiplicesmec  folium  nec  herbam  ullam  aut  quicq  aliud  fup,, 
tertam  habent.  Reliq  uulgarium  in  cibo  apud  eos  herbarum  nominaicondtiala:  hy/ 

pocarisiaccaucarisianthenfcumifcandix:  qua; ab  aliis  tragopogon  foliis  croco  finuh 
limisipartheniuiftrychnumicorcorus.Ec  aequinoiflio  nafcentis  aphace:  achine®  qu,- 
epipetron  uocant  qus  nunq  floret.  At  econttario  aphace  fubinde  matcefcente  flore 
emittit  allii  tota  hyeme  totoqj  uere  ufqj  in  iftatc.  Multas  prxterea  ignobiles  habet, 
■Sed  maximecelebrant  cnicon  icaliie  ignotam:  ipfis  autem  oleo  non  cibo  grata.  Hoc 
faciuntex  femine  eius.  Diffetentia  prima  filueftris  S:  fatius.  Silueftrium  dua-fpa 
una  mitior  eft  fimili  caule  tamen  ngido.  Ita^  & xolii  antiqui  utebantur.  Exilisiqua 
quidam  atraiflylida  uocat.  Semen  eius  candidu:&:  grandeiamarum.  Altera  hirfutiot 
torofioi  e caule:  8Cqui  pene  humi  fetpatiminuto  femine.  Aculeatarum  haiceflgHis. 
quoniam  diftinguenda  funt  6C  genera.  Ergo  quidam  herbaiy  fpinofa  funt.  Quidi 
fme  fpinis . Spinofarum  multi  fpecies.In  totu  fpina  eft  afparagus:  fcorpiomullu 
enim  folium  habet.  Quida  fpinofa  foliataiut  carduusieryngion  glycyrrhizon.  V,/ 
tici  lis  enim  omnibus  foliis  ineft  aculeata  mordacitas.  Aliqua  6C  fecundum  fpinam 
habent  foliumtut  tnbulus:  6i  ononis.  Quidam  i folio  habentia:  in  caule  ut  phleos; 
quod  aliqui  ftoeben  appellauere.  Hypophes  fpinis  geniculatum.  Tributa  qjprietas 
quod  Si  frudum  fpinofum  habet.  Ex  omnibus  iis  generibus  urtica  maxime  nofcif: 
acetabulis  in  flore  purpuream  lanuginem  fundentibus  fipe  altior  binis  cubitis.  Plue 
tes  eius  differentii.  Siluefttis  quam  feminam  uocant:  mitior.  Et  in  filueftri  qui 
diritur  cania  acrior.  Caule  quoqj  mordaci  fimbriatis  foliis . Qui  uero  etiam  odorem 
fundittherculaneauocatur.  Semen  omnibus  copiofum;  nigrum.  Mirum  fmeullis 
fpinarum  aculeis  lanuginem  ipfam  efle  noxiamiSi  tadu  tantum  leui  pmritum  puf 
tulafqjconfeftimadufto  fimilesexiftere.  Notum  eft  Si  remedium  olei.  Sed  motda' 
atas  non  ptoimus  cum  ipfa  herba  gigniturinecnifi  folibus  roborata.  Indpiensqde 
ipfa  nafci  uere  non  ingrato  multis  etiam  religiofo  in  cibo  eft:  ad  pellendos  totius  ini 
morbos.  Silueftrium  quoqj  radix.-omnem  carnem  teneriore  facic  fimul  coda.  Qiii 
innoxia  eft  morfu  catens:aononium  uocatur.  De  fcorpione  dicemus  itet  medicas. 

DE  CatduoSihelxineSittibuloiSianchufa.  Ca.xvi. 

C Arduus  Si  folio  Si  caule  fpinofas  lanugines  habet.  Itemacorna:  leucacanthos; 

onopygos:helxine:fcolimos.  Cameleon  m foliis  non  habet  aculeos.  Eft  S; illa 
differentia  ^quidam  i lis  multicaulia  ramofaqj  funt:  ut  carduus.  Vno  aurem  caule 
nec  ramofumenidos.  Quidam  cacumine  tantum  fpinofa  funt;  ut  cringili.  Quida 
zftate  florent  ut  atradylis-.helixinos.Scolimos  quoque  floret  fero  & diu.  Diuacrona 
colore  tantum  tuffo  diftinguituriSi  pinguiore  fucco.  Idem  erat  atradylis  quoqji  nifi 
candidior  effetiSi  nifi  fanguineum  fuccum  funderet.  Qua  de  caufa  phonos  uocatui 
a quibufdam  odore  etiam  grauis:  fero  maturefeente  femine  nec  ate  autumnu:qu.iq 
id  de  omnibus  fpinofis  dici  poffit.  Verum  dnia  hic  Si  femine  Si  radice  nafd  poffut. 
Scolimos  caeduorum  generis  ab  iis  diftatiq.  radix  eius  uefcendo  eftdecoda.  Mirum 
5 fine  intemallo  tota  iftate  aliud  floret  in  eo  genere:  aliud  concipit:  aliud  parturit. 
Aculei  atefeente  folio  definunt  pungere.  Helxine  rata  uifu  eft  neqj  in  omnibus  teras 
efttradice  foliofatex  qua  media  ueluti  malum  extuberat.  Cotada  fuaue  olet.Huius 
uertex  fummus  lachtymam  continet  luciidi  faporis  acanthicen  maftichen  appellati. 
Edatos  quoqj  in  ficilia  tanmm  nafatur  fui  proprietatis  Si  ipfa. Cuius  i terta  ferput 
caules  e radice  emiffi  lato  folio  Si  fpinofo.  Caulefqj  uocant  cados.  Nec  faftidiuu' 
in  cibis  inuetetatos  quorqj.  Vnu  caulem  terflaim  habentiquem  uocat  tenicaieiultiem 
fuauitatis  fed  uecuftaas  impatientem.  Semen  ei  lanuginis : quem  pappon  uorant . 
quo  dettado  ex  cortice:  teneritas  fimilis  cerebro  palmi  eft.  uocant  aftalia.  Tnbu  u 


„o„  nifi . paluftnbus  nafcitur.  D.ta  r«  a!.b,  Ium  mlum  & ftrymonem  amnes 
epuur  m c.b,s.  Indmatus  m uadum:fol.o  ad  e%em  ulm.-ped.culo  longo.  At  m 
tel.quo  orbe  gna  ma.  Gcetcul*  folta  aken  aculeata.  Htc  & fenus  floret.  Mag.fque 
f.ptaobfidetuillatum.  Semen  et  rotundius  mgrumin  f, liqua.  Alteri  hatenaceuV 
Spinofotum  etum  num  aliud  genus  ononisim  ramis  enim  fpinas  habetoppoflto 
folK.  ruts  fimiliitoto  caule  foliatum  m modum  corons.fequitur  a frueibumratro 
,„,uucum:uiuax9  prxcipue.  Aculeatarum  caules  aliquarum  per  terram  ferpuntrut 
eius  qua-  coronopon  uocant.  Et  ex  diuerfo  flans  anchufa  inficiendo  ligno  cxrifoi  ra/ 

diceaptaeflautem  minor. isanthemis:acphyllan,hos:8t  anemone:^ 

foliato  efliK  crepis  & lotos.  Merentia  folioru  BC  hic  qu*  & in  atbonbusibreuitate 

pediculi  ac  longitudineiingurtiis  ipfis  foliojnamplitudineiangul.siinrifurisiodore- 
flore.diuturmot  hic.qujbufdiper  partes  florentibus  ut  in  odmoiheliottopio-aphac^ 
oenochyte.  DE  Merentia  herbarum  per  folia:&  qus  hetbE  toto^no 

floreantiK  haltula  tega-.SC  piflana:&  de  gladiolo.  Cap.xvii. 

M Viris  iter  h»c  leterna  foliaif.cutqu.bufdam  arborum.  In  primifq,  heliorropio: 

adiito.  Aliud  rutfus  fpicataji  genus  ex  quo  i ftamniosialopecurosifelapyros- 
quam  quidam  ortigyan  uocantialu  plantaginemide  qua  infra  dicemus  iter  medicas 
Pyrallis  ex  iis.  Alopecutos  fpicam  habet  mollem  5!  lanuginem  denfam  no'  diflimil^ 
uulpium  caudisiunde  ei  BC  nome.  Proxima  ei  eft&  felapytosmifi  o,  illa  particulatim 
floret.  Cicorion  & fimilia  circa  terram  folia  habent  germinantes  ab  radice  poft  uergi^ 

liis.  Perdirio  quam  &*ol.*  gentes  ac  *gyprii  edunt:  nomen  dedit  auisid  maxime 

eruens.  Craflas  plurimaf9  habet  radices.  Item  orinthogale  caule  teneto:cadido;fe/ 
mipedali  radice  bulbofa-.molli  tnbus  aut  quattuor  agnatis.  Coquitur  i pulte.  Miru 
loton  hetbamiacegilopa  non  nifi  poft  annum  e femine  fuo  nafei.  Miraacanthe/ 
midis  natutatj  a fummo  flore  incipiticum  caters  omnes  qua  particulatim  florent: 
abima  fui  patte  indpiat.  Notabile  & in  lappa  qua  adharefritiquoniam  in  ipfa  flos 
nafeiturmon  euidensifed  intus  occultus.dC  intra  fe  germinat  uelut  animalia  qua  in 
fepariunt.  Item  circa  opuntem  opuntia  eft  herba  etiam  homini  dulcis.  Mitumq;  e 
folio  eius  radicem  fieri  ac  femina  nafci.  Laftine  unum  folium  habeti  fed  ita  implp 
catuiut  plura uideanf.  Cyndtilla amara eft:ac acri in  radicefucco.  Amata 8i aphace 
6C  qua  picris  nominatur:&  ipfa  toto  anno  florens. nomen  ei  amaritudo  impofuit. 
Notabilis  ac  fcylla  ctocitj  natuta:quacum  omnes  herba  folium  primum  emittant: 
moxqj  in  caulem  rotundentutiin  iis  caulis  prior  intelligitur  q foliii.  Et  in  croco  qde 
flos  impellitur  caule.  In  fcylla  uero  caulis  exit:deindeflos  exeo  emergit.Eademque 
terfloret:ut  diximus:tria  tempora  fationum  oftendens.  Bulborum  generi  quidam 
adnumetant  8C  cypiri  hoc  eft  gladioli  radicem.  Dulcis  ea  eft:ac  qua  cfcco(fta:panem 
etiam  gtanorem  faciat:pdderofiotem  fimul  fubaifta.  Similis  eft:8c  qua  ctefion  uo/ 
caniKguftu  afpeta.  Catera  eiufdem  generis  folio  differunt.  Afphodelus  oblongum 
ac  anguftum  habet.  Scylla  latum  ac  traiftabile.  Gladiolo  fimile  nomini.  Afphodelus 
manditur  ac  femine  tofto:8C  bulbo. fed  hoc  in  anere  tofto:dein  falc  ac  oleo  addito. 
Pratetea  tufo  cum  fias  ptacipua  uoluptate:ut  uidetur  Hefiodo.  Traditur  ac  ante 
portas  uillatum  fatum  remedio  efte  contra  ueneficorum  noxam.  Afphodeli  mentic 
onem  ac  Homerus  fecit. Radix  eius  napis  modiris  fimiliseft.  Neqj  alia  numerofior: 
oftogihta  fimul  aceruaris  fepe  bulbis.  Theophraftus  ac  fete  grzri  ptiripefqi  Pytha^ 
goras  caulem  eius  cubitalem  ac  fspe  duum  cubitorum  foliis  porri  filueftris  atherifeo 
uocauere . Radicem  uero  id  eft  bulbos  afphodelon:  noftri  illud  albucum  uocant  ac 
ofphodelum  haftulam  regiam.ea  eft  caulis  acinofi.  Eius  duo  genera  fariunt.  Albuco 
rfl  fcapus  cubitalis  ac  dplius  purus  leuis.  De  quo  Mago  pracipit  exitu  menfis  martii 
^ initio  aprilis  cum  florueritinondu  femine  eius  intumefeente  demetedu:fide'dofqi 
opos:ac  quarto  die  in  folcm  proferendos.  Ita  ficcatis  manipulos  faaendos.  Item 


piftanam  dicit  a grxcis  uocari:quam  inter  uluas  fagitta  appellamus.  Hac  ab  idibus 
mau  ufque  adfinem  oftobris  menfis  decorticari. atque  leui  folc  ficari  lubec.  Idem 
di  gladiolum  alterum  quem  cypiron  uocanC:&  ipfum  paluftccm  iulio  menfefecan 

iubet  adracbccm.tcrtioqj  die  in  fole  ficcatiidonec  candidus  fiat. quotidicauteatite 

foie  occidente  in  tedaim  rcferri:quoniam  palufttibus  defedtis  nod:umi  rores  uoceat. 

DE  lunco  genera  fex:fii  de  cypero;fi4  dc  medicamentis  carumi&  dc  cypiio 
odorato  iunco.  Capitulum.xviii, 

Similia  przdpitde  iunco:  quem  macifcon  appellant:ad  texendas  tegetes:6cipf|j 
iunio  menfe  eximi  ante  iulium medium prxcipiens.Cxteradc  ficcando  cadetn 
qux  dc  ulua  fuo  loco  diximus.  Alterum  genus  luncorum  facit:quod  marinum&a 
grxeis  oxyfchoenon  uocari  inucni.  Ttia  genera  cius;acuti:ftcrilis  que  maremdioxyii 
grxciuocantireltqua  foemmini  ferentis  femen  nigrum:quem  melancranin  uocaat. 
CralTior  hic  SC  fruticofior.  Magifqj  etiam  num  tertius  qui  uocatur  holofcocnos.  Ex 
iis  mclancranis  fine  alus  generibus  nafcitT.  Oxys  3i  holofchenos:eodc  cefpire.  Vtilif/ 
fimus  ad  uitilia  holofchenos:quia  mollis  & carnofus  eft.  Fert  fcutfhim  uuatum  co' 
hxrenCium,modo,  Nafdturautemis  quem  marem  appellamus  ex  fcmctipfo:cacu' 
mme  in  terram  defixo.  Mclancranis  autem  fuo  femine.  Alioquf  omnium  radices 
omnibus  annis  intcrmoriutur.  Vfus  ad  naifas  marinasiuitilium  nexus:  elegantiuni 
lucernarum  lumina  pKEcipuamedullxamplitudinc.  luxta  maritimas  alpcs  tanta  ut 
incifo  uencre  impleant  pene  unciarum  latitudinem.  In  xgypto  uero  cribrorum  lori' 
guudmem  non  alias  utiliorem.  Quidam  ctiamnum  unum  genus  faciunt.  lund  m> 
anguli  cyperon  uocant.multienim  non  difecrnunt  acypito  uicinitate  nominis.Nos 
diftmguemus  utrunqj.  Cypirus  eft  gladiolus  ut  diximus  radice  bulbofailaudatilTius 
in  infulis  creta:  dein  naxo:&:  poftea  phoenice.  Cretico  candoc  odorqj  uicinus  nardo: 
naxioacrior:phceniao  exiguum  fpirans:  'nullus  xgyptio.  Nam  & ibi  nafeitur.  Dif/ 
cutitduncias  corporum.  lam  enim  remedia  dicemus:  quoniam  di  florum  odonimc]} 
generi  eft  magnus  ufus  in  mediana.  Quod  ad  cypiron  attinet:  Appollodorum  qde 
fequimuriqui  negabat  bibendumtquanq  profeffus  efficaciffimum  efleaduetfus  cab 
culofos.  Eo  foetas  foeminas  quidem  abortus  facere  non  dubitat.  Mirumqj  tradit 
barbaros  fuffitu  huius  herba:  excipictes  ore  lyenes  confumere.  Et  no  egredi  domibus 
nifi  ab  hoc  fuffitu.  Vegetiores  cmm  firmiorefqj  fic  etia  fieri.  Intertriginum  & alarii 
uititspcrfricationibufquccum  oleo  illitum  non  dubie  mederij  Cyperos  iuncus  eft 
qualiter  diximus  angulofus:iuxta  tertam  candidusicacumine  nigcnpinguifq;.  Folia 
ima  portaccis  exiltoraiin  cacumine  minutarincer  qux  eft  femen.  Radix  oliuanigra 
fimilis:quam  cum  oblonga  cfticypcrida  uocant:magni  in  mediana  ufus.  Laus  cy' 
pero,  prima  hammoniaco:  fecunda  thodio:  tertia  thracio:  nouiftima  xg)'ptioquz 
& confundit  intcUcdlum:quonia  cypiros  ibinafcitur.  Scdcypirosdutiffima  mxq; 
fpirans.  Cxtens  odor  eft  ipfa  nardum  imitans,  Eft  6C  per  fe  indica  herba  quz  cy/ 
petis  uocatur:gingiberis  effigie:  commanducata  croci  uim  reddit.  Cypero  uis  in  me-' 
didna  pfilothri.illinifptcrygisiulccribufqj  genitaliu  Si  qux  ihumotcfutorbusjficut 

oris  ulceribus.  Radix  aduerfus  ferpetiu  itftus  Sifcorpionuptxfcrti  remedio  eft.  VuF 

uas  aperit  pota,  largiori  tata  uis:cxpellit  cas:  urina  ciet:&  calculos:  ob  id  urililliina 
hydropicis.  Illinitur  SC  ulceribus  qux  ferpunciTed  iis  prarcipua  qux  in  ftomacho  fut 
ex  uino  uel  aceto  illita.  lunci  radix  in  tribus  heminis  aquxdecotfla  ad  tertias;  tu  i 
medetur.  Semen  toftumfid  in  aqua  potum  fiftit  aluum:&foEminarum 
picifqj  dolores  facit.  At  qui  uocatur  holofchoenos  eius  qux  proxima  funt  radicis 
manducantur  aduerfus  araneorum  morfus.  Inuemo  ctiamnum  unum  iunci  genus 
quod  tropicen  uocat. huius  femine  fomnumalici.fcd  modum  feruandum:  nc  op 
fiat,  Ob  id  6i  odorati  lunci  mcdicinx  dicentur:  quoniam  &in  fyriacoeleiutmo  o 

rettulimus:  nafdtur.  Laudatiffius  ex  nabathxa  iucus  cognomfc  theucias.  ri 


babylonius.  Peffimus  ex  africa  ac  fine  odore.  Eft  autem  rotudus  uinofc  mordacitatis 
ad  linguam.  Sincerus  in  confricando  odore  tofs  emittitrubentibus  fragmentis. Difi 
cutit  inflationes.  Ob  id  (tomacho  utihsibilemq!  & fanguinem  teiicietibus.  Sigukus 
fedat.Ruaais  mouet.  Vnnam  ciet.  Vefic*  medetur.  Ad  muliebres  ufus  decoqmtur. 

Opifthotomcis  cu  refina  arida  •mponitur.excalefacftoria  uteros  affringitirefrigerat! 

ufus  eius  diuiditur  in  folia  SC  flores.  Capita  foliomm  partesqj  candidz  ungues  Lcat" 

In  flore  autem  aliud  efl:  femenialiud  capillus  in  capiteialiud  cortexialiud  mlix.  Folm 

necat' aut  tnbus  modis  expnmit'.  Per  feicu  ungues  no'  dctrahunfiibi  enim  humoris 
plurimum.  Aut  cum  detraiSis  unguibus  reliqua  pars  aut  oleo:  aut  uino  maceratur  m 
fole  uafis  uitreis.  Quidam  & falem  admifcent:&  a”chufam  nonnulliiaut  afphaltumi 
autiuncumodoratumiquia talis  maxime  ^defluuluz  ac  dyfenteticis.  Exptimutur 
eadem  folia  detraiflis  unguibus  tnta  per  linteum  fpilTum  f aireum  uas.leuiqj  igni  fuc' 
cus  coquit' idonee  fiat  craffitudo  mellis.  Ad  hoc  eligi  oportet  odoratiflia  quaiqj  folia. 

EX  Rofa  medicin*:&:  de  lilio  Sc  de  narciflb  8£  ex  uiola  & de  baccare  8c  combreto 
^afaro.  Capitulum. xviiri. 

Vinum  quomodo  fieret  e rofa  diximus  inter  gna  uini.  Vfus  fucci  ad  auresioris 
ulcera:gmgiuas!tonfillas:  garganfTatus.  Stomachu:uuluas;fedis  uitia:capitis 
dolores.  In  febre  perfe  ucl  cum  aceto  fomnosinaufeas. Folia  utuntur  f calliblepha^, 
EtfuCcis  foemina  afpcrguncur.  Epiphoras  quoqj  arida  leniunt.  Flos  fomnum  facit. 
Inhibet  fludiones  mulierum  maxime  albas  in  pofca  potus.  Et  fanguinis  excrcatioes. 
Stomachi  quocj  dolores  quantum  in  uini  cyathis  tribus.  Semen  iis  optimum  cro^ 
cinummccanniculouetuftiusi&inumbraficcatur.  Nigrum  inutile.  Dentiii  dolori 
illmicur.  Vtinam  ciet.  Stomacho  imponitur.  Item  igni  facto  non  ucteti.  Naribus 
fubdutflum  caput  purgat.  Capita  pota  uentrem  &C  fanguinem  fiftunt.  Vngues  rofa: 
epiphons  falubres  funt.  Vlcera  enim  oculorum  rofa  fordefeunt:  prxterq  in  initiis 
epiphora:  ita  ut  arida  cum  pane  imponatur.  Folia  quidem  uitiis  ftomachi:rofi6ibus 
& ULCUS  uentris:6i  intcftinorum:6c  prscordiis  utililfima  uel  illita.  Cibo  quoqj  lapati 
modo  condiuntur.  Cauendus  quoqj  in  iis  fitus  celeriter  infida.  Et  aridis  fid  cxprelTis 
aliquis  ufus.  Diaplafmata  inde  fiunt  ad  fudorcscocrcendos:ica  ut  a balneis  inareP 
eant  corpotaidein  frigida  abluantur.  Silueftris  cum  adipe  urfmo  alopedas  mirifice 
emendat.  Lilii  radices  multis  modis  florem  fuum  nobilitaucre.  Contra  ferpcncium 
idus  ex  uino  potae  6d  contra  fungorum  uenena.  Propter  clauos  pedum  in  uino  dcco'' 
quuntur:triduo(^  non  foluuntur.  Cum  adipe  aut  oleo  decods  pilos  quo(^  aduftis 
reddtit.  E mulfo  potx  inutilem  fanguinem  cum  aluo  trahunt.  Lyeniq?  SC  tuptis  uuL 
fis  profunt.  Et  mcnftruis  fceminaru  in  uino  decoda:.  Impofitsqj  cum  mellemeruis 
praecifis  medentur.  Contra  lychenas  SC  leprasifld  furfures  in  facie  emendant. erugant 
corpora.  Folia  in  aceto  codam  uulnenbus  imponunturifiteftium  in  meile  cum  hy^' 
ofcyamo  Si  farina  tritici.  Semen  illinitur  igni  facro.  Flos  fid  folia  ulcerum  uetuftaci. 
Succus  qui  flore  expreffus  eft:ab  aliis  mcluocatur:  ab  aliis  fytiumad  emolliendas 
uuluas:  fudorefqj  faciendos:  et  fuppurattones  coquendas.  Narcifli  duo  genera  m 
ufu  medici  recipiunt.  Vnum  purpureo  flore.  Et  alterum  hctbaccu.  Huncftomacho 
inutilem  SC  ideo  uomitorium:  aluos  quoque  foluentem:  neruis  inimicum:  caput 
grauatem.  Etanatcenarciflum  didummoafabulofo  puero.  Vtriufq;  radix  ut  dixi'' 
mus  mulfei  faponseO:.  Ambuftis  prodeft  cum  exiguo  meile.  Sicfiduulncribus:  et 
luxatis.  Panis  uero  cum  meile  Sc  auenx  farina.  Sic&  infixa  corpon  extrahit  f polera 
tntusiolcoqjcdtufus.  Medetur8d  lapide  pcuffis.  Purgat  uulnera  pcimixtusfann®. 
Nigras  uitihgines  emaculat.  Ex  hoc  flore  fit  narciflinum  oleum  ad  emolliendas  du^ 
ncias.Calefaciecia  queealferfr.  Aunbuseftutihflius.Sed  capitis  doloies  facit.  Viola 
filueftres  funt  6d  fatiua.  Purpurea  refrigerant.  Contra  inflammationes  illinuntur 
flonaacho  ardenti.  Imponutut  6d  capiti  in  fronte.  Oi;uIo^priuacimepiphotis:6dfede 


nr.nntrifupputMionM.C«puUm  8igtaued(nes capitis  .-pofite 

jcidetnuuluaue.  Etcont  pp  ^quipota:.  Idquod  putputeum eftexii, 

coronisiolfaiSiiq!  difcunu  . ^ ; quantum.  Semen  uiolsfcotpionibus 

cominalibas  medetut : - WutarapeTMa  difcutit.  Et  alba  autem  6tlutea 
aduetfatut.  Contta  flos  alb  pp  ^ ^ recentibus.  Ideoqj  andis  poti  an/ 

extenuant  mcnftma.  rvatho  in  aquxtnbus  menfes  trahit.  Radices  eiuscu 

num  urendum.  Lutea  dimi  ^ Oculorum  inflationes  cum  myerha  & 

aceto  illit*  fedant  ^Litif  ulcera.  Cum  cita  rimas  fedis.  Et  qua  in  hu/ 

croco.  Foha  cum  meile  P“'S..  , P fanant.  Baccat  in  medicini  ufueft.  Aliqui  ex 

midis  funt.  Exaceto  ueto  cofleflion  Cap.tis  dolores:  feruolrq,, 

noftns  petpenfain  uocant.  uxi  1 egilopis.  Incipientibufqj  ignibus 

Item  epiphoras.  P^^berf  fpaft^^^  conu^llsfuf/ 

facris.  Odor  fomnu  g'gP*  • ,,  J.re s cius  tres  quattuotue  decoquuntur  ad  tet/ 

p.nofis  falutare  eft.  In  tuffi  Laterum  co-pu:!aiones  tolluat 

tias  partes.  Hicffl  potio  mu  le  , ^Veftibus  odoris  graiii  mfetitut.  Conu 
uefici  calculos.  TunA^tur  cum  diapafmaj-  Vji 

bretum  quod  “^^'^^™"aduut:unc.a  fumptum  m hemina  mulfi  mixti.  Aluu 


quamphun  eodem  loco  appellamus.  P Qoed 

lationes  uel  p^ftonsdolor«^^^^^^^^  ”5  d 

oculotummaximeexouoillitus.  1 ^ ^^^fn-arumq)  peculiariter.  Inflam' 

tiones:pe(3:oris:6:  tenumuocincrum.p  oleureticis  Tolht  Si  ptutitus.  Viina 

mationi  earum  uehementer  utile.  Iteni  tuffi 

Cit.  Qui  ■crocum  prius  bibetmt:ctapulam  Venerem 

quoVexeo  mulcent  ebrietatem.  Somnum  V,i„ris  medicami' 

^Jlat.Floseiusignifactoillmitutcumctetacimoh^^ 

nibus  mifcetut.  Collyno  um  nomen  dedit.  Ex  eo  q“°9  «P  oculorum, 

quodctocomigma  appellant.  Habet  fuas  utilitates  " f,,,oam  den/ 

LnasmagisLalfacit  qctocum  ipfum.  Optimum  quod£» 

tefqueinficit.  Iris  tuffa  melior  q candida.  Infantibus  eam  ‘ ,o(i,lUn. 

Dentienbbus  pric.pua  eft& 

Citeri  effedns  eius  non  multutn  a meile  differunt.  p g .j.  P(fj  jormina: 

Suppurationes  ueteres.Aluu  foluit  duabus  drachmis  o,fns  ex  pofa 

mflat-.ones:  pota,  Lyenes  ex  aceto.  Contra  P“P'""7  ““^  nel  aqua  fumitut. 
ualet.  Contra  fcotpiones  duarum  drachmarum  pondereun  p fl 

CdrracanummorfusexoleotmponiCErconrraperft^mne.S^ 

nbus.Lumbis  uero  8C  coxendicibus  cum  refina  cum  totonos 

bus  fubdudlaifternutamenta  mouecicaputque  P"'g"-^°‘°"  nt  Vomitiones 
malis  aut  fttuteisillmitut.  Crapulas  quoq,  &otcopnoeas  difcunt. 


duobus  obolis  fumpta.  Offa  fniOa  extrahit  unpofita  cum  meile.  Ad  paronychiai 
farina  eius  utuntur.  Cum  uino  ad  clauos  uel  uetrucas.  Ttiduoq!  non  foluitut  Ha/ 
litus  oris  commanducata  abolet.  Ala^rtj  uitia.  Succo  duricias  omnes  emollit.  So-nu 
conciliat.  Sed  genituram  cofumit.  Sedis  rimas  & condilomata.  Omniaqj  in  corpore 
excrefcentia  fanat.  Sut  qui  ftlueftrem  firin  uocent.  Strumas  h*cuel  panos  uelin/ 
guina  difcutit.  Pt*apitur  ut  fmiftra  manu  leila  ad  hos  ufus  fetuetur:  colligentefq, 
dicant  cuius  homims  utiqj  caufa  eximant.  Scelus  herbariorum  aperietur  in  hac  ml- 
tione.-pattemeius  reruantium:& quarundam  aliatum  hetbamm  ficuti  plantaginis 
fubftituentiumfi  parum  mercedis  tuliffe  fefe  arbitrantur.  Rutfufqj  ut  plus  operis 
acquitantipattem  eam  quam  feruaueteieodcmloco  infodiunt.  Credo  ut  uiria  qua; 
fanauerintifacianc  rebellate.  Saliuc*  radix  in  uino  decoaatfiftituomiriones.  Cor/ 
roborat  ftomachum.  Polio  Mufaus  dc  Hefiodus  perungi  iubent  dignationis  gratia. 
Glotiaque  auidos  polium  ttadare  colere.  Polium  contra  ferpentes  fubftetnitut  uel 
portatur.  Media  in  uino  decoquunt  rKens  uel  aridumnllinuntq!  uel  fpleneririsp/ 
pinant  ex  aceto.  Morbo  regio  in  uino.  Et  hydropids  incipientibus  in  uino  decorSu. 
Vulnenbus  quoqj  fic  illinunt.  Secundas  mulierum  partufqi  emortuos  repellit.  Ire 
dolores  corporis,  Veficas  inanit.  Et  epiphoris  illinitur.  Nec  magis  alia  herba  couenit 
medicamento  quod  alexipharmacon  uocant.  Stomacho  tamen  inutile  effe.Caputqj 
eo  impleri.  Et  abortum  fieri  poto.  Aliqui  negant.  Ad  religionem  addii  t; ubi  inuetu 
fipptotinus  adallipndum  contra  oculorum  fuffufionem.  Cauendumqj  ne  terram 
attingat.  Hiat  folia  eius  thymo  fimiliatraduntmifiq  molliora  funt&  lanatiore  ca/ 
nicie.  Cum  tuta  filueftti  & fi  teratur  ex  aqua  calefti  afpidas  mitigare  diatur.  At  nd 
fetus  atqj  cyamus  aftringit  8C  cohibet  uulnerar^hibetqi  fetpete,  Holochryfos  medct' 
(lra'guti*  i uino  pota.  Et  oculo^i  epiphons  illita.  Cu  fece  uero  uini  cremata  i poleta: 
lichenas  emendat.  Chtyfocoma:  radix  calfacit  at  ftringit.  Datur  potui  ad  ioanetum 
uiria.  Item  Pulnionum.  VuIub  dolotesin  aquamulfadecodla.  Cietmenftrua.  Et 
ficmda  detur:  hydropicorum  aqua  fiftit.  Meliffophylloifiue  melitena  fi  petunoant' 
aluearianon  fugient  apes.nullo  enim  magis  gaudent  fiote.  Copia  iftius  examina 
facillime  continentur.  Iteprrefenriffimu  eftcontra  iiSus  earumruefpammq:  & ara/ 
neotum.Item  fcorpionu.  Item  contra  uuluarum  Rrangulationesiaddito  nitro. Con/ 
tca  tormina  e uino.  Folia  eius  flrumis  illinuntur.  Et  fedis  uitiis  cum  fale  decorila. 
Succus  foeminas  purgat.  Et  inflatides  difcutit.  Et  ulcera  fanat,  Atticulatios  morbos 
fcdat.Canifqj  morfus,  Prodefl  dyfcteriris  uetetibus.  Et  carliacis  & ortopnoias  lyeni/ 
bus.  Vlcenbus  thoracis.  Caligines  oculorum  fucco  cum  meile  inungi  eximiu  habet". 
Melilotos  quoqj  oculis  medetur  cum  iadleiauc  cum  lini  femine.  Maxillarum  quoc^ 
dolores  lemt.Et  capitis  cu  tofaceo. Ite  aurium  e paiTo,  Qusqj  in  manibus  intumef/ 
eunt  uel  erumpunt.  Stomachi  dolores  in  uino  decodfaiuel  auda  tritacp.  Ideeffeillus 
efl:  ad  uuluas.  Teftes  uero  & fedem  prociduam:quxqj  ibi  fut  uitiaitecens  ex  aqua  de/ 
codiamel  ex  palTo.  Adiedfo  tofaceo  illinuntur  id  carcinomata,  defetuefeitin  uino 
dulci.  Peculiariter &cdtta  melicetidas  efficax. 

TDE  Trifolio  Bc  thymo  & hemetocalleiK  de  helenio:&  ambtotono.  Cap.xxi. 
Rifoliumfcio  credi  ptxualere  contra  ferpenrium  i(3:us:8c  fcorpionumiex  uino 
aut  pofca  feminis  granis.xx. potis.  Vel  foliis  fle  tota  herba  decoflfa.  Setpetefqj 
nunqin  trifolio  afpici.  Prarterea  celebratis  auiftoribus  contra  omnia  uenena  pro  an/ 
ridoto  fufficere . xxv.grana  eius.minianthos.  ex  eo  appcllauimus  tradi.  Multa  alia 
pratetea  in  remediis  eius  adferibi.  Sed  me  contra  fententias  eomm  gtauiffimi  uiti 
auftoritas  mouet.  Sophocles  enim  poeta  uenenatu  id  dicit.  Simus  quoqj  medicus 
decoiih  aut  contriti  fuccura  infufum  corpori  eafdem  uredines  facete  quafi  petcuffis 
a ferpente  imponatur.  Ergo  non  aliter  utendum  eo  q contra'  uenena  cenfuerunt. 
foreris,  n.fi£  iis  uenenis  iter  fe  contraria  fit  naraificut  multis  aliis.  Item  afaducteo 


• ■ . r;„ffnl.aiitileeffeaclcuftodiendammuliem  cutisatitii 
fe^.ne.uscum— 

m „d,„ liiofain collibus  nafcens  quod  & pr^fcttur.  Alterum 
genera  f y f^ulotum  clantat.  multum  conferre  exiftimamur. Et 

nignusflonfqjmgcie  '''  , , tuffi eligmate  faciles  excreationes  facete 

„cibo:^mm^^ 

cum  aceto  K fa  . extenuate.  Item  ftomachi  &i  uenrns  uitia.  Modice  tS 

lationes  quis  fiftunt  aluum:  qutef.  exulcerata  fit 

utendumcft.  Y ,,  a/ mellis  addi  oportet.  Item  fi  lateralis  dolor  fit: 

denartipondusmf«r«^^^^^ 

datu"«  i^^beLione  mentis  ac  melancholicis.  Datur  at  comitulibus  quos  cotiep. 

m ^s  exatatthymi.  Aiunt&dormireeos  oporterem  mol 

^'a"ro'EtViuentrrmrgealTeftefueautuef.ca:  dolor  ex.gat.  Eu.no  tumores  & 
“ ^oiiit^poi.tu^-;;;i^J-^-: 

Set°7oXfalUdum  e u.ridl  8C  molle  folium  habetiradicd  odoratam  atq  bulbo^ 
OuluI  meile  impofira  uentri  aquam  pell.tj^  fangu.nem  etiam  lautilem 

Eft  autefucci  ptaidulcis.  Prodeft  & orthopnoicis.  Traditio  radicis  eius  in  aq  piodell 
fehims  Eft  amem  candidus  intus  6C dulcis.  Bibitur  6C contra  ferpentium  idlusex 
umo  Mu  es  quoqi  contrita  dicitur  necare.  Ambrotonum  duorum  traditur  geneiui 
cluete  acmLnd.  Hocfceina:  illud  mareuelligiuolumus.  Amaritudo abfinthui 
utro®  Si^^lL  laudariffimumi  dem  gallaticum.  Vfuseft  «foliis. Sed ma.ote 

minfadcalefaciedum.  Ideo  neruis  utileituiriiorthopnotasiconuulfis.  tuptis.lubis. 
ur.nl  aliiiis.  Dat' bibendum  manualibus  fafacul.s  decoflis  ad  tertias  partes  Ex 
^ L u k r,,r  Darur  & f«mcn  tufum  m aquadrachm^ponderc.  Pio 

dhnter.  Cotonico  mllo  concoteiferpentes  fugat.  Contra 

umonllimturq,.  EfF.caciffimumco-tra  ea 

ut  fcorp.onum  « phalang.orumi  & contta  uenena  alu  P°«; 

algentibus.  Et  ad  extrahdda  ea  qus  inhaerent  corporibus.  „«•,_  herba 

Ramo  eius  fi  fubiiciaf'  puluino  uenerem  flimulatl  aiunt.  ica  q 

contta  omnia  ueneficiaqmbus  coitus  inhibeatur* 

EX  Lcucanthemo  & fanCuco  medicincE.  Cap.xxii.  q^fucu 

T Eucanthemum  fufp.t.of.s  medetutiduabus  parnbusaceti  . 

I . fiueamaracu  m cypro  laudatiffimu  « odoratiffimu.  Scorp 

i;^eto«fale.lhtum.  Mdteis quoq,  multum cofett impofltum.Mmm 

poto  uis.  Cohibet « oculo?!  epiphoras  cu  polenta.  Succus  decoa.  tor 

Et  urinis  «hydropicis unie.  Mouet K nanu ftetnutameta.  ^ 

fucinum  uocaf  aut  amaracinum  ad  excalfaciendos  emolliendofq!  ner 
calefacit.  Er  folia  fugillatis  cum  meile  « luxatis  cum  caeta  ptofunr. 

EX  Anemona  medicinsE.  Cap.xxiii.  Sunlfl"' 

A Nemonas  coronarias  tantum  diximus.  Nuc  reddemus  «medicas, 

phrenion  uocent.  Duo  eius  genera.  Siluefttis  prima.  Altera  m 


Vtraq) enim phoeniceum  florem  hal>et:ciU2r 
Kcopiofiffimaeft:  aut  purpureum  aut  Utftcu.  Harum  triu  folia  apio  fimilia.  Nec 
cemete  fcmipeflalcmalcitudincm  exccdunticacumine  afparagi.  Ros  nun^  fe  aperit: 
nifiucnco  fpirante:undc&  nomen  accepit*  Silueflri  amplitudo  maior:  lationbufq; 
foliis:  flore  phoenicco*  Hanc  errore  du^aiargemonem  putant  multi.  Alii  rurfus  pa^ 
paurt:auod  rh/anappellaufus,  Sed  difliaiomagnai^utraqjhscpofteafloret.ncc 
aut  fuccum  illarum  anemons  reddutraut calices  habentmee  nifi  afparagi  cacumen, 
profut  anemonz  capitis  dolonbus:&inflammationibus:uuluis  mulic^  larti  quot^. 
Etmcnftrua  cienteum  pttfana  fumptx  aut  ucllere  appofitx. Radix  commanducata 
pituitam  trahit*  Dentes  fanat.  Decorta  oculorum  epiphoras.  Ma^  multum  qdem 
iis  tribuere.  Quamprimum  aufpiciatur  co  anno  tolli  lubcntes.diciq;  colligi  eas  ter^ 
uanis:  quartanis  remedio.  Poftea  alligari  florem  panno  rofeo  6C  in  libra  affetuari: 
ita  cum  opus  fitialligari*  Qux  ex  his  phoeniceum  florem  habet  radice  contrita:  cav 
cunqj  animalium  impofita  ulcerum  farit  ftipricam  uim.  Et  ideo  expurgandis  ulcc^ 
nbus  adhibetur.  Ex  oenanthe  medicina:.  Cap.xxiiii. 

OEnathc hcrbanafdf  in  pcttis:folio  paflinaca  radicemagna:numctofa.  Caulis 
cius  6C  folia  ai  meile  ac  uino  nigro  pota;facilitatc  paricdiprxftant.  Secudafqj 
purgat.  Tuffim  e meile  tollut.  Vrina  ciet.  Radix  6C  ueficx  uitiis  medee'. 

EX  Heliochryfo  medidn^E.  Cap.xxv. 

HEliochiyfumquod  aliichryfathonuocant;  ramulos  habet  candidos  folia  fub' 
albida:  ambrocono  fimilia:ad  folis  rcpercuflum  aurcxlucis  in  orbem  ueluti 
corimbis  dependentibustqui  nunqmarcefoic.qua  de  caufadeos  coronat  lUo.Quod 
diligenciflime  obferuauit  Ptholemxus  rcxxgypti,  Nafdturm  frutetis.  Ciet  urinas  e 
utno  pota:&  menfes. Duritias  dC  inflammationes  difeutit.  Ambuftis  cum  meile  im^ 
ponitur.  Contra  fcrpentiumirtus:6C  lumborum  uitia  bibitur.  Sanguinem  concretu 
uentrisacucficasabfumitcum  mulfo.  Folia  eius  trium  obolorum  pondere  fiftunt  ;p' 
fluuia  mulierum  inuinoalbo.  Veftes  tuetur  odore  non  ineleganti. 

EX  Hiacyntho  medidnx*  Cap.xxvi. 

blacynchus  in  gallia  eximie  ^ucnit.hocibi  loco  hyfginum  tingit.  Radix  cfl:  bul^ 
bacea  mangonidsucnalicis  pulchre  nota.  Quae  m umo  dulci  illita  pubertate 
cocrcet:&  non  patitur  erumpere.  Torminibus  araneorum  morfibus  refiftit.  Vrina 
impellit.  Contra  fcqjcntcs  flcfcorpionesimorbumq}  regium  femen  eius  cum  ambro' 
tono  datur,  Lignys  quoque  flammea  illa  aduerfus  ferpentes  feorpiones  crabrones 
fimiliaq;  bibitur  c uino  femine  trito.  Silucftris  eadem  c ftomacho  inutilis.  Aluum 
foluit.  Ad  detrahendam  bile  cfficacilTima  duabus  drachmis.  Scorpionibus  adeo  c6^ 
trana  ut  omnino  uifa  eatorpefeant.  Radice  cius  afiamboliten  uocanc.  Qua  alligata 
oculo;albugmes  tolli  dicuf.  EX  Vincaperuinca- medicinx.  Ca.xxvii, 

I . T uincaperuinca:  fiue  camedaphne  arida  tufa  hydropids  datur  in  aqua  co'^ 
clcarimcnfura.  Celctrimecj  reddunt  aquam.  Eadem  decorta  in  cinere  fparfa 
uino  tumores  ficcatiauribus  fucco  medetur.  Aluinis  impofita  multu  ^dclTe  didtur. 
Rufei  radix  decorta  bibitur  alternis  diebus  in  calculorum  ualitudinc:6ctoruofiore 
unriaruel  crurta.  Radicem  pridie  ctui  oportet:  pofteromane  decoqui.  Ex  eo  fextano 
umi  cyathis  duobus  mifecri.  Sut  qui  di  crudam  radicem  tritam  ex  aqua  bibant:&  in 
totum  ad  uinlia  cauliculis  eius  f uino  6c  aceto  tritis  nihil  utilius  putat.  Bartis  quoqj 
iluum  mollit.  Illinitur  podagricis  tofta  Si  contufa.  Acinoen  Si  coronarum  caufa  Si 
ciborum  Aegyptii  ferunt.  Eademqj  erat  quxocimuminifi  hitfutior  ramis  ac  foliis 
cfletiSi  admodum  odorata.  Ciet  menfes  Si  urinas. 

EX  Colocafia  mcdicinx.  Cap.xxviii* 

Olocafia  Glaucias  acria  corporis  leniri  putauit:  Siftomachum  iuuari. 

EX  Anthalio  medicinx*  Cap.xxix. 


ANthaliiquodsgypriiedutmullu aliu  teppi ufil. & hsceheiba.  Antillmqui 

alu  adcellm  uocatiduo?.  gene^^sfoliis  & ramis  Icnacul*  fiUsipalm» 
fabulofis  apncis  nafces  fubfalfa  guftati.  Altera  chamepiwos  filis  kemori&  hirfatior. 
purpurei  flmisiodore  gtauisn'  faxofis  nafeens.  Prior  uulms  iptiffia.  Et  ex  tofaceo  & 
Laeipofita er uulneribus.Bibififtragunairenuq,  doloribus tribusdrachmis.A!te„ 
bibit'’  { duritia  uuluaRi  6i  i torminibus  &C  m comitiali  morbo  cu  meUe  & aceto  qttuor 
j hniis  Parthenio  mediem*.  Cap.xxx. 

Ontra  ptheniu  alii  leucanthenialii  thanacu  uocat.Celfus  apud  nos  pelleciu  & 
mural.Lnafat  ihotto^ifepibusiflore alboiodore  maliifapore amaro.  Adife^ 
dSdudecofliiiduriciauulua^uik.-inflamatio-ibus.  Siccatu  cu  mei  e & aceto  ipoM 
bild  detrahit  atta.Ob  hoccotra  uertigmes  utilis.Et  calculofis.lllinit  & facro  i_gni.  Iti 
ftrumis  Cii  axQgia  iueterata.  Magi  cbtra  terrianas  fimftra  manu  euelli  ea  lubetidiri, 
cu.usecauella?mecrefpicere.deineiusfoliiiaigrilinguxfubticere:utmoxmcyatho 
aquxdeuoretur.  DE  Strychne  mediem*.  &p.xxxi. 

Trvchne  qua  qdi  ftrychmi  fcnpfereiutina  neccotonarui  xgypto  uteretiquos  V 
^ uitat  hedLfolioBifilitudon'  duobus  eius  gmbusiquo^i  alteru  cui  acini  cocd^ 
n^^^^ranofi  folliculi.  Halicaccabu  uocdt  & halicaUidmfi  aut  ueficariaiquomamue. 
f.c*&calculis  odeftifrutexeft  furculofus  ueriufqh«ba:foll.cub magnisdat.fqK 
turbmansigra-du-tus  acmo  q marefat  noue^n  mefe.  Tertio  foliafuc  ocimimim-edi. 
l.geterdemo'ftrida.remedia.n,no-  ueena  traaausiqppeian.afacic  puo  quoijfucco, 
ql  & er*ci  auiSores  i locu  uertere.  Drachm*.n.pddere  lufu  pudons  gigni  dixe.uu 
fp&  uanas  imagiefq,  cbfpicuas  obuetfan  demoftrates.  Duplicatu  huc  moduilegit. 

mai-fania-facereQiicqdueroadiiciat'p6derirepc*fetar.morte.Hoceuenenuquod 

i-nocdoiri  auftores  fipl.citer  dono  appellauere:  ab  eo  q cufpides  i praius  tigerer io, 

palTinafceteiquoptiusfpedtabat.Magicognoiauereqneqtetoc^ltabannetytroiaui 

Lunra,ur  ndnulli  pifone  caued,  eqde  ci  cunofius  dndu.qn  & altu  genus  q ha  icac 

cabo-uocatifopot,fe9aeiatqi«op,oueloc,usadmorte:abal,,smono:abal„smolyap/ 

pellata.  Laudatu  ueroalocro  adfruedu  K timanftoiqdaetcarmiemiote  oUmione 
rducetes.qppeprafetaneu  temediu  ad  detiu  mobiles  fitmados  f,  collueret. Halicae/ 

cabouniexceptioneadd,derenediutiusidfieret.Delitatione.n.g.gn.eo.Necdemo/ 

ftra-da  remediaiquord  medida  maioris  mali  piculu  afferat.Coraedat.n.abistnu.k 
cet  pncfetat-hotteris  fapotibus.Etnihil  fit  corpis  maiore  cui  no  falutarefuilrychnos 
Xenocrates  pradicet.No  tbaux.liaeo^i  tat,  fatiut  ueljifutura  no  de  iiscomemorate 

nefas  puteiprafertitata  copia  inoxio^c  medicamu.  Halicaccabi  tadice  bibut.q 

uat,anid,calle-tes'qfureteadcoT,rma-dasffft,tloTsal^p,cifiuolut.Remed,on^ 

libenus  retuleri  aq  copiofa  mulfa  calida  potui  data. Nec  illud  ptxtenbo  afp.du 
halicaccabum  ,'tatu  aduecfaiut  radice  eius  ppius  admota  foporet. -illas  foporeenrcai 
uis  earum.  Ergo  tnta  ex  oleoipcuffis  auxiliar'.  DE  Corcoto.  c ^ 

eOrcoRialexadni  cibi  herba  e co-uolutis  foliis  ad  filitudie  moti.Ptatcordm  ut  to 

utilisialopetufq,  8C  lerigi.  Bouquoqfcabiecelerriefaaneaiuem.apudNiaW 

qde  & fetpe't,u  morfus  ateqfloteat.Necdecmco  fiueattallide  uetbofius  difp“K 
wptia  herba  eft:8C  magnu  cotta  uenenata  aialia  pt*bet  auxiliu.Itc  aduetfus  f g - 
Coftat  a fcorpioe  peuffos  qdiu  teeat  ea  herba  nd  fetite  cruciatu.  De  pfoluta.  . 

HT  pfoluta  sgyptus  i hortis  fent  cotona^i  gfa.duo  gna  eius:foeia:ac  man 

fubdita ueere ihibcri  uiro^i  maxie cradut.  ' .,u/ 

T- ' T quonia  i mefuris  quoq;  ac  poderibus  crebro  graecis  noibus  'j.'  ^ 

r~*.  tione  eow  femelin  hoc  loco  poneus.  Drachma  atticaifete.n.atncao 
medici  utut-idenarii  argeteihabet  podus.Eadeqj  fex  obolos  podere  jCotht' 

ce  calchos.Cyathus  pedet  p fe  drachmas  decd .Cu  acetabuli  mefuradiat  gn 
min*  qrta  pte  ideft  drachmas.xy.Qua  nfi  mina  uocat  pedetdtachmas  a 


CATI  PLYNTI  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  W 
CESIMVSSECVNDVS.  PROHOEMIVM. 

OMPLESSE  POTERANT  MIRACV/ 
Iu  fui  natura:atc^  cellus;reputantium  uel  prioris 
tantum  uoluminis  cIotes;tocqi  genera  herbarum 
utilitatibus  hominum  aut  uoluptatibus  genua . 
Sed  quato  plura  reftant  i tato  quoqj  mirabiliora 
inuentu.  Illa  enim  maiore  parte  abiiaut  odonis: 
decorifue  commendatione  ad  numerofa  expime^ 
ta  duxit.  Reliquorum  pocetia  approbat  nihil  ab 
rerum  natura  fine  aliqua  occultiore  caufa  gigni» 
^DE  Gentibus  herbis  form^  gratia  utentibus. 
Capitulum  primum . 

— ^ Quidem  et  form$  gratia  ritufqj  perpetui  i 
corporibus  fuis  aliquas  exterarum  gentiu  uti  herbis  quibufdamaducrto  aio , lUinut 
certe  aliis  ali»  faciem  in  populis  barbarorum  foemm».  MareCq;  etiam  apud  dacos  & 
farmatas  corpora  fua  infcnbunt.Simile  plantagini  glaftum  in  gallia  uocatur.  Brita' 
notum  coniuges  nurufquc  toto  corpore  oblitx  quibufdaminfacrisnuda:  incediit: 
jthiopumcoloremimitantes.  Quod  herbis  ucflcs  inficiant,  Cap.ii, 

jT  Am  ucro  ifici  ueftes  fcimus  ammitabili  fucco. Atqj  ut  fileamus  galatiarrafric»: 

lufitani»  granis  coccu  impatoriis  dicatum  paludamctis;tranfalpina  gallia  het’' 
bis  tyrium  atqj  conchylium  tingit:ommfqj  alios  colores. nec  quaint  m ^fundis  mu^ 
rices:  fefeqj  obiicientcs  dum  prxripiunt  efcam  bjeluis  marinisuntatfta  etiam  achoris 
ferutatur  uada:  ut  inueniat  per  quod  faalius  matrona  adultero  placcat:corruptor  in-' 
fidietur  nupt».ftans  et  in  ficco  carpit  quo  frugi  modos  exculpat  ufu  alioqum  fulg^ 
tis.Inftrui  poterat  luxuria  certe  innocentius . Nunc  propofitum  ifta  confcdiari.  nec 
omittemus : ut  fubiiciendo  utiliora  luxuriam  uilicatc  circufcnbamus  didituri  dc  alias 
herbis  tingi  lapides  parictefqj.Nec  tingendimee  pingendi  tamen  rdcmomifilTemus: 
fi  unq  ea  liberalium  artium  fuiflec.  Interim  fortius  augetur  aud:oricas:qux  quanta 
debeat  etiam  furdisihoc  efi:  ignobilibus  herbis  phibcbitur.  Siquidem  au^ores  impii 
romani  conditorefqj  immenfum  quiddam  6c  hinc  fumpfcre:  quoniam  non  aliunde 
figmina  in  remediis  publicis  fucreiet  in  facris  legationibus:  q uerbenae.  certe  utroque 
nomine  idem  fignificaturihoceft  gramen  ex  arce  cum  fua  terra  euulfum.  Haefemp 
et  legati  cum  ad  hoftes  clarigatumq?  mitterentur  ufiiideft  res  raptas  clare  repetitum: 
unus  uritj  Verbenarius  uocabatur.  DE  Corona  graminea;  Ca.ni, 

COrona  qmdem  nulla  fuit  graminea  nobilior  f maieftatc  populi  terra^i  pricipis 
prcmiifque  gloriar.  Gemmat»:ctauteaE:uallares:muralcs:roftratac:auici:triu^ 
phales  poft  hanc  fuere. Sutqj  cuntftac  magno  interuallo:magnaq?  differetia.  Carteras 
omnes  finguli  ec  duces  ipfi  imperatorefqj  militibusiaut  aliquando  collegis  d&lere. 
DE  Rancate  eius.  Capitulum.iiii. 

DEcreuit  in  triumphis  fenatus  cura  belli  folucus  cc  populus  ociofus  gramineam 
nunq:nifi  in  fuprema  dcfpcrationc.  Contigitqj  nulli  nifi  ab  uniuerfo  cxetdcu 
feruato  feruatoti  decreta.Czteras  imperatores  dcdere.Hanc  folam  miles  imperatori. 
Eadc  uocat' obfidionalis:  liberatis  obfidionc  abominadoqj  exitio  toris  caftris.Quod 
fi  ciuica:  honos  uno  aliquo  ac  uel  humillimo  ciuc  feruato  praeclarus  facerqj  habetur : 
quid  tandem  cxiftimari  debet  unius  uirtute  feruatus  uniucrfus  exercitus.''Dabat'’ha:c 
uuidi  e gramine  decerpto  inde:  ubi  obfeffos  feruaffec  aliquis.  Nanqj  fummum  apud 
atiquos  fignum  uidlorix  eraciherbam  porrigere  uiiflosihoc  eft  terra  eC  altrice  ipfahu-' 
et  humatione  etiam  cedere.Quem  morem  eria  nunc  durare  apud  germanos  fcio. 


Qui  foU  corona  ca  donati.  Capitulum,  v. 

T^Onatus  eft  ea  L.Si(ftius  Dentatus  femel  cumciuicas  quattuordecim  mermffct; 
lj)depugnafret9.c.xx.pt®lus  femper  uidlot  Tanto  ranus  eft  fetuawtemununta 
tu.us  inan.Q^.dam  tmperatores  et  fep.us  donat.  funt.uelut.T.Deaus  pnmus 
urdeheet  tnbanuhn.l.tum  ab  exetc.tu.  Altera  ab  ..s:qu.  .n  ptrf.d.o  obfeff.  fuerann 
Quanta  elTet  eius  honoris  audlotltas  confelTus  religione  : f.quidem  donatus  bouem 
album  Marti  immolauitiet  centum  fuluosiqui  ei  uirtut.s  caufa  dati  fuetapt  fimul 
ab  obfeffis . Hic  Decius  poftea  conful  et  imperio  et  collega:  fe  pro  uiaqria  deuouit. 
Data  eft  et  a fenatu  populoq,  tomano.qua  claritate  n.h.l  equidem  m tebus  humais 
fublimius  ducoiFabio  illuqui  tem  omne  romanam  reftituit  no  pupando.Nec  data 
cum  magifttum  equitum  et  exercitum  eius  feruaffet.Tunc  fatim  fuit  nominenouo 
coronan  appellatum  patrem  ab  iisiquos  feruauerat  Sed  quo  djdlum  eft  cofenfu  ho 
notatus  efti  Anmbale  ex  italia  pulfo.qu*  corona  adhuc  fola  ipfius  impetu  manibus 

impofitaeft.Etquodpeculiareeieftifolaatotaitaliadata. 

Qui  folus  centurio  coronatus.  Capitulum.vi. 

PRa:tet  hos  contigit  eius  coronat  honos. M.Calphumio  Flamma:  tnbuno  militu 
mficlia.  atunoni  ueto  un.  ad  hoc  tempus  Cn.Petreio  Acmat.  cimbticobeh 
lo  Pnmum  pilum  is  capelfens  fub Catulo  exclufam  ab  hoc  legionem  fuam  hortatus 
tribunum  fuum  dubitantem  per  caftra  hoftium  erumpcre  interfecit : legionemque 
eduxit.  Inucnio  apud  auiftotes  eundemi  praitet  huc  honorem  aftatibus  Mano  & 
tulo  cdfulibus  ptLextatum  immolalfe  ad  tib.onem  foculo  pofito.  Scripfit  et  Sylla 

duftatorabexeratufequoqi  donatum  apud  nolam  Iratum  bdlo  marfico.idq,  la 
uillafua  thufculana:qua:fuit  poftea  C.cerdisipinxit.Quod  f,  uerum  eftihocexeoa; 
bihorem  eum  dixetimiquandoquidem  eam  capiti  fuo  profcriptione  dettaxit  ipfe  ta- 
to  paucioribus  ciu.um  feruat.s.q  poftea  occifis.  Addat  etiam  nuc  huic  glon*  fupbu 
comome  felicem.  Ipfe  tameobfeirus  in  toto  orbeptofcriptus.H^c  corona  Sertono 
etiam  ceirit.Aemihana  quoq,  Scipionem  Varro  auiftor  eft  donatum  obftdional.m 
africa  Manilio  confule:cohortibus  feruat.s:tot.deq;  ad  feruandas  eas  eduftis.  Quod 
et  ftatu^  eius  in  foto  fuo  diuus  Auguftus  fcripfit.lpfum  Auguftu  cu  Marco  Geeroe 
fiho  confulem  idibus  feptembtibus  fenatus  obfidionali  donauit:adeo  ciuica  no  fatis 
uidebatur.Nec  prxterea  quenq  hac  iuenimus  donatum. Nulli  ergo  herbi  fuere  cer' 
tem  hoc  honoreifed  quicdq,  fuerat  m pencull  fede  quis  ignobiles  ignotiq,  honore 
nobilem  faciebant . Quod  latere  apud  nos  minus  quidem  m.roricetnens  negUgiei 

quoque:qui  ad  ualitudinemconfetuandamicrucatufque  corporis  propulfandosiet 

mortem  arcendam  pertinent . Sed  quis  non  mores  rure  caftigetf  Addidere  u.uen  1 
preaa  deliaiduxufqj.nunq  fuit  cupido  uiti  maiormecm.nor  cura.  AI.09:  hacopera 
elTe  credimus.ac  ne  mandato  quidem  noftro  alios  id  agere.medicfq,  prou.fumelle: 
ptoh  bonis  ipfi  fruimur  uoluptatis.&  quo  nihil  equidem  probrofius  ducoiuiuimus 
aliena  fiduaa.Immo  ueto  plerifque  ultro  etiam  m rifu  fumus  ifta  commetates.  atqi 
friuoli  opens  arguimur.  Magna  quanq  immefi  labons  folatia  fpemi  cum  rerum  na^ 
turaiqua  certe  non  defuilfenobis  docebimusiet  inuifis  quoqj  herbis  inferuille  reme' 
dia.Quippe  cu  medicinas  dederit  etiam  aculeatis.  Hic  enim  proxime  reftant  exiisi 
quas  pnote  libro  nominauimus:in  quibus  ipfius  prouidentia  natun  fatis  ammiran 

ampledfiqsno eft.Dedetatetquas diximus mollesicibifqjgratas.PrnxcratSi terne  la 

floribus.uifuque  ipfos  animos  inuitaueratietiam  deliciis  auxilia  permifcK.  In  eex' 
cogitauit  aliquas  afpedlu  hifpidasitadu  ttucesiut  cantum  non  uocem  ipftus  hgetis 
illas  rationemque  reddentis  exaudite  uideamurine  fe  depafcat  auida  quadrupesina 
procaces  manus  tapiantme  negledu  ueftigiaobterantme  infidens  afe  infnngati 
muniendo  aculeis  telifque  atmandortemHiis  ut  tuta  ac  falua  fint.  Ita  hoc  quoq 
quod  in  iis  odimus; hominum  caufa  excogitatum  eft. 


ornamentis  et  Etynse  n.n,>,  I 

~r^  Tclarampnmis  aculeataram  erynge  eftnu7erfniT,r,n  ? 

j nenataomnianafcens.AduerfusKausmorrnrn  (^1’®'’'“  M ue^ 

"^ere  in  uino.  Aut  fi  plerunque  tales  iniurias  comiotur  et  drachmx 

^Iagupecul.antereffi«xconLchryfodosa™0^  / 

aconiu  efficacrorem  Hemclides  medrcus  m iure  afetis  decoS  aS  Apord“  “ 

aduerfus  toxica  cu  rana  decoquiticateri  in  aaua  Infa  4,.  c ''”''''P°‘loaorus 

caule  geniculato  cubitali  et  maiore  aliquido  Alia^albie  foliis  i 

Etfar.uaqu.demeft.fedetfpo-te„af^tul-SraSs"eS^^^^ 

fedet,amp>.hagor.corum.Sedmm^,coufuprxterfuprad.&TuSrur?nI^^^^^^ 

bus:torm.mbus, cordis  u.t.isi^macho:.oaneri:p«cord..s:.n  aqua  mulfa  L^ul 

buscarn^fanat  cum  axungia  faifaatcxrato:itemfiadluras.Lpulaptxfuptaarc& 

aluum  fift.t.Aliqui  enoftns  fub  folftino  coU.g.  eam  lulTere.ExaquaLleftf  mponi 

omnibus  cemicis  uitiismculorum  quoq,  albugines  fanare  adalliglam  tradiZnt 

DE  Achano  et  Glycynhiza  at  Stomachice,  apitulum.viiii. 

S mfoXmiW  "h  - "''T  herba  fpi. 

U nifqjianoribus.  Hac  impof.tamfangume- mire  f.ftere.Alii  eryngen  falfo  Jdi 

Putauemnte(reetgIycyrrhlzam=quarefubiungieamprotmusrefen.EnpfX^^^ 

iTffima  hyacyruhiifiuau  pilularum  piatam  magmtudinis.Pn^ 

ftanc  (Tima  in  aliaaiponto  fecunda  radice  dula.et  hxc  untum  m ufu.Cipiturqj  ea 
uergiharum  occafuilogaceu  uitium.-coloris  buxeuMeliorque  nigraiquxi  lenm-5 
do&  mf  ^“hitis  decoaia  ad  tertiasicxtero  ad  mellis  cSiEmdineialiqual 

""rZ“  "“n  r <mpomtur.-3t  fauaum  uitiis  omnibus.Im  uoa 

ZnrU  ?!  *PP'‘'"“"“*™=^hydropiasdd 

W Z ftomachica  eft:&  ulcenbus  ons  infperfa  fxpe  & pteticis. 

banatetueficx  fcabies.-renum  doloresicondylomataiulceragenitalium  DedL  eam 

Com  q“*"““=‘^«'^hmarum  duarum  pondere  et  pipete.-hemma  aqux. 

Commanducata  (anguinem  fiftit.Sunt  qui  et  calculos  ea  peUi  tt^iderunt.  ^ 

rp  c i^“  Tnbuloet  generibus  eius  et  medianis.  Capitulum.x. 

Kibuh  unum  genus  in  hortis  nafatur.alterum  in  fluminibus  tantum.Succus 
exiis  coll.gitut  ad  oculorum  medianas.Eftenim  tefngeranris  natur*:  et  ideo 
“luis  contra  in&mmationes:colle<aidnefq:.Vlceta  per  fe  erumpentia  et  prxapuef 
blX'^  1 ^ f»n«:item  tonfillas.Potus  calculos  frangit.Thtaces  qui  ad  ftrymona 
&ni  * ^ *^'^^tp^emfaacntcspr;EduIce; 

catn  ^ ^*'*'*^**^*^^^ pureqj  colletfla  difcutit  ftrumas, Semen  adalli^ 

*n  uancum  dolores  redatoXritum  uero  6C  in  acnuam  fpacfum  pulices  necat» 

ST  k medidms  eius . Capiculum.xi. 

ocbeiquam  aliqui  peon  uocantidecoillain  uino  pntapucaunbus  puruldis 
n^edecur.Item  oculis  idai  ctuentatis»hfamorrhoiiquoqj  &dyfcnteria:  infiifa» 


DE  Hippophyeetmedicimseius.  . 

Tppophyes  i fabulof™nnufq,  nafatbfpm.s  albis  Ede» mo  taccmofacft, 
et  ex  parte  tubenubus  acinis.Radlx  fucco  madetiq  aut  pep(^e  coituri 

^ fanL  Hscbiletn  detrahit  obolo  po-detis:falubeme  cum  mulfo.  Alteta 

^'rope  ine  caukftie  floteifoliis  tantum  mmutis.Huius  CIU09  fuccus  hydropicis 
hippope  ^cco-modatx  effe  ecpuo^i  naturxineq,  ex  alus  caufis  nomen  acce. 

piae,  t^ipp  q ^ ^ difponentis  auxilia  in  gnaiin  caulasiin  tpta; 

^ ^ DE  Vrtica  8C  medicinis  eius.  Cap.xiii. 

YRt.caqdeire,nuifiusp6trAtillaprxtetoleum:quod_inxgypmexeaherid.xiV 

m^i  l\  plurimis  fcatet  remediis.Semd  eius  acu»  cotranu  effe  Nicader  affir 
r IL  inaroentouiuo.  Appollodotus  &i  falamandns  cura  lure  decodla 
mat.itemfung  g , j.  p „entibus;ac  fcorpionibus.Quin  illaipfa 

teftudinjs.Item  aduerlari  hyof^ammeU 

amaritudo  motdax  u .P  gjfq  fcote.Eade  cais  motfibus  addito 

Scem  WeatWtoiite  luxara.Sanar  ac  panosiparotidasicamefqi  aboflibus  recedeu. 
t Semen pmu  cu  fapa  uuluas  ftranguUtes  apeat:6c^.fluu,a  nariu  fiftit  impofitu. 
Vom  ridesL  aqua mulfafumptii.  a cmna  taciles  pixltat  duobus  obolis.Vno  au„i 
Vomitioes  in  q u,„,s  toftu  acetabuli  mefuta.Potu  1 fapa  tefiftit 

uino  P°'°. Qj^opnoicis  prodeft  cura  melle.et  thoracem  purgat  eodem 
eclegmate  Et  lateri  medefeu  femine  lini.  Addut  hyfopumiac  pipetis  aliqd.  Illinitur 

iponu  . ^ f-if,  Ejdepfilothtumexiccat.  Condidit  laudes  eius  Phanias 

ciet  Calculos  rumpit. Vuam  gargatiffatus  reprimit. Semen  colligi  meffibus  opoi  . 

Alexidrinum  mLmelaudftuLdomiahxc  Et  mitiores  quidetenerxq,^^^^^^ 

fed  prxapue  filuefttis  illa.Et  amplius  lepras  e faae  tollit  in  uino  pota.Si  qdrupecles 
foetum  non  admittatiuttica  natura  fncanda  monftrat. 

DE  Uraio&  medianis  eius.  Cap.xiiii; 

^ A nunc  quoqi:  qua  lamiurti  inter  genera  eaji 

non  mordentibusimedet  cum  mica  falis  cotulis  mclufifqj  u is. 
^busipodagnsiuulnenbus.  Album  het  i medio  folioiquod  ignibus  ^ , 

Quidi  e Ls  tpfe  difcreuere  genera. Autumnalis  urricx  tadice  J 

l;;rut  xgn  nuncupauricu  eruitur  ea  radixidC  dicat  qux  et  cu.  et 
liberari  morbo  tradiderunt.Hoc  ide  et  contra  quartan^  P^^^TV^rVe  fifuppu' 
addito  fale  mfixa  corpoti  extrahi.Foliis  cum  axungia  fttumas  difcunt.  Veli.  JP 
tauenntierodicompTeriq,.  “ Scoijidegnibufqi  ac  medias -s^. 

X argumento  nomen  accepit  fforpius  hetba.Semen  em  het  ad 

H caudx  fcorpiomsifolia  pauca.ValetflC  aduerfus  animal  nominis 
'enffdem  nominisieffedufq,  eius  fine  follis  afpatagi  cauh  in 

OR  T.pucacantha:riue  phinio;riue  iCdiada  & medicinis  eius.  P 


i)a.™,..nLiBp„h,„,i.pri;;“.s,'is~Er^^ 

rubio;cauliculos  denfos  leuitetrubentes.Scmma  in  canitibus  Ia"'*  ^ ju" 
ucftibnsmnde  et  helxinem  diOi  uolnnt.  S™^  cual 

pnotehbro.H^ee  autem  mfiatlanax.anati^SttZ^^^^ 

«adufta.Pancsfuccus  etus  cumpr.mtthm.5nes  factosttumotesTtioTlea 

mtamctpmnna  tutgefcete.Item  uetetem  tuff.m  cyatho  haufto.Et  omfa  m hum.do 
Stcut  tonnilas  et  uances  cum  tofaceo.Impon.r8t  podagns  cum  caprino  reuo™ 
typna.Petd.c.um  f.ue  patthen.um(na-  fydet.tts  alta  eft)a  nris  hetba  utceolans  uomf' 

aba^usadencumfo  .0  f.m.l«  oc.mo:n.gnortantum:nafcens.n  tegul.tpat.etr2  ■ 

Medet  cum  m.ca  falu  tnta  ..fdem  omn.buttqu.bus  lam.um.at  eoim  Ldo.  Itl' 
uomtcxcaUfarto fucco  pota.Et cotta  ulcera tuptatlapfufq.ta: pneap.t.atautueh  u" 

lotum  euetf.onesf.ngulat.s  .Vernula  catus  Pench  athemennum  pLap,:^ 

atce  templum  teddicatetttepfdretq.fup  alntudmem  faft.g.,t8t  .-decead.Lt:hache2 
badtat  fanatus  mofttau  Pend. fomn.o  a Mmerua.  quL patthen.u uocat.clta 
eft.air,gnatutq,  e.  deat.  H.nc  eft  uemulatcu.us  efF.gies  ex  tete  fufa  efttet  nob.l.rflle 
^ginoptes.  de  Chama:leonegmbufq,&med.dn.seius.  ap.xviu. 

^ Hamsieonem  aliqui  ixion  uocant.  Duo  genera  eius.candidiot  afpenota  folia 

^het.ferpitintectatech.mmofpmasenge-sttadiceduk.todoregtau.irimo.Qui.' 
bufda  mlocs  utfcum  g,gn.t  album  fub  al.s  fol.otum:max.me  atca  canis  ottd.^o- 

thuta  nafa  d.cunttunde  et  ixia  appellatur.  Hac  8c  maflice  utuntur  mulieres. Ou^te 
et  camaleon  uocetut  a uat.etate  fol.otum  euemt.Mutat  enim  cum  terta  colorJTH.c 
nigettillic  umdistalibi  cyanei.stahbi  croceustatqj  aliis  colonbus.Ex  iis  cadidus  hydro 
picos  fanat  fucco  radias  decodls.bibitut  drachma  m paffo.Pellit  at  itetaneoBt  afalu 
acetabidLmenfura  fucci  eiufdem  m umo  auftero  cum  origam  fcopis.facitdifEcultaK 
utina.Hic  fuccusocadit  canes  fuefq;  in  polenta.  Addita  aqua  et  oleo  contrahit  m fe 
murestacnecattnifi  protinus  aquam  fotbeant.Radicem  eius  aliqui  conafam  feruati 
mbent  tuniculis  pendentem.decoquuntq,  in  abo  contra  fluxiones!  quas  gra-d  rheu- 
matilmos  uocant.Ex  nigris  aliqui  marem  dixeretcui  flos  purpureus  eflettetfatminai 
oiiuiolaceus.  Vnonafcuntur  caule  cubitalitcraflltudine  digitali.  Radiabus  earum 
lichenes  curantur  cum  fulphure  et  bitumine  una,  coiSis.Commanducatis  uero  detes 
mobilestaut  m aceto  decoiflis.Succo  fcabiem  etiam  quadrupedum  fanant.Et  ncinos 
anum  necant:  luuencas  quoqj  angma  modo.quare  a quibufdam  ulophiton  uocaf. 
Wt  et  cynizolo  propter  grauitatem  odoris.Ferunt  et  hac  uifcum  ulceribus  utihflimii. 
Umnium  autem  generum  earum  radices  fcorpiombus  aduerfantur. 

CDE  Gironopo  et  medianis  eius.  Cap.  xviiii. 

Oronopus  oblonga  herba  eft  cum  fifluris. Seritur  interimiquoniam  radix  c(£/ 
liacis  prarclare  faac  in  anere  tofla. 

B DE  AnchufaecPfeudanchufa  et  medianis  earum.  Capitulum,»:. 

^ cftidigitali  crafTicudme.Fmdit''  papyn  modo,  manufqj 

inhcit  fanguineo  coIorc.preEparai  lanas  predofis  colonbus. Sanat  ulcera  in 
jato.pncipue  fenum  :item  aduflra. Liquari  non  poteft  in  aqua:oleodiiroluit.Idquc 
incere  experimetum  eft.et  ad  renum  dolores  drachma  eius  m uino.Autfi  febris  fit  1 
ecodo  balani.Itcm  iodnetum  uitiis  et  lyeni  et  bile  fuffufis. Lepris  et  letigini  illinif 
« aceto.Folia  trica  cum  meile  et  fariru  luxatis  imponutur.Et  pota  drachmis  duabus 


m mulfo  aluum  fiftut.Pulices  necare  radix  in  aqua  decoi^a  traditur.Eft  et  alia  fimi, 
lis  pfeudanchufa  ob  id  appellataia  qbufdatn  uero  enchifa;aurdoris:&  multis  aliis 
nomimbusdanuginofionai  minus  piguisitenuioribus  folusiac  laguidionbus.  Rad„ 
oleum  non  funditifed  rubentem  fuccum.ac  hoc  ab  anchufa  difcernitur.  Contra  Tcj. 
petes  efficaciffima  potu  foliorum  uel  feminis. folia  iiftibus  imponut . Virus  ferpetiQ 
fugat. bibitur  er  propter  fpmam.  Folium  eius  finiftra  decerpi  iubent  magiict  cuius 
caufa  fumatur  diditertianifq!  febribus  alligari.  DE  OmchyloiAnthe^ 

mi:Loto:ectotometra:Heliotropio:Tricocco:etCallitricho.  Cap  .xxi , 

E St  alia  herba  proprio  nomine  onichylon . quam  aliqui  anchufam  uocanc.alii 
atcheuion.alu  onochelin. aliqui  rhexia. multi  enchryfonipuo  ftuticeiflore  pur/ 
pureoiafperis  foliis  et  ramisiradice  meifibus  fanguinea:  extero  nigra . In  fabulofis 
nafcensieificax  contra  ferpentes:  maxime  uiperasiet  radice  et  foliisie  q;  cibo  ac  potu. 
Vites  habet  meifibus. Folia  trita  odotera  cucumeris  reddunt. Datur  in  cyathis  tnbus 
uulua  procidente.Pellit  et  tineas  cum  hyfopoiet  m dolore  renum  aut  iocineris  in  aq 
mulfa  fi  febris  fit.Sin  aliter.-ex  uino  bibitur. Lentigini  ac  lepris  radix  illinit.  Habetes 
cam  a ferpentibus  ferin  negantur.Eft  et  alia  huic  fimilis  flore  rubro  minonetipfaaj 
eofdcm  ufus.Traduntqi  commanducata  eafi  infpuatur  mon  ferpentem.  Antherais 
maqnis  laudibus  celebratur  ab  Afclepiade.  aliqui  leucanthemida  uocant.  alii  leu/ 
canthemum.alii  arethemidaiquoniam  uere  floreat. Alii  themimaloniquonia  odore 
malihabeat.Nonnulli  melanthion  uocant.  Genera  eius  tria.fronde  tantum  diftant 
palmum  non  excederiaiparuifqi  foliisiut  rutx  cadidis  aut  melmis  aut  purpureis.  In 
macto  folo  aut  iuxta  femitas  colligitur  uereietin  coronamenta  reponit.  Eode  tepore 
& medici  folia  tufa  in  paftillos  digerunt.item  florem  et  radicem.Dant' omnia  mixta 
drachmx  unius  pondere  contra  ferpetiumidus.Pellit  mortuos  partus. Item  meftnia 
in  potu.'&  urinamrcalculofqrunflarionesriocinerum  uitiaibilera  fuffufamiegilopia'. 
Comaducata  ulcerum  eruptiones  manates  fanat.  Ex  oibus  iis  generibus  ad  calculos 
efficaciflima  eftiqux  florem  purpureum  habet; cuius  et  foliorum  SC  frutiris  aplitudo 
maiufcula  eft.Hanc  proprie  quidam  hierathemin  uocat.  Loton  qui  arbore  putat  ta' 
tum  efleiuel  Homero  audfote  argui  poITut.Is  enim  iter  herbas  fubnafcetes  deoiy  uo' 
luptati  loton  primam  noiauit. Folia  eius  cum  meile  oculoru  cicatnces:argemata:nu' 
beculas  difcutiut.  Eft  er  lotometraiqux  fit  ex  loto  fata.c-x  cuius  femie  fimillio  porri 
fiut  panes  in  xgypto  a paflonbusimaxime  aqua  uel  ladte  fubadlo.  Nlegaf  quicq  illo 
pane  falubnus  elfetaut  leuius  dum  caleat. Refrigeratus  difficilius  cdcoquiturifitque 
poderofus.Conflat  eos  qui  illo  uiuatmec  dyfetenamec  tenafmo:  neque  aliis  morbis 
uetris  ifeftari.Itaque  iter  remedia  eorum  habetut.Heliottopii  miraculu  fxpius  dixf 
mus  cum  fole  fe  arcuagetisietiam  nubilo  dieitatus  fydetis  amor  eftrnode  uelut dix 
fiderio  cotrahitcxruleum  florem.Genera  eius  duottticodlumrSi  heliofttophiu.  Hoc 
altiusrquaq  utruqj  femipedale  altitudine  no  excedat,  ab  ima  radice  tarnofii.  Semen 
f folliculo  meifibus  colligitur.Nafdtur  no  nifi  m pigui  foloscultoque  maxime.Tri' 
coccum  ubique.Si  decoquaturrfuenio  cibis  placere.Etin  ladle  iucudius  aluu  molliri. 
Et  fi  decorSi  fuccus  bibatunefficaafflme  exinaniri. Maions  fuccus  exdpitur  xftate; 
hora  fexta.mifcetur  cii  uinoific  firmior.Capitis  dolores  fedat  tofaceo  admixto.  Ver. 
tueas  cum  fale  tollit  fuccus  e folio.  Vnde  noftri  uetriicatiam  hetba  appellauete;  aliis 
cognominari  efferllibus  digniorem. Naq;  6C  ferpentibus  & fcorpionibus  tefiftit  ex  ui' 
no  SC  aqua  mulfa:  ut  Apollophanes  et  Apollodorus  tradunt.Folia  ffantium  diftilh' 

tionibusiquodfyriafin  uocantiillita  medentut.Itecotradlionibustetiamfi  id  comiti' 

aliter  accidat. Decodlo  quoq;  foueri  eos  faluberrimum  eft. Potum  id  pellit  tineas : et 
renumharenas.Si  cuminum  adiidatut  calculos  ftagit.Decoqui  cum  radice  oportet, 
qux  cu  foliis  et  hircino  feuo  podagris  illinitur.  Alterum  genus  iquod  rricoccumap' 
pellauimusifiC  alio  noie  fcorpiuron  uocaturifoliis  no  folum  minonbustfed  eriamin 


,„ri  u«g^t.bus.f«ne  « eft  e£f.g,e  fcorpiois  caudae.quarc  nome.  Vis  ad  ofanenenata 
ai  phalagias:6<  cotra  fcotpioes  praaapue  ilhta.no  fetmtur  habetes.Et  fi  tetra  furcula 
heliofltophii  arcufcnbat  aliquismegant  fcorp.onem  egredi.Impofita  ueto  herba  au^ 
idc  omn.-o  refp«fu  ptotmus  moti.  S.c  feminis  grana  quattuor  pota  quartanis  oro' 
deffe  dicuntut.Tna  ueto  tetti^is.  Vel  f.  herba  tetarcuUta  fubuLtut  «pm.SeLn 
et  uenerem  ftimulat.Cum  meile  panos  difcutit.Et  uetrucas  hoc  utiq,  heliofttoohm 
tadiccus  extrahicet  excrefcentia  m fedrbus.  Sp.me  quoq,  ac  lumborum  fangumem 
corruptum  trahit  illitum  femen  et  potum  in  ture  gallinacei  decocSum.-aut  m beta  et 
l£.e.Cortex  ueto  mentibus  colotem  teddit.Mag,  hehoftrophium  quartanis  quater- 
m tettiams  ter  alligati  lubenc  ab  ipfo  sgtoiprecariq;  eum  cum  fole  itetum  fei&  cum 

nodis  hbetandumiet  Ita  faceremon  exempta  hetba. Aliud  adiato  miraculum,  artate 
uirec.bmma  non  marceflic.aquas  terpuic:perfufum  metfumqj.Sicco  fimile  eft-  cata 
Mocimo  dcprchenditur.-unde  et  nomen  a gracis.  AUqui  frucia  topiatio  Quidam 

callmichon  uocat.alupoiymchon,urcuq;eftabeffe(ftu.TmgicemmcapiUmii‘6iad 

hoc  decoquitur  m uino  cum  femme  apu  adietito  oico  copiofemt  cnfpum  denfumqj 
faciatiDefluere autem  prohibec.Duo  genera  ems:candidius:&  nigrum  bteuiufq^  Id 
quod  breuius  eft  poiytnchonialiq  trichomanes  uocant.  Vtnque  ramuli  nigro  colore 
uircnt  folus  filiasicx  quibus  mfenora  afpera  ac  fufca  fune.  Omnia  aurem  contrariis 
pediculis  denfa  inter  fe  ex  aduerfo  radix  nulla:  umbrofas  petras:  panetuqj  afpgmes  • 
3C  fontium  maxime  fpecus  fequitur  dc  faxa  manantia:quod  mircmur:cum  aqL  n5 
fcntiat*aiculos  c corpore  micepellit;frangttq::uciqi  nigrum.Quadecaufa  potius  q 
^mfaxisnafccreturiet  a nortrisfaxifragum  appellatum  crediderim.  Bibitur  e umo 
quadi  terni  decerpfcre  digici.  Vnnam  cient. Serpentium  et  araneo^  uenenis  refiftiit. 
In  uino  dccoiiti  aluum  filtunt. Capitis  dolores  corona  ex  iis  fedat.  Cotra  fcolopedrs 
morfus  illinunt  crebro  auferendi:ne  peteant.Hoc  et  m alopeciis, Strumas  difcutiut: 
furfurefquc  in  facie:&:  capitis  manatia  ulcera.Decodum  exiis  prodeft  fufpiriofis:6i 
ioancri;&  lyeni:&  fellc  fuffufisifii  hydropias.Strangunx  illmuntific  renibus  cu  afcv 
finthio. Secundas  cient  et  menftruaiSaguinem  fiftunccx  acetoiaut  rubi  fucco  poti . 
Infites  quoq?  ulcerati  perungucur  exiis  cum  rofacco  et  umo  pnus. Folium  in  unna 
puen  impubis  tritum  quidem  cum  afro  nicro  & illitum  uentri  mulierum.-ne  rugofus 
fiadpraeftare  diatur.  Perdices  et  gallinaceos  purgatiores  fien  putat  m cibum  eorum 
additisipeconqj  ciTe  unhfTimos.  DE  Picride;Thefio:a;  Afphodelo: 

Halimo:di  Acantho:&Buprefti:Elaphobofco:Scandice:  & Lafina:&de  Caucalide : 
Sio:Syllibo:Scolymo  fiue  Limomo!64Soncho:CondrilofiueCondrili:et  Boletis, 
Capitulum  uigefimumfccundum. 

Picris  ab  infigni  amaritudinis  cognommatur:ut  diximus:  rotundo  folio.  Tollit 
eximie  uertucas.Thcfium  quoqj  no  dilfimili  amantudmecft.fed  purgat  aluii: 
m quem  ufum  tent  ex  aqua.  Afphodelum  dc  clanfTimis  herba^:quam  hcroion  aliq 
appeIlaueft:Hefiodus  5C  m filuis  nafci  dixit. Dionyfius  marem  ac  fcemina  effe.  De-^ 
fec'bs  corponbus  et  ptyficis  conflat  bulbos  cius  cum  pcifana  decodlos  aptifTimc  me-' 
dcn:pancmquc  exiis  cum  fanna  fubadhim  falubernmum  effe.  Nicander  & contra 
ferpentes  aefeorpiones  ucl  caule  manthence  uocamus:uel  fcmcniucl  bulbos  dedit  in 
uino  tribus  drachmis.Subftrauitqj  fomno  cotra  metus. Dat" 6C  contra  uencnaca  ma/- 
nna:&  contra  fcolopendras  tcrteftres.Cochlcie  mirc  in  campania  caule  eu  pfequunt: 

arefaaunc. Folia  quoqj  illmutur  uenenato^i  uulncnbus  ex  umo.  Bulbi 
neruis  articulifqj  cum  poleta  tufi  illinut".Prodcft  6C  concifis  ex  aceto  lichenas  fncare. 
Jteulceribus  putrefeeeibus  ex  aquaimponere.mama^i  quoqj  6c  teftni  fflimatidibus, 
LJecodti  m faece  uini  oculo^  epiphora  fuppofito  linteolo  medrt.  Foliis  in  quocunqj 
morbo  decoritis  magis  medici  utunt"  Ite  ad  tibiali  tetra  ulcerairimafqj  corpo^:  qcuq? 
parte  faiina  arefat^to^. Autumno  aute  colligunt";cum  plurimum  ualent . Succus 


f^mreffus  aut  decoflus  utilis  fit  corporis  dolori  cum  melle.Item  odore 
rpm".ucund?m  Laant.bus  cum  in  arida  8C  falc  exiguo.Folia  etiam  ruprad.a.s 
corporis  „ ,,,ul„nbus  in  facie  decoda  cum  umo.  Cims  e radice  alope- 

nredetur.Et  -P  oleo  fuccus  pniones  et  abufti.  Et 

aas  Lfunditur.  A contraria  aure  in  dolore  daium.Ptodeft  et  urP 

pou  Idice  radixi  er  menfttuis:  et  lateris  doloribus.ltem  ruptis  conuulfisituir. 
3rXm.  po-dere  m umo  pota.Eadem  et  uomitiones  aiuuat  comaducata . Se, e 
fuio  rurbamr  uentet.Chrffermus  et  parotidas  in  umo  decodla  tadice  curau.r,  Ire 
lumpEocui  ^ ' OuidamaiuntrrumpofitaradtccpaKciusmfumo 

fV^^^Xi.r^rtalflarSfut^umradicear'^^^^^^ 

SS-troqrmodo  coftacrudaq,  ufus  cft.  Ad  perniones  decodtam  ex  oleo  dedit. 

L fuTfis  felle  m umo, et  hydropicis . Venerem  quoqr  conatar.  cum  umo  et  meile 

per™autbibentibustraLderdt.Xenacrates6clichenas6Cpforasradicemaccto 

& tolli  dicir.Itemficoaa  fit  cum  hyofcyamo  8C  pice  liquidaialarumquoq,  et 
decoctatoiii  11  fieri rafo  prmscapiteifi  radiceea  fncet. Simus 

Spilum  reTuS-Mures  e7am  eal-m  fugantur.  Cauerna  pradufa  mormnr'.  A^pho. 

dmu3enfa,ld,dum,fL  fpmaffohis  olejeifed molliorib^ 

dicunt  aeni  drachma;  pondere  m aqua  mulfa  pota.Item  conuulfa 

Spta 'Sis  maritimum  effe  dixere  falfum,3C  mde  nomen  follis  m rotunditatem 

rupta.  ™ii  niioBznraitercaoenewfiluefttcKmitiusiuttunquepdcire 

^ Z uulnerum  recentium  impetus  lenire  perhibefiS:  luxatorum  pedum  ac 
uefica:  dolores.Silueftri  tenuiora  folia. fed  in  iifdem  remediis  effedhis  rnaioteiet  in 
faLda  hominum  ac  peco^  fcabie.Praterea  nitord  corpori  fie^dentibufq,  cadotem , 

fi  frlnf  radice  ea.Semmrimguxfubdito  fitimnon  fent.n.Hocquoquemand^^^^ 

uttaqj  etiam  condiri.Crareias  etiam  tertium  genus  tradidit  longioribus  foliis  & hm 
futiolibus-odorecuprelfimafci  fub  hederaimaxime  prodelfe  opifihotomcisicottaflK 
ombus  neruotum  tnbus  obolis  in  fextarium  aqua. Acanthos  eft  topiaria  K urbana 
herL-elato  longoq,  folio  crepidines  marginum  adfurgennumq!  pulumoium  totos 

uefti^DuogeLIeiusfunLculearumaccrifpumiquodbreui^ 

ahqpederotoLocant.aliimelamphyllum.  Huius  radices  uftis  luxatlfqi  m e/  ■ 

Ite  ruptis  conuulfisiptyfin  metu^tibus  icotfe  ciboimaxime  ptifana.Podagris  q li 
dl,nuL'tritaetcalefa<L calidis.  Bupleuron  in 
graci  habent, caulecubitalufoliismultisilongifque, capite  anethi-laudaturnin  1 
Hippoaatemmedicma,Glaucone,et  Nicandro.Seme  cotra ferpetes  ualet.foha  ad 
ficundas  foemina^ruel  fuccumexumo 

dix  contra  ferpentes  dat' m uino,et  unna  aenda.Bupreftm  magna  1 
laudibus  cibo^  etiam  habuere.Iiddq,  remedia  tanq  contra 

ipfum  nomenindicioeftboumeiTeuenenumiquosdifrdiredeguftamfate^^^^^ 

propter  nec  de  hac  plura  dicemus. Eft  uero  caufa  quapropter  uenena 
gramineas  coronas, nifi  libidmis  caufa  expetenda  ahcui  "°„i-.,odie, 

lisaccldi  putat,q  potu.Elaphobofco-  ferulaceum  eft  geniculaturn.digit. 

L corimbis  depedetibusrfilis  effigie,fed  no  amans,fol,is  feda^ 

m cbis.  Quippe  eriam  cbditum  ptogatur  ad  urinam  , Contra 

dos,tupt^onuulfa  fanidannflationes  difcutiendasicoli  quoque  ome  • 

ferp^tium  ommumqi  aculeatotu  idus.Quippe  fama  eft  hoc  pabulo  cetu 


ferpcntibus.FiftuIasquoqi  radix  nitro  addito  illita  Tanat-Siccandaaute  in  eosufus 
prius  cftme  fucco  eius  madeat:qui  contra  ferpencm  idois  faat  eam  deteriore.  Scadix 
quoqi  in  olere  filueftri  a grjscis  ponitme  Opion  ct  Erafiftcatus  tradut.Icem  decoiila 
aluumfiftic.Semie  fingultus  confeftim  ex  aceto  fedat.Illinitut  ambuftismrinas  cit. 
Decoiib:  fuccus  prodeft  fl:omacho:iocineri:renibus;ueficE.  H^cefttqua  AnftophaVs 
Euripidi  poers  obiicit  loculariter  matrem  eius  ne  olus  quidem  legitimum  ueditafTe; 
fedrcandiccm.Eademcratcntcrifcusifitenuiorafoliaai  odoratiora  hfec.  Peculians 
laus  cius:^  fatigato  uenere  corpon  f'uccurric;marcefccntcfqj  fenio  ia  coitus  exatat. 
fiftitpcofluuiaalbafaemina^.Eclarma:olusfilueftte  habet  in  terra  repens  cu  ladte 
niulto;florem  fertcandidum.conaliu  uocant.et  huius  eade  cbmendatio  ad  fhmuli/ 
dos  coitus.  Cruda  ex  aceto  i cibo  fupta  mulieribus  laAis  ubertate  praftat . Salutans 
eft  pt>^tn  fentietibus.Infantium  capici  illita  nuent  capillum:tenaaoceq!eius  cutem 
efricic.Eft6dcaucalis  feniculo  rimilis:bceuicaule:flore  candido:cordi  utilis.  Succus 
eius  bibitur  ftomacho  perqcommodacus:etunna::calculifqj  et  arenis  pellcdis:& ue^ 
fica;  pruntibus.Extenuat  8C  l)'enis  loancns  renumqj  picuitas.Semen  mefes  foemfatu 
adiuuat:bilemqja  partu  riccat.Datur(3d  contra  profluuia  genitura:  ums.  Chryfippus 
& conceptionibus  eam  putat  conferre  multum,  bibitur  muino  iciums.  Illinitur  et 
contra  uenena  marinorum:  ficuc  Petneus  in  caimine  fuo  fignificac.His  adnumeranc 
fion  latius  apio  in  aqua  nafccnsipinguiusmignusicopiofu  fcmmejfaporc  nafturcii. 
prodeO:  urinis:rcnibus:lyenibus:mulurumqj  menfibusrfiue  ipfum  in  cibo  fumptu  : 
fiue  ius  decotiliifiuc  feme e uino  drachmis  duabus. Calculos  rupic:aqfqj  quae  gigniit 
eos:refin:it.Dyrentcticis  prodeft  mfufum.Item  lentigini  ilhcum:&  mulierum  uniis  f 
facienotfhi  illimmimomennqj  cutem  emendat:et ramices  lenic:ct  fcabiem  equoni . 
Syllibum  chamsleonti  albo  fimilem aeque  fpinofam  ne  m cilicia  quidem:aut  fyna  : 
aut  phaenicciubi  nafcicur:coquere  tanti  eftnta  opetofa  eius  culina  tradif.In-medicia 
nullum  ufum  habet.Scolymon  quoqj  in  abos  reapit  oriens:6C  alio  nomine  hmonid 
appclIat.Frutcx  eft  nunq  cubitali  alcior:cnftifqj  foliorum  ac  radice  nigra:red  dulci . 
Eratoftheni  quoqj  laudata  in  pauperis  ccena.  Vnna  ciere  prax^ipue  traditur.  Sanare 
bchenas  et  lepras  ex  acetOiVenerem  ftimulari  in  uino:Hefiodo  et  Alexo  teftibus  :q 
florente  ea  cicadas  acerrimi  catus  effeifiC  mulieres  libidinis  auidifrfas:uirorq?f  coini 
pigerrimos  fcripferejuelut  prouidetia  naturx  hocadiumcco  tucualetiffimo.Ite  gra^' 
ueoletiam  alarum  emcndac:radicis  emedullacx  uncia  in  uini  falemi  heminis  tnbus 
dccoda  ad  teEcias:6d  a balneo  leiuno.Itemque  poft  cibum  cyathis  fingulis  pota.Mi^i 
efljquod  Xenoctaces^mittit  cxpecimeto  uiciii  id  ex  alis  per  urina  effluere.  Eflur  6C 
fodios : ut  quem  Thefeo  apud  Callimachum  apponat  Hecate  caule  uterqj  albus:& 
niger. ladbicx  fimilcs  ambo  nififpinofieffet.caule  cubitali  agulofoiincus  cauorfedq 
fradtus  copiofo  ladle  mance.  Albus  qui  c latfle  nitor  utilis  orchopnoicis  laifluca^  mo. 
Erafiftratus  calculos  pec  urinam  pelli  eo  moftrat.et  ons  graueoletiam  cdmanducato 
cortigi, Succus  trium  cyatho^  mefurain  uino  albo  &C  oleo  calefa<5tus  adiuuat  partus: 
Ita  ut  a potu  ambulent  grauidx. Datur  etin  forbitione.Ipfe  caulis  decodlus  facit  Ia-' 
tflis  abundaciam  nutncibusicoioremqj  meliorem  infantium.  Vtiliflimus  iis:qux  lac 
fibi  coire  fcntiantJnftillatur  aunbus  fuccus:calidufqj  in  ftraguria  bibitur  cyathi  mi' 
fura:ct  in  ftomachi  rofioibus  cum  femine  cucumcns:nucleifqj  pineis.Illinit''&  fcdis 
collciflionibus. Bibitur  contra  ferpentes  fcorpionefqj. radix  ucro  illinitur.Eademque 
dccodla  in  oleo  punici  mali  calice  aurium  morbis  prxfidium  eft.Hxcomnia  ex  albo. 
Cieomporus  nigro  prohibet  uefci:ut  morbos  fadenteidc  albo  cdfentiens.^athocles 
etiam  contra  fanguinem  tauri  demonftrat  fucco  eius  uti. Refrigeratoriam  tame  uim 
clTe  conucnicnigro:ex  haccaufa  imponendum  cum  polenta. %cnon  radice  albi  ftra^ 
gunam  docet  fanari.  Chondnlon  fiue  chodrile  foha  habet  intubi  circu  rofis  fimilia: 
caulem  minus  pedali  fucco  madecem  amaro;radice  fabx  fimili:aliquado  numerofa. 


Habet  proximam  terr*  mafticem  tuberculo  fabz : qu*  appofita  foeminaji  menfes 
trahere  dicit. Tufa  cum  radicibus  tota  diuidif i'  paftillos  cotta  ferpeiites  argumento 
obabdr.Siquidem  mures  agreftes  laifi  ab  iis  hanceffe  dicunt^.Succus  ex  uino  cofta 
aluum  fiftit. Eadem  palpebrarum  pilos  inordmatiffimos  pro  gummi  efficacilTime 
tegit. Dototheus  ftomacho  et  concoiftionibus  utilem  fuis  carminibus  pronunaauit. 
Aliqui  fcemims  et  oculisigenerationiqiuitorum  contrariam  putauere.  Inter  ea  qu® 
temere  mandunturiboletos  merito  pofuenm.Optimus  quidem  efr  is  abus-.fed  ime/ 
fo  exemplo  in  cnmen  addudais  ueneno  Tiberio  Claudio  prmcipi  per  hac  occafionea 
coniuge  dato  Agrippina.quo  fadlo  illa  tertis  uenenum  alteri  fibiq;  ante  des  Nerone 
fuum  dedit.Quorundam  ex  iis  facile  nofedtur  uenenaidiluto  ruboreiranado  afpec/ 
cudiuido  intus  coloremmofaftn  pallido  per  ambitum  labro.  Non  funt  hic  in  qui- 
bufdam.  ficcique  et  nitri  fimiles  ueluti  guttas  m uettice  albas  ex  tunica  fua  gerunt . 
Voluam  enim  terra  ob  hoc  pnus  gignit  ipfumipoflea  m uolua  ceu  m ouo  eft  luteii  . 
Nec  tunici  minot  gfa  in  cibo  infantis  boleti.Rupit' hoc  pnmo  nalcenteimoxcrcfce'/ 
te  m pediculo  corpus  abfumituaroq!  unq  gemmis  ex  uno  pede.  Origo  prima  caufaqj 
litno  : 6i  acefcence  fucco  madentis  tccrxiauc  radicis  ferme  gIandifera::minoq}  fpuma 
lencioc.Dein  corpus  mebranx  fimile.mox  parcusiuc  diximus  ilU  pnicialia  ptotfuf4j 
improbanda  ;ri  enim  caligaris  clauus  fi  fern  uel  calybis  aliqua  rubigoiauc  pani  mac^ 
coraffuenciomncmillico  fuccum  alienum  faporemqj  m uenenum  decoqt:deprehc' 
difTeq;  nifi  agreftes  poftunt:at9  qui  coUigunt.Ducunt  ipfi  alia  uicia.nunc  quide  fi 
ferpentis  caucrna  luxta  fuerit : fi  pacefccntes  pnmo  adhalaucrit:(^paci  ucncnoiji  co^ 
gnatione  ad  uirus  accipiendum. Itaqj  caueci  cducmcc  pnus  q fc  codae  ferpetes.figna 
erunt  tot  hetbx  tot  arbores  fruticefq;  ab  emerfu  earum  ad  latebram  ufqj  ucmates  & 
ucl  fraxini  tantum  folia  nec  poftea  nafcentiainec  ante  dcadencia.Et  boletis  quidem 
ortus  occafufe^  omnis  intra  dies  feptem  eft. 

DE  Fungis  et  Silphio;&  dc  Laferc  medo.  Gip.  xx. 

FVngoru  lentior  naturaiac  numerofa  genera;6Congo  non  nifi  ex  pituita  arbo^. 
Tutiffimi  qui  rubent  callo  minus  diluto  rubote  q boleti.  Mox  candidi:  uelue 
apice  flammis :ifignibus  pcdiculis.Tertm  genus  fuillis  uenenis  accommodanftimG. 
Familias  nuper  intercmcre:6C  tota  conuiuiaiAnncum  Serenum  prxfeiftumNeronis 
uigilum  et  tribunos  &C  centunones  quofq;. Voluptas  canta  ancipins  abi.Quida  dif 

crcuercarborum  gcnenbus:fico;ferula:6i  gummi  ferentibus. Nos  item  fago  aut  robo' 

re  aut  cupreflout  diximuSiScdifta  quis  fpondec  i uenalibusf'Omniu  colos  liuidus. 
his  abenc  ueneni  argumctumiquo  fimiUor  fuerit  arborum  fici.  Aductfus  hxcdixfus 
femedia:dicemufqj.mccrim  fune  aliqua  &C  in  iis. Claudius  ftomacho  utiles  pmatbo' 
lecos.Siccacur  pedentes  fuilli  lunco  traffixi: quales  a bithynia  ucniuc.  Hi  fluxio'ibus 
alui: quas  rheumatifmos  uocantimcdenturicxcrefcettbufqj  infcde  carnibus. minuut 
enim  eas:ct  tempore  abfumunt.Item  lentigines  & mulierum  uina  m faaeleuac.La 
uancur  etiam  ut  plumbum  m oculorum  medicamenta. Sordidis  ulceribusict  capitis 
crupcionibus:canum  morfibus  ex  aqua  illinuntur.  Libet  6C  coquendi  dare  aliqs  coes 
m omni  eorum  genere  obferuatiocsiquando  ipfx  fuis  maibus  deliax  praeparat  hunc 
cibum  folum:&  cogitatione  ace  pafcut":  fucaneis  nouaculis  aut  argenteo  apparatu 
comicice.Noxii  erunt  fungi:qui  m coquendo  duriores  fiunt,  innocentiores  :q  rutro 
addico  coquetifi  utiqj  pcrcoquat'’.Tutiorcs  fient  cum  carne  codliiauc  cum  pediculo 
piri.Ptofuc  pira  cofefti'  fumpta. Debellat  eos  6C  accti  natura  cdtraria  his.  Hymbti' 
bus  pcoueniut  omnia  hxc.Hymbre  & filphion  ucnic  pnmo  ecyrenisiut  duSumefl:. 
Ex  fyna  nuc  hoc  maxime  iportat'" detenus  parchico  j fcd  medico  melius:exci(fto  omiji 
Cyrenaico  ut  diximus.  Vfus  filphii  i medicina. nam  foliaad  expurgadas  uuluas:peh 
ledofqj  emortuos  partus  decoquut  in  uino  albo  odorato:ut  bibat'  mefura  aceta 
a balneis. Radix  prodeft  arcenis  exafpecatis;&collc(ftionibusfaguinis  illinit  .Se 


.„c.b.s  cocoquu^gre.Inflationcsfacit&ru<aus.Vr.na;quoq,nox.a.  Sueg.lUt.s  cu 

uuao  fii  o eo  am.cin.a:ec  cu  cera  ftramis.  Verruca:  fedis  crebriore  crus  fulm  cadV, 

Ufer  e frlphio  profluens  quo  d.x.mus  modonnrer  ex.mia  eft  rrarura:  dona  rrum^^^^^ 
cam.PIuribuscompolit.onibusinrerit'Perfeaatalgoresexcalfanr  nnr,.„  „ - 

„u.aexrenuar.Fcenr.n.sdarurrnu.noErlanrsnrolU 

aendos-Peduc  auos  crcujanficatos  ferro  m.xru  cara:  exrrah.r.  Vnnam  cor  dcen“ 

m3gnirud.ned.lucum,Andr.asfpondercop.oausfumptum:nec,nflat.onesfacere-& 

concoAon.  plurimum  conferre  fembus  & fcemm.s.Irem  hpeme  5 aftare  util.us.u“ 
tunramen  aquam  b.bentibusicawndumque  ne  qua  fit  exulceratm  intra.  Ab  agruu^ 
dme  recreationi  efficax  in  cibo  Tempeftiue  enim  datum  cauterium  optinac-riTue. 
tis  etiam  utilius  q expertibus.Extera  corporum  indubitatas  confeffiones  habent  Ve. 
nena  telorum  et  ferpentium  extinguit  potumiex  aqua  uulneribus  iis  citcunlmitur 
Scorpionum  tantum  plagis  ex  oleo.  Vlceribus  uero  non  maturefcentibus  cu  far, na 
hordeacea  uel  fico  ficca.Carbunculis  cum  ruta  uel  cu  melleiuel  per  fe  uifco  fuplim 
ut  ha-reat.fic^  ad  anis  morfus.Exctefcentibus  circa  feme' cum  germine  puniamali 
ex  aceto  decodtum.Clauis  pedumiq  uulgo  morticini  appellanturmitto  rnutto  Ante 
fubadtas  catnes  replet  cu  uino&crocoraut  pipereiautmunu  fimo  &:  aceto  Pemmes 
ex  uino  fouetiet  ex  oleo  codlum  imponitur.SicSC  callo.Qauis  pedum  fuprafis  praxi. 
puaiunlitatis.  Contra  aquas  malas ipeffilentes  tratffiisiuel  dies.  In  tuffi-uua  fellis 
ueteris  fufcfione:hydropic,s:raucuat.bus.confeft,m  enim  purgat  faucesmocemq, 

reddit  Podagras  in  fpung.a  dilutum  poflea  lentt.Pleutetics  in  forbitione  umd  pm 

tunsdatur.contratffionibusiopifthotonicis.-cicetis  magnitudine  cane circunlitd  In 
angina  garganflatur.  Anhelatoribus  ac  m tuffi  uetufta  cum  porto  ex  aceto  daCatqi 
ex  aceto  iisiqu.  coagulum  ladlis  fotbuetint.Pnecordiorum  uitiisifmteaicisicomuia. 
libus  cum  umo  in  aqua  mulfa:lingua:paralyfi.Coxendicibus  lumborum  dolonbus 
cum  decodlo  melleillinimt.Non  cenfuerim:quod  audlores  fuadenticauemis  denuu 
in  dolore  inditum  ca  ta  includi.magno  experimeto  hominisiqui  fe  eadem  caufa  prai. 
cipitamt  exalto.quippe  tauros  inflammat  nanbusillms.Serpentes  auidiffimas  uini 
admixtum  rumpitiideo  nec  inungi  fuaferim  cum  attico  melleilicet  pracipiat.  Quas 
habeat  utilitates  admixtum  aliis  immenfum  eft  refene.BC  nos  fimplicia  ttaiflamus  • 
quoniam  in  his  naturam  eireapparet:inillisconie<auramfepe  fallaceminulli  fatis 
cullodita  i mixturis  concordia  natura  ac  repugnaffia.Qua  de  te  mox  plura  dicemus. 

Natura  mellis  dC  aqua  mulfa.Et  quate  genere  cibotu  motes  imute. 
tur.Et  de  mclicide:6i  cxra.  Capitulum,  xxi. 

NOn  elTet  mellis  audtoriias  i ptecio  minor  q laferisini  ubiq;  nafcetet'.  Ulud  ipfa 
fabricata  fi:  natura.Sed  huic  gign^do  animaliut  diximus  innumeros  ad  ufus 

li  quotiens  mifce,atur  adimemus. Pnmaptopolisalueotum  de  qua  diximusiaculeos 
& omnia  ifixa  cotponexttahititubera  difcutitiduta  concoquitidolotes  neruoru  muh 
cetmlcetaqj  lam  defperadia  cicatnce  icludit.  Mellis  quidem  ipfius  natura  talis  ed:  ut 
putrefeere  corpora  no  fmat  lucudo  fapote  atq;  no  afpero.  Alta  q falis  nata  fauabus  i 
tofillis;a'gina:ommbufqj  ons  defidems  unliffimumiarefcetiqj  m febribus  ligua . Ii 
uero  peripneumonicis  pleurecicis  decoaum.iiem  uulnenbusia  ferpe'te  pcrcu°dis . Et 
cotra  uenena  fungorum. Paralyticis  in  mulfoiquaq  fua  mulfo  dotes  cddit.Mel  au. 
nbus  idillatu  cu  tofaceo  le'des  6C  foeda  capitis  animalia  necat.  Vfus  defpumati  feper 
■ ^°uiachu  tame  iflatibilem  augetifadidiu  ctcatiet  oculis  perfcmtile  aliqui 
quidam  angulos  exulceratos  meile  tigi  fuadet.Mellis  caufas  atqj 
1 eretias  naci(5efqj;6c  iudicationem  in  apiumiac  deidc  florum  natura  diximusicii 
tatio  operis  diuidi  cogeret  mifceda.Rurfus  natura  te^  pernofeete  uoletibus  i mellis 
upenbus  Sc  aqua  mulfa  ttaidari  debet.Duo  genera  eius  fubira  ac  recentisialterum  f. 
ueterara.  Repentina  defpumato  meile  praiclaiam  utilicatem  hab&  i cibo  agroticiu 


Icui.hocefl  alica: elutxruinbus  recrcandis:oreftomachoqjmulc^oiardorerefngeia' 

do.frigidam  enim  utilius  dari  uencri  molliendo. Inucnio  etiam  apud  autflores  hunc 
potu  bibcdum  alfiofis.Ite  animi  humilss  U pra:pard:quos  illi  dixere  mictopfychos 
Eft  & ratio  fubtilitatis  immefx  a Platoe  dcfcendens.Corpufculis  re^  leuibus  fcabris 
agulofis  rotundis  magis  aut  minus  ad  aliorum  natura  acccdentibus:ideo  non  eade 
omnibus  amara  aut  dulcia  elTe.fic  & in  lalTuudie  proniores  elTe  ad  iracundia:&  ffiti 
Ergo  Sd  hxc  animi  afperitasifeu  potius  anima:  duldore  fucco  micigatur.Lenit  trafitu 
fpiritus:6i  molliores  fadt  meatusme  fcindat  euntem  redeuntcqi. Experimenta  in  fe 
cuiqj. Nullius  non  ira  ludlufqj  triftiax.Omnis  animi  impetus  cibomollitur.ldeoqj 
obferuanda  funt  qux  non  folum  corpo^  mcdianaifed  6C  moru  habent.  Aqua  mulfa 
& tuffientibus  utilis  traditur. Calefafta  incitat  uomiti6es;C6rra  ucnenum  pfimythn 
falutaris  addito  oleo. Item  edtra  hyofcyamum  cum  larfle  maxime  afinino.  Et  contra 
hallicaccabimmtdiximus.Infundit"  &auribus:&  genitalium  fiftulis.Vuluis  iponit' 
cum  pane  molli. Subitis  tumonbus:luxatis:lcniendifqj  omnibus. Inueteratx autem 
ufudanauerc  poften. Minus  inoccnteaquaiminufqj  uino  firmu.Ldga  tn  uccuftate 
tranfit  in  uinummt  conftat  inter  omnes.-ftomacho  inutilifTimumcruifqj  contranu-. 
Sepcrmulfumex  uetere  uino  utiiiflimum:faalh'eqi  cum  meile  concorporaturiquod 
in  duld  nunq  euenit.Ex  aufteto  farflum  non  implet  ftomachum.Neque  ex  decoclo 
mclleiminufqj  inflat.quod  fere  cuenit.  Appetentium  quoqj  reuocat  auiditatem  cibi. 
Aluum  mollit  frigido  potu  plunbusrcalido  fiflit.Corporaauget. Multi  fene(^UI6' 
gam  mulfi  tantum  intntu  tolerauere:  neq;  alio  ullo  abo.  Celebri  Pollionis  Romuli 
exemplo:qucm  centefimum  annum  excedentem  cum  diuus  Auguftus  hofpes  inter 
rogaret:quana  ratione  maxime  uigore  illum  animi  corporifqj  curtodilTetullcmdit! 
Incus  mulfoiforis  oleo.  Varro  regium  morbum  cognominatum  aquatorum  tradit  \ 
quonia  cureturmulfo.  Mclitides  quo  fieret  modo  ex  mufto  S/L  meile  docuimus  mrde 
umi.Sxculis  ia  fieri  non  arbitror.  Hoc  genus  inflationibus  obnoxium.  Solebat  tamc 
inueteratum  alui  caufa  dari  in  febre. Item  aiciculario  morbo:6c  neruorum  ifirmitate 
Iaboracibus:et  mulieribus  uini  abftemiis.  Mellis  narurx  adnexa  exra  elbde  cuius  ori' 
ginc  et  bonitate  nationibufqj  fuis  diximus  loas.  Omnis  autemollit:calfacit:  explet 
corpora. recens  mclioc.Dat  inforbitione  dyfentencis.Fauiqj  ipfi  in  pulte alicx prius 
toftx.Aduerfaflaifhsnaturx.acmilii  magnicudfedecegrana  exrx  hauftamdpatiut 
coagulati  lac  in  ftomacho.Si  ingue  cumeactalbam  exta  in  pube  fixiflfe  remedio  eft . 
Nec  huius  ufusiquos  mixta  alus  prxftac:enumcrare  medicina  pofTit.ficuti  nec  cate' 
ro^  qux  cum  alus  profunt.Ifta  ut  diximus  ingeni  s conftat.  Non  fecit  cxratamala' 
gmacajemplaftra;collyria:acidota:parens  illa  acdiuinare^  artifex. Offiana^i  immo 
uerius  auandx  cdmda  funt.Naturx  quide  opera  abfoluta  atq;  pcrfeifta  gignuntur : 
pauas  ex  caufa  nd  ex  cdiciftura  rebus  aftumptisiut  fucco  aliquo  ficcacempera'tur  ad 
meatusiaut  corpore  alio  humecia  adnixus.fcrupulatim  quidc  colligere  acmifcere  ui^ 
rcs:nd  cdiedlurx  humanx  opusifed  impudccixeft.Nos  nec  indica^  arabicarumque 
meraum  aut  excerni  orbis  attingimus  medicinas. Nd  placet  remediis  ta  longe  nafcc' 
tia.Nd  nobis  gignunt^immo  ne  illis  quideialioquin  nd  uenderent.  Odorum  caufa; 
ungucnto^qj:5i  delicia^::^  placet  etia  fuperfticionis  gfa  emantirquonia  thure  fup' 
plicamus  & cofto. Salute  quide  fmeiis  pofte  conftaresuel  obid  probabimusmt  ta‘to 
magis  fui  deliaas  pudeat.Sed  medicinas  e floribus  coronametifqj  fii  horcefiis:quxqj 
mandunt''herbis  pfecuci:quona  md  frugum  omittemus.^nimi^  has  indiare  con' 
ueniet.  Cdtra  edpofitides  medicorum  mcdicmx  ex  frugibus.  Cap.  xxii . 

IN  primis.fapientiflima  antmaliu  efle  conftat:  qux  fruge  uefcanf.Siligmisgra' 
na  combufta  & trica  in  uino  amineo  oculis  illita  epiphoras  fedac.  Tntici  uero 
ferro  combufta  iisiqux  frigus  uflenciprxfetaneo  funt  remedio, Farina  tricia  ex  aceto 
cotfta  neruorum  contradtionibusicumrofaceo  uero  fidfico  ficca  mixifquc  decot^bs* 


Furfur«tonf.Il«fauabufq,gargat.nr«,on.prorunt  Sex  Pon  ' 


..  - ^Otis  pnncepscumhoiTeisfuiuenr,la'^r’ 

podagra;  merfitf  trmcum  fefe fupereenua-le„a„  r r P^^^^^^correptus  dolore 
hoc  poftca  remed.oofoseft,  V.a  tLtf  eft  uc' T ? "'■«b.!.  modo 

oel  hord^calrda^pon.  ramrcu  mco-modiS"  fir 

fouen.EftmfarreuermrcuIus  teredini  f.mihsmno  m 
mt.ai.dicuntut:etiamfifncentur.01yra-an-„„  ° caramclufo  cadere 

d.camentu:quod^gypt„  atera  uocantnnfancbustXffi  fitmer 

eo.Fanna  ex  hordeo  & cruda*  decodla  coHeaone  - ^ ^ ■P'nunc 

Decoquitur  alias  in  mulfa  aquaiaut  fico  ficc^Ad  ■ & cdcoqt. 
concoqopus  eftautcu  umo.Cu  uero  intem^uZ-A;  ^^'Pofc^rpofl, 

acetome  msMUtmfe<^acet.:autcotoneisp.nfuedeco£ “r 

cum  meile  ^ ferpentiu  in  aceto;*  cdtra  rupputantii  S ^“inpedum  morfus 

jpofcaradditarefVna  *galla.AdconcoAo^esuero&uttltt' 

duriaas  cu  fimo  coluba9i:aut  fico  ficca  aut  cinere  Ad  nel?  T 
inteftinoji  uel  aunu  uel  uinlium  dolores  cum  nar,"  "'Aammationes : aut 

offibus  caro  recedit.  Ad  ftmmas  cu  pice  & muUs  „ quotiens  ab 

contra  tumores pracordiojuuel  in  fibnbusLm  me^r‘''rj ° “ * fo^nograico 
triticea  farina  multo  ienior.Neruis  cd  hyofcyam™fuccr 

tigint.Zea  ex  qua  alicam  fien  diximus -cfficanor  ^ '“'"‘"''•Ex  aceto  & meile  le'^ 
mollior.Exuino  tubro  ad  fcorpionu  lOus  tepida-*  f"” “'“«"‘'‘"'nxfdtis 
teria.Tum  cu  caprino  feuoiaut  butyro  Ex  Znof  “‘"^'''"“““‘ant.bus.  Item  arr 
na-tia  fanat:*  furfures  corpotis:ftomach7dor  ^ T °mniu. Vlceia  mar 

rofla-Herina  magis  catenTputgaXm  oetr*o^^^ 
*acetolichenas.Leprascumfufphureuiuo  Err  '“^phano & fale 

rirafronri.Strumas7  panos  co-rauurf  ^ 

uino.Depole-tsgenenbus  in  frugu^Ioco  fatiTdmmljTt"'”  " decofta  in 

dei  diilat  eo  j torretur. Ad  ftomachd  urd.s  I ‘atioeiqus  a fanna  hor- 

Et  oculis  illinitur  * capitis  dolontm  m • 

et  feqietiu  plagis.  Ite ibuftis ex uino  Inhih  '^‘'''^'^|"f'^^“"“*-dfepnionibus 
rubada  uf  extrahe'di  humoris  habet. •i7o  et  LlrefuS  P"'*'"’"" 

perducit.efficarius  i fapa.  Irnoonirur  er  „ J °‘e  jaftufis  in  fafaas  ufque  fanguine" 
acpicedecoiaa  polline  «'dyloLtaet  alia^om  "*  "“°'"‘*''‘P'd'-Nam  cum  oleo  uetere 

•modum  cumntur;PultecorpusrueeicFrn  p‘"'^T“‘“"^^^^^ 

excreatibus  datur  tepida  fotbddaiefffcaciter  ®'^*g'‘''^'"^'‘"etPanguinem 

excogitataialioquin  non  ptifana; potius  land  / ^'^'“"'"“aeftiet  no  pride 

peii  magni  Itate  1 ufu  fuiffe  etidLni  f 8'^“' '^“du  arbitror  pom' 

EffequiimeximieutLnlo^ 
bmo>s  decofeifiue  in  puTte 

Pupra  diximus.Pecuharis  tamen^o^o  “"'o?'  oaira  coqt-; 

‘emiseius  cyathis  infomnumTcul  f Tr*"!;  “"t""''  ‘ 

poftea  fextario  laiftis  ouilli  aut  caonni'  dd"*  eooiSis.-doncc  omnis  aqua  confumaf. 

Tali  forbitio-is  genere  emelZ7^  r “les  mox  adieifto  meile. 

aluus.Difcutiunftormina-in  au  'T"®  funt  ex  iis  fumpti.  Milio  fiihtur 

feruds  in  facco  ponicTn^nJlT  r"'  '°""‘''^*e.Neruotum  doloribus  et  alus 
et  calons  capacffimum  T?  r “tdius.-quoniam  leuiirimumtmolliirimuq,  eft  : 
'«•Fannae.usZrpTeIiaull"7  omniaiquibus  calor qofumrus 

D'ocles  medicus  me?  ftug-um  'P°"'"'^-Panicum 

Peodeftdyfenterids  SimL^  fPpeliauit.Bffeflus  habet  quos  milium.  In  umo  pocil 

aluuflaftecaDrinod  ^ “/'Ef^oaporandafunticxcalfadumimponitur.Siftit 
«e caprino decodlumi* bis  diehauftum.Sicptodeftetad  torLina.Sefama 


rrica  m uino  fumpta  inhibet  uomitioncs.Auriu  inflammationi  illinituriet  abuflis 
Eadem  effiat  8C  dum  in  herba  eft.  Amplius  hoc  oculis  imponit  decoda  in  uino.Sco/ 
macho  inutilis  cibusiet  anima:  grauitatem  faac.Stellionum  morfibus  refiftit;  item 
ulceribus  qu$  cacoethe  uocant.  Et  auribus  oleum:quod  ex  ea  fic:prodeffe  diximus 
Scfamoidesafimilitudienomcacdpitigrano  amaroifolio  minore-Nafcit"!  gUriofis* 
Detrahit  bile'  m aqua  potum.Seme  illinitur  igni  facro.Difcutit  panos. Eftetia  nunc 
aliud  fefamoides  anticyr^  nafcens:  quod  ideo  aliqui  anticyricon  uocatroEtera  fimilc 
engerdti  herbande  quafuo  dicemus  loco.Granum  fefam®  datur  in  uino  dulci  ad  de^ 
tratflionesiquantum  trinis  digins  capitur.  Mifcent  5C  clebori  albi  unum  et  dimidium 
obolum. Purgatione  eam  adhibeces  maxime  infanx  melacholueicomitialibusipoda/ 
gris.Et  per  fe  drachma  podere  exinanit. Hordeum  optimum  quod  candidiffimum 
Succus  decotfli  in  aqua  CEleffi  digeritur  in  paftillosiut  infudatut  exulceratis  itrancis 
& uuluis.  Cinis  eius  abuftis  illinituriet  carnibusiqux  recedunt  ab  offibusiet  eruptio' 
nibus  pituitx:muris  aranei  morfibus.  Ide  afpetfo  fale  ac  meile  cadorem  dentibus  6i 
fuauitateoris  facic.Eos  qui  pane  hordeaceo  ucuntWorbo  pedu  retari  ncgat.Noueqj 
granis  fi  furunculum  quis  circunducatifingulis  ter  manu  fmiftra  & omnia  in  ignem 
abiiciaticonfeftim  fanari  aiunt.  Efl  & herba  phoenicea  appellata  a gnecisia  nfis  ueto 
hordeum  murinum. Hxc  trita  ex  uino  pota  praelate  ciet  mefes.Pcifans qui  exhor^ 
deo  fitdaudcs  uno  uolumine  condidicHippocratesiqus  nunc  des  m halica  trafeiit. 
Contra  quanto  innocentior  efl:  halicaiHippocrates  cantum  forbinonis  gfa  laudauit: 
quonia  lubrica  ex  facili  haurireturiquonii  firi  arcerddiquoma  i aluo  no  tumefeeret : 
quoniam  faale  redderetur. & afluetis  hic  folus  abus  in  febribus  die  pofletdanitantu 
remotus  ab  iftis  qui  medicinam  fame  exercent. Sorbitione  tamen  dan  totum  uetuir. 
Aliudue  q fuccum  ptiTanx.Ice  uetuit  qdiu  pedes  frigidi  eflent:tunc  qde  nec  potione 
dandam. Fit  di  ex  tritico  glutinofionartenxq;  exulcerat*  utilior.  Amylo  hebetat  ocu' 
los:6d  gulx  inutile  contra  q creditur. Item  fiftit  aluum. Epiphoras  oculo^j  inhibet;  & 
ulcera  fanat.Item  pufhilas  dc  fluiriones  fanguinis. Genas  duras  emollit.Datur  cum 
ouo  iis:qui  faguine  reiecerint.In  ueficae  uero  dolore  femunaa  amyli  cu  ouo  Si  pafTis 
tnbus  fufleruefaifla  a balneo. Quin  et  auenx  farina  decoifla  in  aceto  tollit  neruos. 
Panis  ipfequo  uiuitur  innumeras  pene  cdtinet  medicinas. Ex  aqua  enim  &oleoaut 
tofaceo  mollttcolleifliones.Exaqua  mulfaduridas  ualde  mitigat.  Datur  ex  uino  ad 
difeutienda  ualensraucquxprxftringiopus  fic.Et  fi  magis  etiamnumexaccto.Ad^ 
uetfus  acutas  picuicx  fluxidesiquas  grxci  rheumatifmos  uocant. Item  adpcuflaluxa'’ 
ta.Ad  omniaaute  hxcfermentatus:q  uocadautopyrusiutilior.  Illinit  & paronychiis, 
Et  callo  pedum  in  aceto  ueten. Nauticus  panis  tufus  atqj  iterum  codus  fiflitaluu . 
Vocis  ftudiofis  di  edera  diftillatides  ficcum  efle  primo  abo  utiliflimum  eft.Sitanius 
hoc  cfl:  trimeflris  incufla  in  faae:auc  difquammata  cum  meile  aptiflimc  curat.Gn 
didusxgris  aqua  calida  frigidaue  madefaiflus  leuiflimum  cibum  pribet.Oculorum 
tumori  ex  uino  imponitur:fic  et  puftuliscapitisiautadieifla  arida  myrto.  Tremulis 
panem  ex  aqua  effe  ieiunis  flarim  a balneis  demonflrant.Quin  et  grauitatem  odow 
cubiculis  uflus  emendatret  uini  in  faeds  addico.  Auxiliad  et  faba.NaquefoIldaf^I(^ta 
feruenfque  in  acri  aceto  conieifla:  torminibus  meded.In  cibo  frefla  et  cum  allio  cofla 
contra  deploratas  tufles  fuppuratidefque  pedorum  quotidiano  abo  fumit'’;ct  com' 
manducata  ieiuno  ore  etiam  ad  furunculos  macuradosrdifcutiendofue  imponiri  Et 
in  uino  decoda  ad  teflium  tumores  et  genitalium, Lomdo  quoque  ex  acetodecoflo 
tumores  maturatiatque  aperit.  Item  liuoribus  combuftis  medet.Voaeam  prodeffe 
audor  efl. M.Vatro. Fabalium  etiam  filiqua^^que  cims  ad  coxendicesiec  ad  neruo^ 
ueteres  dolores  cu  adipis  fuilli  uetuftate^deft.ct  p fe  cortices  decodiad  tertias  fifliit 
aluu.  Lens  optima  qux  faallime  coqt''.eaqj  qux  maxime  aqua  abforbet.Adem  qde 
oculorum obtundit:et ftomachum  inflat.fed  aluum fiflitm  cibo;magifqj  diflo^^l^ 


cslefti  aqua.Eade  foluit  minus  percodta  Pufti.l,.  ,.i  . _ 

funt:purgat;&adftringit.Colle(a,o-es  omnes  imDof.aXi “ 
K nmofas.Oculorum  aure  epiphoras  cum  melilLo  ,„.“^‘™*"™'‘l““>“‘l“ratas 
cu  poleca  imponitur.Decoca*  fuccur,  ad  oris  exulceraWo  ruppuiana 

Ad  fede'cu  tofaceo  aut  cotoneo.In  iisrqua;  arri.i.  r adhibetur, 

meile  modico  adiedlo. Ad  id  demuinecelenter  '““'^“'‘^“putamfepunici: 

ponit  8C  fttumis  panifq,  uel  maturis  uel  matutefcent‘h'’’'“^"''‘“"'? 
aqua  mulfaia:  grangrenis  cum  punici  germine  Item  ood  “ ‘^'^"‘^■Rjmisex 

fitrembus.-iiCpemionibus.ulcenbus  difficile  cieam™  I uuluis: 

nem  ftomachi.xxx.gtana  lentis  denotantur  In  rhol  diffolutio^ 

eftin  tubus  aquis codta.I„  quo  ufu  rlZs  f "1;  “ 
detur  uel  per?e  uel  cd  coton\o  maloTrpSt 
nigra  aut  plantagme.Pulmoni  eft  inutilisiSc  caoitis^dnl 

fellimec  fomno  fadlis.  Adpuftulas  utilis  •ionio  ne  r °""''=f“ofiPq!  omnibus : et 
decod:a.In  aceto  aurem  dutmas  & ffiumas  difoitit  Z T™™] manna 
modo  potionibus  infpergitur.Qu*  funt  amboil-  q“>de  caufa  polents 

KpercubmmeffufoffirfuteimMprocZn^^ 

ad  guttura.  Eftac  paluftns  SpeSe 

naiura.Propter  quod  colle(aionibus^illinit''-&  maZl  ood 
lenta.glutmac  et  interanea  procidenna.Eft  filueftm  er  ^ per  fe  et  cum  po^ 

alus  phacos.Eaeft  fatiua  Idreleuiona;  folio  minor  ‘^^•‘Pph^cos  dicSa  agracis  :ab 
altetii  genus  eius  filueftusiodote  gtaui.hscmmor^F  9P'raore!&odoraciore.  Eftdc 
fed  minora  et  candidaiqua  cum  ramis  demn  ' ' r “tonei  mali  effigie; 

manna- iiausfanat.TorporeautobdudtD  “""^■*'^P*fP>naca 

poto.Perfeimpofitaherbaiuulnemm  n.nn  - ^ l '‘“s 

EtfiinuinodecoquafpruritusteffiufedacZft”  ' motfus. 

gutceilaunefaluiam  uocanr  ZZfimt^^^^^ 

appofita  extrahunt,  item  uermesaun,;^ le  °'‘°«'®m-P«tlis  emortuos  ea 

fimilemdoregraui.  Sedfilaroius  fumar  “^"'tP'l“'fee(V:foliisfatiuo 

tonnina.Tola  falubrl  habTc.cZr^^  Polmcuriet inflatio  contrahitutiet 

netum  tumores.-etferpentiunii  Aie  Ci,  r item  comitiales  et  loar 

« Iichenasiet  teftium  mS  Z Z “ «^'^™as:grano  maxime.  Emendat 

Columbim  decZ^aZa  hlrro  •PP“'»  “Wnm  tntuq;  .11, tu 

galla  d™Z  r ^ minuere  tradiP.  Nigni  aure 

«deeL dixils-n  “P"‘^° q-^ii mer 

'«'«exacetoZZcod  1 ““““  q tribuere.Contra  feqietiu 

'dat  lyenem  eius  abfi  ^“mmumque  morfum.  Si  qs  eruti  quondie  ieiunus 

Carbuculos  rui^ev  . P®°‘’^"'"^mmisefficaciffimu. 

qu*cibumnon  f nr  *-*"°  ^'”®'^‘®'“*mtes:infIa‘manone'iuitiaioaneris:tenafmd 

in  nuas  auellana  magnitudine 
‘Jiefolutum  impengines  ex  aceto  coiffii  et  quarto 

m.Fanos  m meile  fuppurate  prohibet  impofitum.Aqua  decotffiim  pnio-es 


& pruritus  fanat  fouendo.Quin  et  uniuerfo  corporitfi  quis  quotidie  ieiunus  bibeni: 
meliori  fien  colore  exiflima-t.Cibis  ide  hominis  alienum.  Vomitioes  mouet.  Aluu„i 
turbat.Capin  S£  ftomacho  onerofu.Genua  quoc^  dcgrauat.Sed  madefa<ftu  pluribus 
diebus  mitcfcit.  Bubus  iumentifqucunlifrimum.Siliqus  eius  umdes:priufqinau- 
rercatxum  fuo  caule foliifque  cdtrita:  capillos  nigro  colore  mfiaunt.  Lupiniquoq, 
filueftres  funt  omnimodo  minores  fatiuisiprsterq  amaritudine.  Ex  omnibus  qui 
cduntunficco  nulli  minus  poderis  cftmec  plus  utilitatis.  Mitefcunt  cinere  autaqm 
calida.  Difcolor^  hominem  ftequetiores  m abo  exhilarat.  Amari  cdtraafpidas  ualet. 
Vlcera  atra  aridi  decorticatique  triti  fuppofito  linteolo  ad  uiuum  corpus  redigunt . 
Strumas  parotidas  in  aceto  codlidifcutmnt. Succus  dccoillorum  cum  ruta  & pipere 
uel  m febn  dat' ad  ue'tris  animalia  pellenda  minoribus,  xxx.annoji.  Pueris  uero  etiam 
ipofiri  in  uentte  ieiunis  ptofunt.Et  alio  genere  tofti  i & in  defruto  poti  uel  ex  meile 
fumpti.Iidem  auiditate  abi  faciut.faftidium  detrahunt, Farina  eorum  aceto  fubafta 
papulas  pruntufquem  balneis  illita  cohibet:8C  per  fe  ficcat  ulcera.Liuores  emedat, 
Inflammatides  cum  polenta  fedat.Silueftrium  efEcaciot  uis  eft  contra  coxendicu  et 
lumbo^i  debilitatem.  Ex  iifdemdecodla  lentigines  & fouentium  cutem  corrigunt.Si 
uero  ad  mellis  cralTitudind  decoquant' fatiuiiuitiligfes  nigtas  & lepras  emenda't.  Sa' 
tiui  quoque  rumpunt  carbunculos  ipofiriipanos  & ftrumas  minuiint.aut  maturat . 
Gidli  ex  aceto  acatriabus  candidum  colore  reddunt.Siuero  cailefti  aqua  decoquat : 
fuccus  ille  fmegma  fif.quo  folet  fouete  gtangrenasieruptides  pituitaiiulceta  manatii 
utililTimum.  Expedit  ad  lyene  bibere:& cum  meile  menftruis  hxtentibus.Lyeni  cni' 
di  cum  fico  ficca  triti  ex  aceto  iponunt'. Radix  quoque  in  aqua  decodlaiurinas  pellit. 
Medent  pedlori  cum  chameleone  herba  decodfiiaqua  in  potum  collata.  Sanant  & 
fcabie  quadrupedu  omnium  i amurca  decodtiuel  nitro  eo  liquore  poftea  mixto.Fu' 
mus  crematorum  culices  necat. Inone  inter  fruges  fefama:  fimilcm  effe  diximus:&  a 
gtarns  eryfimon  uocari.Galli  uela^  appella't.Eft  aute  ftuticofumifoliis  eruca  a'gu(li. 
onbus  pauloifeie  nafturtii.Vtiliffimum  tuflientibus  cum  meller&in  thoracis  puru/ 
lentis  excreationibus. Datur  6c  regio  morboretlumbo^uitiispleurerias  torminibus 
celiacis. Illinit  uero  parotidum  fiCcaranomatum  malis. Teflium  ardoribus  ex  aqua: 
alias  cum  meile.  Infantibus  quoque  utiliffimum.Item  fedis  uitiis  6C  articulariis  mot^ 
bis  cum  meile  et  fico. Contra  ucnena  etiam  efficax  potu.  Medet  et  fufpiriofis.  Item 
fiftuhs  cum  axungia  ueteri  ne  intus  addatur.  Orminum  femine(ut  diximus)cymino 
fimile  efticarteto  porto  dodrantali  altitudine . Duo^r  gene^iialteri  femen  nignus  et 
oblongum.Hoc  ad  uenere  ftimulandatet  ad  oculo^iatgema  et  albugines.  Alteri  an' 
didius  femen  et  rotundius.  Vtroque  tufo  extrahunt'  aculei  ex  corpore  per  fe  illitum 
ex  aqua. Folia  exaceto  ipofita  panos  per  fe  uel  cum  meile  difcutiunt.Item  furuncu' 
losipnusq  capita  faciantioefque  acnmonias.  Qui  et  ipfs  frugu  peftes  i aliquo  funt 
ufu.Infoelix  didtum  eft  a Virgilio  lolium.hoc  tamen  mollitum  ex  aceto  codumipo' 
fitumq;  fanat  iperiginesiceletius  quo  faepius  muratum  eft. Medet' et  podagnsialiijq! 
dolonbus  ai  oximelite.  Curatio  hac  a caitetis  diffett. aceri  fextatio  uno  diluiimrllis 
unaas  duas  iuftu  eft. ita  tempatts  fextanis  tribus  decodla  farina  lolii  fextanis  duobus 
ufque  ad  craflitudinemicalidumque  ipfum  iponi  dolentibus  membris. Eadem  rana 
extrahit  offa  fradla. Miliaria  appellatur  herba  qtia:  necat  milium.  Hax  trita  et  cornu 
cum  uino  mfufaipodagras  lumento^t  dicit'  fanare.  Bromos  femen  eft  fpica  ferentis 
herbaiinafcit' inter  uitia  fegetis  auente  grarce  genere  et  folio  et  ftipula  triticum  imitat. 
In  cacuminibus  depedentes  pamulas  ueluti  lobas  habet.Semen  utile  ad  catapla  roa 

ta  atqj  hordeum  etfimilia.  Ptodeft  tuflientibus  fuccus. Orobanchen  appellaumius 

necantem  eruum  et  legumina.  Alii  cynomorion  eam  appellant  a fimilitudine  canini 
genitalistcuius  cauliculus  eft  fine  foliis  pingutsirubens.  Eftut  et  per  fe  et  in  patinis 
cum  tenera  eft  decodla.Et leguminibus  innafcuntut  beftiolai  uenenataiiqu®  manus 


pungunt:»  periculu  uits  afFemm. Solifugarum  generis . Aduetfushas  omnia  eade 
inedenturiqus  cotra  araneos:&  phalangia  demonftrancur.Et  frugum  quidehax  fvlt 
in  ufu  medico . Ex  lifde  fiunt » potusizychum  in  aigyptoicelia  dTcetea  in  hifpanu : 
cemifia  » pluta  genera  i galliaialiifque  ptoumciis.quorum  omnium  fpumacutem 
faminarum  m facie  nutnt.  Na  ^ ad  potum  ipfum  attmtlcipraftat  ad  uini  ttanfite 
mentioneiatque  a uite  ordiri  medicinas  arbori. 

CATI  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  VI- 
CES IMVSTERTIVS.  PROHOEMIVM. 

ERACTA  CEREALIVM  IN  MEDEN- 
do  quoque  natura  tft.  Omniumqj  ciborum  aut 
noru  odorumque  gratia  prouenmnt  fupina  teV 
lurejnon  ceiTichis  pomona : partefque  medicas 
pendentibus  quoqj  deditrnoncotenta  ^tegere: 
arborumqi  alere  umbra  qua  diximusnmo  ueluc 
fdignata  plus  auxilii  inelTe  iis:  quar  longius  a C2£/ 
lo  abeffentiquiqj  poftea  cepifTenc.Primum  em' 
homini  cibum  fuifle  inde:fic  fic  indubios  ca:lum 
fpedlareipafdqj  & nuc  ex  fe  polTe  fine  frugibus « 
Ergo  hetcule  artes  in  pnmis  dedit  umbusmo  cd^ 
_ ^ tenta  dehdas  etiam  fiC  odores  atqj  unguenta om' 

phacio  & oenanthx  ac  maffaritqua:  fuis  locis  diximus;nobilitet  inftruxifTe.Plunmu 
iquit  homini  uoluptatis  ex  me  eft,Ego  fuccum  uini;liquoce  olei  gigno . Ego  palmas 
6i  pomaitocqj  uarietates.Ncqj  ut  tellus  omnia  per  laboresrarada  tauns:tereda  arcis ; 
dcmde  faxis:ut  quando  quantoue  opere  cibi  fiant.  At  ex  me  parata  omnia:nec  curuo 
adoranda  aratro:nec  cura  laborandaifed  fefe  porrigentia  ultro.  fi  pigeat  attingere 
eriam  cadentia.Certauit  ipfa  fecumtplufcj  utilitatis  caufa  genuit  etia:q  uoluptatis . 
Folio  uitium  QC  pampino  capitis  dolores imflammationefqj  corporum  mitigant"  cii 
poleta.  Folia  per  fe  ardores  ftomachi  ex  aqua  frigida.  Cum  farina  uero  hordei  arcicu^ 
larios  morbos.Pampini  triti  Si  impofiti  tumorem  omnem  ficcant.Succus  eorum  Ay/ 
fentericis  infufus  medetur. Lachiymauitiumiqua:  ueluci  giimi  eftileprasifli  lichcnas 
k pforas  nitro  ante  prsparatas  fanat.  Eadem  cum  oleo  farpius  pilis  illitis  pfilothri 
effecatum  habet  maximeqj  aqua  quam  uindes  accenfa;  uites  exudant:qua  fiC  uerrucx 
toIiuntur.Pampini  fanguinem  excreaabus:6c  mulierum  a conceptu  defedioi  diluti 
pocu  ptofunt. Cortex  uitium  & folia  arida  uulnerum  fanguinem  fiftunt ; ipfumque 
uulnus  conglutinant.  Vitis  alb®  uiridis  tufe  fucco  fiC  thure  impetigines  tollutur.Ci' 
nis  farmentorum  uitiumque  uinaceorum  condylomatis  et  fedis  uitiis  medetur  ex 
aceto.  Item  luxatis: et ambultisiet  lyenis  rumori  cum  tofaceo  et  ruta  et  aceto. 
Icem  ignifacro  ex  umo  citra  oleum  afpergitut:ec  intertrigines  et  pilos  abfumit.Danc 
k bibendum  cinerem  farmentorum  ad  lyenis  remedia  aceto  confperfumrita  ut  umi 
cyathi  m tepida  aqua  bibanturiutq;  qui  biberit  in  lyene  iaceat.  Qauicula:  ipCx  qbus 
tepunt  uites  trit®  et  ex  aqua  pot$  fiftunc  uomitionum  confuetudinem.Cinis  uiciu 
cum  axungia  uetere  cotra  tumores  proficit;  Fiftulas  purgatimox  et  perfanat:neruo^ 
tum  dolores  fngore  ortos  contradtionefque:  contufas  uero  partes  cum  oleo:carnes 
cxcrefcentcs  in  offibus  cum  aceto  et  nitro:  feorpionum  et  canum  plagas  cum  oleo. 
Corticis  per  fe  cinis  combuifus  pilos  reddit.  Omphadum  qua  fieret  raride  indpietis 
uux  pubertate  in  unguentorum  loco  docuimus.Nunc  ad  medianam  de  eo  ptinecia 
indicabimus. Sanat  ea:qux  in  humido  funt  ulcera  otis:tonfillatum:genitaliu.Ocu^ 
loQi  claritati  plu  rimu  cofert.Scabridx  gena^  ulcenbufq;  agulo9::nubeculis : ulceribus 


qcuqj  in  parte manatibus.Cicatriabus  marcidis.OfTibus  purulece  J^^ofis.FragiVug^ 

hemetia  eius  meile  autpaiTo.Ptodefl:dyfctericis:fagumeexcreatibus;a^nis.Ompha 

CIO  cohxrec  oenache:qua  ustes  filuefhes  feruntidida  a nobis  in  ungueci  ratide, 
dacifTia  m fyciaimaxic  circa  anthiochix  et  laodicex  motes. Ec  ex  alba  uiteirefrigetaf 
aftnngiciuulneribusinrpcrgitunftomachoillmitur.ucilis  urina::iocinen.Capniscjo/ 
loribus:dyfentericis;coeliacis:diolerias.contra  faiHdia  obolo  ex  aceto  pota.  Siccat 
manantes  capitis  ccuptides.efficaciflima  ad  uitiaquxfuntin  bumidis.Ideoqj&ons 
ulcenbus:&  uer^isiac  fedi.Cum  meile  et  croco  aluum  fiftit.Genani  fcabie  emedat- 
oculo^iqj  lachrymatides.Ex  uino  ftomachi  dilTolutione.Ex  aqua  fngida  pota:faVQ{!, 
nis  excceatides.Cinis  eius  ad  collyria  8i  ad  ulcera  purganda  6c  paronychiaiet  pterwr 
probat".  Vritur  in  fumo  donec  panis  percoquatur  ♦ Maflatis  odonbus  tantum  elpnl^' 
omnia  qus  auidicas  humani  ingenii  nobilitauicirapere  fellinando. 

DE  Medicinis  uuarum  recenciumietfarmentis  uua^idC  uinaceisietde  uua  theri-' 
aceiet  de  uuapaffaidd  aftaphide:6i  aftaphifagna:piruitaria:&  labrufcajScdeuiteal^ 
ba  ec  nigraiddde  muftisietumi  generibus.  Capitulum. ii. 

MAturefeentium  autem  uux  uchementiores  nigneiidcoque  uinum  ex  iis  rhinus 
iucundu.fuauiores  albxiquonia  e tralucido  facilius  accipitur  aec.Reccntes  fttv 
machum  6C  fpiritum  inflantialuumqj  turbant.Itaq?  m febri  damnafutiqj  largiores 
grauedinem  enim  capitiimorbumq?  lethargicum  faciut.Innocentiores  qux  decerpta 
diu  pependcre.-qua  uentilationc  etia  unies  fiunt  ftomacho  xgrifqj.Na  ai  refrigerant 
leniteridi  faftidium  auferunt. Qux  autem  m uino  dulci  conditx  fuereicaput  tfranc 
Proximx  funt  pcnfilibus  in  palea  fcruatx.nam  et  uinaceis  feruatx  ec  caput  et  uefica 
e:  ftomachuminfeftant.Siftunt  tamen  aluumifaguine  excreannbus  utilifris.  Qua 
uero  m mufto  fuereipeiorem  uimetiamnum  habennqquxin  uinaceis.Sapa  quoi^ 
ftomacho  inutiles facit.Salubemmas  pucantmedici m cxlefti  aqua  feruatas; eaa  fi 
mimme  iucundasifed  uoluptatem  earum  in  ftomachi  ardore  fentienti&inamancu' 
dine  iccons  fellifqi  uomitide.In  cholens  hydropicis  cu  ardore  febrium  xgrotatibus . 
Ac  m ollis  feruatx  et  os  et  ftomachum  ec  auiditatem  excitant.  Paulo  came  grauiores 
cxiftimantur  fieri  uinaceorum  halitu.  Vux  florem  in  abis  fi  edere gallmaceimuas no 
accingut.Sarmenta ea^i  in  qbus  acini fucrciaftrmgendi uim optinenc.Efficaaora  ex 
ollis. Nudet  acmoru  eande  uim  optinent.Hi  fune  qui  in  uino  capitis  dolore  facnit. 
Tofti  cnriqj  ftomacho  utiles  funt.  Infpergi  cur  farma  eorum  polencx  modo  potionis 
dyfentenasiec  coeliaasiet  diffolucis  ftomacho. Decoifto  etiam  eorum  fouere  pforss: 
etpruncum  unie eft.  Vinacei  perfe  minus  capin  aut  ueficx  nocent  qnudei.Mamait; 
inflanoni  triti  cum  fale  utiles. Decoiftura  eotii  uececes  dyfentcricos  ec  coeliacos  luuac 
ec  pocione  et  fotu.Vua  theriacc  de  qua  fuo  loco  diximusicdcra  ferpentium  iftusua' 
let.Pampmos  quoqj  eius  edendos  cenfent.imponendofqjiuinumqj  et  acetum  ex  iis 
fadlum  auxiliarem  contra  eadem  uim  habet.  Vua  pafTaiquam  aftaphida  uocancifto' 
machu  uentee  interanea  tecaretmifi^  remedio  in  ipfis  acinis  nuclei  eflent.Iisexcpns 
ueficx  utilis  habetur  et  tufti  alba  uttliot.Vtilis  et  arteriae  etrenibusificutexiis  paffu 
pnuatim  e ferpentibus. Contra  emorrhoiam  potens.  Teftium  inflammationi  cum 
farina  cuminiiautcoriandn  imponuntur.  Item  carbunculis: articularibus  morbis  fle 
nucleis  tntx  cum  ruta;Fouere  ace  uino  ulcera  oporcet.Sanat  epinidhdas  et  dyfecerii 
cum  fuis  nucleisret  in  oleo  cotilxgrangrcnis  illinunt" cum  cortice  thaphani  ec  meile. 
Podagns  et  unguium  mobilibus  cum  panace:  et  per  fead  purgadum  os  caputqjcum 
pipere  comanduca-fur.  Aftaphifagnaifiue  aftaphis:qua'  uuam  taminiam  aliq  uocat 
falfo^fuum  eni  genus  habeticauliculis  nigris  recftis  folus  labrufcx ; fere  folliculos  ue' 
rius  q acinos  uirides  fimiles  aceri. In  iis  nucleum  triagulu.Maturefat  cu  umdcmia: 
nigrefcitque  cum  tamini®  tubetes  nortmus  acinos,  fciamufqj  illam  m apricis  nafa. 
hac  no  nifi  m opacis.I^s  nucleis  ad  purgatione  uti  no  cenfuenm  propter  anapircm 


ftraguUaoncmec  ad  pituium  ons  ficcandam:fauces  cmm  laedunt.  Phthiriafi  rannr 
rt  reliquum  corpus  liberant  tnri.Facilius  admixta  fandaraca.item  pruntu  et  pfo;is 
Ad  dentium  dolores  decoquutur  i aceto.  Ad  aunum  uitia:rheumatirmum:aatncu: 
ulcerum  manat^.Flos  tntus  m umo  contra  ferpentes  bibit^.Semc  enim  abdicauenm 
propter  nimiam  mm  ardons.  Quidam  eam  pituitariam  uocantid^  plagis  ferpennu 

ut.9ilImunt.Ubmfca  quoque oen^thenfertfarisdia^^ 

appellaturifpiiTis  dC  candicantibus  folns  geniculauirimofo  corcice.Feit  uuas  rubens 
tescocci  modoiqux  cutem  in  facie  mulierum  purgat:&  uariis  coxendicum  & luboru 
uitastufxcumfolusetfuccoprofunt.  Radix  decotftam  aqua &inuini  coi  cyathis 
duobus  humorem  alui  aetrideo  hydropicis  datur.  Hancpocius  crediderim  effUua 
uulgus  uuain  tammiam  uocat.  Vtrunque  ea  pro  amuleto:&  ad  expiatione  faeuinis 
quoqueadhibent  no  ultra  garganffatio'es:a£  ne  quid  deuoret":addico  fale  thymo  ace/ 
tomulfo.Iide&purgatioibus  ancipitc  tentanc.Eft  huic  fimilis:fed  m falufhs  nafce's- 
ideo  diftinguitut  nomine  cum  eofdem  ufus  habeat  &falicaftrumuocat'.fcabiem  & 
prurigine  hommu  &.  qdrupcdu  aceto  mulfo  trita  hsc  efficadus  tollit.  Vitis  alba  qua 
grxa  ampcloleucenialu  ftaphylenialii  melothrdralii  pfilothrumtalii  arcefoftin?aIii 
cedrofin:aIii  madon  appellant.Huius  farmenta  lo"gis  & exilibus  ftemodiis  geiculata 
fcandunt. Folia  pampinofa  ad.  magnitudinem  hedera:  diuiduntur  ut  uitium.  Radix ' 
albagrandisirhaphanofimilisimtioiex  ea  caules  afparagi  fimilitudine  exeunt.  Hi 
decotH:!  in  abo  aluum  & urinam  ciet. Folia  & caules  exulcerat  corpus:  utique  ulcerum 
phagedenis  6C  grangrenis  tibia9:que  tedio  cu  fale  illinutur.Semen  m uua  rans  aanis 
dependet  fucco  rubente  poftea  croci.Nouere  id  qui  coria  perficiut:illo  enf  utuntur . 
Pfons  & lepris  illinitur.Laais  abudaciam  faat  coftum  cum  tritico  potumq;.  Radix 
numerofis  utilitatibus  nobilisicontra  ferpenrium  iturus  trita  drachmis  duabus  bibit". 
Vitia  curis  in  facie  uarofqj  dC  lentigines  & fuggillata  emendat  et  cicatnces . Eademqi 
praftatdecotfla  in  oleo  decotftoidatur  &in  comitialibus  potus. item  mete  comotisict 
uettiginc  laborantibus  drachma:  pondere  quotidie  anno  toto.  Et  ipfa  autem  largior 
ali^nto  purgat  fenfus . Illa  uis  prxclara  q>  offa  fradta  extrahit  in  aqua  ipofita  brycnia. 
quare  quidam  hanc  albam  bryeniam  uocant.  Alia  uero  nigra  cfficaaor  in  eodem  ufu 
cum  meile  et  thuce.Suppuracioes  indpientes  difcuritiueteces  maturat  & purgat.  Cic 
menfes  & urinam. Eligma  ex  ea  fit  fufpitiofis  et  contra  lateris  dolorestuulfis  ruptis. 
Splenem  ternis  obolis  pota. xxx. diebus  confumic. Illinitur  eade  cum  fico  & pterygiis 
digitorum. Ex  uino  fecudas  foeminarum  appofita  trahit  & pituitam  drachma  peta  i 
aqua  mulfa. Succus  radicis  colligi  debet  ate  maturitatem  feminis. Qui  illitus  per  fe 
et  cum  eruo  Ixtiore  quodam  colore  et  curis  teneritate  mangonizat  corpora.  Serpetes 
fugat, Tudit  ipfa  radix  cum  pigui  ficoierugatque  corpus:  fi  ftatim  bina  ftadia  ambu/ 
lentialias  uritmifi  frigida  ftatim  abluat". lucudius  hoc  idem  pneftat  nigra  uicis:quo/ 
niam  alba  pruritum  afferc.Eft  ergo  et  nigra:qua  proprie  etiam  bryeniam  uocant.alii 
chironiam.alii  gynscanthen  aut  aproniamifimilem  pnori:pr;Eterq  colore.Huius  fe/ 
nien  nigrum  effe  diximus  afparago  fimile.  Diocles  protulit  ueris  afparagis  in  cibo 
unn$  cienda:;Iyenique  minuendo.  In  frutetis  et  harundinetis  maxime  nafeiri Radix 
fotis  nigrarintus  buxeo  coloreiofta  ffraifta  efficadus  extrahit  qfupradufta.Cajterum 
eidem  peculiare  iumentorum  ceruiabus  unice  medetur.  Aiunt  fiquis  in  uilla  ea 

«truxerit;fugere  acdpitresrtutafqj  fieri  aues  uillaticas. Aliter  cade  in  iumento  hofeqj 
aut  faguinem  q fcrcaticalo  circuligata  fanat.Ec  hatftenus  de  uitiii  generibus. 
Multa  differentias  habent  naturales  has  q funt  cadida  aut  nigraiaut  inter  utrunqj. 

J ia  ex  aliis. ex  quibus  uinum  fiat.aliacx  quibus  paffum.curaqjdiffererias  mumera/ 
des  fadt.In  plenum  ergo  hoc  dixiffe  coueniet.Muftu  omne  ftomacho  futileiuenis 
lucundum.  A balnris  raprim  et  fine  ftccTpiratioe  potum  necat.cantharidum  natura: 
^uuecfaturiitem  ferpenabus  maxime  hxmorrhois  et  falamandra:.  Capitis  doIores:et 


Sutwri  lUtilis.ProJeft  remWiiodneri  et  interaneis  uefica::colleuat  em  ea.Priuatim 
cotra  bupeftrin  ualet.Ointra  meconiu.laiSis  coagulationem.Cicuta:toxica:dorycni' 
dium  ex  oleo  potumireddituq;  uomitioibus.  Ad  omnia  infitmiusalbumtiucunctius 
pafli  muftu . dC  ^ minorem  capitis  dolorem  afferat.  Vim  gna  differetiafq;  pqmultis 
expofuimusifii  fere  cuiufque  proprietates.ncque  eft  ulla  pars  difficilior  tradfcuuiaut 
numetofior.Quippe  cum  fit  tardu  diiffu  plunbus  profit  an  noceat.Praxereaqicipi, 
ti  euentu  potu  ftatim  auxilm  fit  aut  uenenum.Eteni  de  eius  naturaiqus  ad  remedia 
tantfi  pertinent  nunc  loquimur.  Vnum  de  dando  eo  uolumen  Afdepiades  condiditi 
ab  eo  cognominatu.Qui  uero  poftea  de  uolumine  illo  differuereiinumeri.  Nos  ifta 
tomana  grauitate  artiumque  liberalium  appete'tia  no  ut  mediciifed  ut  ludices  falutis 
humana;  diligenter  diftinguemus.De  genenbus  fingulis  differere  imenfum  8i  fexpln 
c.abile  eft  difcordibus  medicoru  fcntentiis.  Suirentinu  ueteres  maxime  probauete. 
Sequens  stas  albanumiaut  Falernum.  Deidealii  alii  miquiffio  genere  dccretiiquod 
cuique gratiffimumicsteris  omnibus  pronuncia-do.Quin  ut  conftaret  (izmx quota 
portio  tame  mortalium  iis  generibus  poffet  uti.ffa  uero  nec  proceres  ufq  fincens.  Eo 
uenere  moresiut  nomina  cellari  modo  uenea-tiftatiqj  in  lacubus  uidemisadulterent.  ■ 
Ergo  hercle  mini  didhi  innocdtius la'  eftiquodcunqi  et  ignobilius. Hsc  tamen  facere 
conftitiffimeuidenffententis  uidloriiiquo^i  menciond  fecimus ifiquis  hocquoque 
difcrimd  exigat.Falernura  nec  in  nouitace  nec  in  nimia  uetuftate  coqoori  falubre  eft. 
Media  eius  stas  a quintodecimo  a'no  inapit.Hoc  no  rigido  potu  ftomacho  unleind 
Item  in  calido.Et  m diutina  tuffi  fotbetur  merum  uriliter  a ieiunisiitem  in  qrtanis . 
Nullo  sque  uens  excitatur.aluum  fiftit.corpus  alit. Creditum  eft  obfcutitate  mfus 
facere.nec  prodeffc  netuis.-aut  uefics.  Albana  nemis  utiliota.  Stomacho  minus  qua 
fiit  dulaa uel  auftera. Falerna  utiliota.Concoaione minus  adiuuat.Stomachii mo' 
dice  impUt.  At  furtetina  nullo  modomec  caput  tentatiftomachi  & inteftinota  theu' 
matifmos  cohibdt.Cecubum  land  gignitur.  At  qus  fuperfunt  fetina  cibos  concoqui 
cogunt.  Viriu  plus  furrentinoiaufteritatis  albanoiuehementis  minus  falemo.Abm 
ftaiana  nd  logo  mtetuallo  abfuerut. Aluo  cits  figmnum  maxie  cdducere  indubitata 

eftiteliqua  in  comune  dicetur.  Vmoaluturuiresifaguisicolofqjhominu. Hoc  quoqi 

diftat  orbis  medius  & mitior  plaga  a circuniedlisiquantum  illis  feritas  faat  robotis ; 
tatum  nobis  hic  fuccus.Latftis  potus  offa  alit.Ftugum  neruos.  Aqus  carnesiideo  mr 
nus  ruboris  eft  m corporibus  illisiet  minus  robotis  icdtraque  labores  patienus.Vmo 
modico  neruiiuuaturicopiofiote  Isduntur.fic  oculi.  Stomachus  teaeatur.Appe' 
tetia  cibotum  inuitatur.Ttiftitis  cura  hebetatur.  Vrina  64  algor  expellitur.  Somnus 
conaliacur.Practcrea  uomitionem.  fiftic.  CoUedliones  extra  lanis  humidis  impo  itis 
mitigat.  Afdepiades  utilitatem  umi  squan  uix  deorum  poKiia  poffepronuntiauit. 
Vetus  copiofiore  aqua  mifcetut.Magis  nouu  urina  expellit:  minus  fiti  refiftit.  u 
ce  mmus  mebnatifed  ftomacho  innatat. Aufterum  facilius  cocoquitur.Leuiffiinum 
eftiquod  celettimeinuetetatur.Mmus  infeftat  neruos  quod  uetuftate  dulcefat.  Sto' 
macho  mmus  utile  eft  pigue  nigtumifed  corpora  magis  alit.Tenue  64  aufteji  roinus 
alitimagis  ftomachum  nuttit.Celerius  per  urinam  ttanfititantoqi  magis  capiutcn' 
tat.  Hoc  84  in  omni  alio  fucco  femel  didlum  fit.  Vinum  fi  fit  fumo  inueteratumm' 
faluberrimum  eft.Magones  ifta  in  apothecis  excogitauete.  Ia  64  patreffainilias 
ademere  iistqux  pet  fe  cariem  traxere.quo  certe  uocabulo  fatis  confilii  dedere  ptiki. 
quoniam  64  in  materiis  cariem  fumus  erodit.  At  nos  ediuerfo  fumi  amaritudinyie' 

tuftatem  indui  petfuafum  habemus.  Qua;  funt  admodum  exalbida  Hk  uetu  itt 

ifalubria  fiunt.  Quo  genetofius  uinum  eft;hoc  magis  uetuftate  craffefcit:64 
ntudinem  corpori  minime  utilem  coic. Condire  eo  aliud  minus  annofum  in  a “ 
eft.  Sua  cuiqi  uino  faliua  innocentiffima.  Sua  cuiqj  xtas  gratiffimaihoc  eft  me 
Corpus  augere  uolentibusiaut  mollire  aluum  1 condudt  inter  cibos  bibere.  ” 


„,nu.nt*us:aluumque  cohibent&us  fmte  in  edendo.pofta  parum  bibere. Vinum 

, e, unos  b,berenouitiomuentomutiiiffimumefl:.Curaamgoremq, animi  impedirad 

prociniSum  tendencibus^omno  uero  accomodatu  ac  fecuritatibus.Iiqj  dudum  hoc 
f^mrquod  homenca  illa  Helena  a-tecibum  minilltauit.  Sic  quoq,  i prouerbiu  celTir- 
Sapientiam  uino  obumbrari.  Vinofos  dicimus  hommes:^  folianimalmm  no'  fitie^ 
tes  bibimus. Aqux  potum  interponere  utiliffima.Itemq,  lugi  fupetbibete  ebnetati  • 
quam  qdem  fngidx  potus  e«eplo  difcutit.  Meracis  potionibus  per.xx.dies  ate  canis 
ortS  tondeqi  poftea  fuadet  Hefiodus  uti.  Metum  quidd  remedio  eft  contra  acutas  • 
conandraiaconitaiuifcumimeconiumiargentu  umumiapesiuefpasictabtonesmhae 
langiaiferpentum  fcorpionumquenausiconttaqj  omnia  qux  refngerando  nocent 
Pnuati  cotra  heraotthoidasiptefterasifungos.item  contra  mflamationesitofionefq! 
pracocdio^iiSt  quorum  ftomachus  in  uomicides  effunditur.Et  fi  uenter  aut  iteianea 
rheumatifma  fentiant.Dpfenteticisifudatotibusiin  lo‘ga  tulTiim  epiphoris  meracu . 
At  uero  cardiacis  in  mima  leua  merum  m fpungia  fponi  prodeft.  Ad  omnia  autcni 
maxime  album  inueterafcens.  Vtiliter  etia  fouetut  uino  calido  umlitas  iume'tis:quo 
eria'  infufo  cornu  laflfitiidine  auferri  aiut.  Simias  quadrupedefque  quibus  digiti  fu  t: 
nega‘t  crefcere  alTuetas  meri  potu.Nuc  circa  aigritudines  fetmo  de  uinis  erit.Salubir- 
timum  hberaliter  genitis  Campanis  quodcuqi  tenuiffimum.  Vulgo  uero  quod  queq; 

maxime  iuueritiualidum.Vtiliffimumommbusraccoumbusfraiais.Meminetunus 

fuccum  efleiqui  feruedo  uires  e mufto  fibi  fecerit.  Mifceti  plura  genera  dibus  mutile. 
Saluberrimum  cui  nihil  in  mufto  additum  eft.meliufque  fi  in  uafis  pix  affuit.Mat' 
more  eni  & gypfo  aut  calce  codita  quis  no  etia  uahdus  expauent.''In  primis  igf  uinu 
marina  aqua  faiftu  inutile  eft  ftomachoineruisiuefics.Refina  condita  frigidis  ftoma 
chis  utilia  exiftimantur.No  expedire  uomitiombusificut  neque  muftrimeque  fapa : 
neque  paifum.Nouitiu  tefinatum  nulli  conducit. Capitis  dolorem  & uetrigies  faat: 
ab  hoc  dicfta  crapula  eft.TuirietibusifiC  in  theumatifmo  nominata  profunr.item  cce' 
liacisiSt  dyfetericisimulie^i  menfibus.In  hoc  genere  rubru  nigrumue  magis  cdftrfgiti 
magifque  calefacit.  Innocenrius  picefola  coditum.Sed  8t  picem  meminifte  debemus 
no  aliud  efleqcobuftietefinx  fluxum.  Hoc  genus  uini  calefadt.-concoquit.-purgat: 
peiftori  uetri  utile.Item  uulua^ dolori  fi  fine  febre  fit.ueteri  theumarifmoiexulcera^ 

tidiiruptiscouulfisiuomiasineruo^iifirmitatiiiflatidibusitufliiahelatidibusiluxatis 

in  fuccida  lana  impofitum.  Ad  omnia  hsc  u filius  id  quod  fpdte  natura  fus  piceum 
recipitipicatumque  appellaf.heleniatro  quoque  tamen  nimio  caput  terari  cdueniet. 
Quod  ad  febrium  ualitudies  attineticettu  eft  nd  dadum  in  febteinifi  uetenbus  agris 
uinuminec  nifi  declinate  morbo. In  acutis  uero  penculis  nullis  nifi  qui  maifeftas  re^ 
miflides  habeatiflc  has  nodlu  potius. Dimidia  enim  pars  periculi  eft  nodluihoc  e fpe 
fomni  b.bentibusineca  partu  abortuueinec  a libidine  agtotatibusmec  in  capitis  do' 
loribusmec  quotum  acceflides  cum  frigore  extremitatu  fiantincc  in  febri  tuifietibus: 
necin  tremore  neruo^que  dolonbusiuel  fauaumiaut  fiuis  morbi  circa  illa  itelligat'; 
nec  in  duricia  pracotdioiiiiuena^uehemetiaineqj  in  opifthotonioitetanoific  fingultri 
entibus  :nec  fi  cum  febre  dyfpnoea  fit.  Mmimc  uero  oculis  rigentibusific  genis  ftanri' 
busiautdefedhsigrauibufqjinecquoincdniuentium  perlucebunt  oculimeu  palpebris 
no  coeuntibus.  Vel  fi  dormietibus  hoc  idem  eueniet.  Aut  fi  cruore  fuffundunf  oculi: 
ueifilachtyma  in  oculis  erunt.  Minimeligua  fungofainecgtauiiet  fubinde  fpfedta 
loquenribustnec  fi  urina  diflScile  reddetur.  Neqi  expauefcentibus  repente.  Nec  fpaftri 
cisiaut  turfus  torpentibusinec  fi  per  fomnos  genitura  effundef.Catdiacorum  morbo 
unicam  fpem  hac  in  uino  effe  certum  eft.Sed  id  dadum  quidam  nd  nifi  in  acceflide 
cefentialiiin  temilTide.Illi  ut  fudorem  coerceat.Hiqa  tutius  putat  minuere  femor.^ 
boiquam  plurium  fententiam  effe  uideo.Dari  u tiqj  nd  nifi  in  cibo  debet. nec  a fdno: 
necpracedente  alio  potuihoc  eft  utiqj  fitientiinec  nifi  in  defperatide  fumma:6c  uito 


faalius  q foEmina::feni  qiuucntnuuem  q pueroihycmc  qsflateiaffuetis  potius  5 
expertibus.  Modus  dandi  pro  uehemeria  umi:item  mixtura.  Atqj  uulgo  fatis  putant 
unum  uini  cyathum  duobus  aqusmifceri.  Si  diflolutio  fitftomachidandum.^&fi 
cibus  no  defcedat.Interuini  genera  quae  fingi  docuimusmec  fieri  iaarbittor:eflfup. 
uacaneus  eorum  ufus:cum  ipfis  rebus  ex  quibus  fingitur  doceamus  uti:3c  alias  modu 
cxcefTerat  medicosi  in  his  often£atio:ueluti  m apiis  umum  utile  effe  ab  armoru  equi/ 
tatufue  lafTitudine  praecipietiuiacqj  ut  reliquaomittamusietia  i lunipero.  Ec  fiquis 
fatius  cenfeat  abfinchite  uino  utendum  potius  q abfinthio  ipfo.in  reliquis  omittat''. 
Et  palmeu  capiti  noxium  uetnqj  tatum  molliendo  fanguine  excreantibus  no  mu/ 
tile.Fi(fliciu  no  poteft  uideriiquod  bieon  appellauimusicu  fic  i eo  fola  pro  arte  fefti. 
natio. Prodeft  ftomachodiffoluto:aut cibos  no  perficiete:pregnantibus:defe(ftis:pa^ 

ralycicEs:tremulis:uertigini:corminibus:irchiadias.In  peftiletta  quoq?  ac  pegrinacio' 
nibus  uim  magna  auxiliadi  habere  dicitur.  Vini  etia  uitiu  trafit  in  remedia.  Aceto 
fumma  uis  eft  m refrigerando: non  tame  minor  in  difcutiendo.Ita  fit  ut  infufo  terra: 
fpumec.Didu  eft  fiEpius;diceturqj  quotis  cum  aliis  profit.Perfehauftum  faftidia 
difcutit.Sfgultus  cohibet.  Sternutamenta  olfatitu.Vi  in  balneis  a:ftus  arcet:  fi  cotine/ 
atur  ore.Qum  & cu  aqua  bibicur.MuIcorum  ftomacho  utiliter  gargariffat.  Cu  eade 
conuaIercetium:&:  a folis  ardoribus. Oculis  quoque  illo  modo  falubenimu.Plunmu 
fotu  medetur  poft  uredines. Item  lepris:furfuribus:ulccnbusmanantibus;canis  mor/ 
fibus;rcorpionum  i(5libus:fcolopendrarum:munfaraneiqj.Contr3  omniii  aculeatow 
uenena  &pruntus.itcm  edtra  multipedum  morfum. Calidum  in  rpungiaappofitu: 
aut  adieifto  fulphuris  fexcante  fextanis  tribus  aceti  aut  hyflopi  fafdculo  medet  fedis 
uitus.m  faguinis  fluxione  poft  excifos  calculos  ec  omnes  alias  rofiones  foris  i fpugias 
ipofitumtintus  potus  cyathis  binis  qacernme.Cdglobatum  utiqj  fangumcdifcutit. 
Centra  lichenas  bibitur  diiponitur.Siftit  aluosidi  rheumatirmosiceranco^ifufu. 
item  proad€nciafcdis:uulua:que.Tufrim  ueterc  mhibetrdC  gutturis  rheumarifmos: 
orthopnoeaidentium  labcfatftionem.  Vefica:  nocec:ncruo9:  infirmitatibus. Neftiere 
medici  quarum  contra  afpidas  polleret. Nuper  ab  afpide.calcata  percultus  utre'acen 
ferens:quones  depofuiffet  fcntiebat  idlumialias  illa:ro  fimilis.Intelleftum  ibi  reme 
diuin cft:pocuquefuccurfum,Nequealcero  os  colluunt  uenena  exugentes.In  totum 
uomttrix  uis  hac  non  ciborum  modo  eft:uerum  flire^i  plurima^i.Saxa  rupit  infufii: 
qua  non  rupent  Ignis  antecedens. Cibos  quidem  & fapores  nonalius  magis  fuccus 
commendat:  aut  excitat.In  quo  ufu  mitigatur  tofto  pane  aut  uino.  Vel  acccdupipe 
aclafare.uciqueralecompefcitur.Noneft  pratereundum  in  eo  exemplum  ingens. 
Siquide. M . Agrippa  fupremis  fuis  annis  cdflidtatus  graui  morbo  pedum  cumdolore 
cum  perpeti  nequirct:unius  medicorum  portentofa  fciecia  ignorante  diuo  auguflo: 
tanti  putauit  ufu  pedum  fenfuqj  omni  carete:dummd6d  dolore  lUo  careretidemcrfi-s 
in  acetum  calidum  cruribus  in  acerrimo  impetu  morbi  euafic. 

DE  Aceto  fcyllino:&  oxymelle:6dfapa:8ifaceuini:aceri:&  fapa.  Cap  .iii. 

4 Cetum  fcyllinuminueteratum  magis  probatur. Prodeftqjfup  ea  quadiximus: 
acefcentibus  abis,  guftatum  enim  difcutit  pccna  eam:6^  lis  qui  leiuni  uomut. 
im  enim  faucium  fadtiac  ftomachi:odorem  oris  tolliergingiuas  adftrTgitideces 
firmaticolorem  meliorem  praftat. Tarditatem  quoq;  aurium  garganftatidc  purgat : 
ditranfitum  auditus  aperit. Oculorum  aciem  obiter  exacuit:comitialibus:meUcholK 
cisiuercigmorisiuulua^tftrangulationibusipercuftisiautpraccipitatts.Et  ob  idfaguie 
conglobato. Neruis  infirmisirenum  uitiis  pcrqutilc.Cauendum  exulceratis. Oxymei 
anciq(utDieuces  tradit)hocmd  tempabant.Mellis  heminas. x. aceti  ueteris  heminas 

qnqj:falis  marini  pondoithymbnequadrantemiaquaj  marina:  fexcarios.v.pariterco/ 

quebanedecies  deferuefeente  corcina:a£qjdiflundebat:inueterabantqj.Suftulit  totu 

id  Afclepiades:coarguitqi.Nam  etiam  in  febribus  dabant. Profiiifte  tamen  fatentur 


contra  ferpentcstquos  fepas  uocantiK  contra  meconiumrac  uifcum!&  aginas  calidu 
garganffatumiK  aunbus:&  onstgutturifque  defidenis.quic  nunc  omnfa  oxyhalme 
co-tigat.id  faleac^eto  receteefficaauseft.Vmo  cognata  ces  fapa  eftimufto  decodlo- 
donec  tetna  pars  fupecfit.Ex  albo  hoc  melius.  Vfus  co-tra  cithandasibuprefti-pmoK 
etucasiquas  pityocam^pas  uocat.falamandtas:&  co-fra  morde-tia  uenenata.  Secundi 
pattufq;  mortuos  nahit  cum  bulbis  potum.  Fabianus  audror  eftmenend  elTe  fiquis 
leiunus  a balneis  id  bibat. Cofequfe  horum  e[l  fxx  uinufui  cuiufq,  genetis.Ergo  mni 
fa:ci  ta-ca  uis  eftmt  defeddentes  m cupas  enecet.Expetimenta  dimifia  pra:bet  lucema 
qdiu  extinguatur  defcenfiois  penculu  denuntias. Illota  raifcetut  medicamenti  Cum 
itidis  uero  pati  podere  etuptioibus  pituita;  illinimt.  Et  ficca  uel  madida  edtra  phala"- 
gias;5i  teftiumimamaruq;  iflamatioesiuel  i qcuqj  parte  cotpons.ite  cum  hordeacea 
fanna  6C  thuris  polline  in  uino  decodta  ctematur:fit  ficcatur.Indeqj  expetimentu  eft 
legitima  coiftamt  refngeratalmgua'  tadlu  uideatur  urere.Celetrime  exanimatur  non 
mclufo  condita.Crematio  ei  multum  umum  adiicit.  Vtiliflima  eft  ad  compefeendas 
lichenasifurfurefqj  cum  fico  decofta.SicflC  lepris  & ulceribus  manantibus  imponit". 
Fungosi  natura:  contraria  eftpotaifed  magis  cruda. Oculorum  medicametis  codta  6C 
lota  mifcetur. Medetur  illita dc  teftibus  et  genitalibus. In  uino  autem  aduerlus  ftran- 
gunas  bibicut.  Cum  expirauent  quoqj  lauandis  corporibus  & ueftibus  utilisituncq! 
ufum  acacia  het.Fax  aceo  pro  matena  acnot  fit  necefle  eft;muItoq;  magis  exulceret! 
Refiftit  fuppurationu  inctemetisiftomachumunteraneaiuentre illita  adiuuat.Siftit 
earum  partium  rheumatifmosiet  mulierum  menfes.Panos  difcutit  nondum  exulce- 
ratos letaginas.Sacros  Ignes  cum  cata.  Mamas  ladfis  fui  impacietes  eadem  extfguit. 
Vnguesfcabtosaufert.Eferpentibus  contra  cetaftas  ualidilTima  cum  polenta.Cum 
melanthio  au  te  contra  crocodili  morfusiSc  canis. Et  hac  cremata  ampliat  uires.Tunc 
addito  lentifcino  oleo  illita  una  nodle  ruffat  capillum.Eadem  ex  aqua  in  Ifceolo  ap- 
pofitaiuuluas  purgat.Sapa  face  ambufta  fanatut.Melius  addita  lanugine  arudinis. 
Eadem  quoqj  face  decoifta  potaqj  tuftes  ueteres.  Decoquitur  in  patinis  cum  fale  et 
adipeiad  tumorem  quoqj  maxillarum  6c  ceruicum. 

DE  Oleis  et  follis  olea  & flore  et  ancteiet  de  oliua  alba  et  nigtaiet  de  amurca. 
Capitulum  quartum. 

Q Learum  proxima  audoritas  intelligitur.Folia  eatum  uehementiflime  arttlgiit: 
purgant.-fiftunt.itaque  manducata  ipofita  ulceribus  medentur;&  capitis  dolo/ 
illita  cum  oleo.Decodum  eorum  cum  melleus  qua  medici  uflennt.Gingiua^: 
inflammationibusipatonychiis  fordidifqi  ulceribus  excrefcentibus.  Cum  meile pflu- 
uium  faguinis  e neruofis  panibus  cohibet.Succus  eo^i  carbunculantibus  circa  oculos 
ulceribus  excrefcentibusiet  puftulisipcidentiqi  pupilla  efficax.quaproptet  i ccll^ma 
additur. Nam  et  ueteres  lachtymationes  fananet  genarum  etofiones.  Exprimitur  aiit 
fuccus  tufis:affufo  uino  ex  aqua  calefti. Sicca tufque  in  paftillos  digeritut.Siftit  me- 
fes  in  lana  admotus  uulua.  Vtilis  et  famem  emanatibus.item  codylomans. ignibus 
facnsiquaqi  ferpunt  ulcera. epinydidi.  Eofdem  et  flos  eatum  habet  effedtus.  Vrunt" 
cauliculi  flotefeentes  ut  fpodii  uicem  dnis  ptaftet.  Vinoq;  infufo  iterum  urit.  Sup/ 
putationes  et  panos  illinunt  cineteeoiucl  foliis  tufis  cum  meile.  Oculos  uero  cum 
polenta.  Succus  ftutios  recentis  accenfi  diftillans  fanat  lichenasifurfuresimanantia 
ulcera.  Nam  lachrymamrqua  exatbore  ipfa  diftillat  athiopica  maxime  oleaimirari 
fatis  non  eft.  Reperti  funt  qui  dentium  dolores  illinendos  cenferenncdtra  uenenum 
effepradicantesiatq!  etiam  moleaftto  qusrendam.  E radice  oles  qtenemme  cortex 
detafusiin  meile  crebro  guftatu  medetur  fanguinem  reiiaentibusiet  fuppurata  tuffi- 
nibus.  Ipfius  oles  cinis  cum  axungia  tumores  fanat: extrahitq;  fiftulis  uitiaiet  ipfas 
fanat.  Olius  albs  ftomacho  utiliotesiuentri minus. Ptaiclatum  habet anteq  codiant' 
ufum:  recentes  per  fe  cibi  modo  deuorats.  Medentur  eni  harenofs  urmxntc  detibus: 


aut  attritis;aut  conuulfis.  Nigta  oliua  ftomacho  inutilioriuentn  facilioticapiti  et 
oculis  non  conuenit.  Vtraquc  ambuftis  prodeft  trita  8d  illita.Sed  nigra  cdmaducat': 
ac  ptotiniis  ex  ore  impofita  puftulas  gigni  ptohibet.Colymbades  fotdida  ulceta  pur- 
gant. Inutiles  difficultatibus  urina:.  De  amurca  poteramus  uiden  fatis  dixiffe  Catoni 
fecutiifed  reddenda  medicina:  quoqj  tatio  eft.Gingiuis  BC  ons  ulceribusidentiu  ftabi. 
litati  efficacilTime  fubucnit.Item  ignibus  factis  infufa:8i  lis  qua:  fetpunt.pnionibus 
nigti  oliua: amurca utilior:item infantibus  fouendis. Alba:  uero  mulienim uului m 
lana  admonetur. Multo  autem  omnis  amurca  decoiftaefficacior.Coqt'' i cupreo  uafe 
ad  CTaffitudine  mellis.  Vfus  eius  cu  aceto.-aut  uino  ueteteiaut  mulfoiut  quaq,  caufa 
exigat: in  curatione  orisidentiumiautiumiulcerum  manantiuigenicaliumithagadu. 
Vulneribus  in  linteolis  imponitur:luxatis  m lana.Ingens  hic  ufusiutiqueinuetetato 
medicamento.Tale  enim  fdlulas  fanat.Infundif  fedis  genitaliuiuulua:  exu!cetatio‘i. 
Illinitur  uero  podagris incipientibus:item articularibus  morbis. Siuerocu  omptiacio 
recoquatur  ad  mellis  craffitudinemicafuros  dentes  cxtrahit.item  lumento^  fcabieni 
cum  decocllo  lupino  et  chama:leonthat  herba  mire  fanat.Cruda  amurca  podagras  fo/. 
ueri  uriliffimu.  DE  Foliis  oleaftn  & oenanthino  oleo:&  coccino:6C  amygda- 

lino:6:  laurino;&  myrteo  chamemyrfinoiSl  cupre(Tmo;8i  citreo:8£  caryino.  Ca.  v , 

QLeaftri  foliorum  eadem  natura.  Spodiumq;  e cauliculis  uehementius  inhibet 
theumatifmos.Sedat  inflammatides  oculorum. Purgat  ulcera.alienau explet, 
exctelcentia  leniter  erodit.Siccat:6C  ad  cicatricem  perducit. csyera  et  in  oleis.  In  hoc 
autem  peculiareiq  folia  decoquuntur  ex  melleidanturqj  coclearibus  contra  figuinis 
excreationes. Oleum  tamen  acrius  atqj  efficaaus.8c  os  quoqj  colluitur  illo.  Ad  detiii 
infirmitatem  imponuntur  folia:&  paronychiis;&  carbunculis  ;6c  contra  omnem  coi- 
ledlionem  cu  uino.Iis  uero  quie  purgada  finticu  meile. Mifccf  oculoji  medicametis; 
& codlum  foliorumiac  fuccus  oleaftn. Vtiliter  ctia  aunbus  inftillatur  cum  mellemel 
fi  pus  effluat. Flore  oleaftn  condylomata  illinuntur  et  epinydlides.Item  cum  fanna 
hordeacea  ueter.In  rheumatifmo  cu  oleo.Capitis  doloribus. Cute  i capite  ab  offibus 
recedentem  cauliculi  decodli  et  cum  meile  impofiti  compnmunt.Ex  oleaftro  maturi 
in  cibo  fumpti  fiftunt  aluum.Tofti  autem  et  cum  meile  triti  nomas  repurgant.  Gn 
bunculos  rumput.  Olei  naturam  caufafqj  abunde  diximus.  Ad  medicinam  ex  olei 
generibus  hsc  pertinent.  Vtiliflimu  eft  omphacinumiptoxie  uiride.Pratecea  qmaxit 
recens : nifi  cum  uetuftiffimum  quterituritenueiodoratum.  quodq;  non  mordeatie 
diuerfo  q in  abos  eligitur.  Omphacium  prodeft  gingiuis.Si  cdtineat'  in  oreidolorera 
denrium  cuftodit  magis  q aliud. Sudores  cohibet.  Oenathino  idem  eft  effedlusiqui 
tofaceo.  Omni  autem  oleo  mollitur  corpusiuigorem  et  robur  accipit.Stomachoco' 
trarium.  Auget  ulcerum ictementa. Fauces  exafperat.Et  uenena  omnia  cohibetihebe- 
tatqi.Praiapue pfimythii  et gypfi  i aqua mulfa.Aut  ficorum ficcarum  decodlupotu 
contra  meconium.Ex  aqua  cotra  citandas  bupteftin  falamandras  pityocampas.  P« 
fe  lotum;  tedditumqj  uomitionibus. Cotta  omnia fupradidla  laudatiffimumiet  laffi' 
tudinum  pcrfmftionumq)  refedio  eft.  Tormina  calidum  potum  cyathis.vi.magifqi 
ruta  fimul  decodla  pellit. item  uetris  animalia. Soluit  aluu  hemina:  mefura  cu  umo 
et  calida  aqua  potumiautptifantE  fucco.Vulnetanisemplaftris  utile. Facie  purgat. 
Bubus  infufu  per  nates  donec  tutftetiiflatione  fedat.  Vetus  autc  magis  excalfacit  cot' 
potaimagifqj  difcutit  fudores.Dutiaas  magis  diffiindit.Lethargicis  magis  auxiliate 
et  {clinato  morbo. Oculotu  claritati  cofett  aliquid  cum  pati  portione  mellisiac  opii. 
Capitis  dolonbus  remedium  eftiitem  atdonbus  in  febri  cu  aqua. Et  fi  uetufti  non  fit 
occafioidecoquit'  ut  uetuftate  teprafetet. Oleum  coccinu  bibitur  ad  purgatioes  uen' 
tris  cu  pari  caldtc  mefura.  Ptiuatf  dicitur  puigare  prtecordia.  Prodeft  et  articulorum 
morbisidurinis  ommbustuuluisiauribusiambuftis.Cum  cinere  uero  muticum  le  ' 
iflimationibustite  pfottc.Colore  curis  comedaticapilluq!  fertili  natura  euocat.oeme 


exquo  fitinuUa  animans  attingit.EIlychnia  exuua  fiunt  ckritam  pracipusE.Ex  oleo 
lumen  obfcurum  propternimia  piguimdme',Foluigni  facfo  illmuturexaceto.Per 
feaute  rcc^tia  mamss:etepiphons.Eadem  decola  m umo  iflamatidibus  cu  polenta 
et  croco. Pec  feautem  «‘duo  impofita  kaem  purgat. Oleum  amygdalinum  purgat, 
mollitcorpora.cure  erugat.nitorem  cdmedat.uaros  cum  meile  tollit  a facie.  ProdeO: 
ec  auribus  cum  rofaceo  et  meile  ecmaK  pumd  germinedecoaum.  Vermicuiofque  in 
his  necatiScgrauitatem  auditus  difoiticjfonos  icertosdC  tinnstus.obiter  capiti  do/ 
Ior£s:&  oculorum.  Medeffumnculisiac  a fole  ui^iscum  cxra.  Vlcera  manantia  6c£nt' 
fures  cuuinoexpurgatxodylomacacumehloto.Perfeuerocapiti  illitum  fomnum 

a!liat.Oieu  launnu  utiims  quo  recetiusiquoqj  uiridius  eoiore.  Vis  eius  excalfadona: 
S^ideoparaiyticisifpaRiasufchiadiasjfuggillatiscapitis  dolonbus  fueteratis  diftil' 
lacmibus  auribus  in  calice  punici  calfadlG  illmitur.Similis  &i.  myrtei  oiei  ratioiadftri/ 
gic:indurat.medetur  gingiuisidennum  dolonidyfentenxmulua:  exulcerata::uefids: 
ulceribus  uetuftis  uel  manatibus  cu  fqua'ma  asrir,  &ca:ra;ite  eruptioibus  abuftidibus. 
Artntas  fanat  dC  furfures  rhagadas  codylomata.-articulos  luxatosiodote  graue  corpp' 
ris.Aduerfaturcacharidi  bupreftiialiifqj  malis  medicamecis:qu$  exulcerado  nocent. 
Chamemyrfin^ifiue  oxymyrfe  eade  natura.  CuprelTmu  oleum  eofde  effedlus  habet 
quos  m^/rteunrc  citreum. E nuce  uero  iugladium:quodcaryinumappelIauimus:alo^ 
petiis  ucile  eft:ad  tarditati  aurium  mfufu.dtem  capitis  dolonbus  illicum.Caste^i  iners 
et  graue  fapore  corpori. Eniuero  fiquid  f nucleo  putridi  fuerit;tocus  modus  deperit . 
Ex  gnidio  grano  failtu  ui  habet  qua  cocanu.  Ex  lentifco  fadum  utilifTimum  acopo 
eft.Ideqj  proficeret  x.qi  ut  rofaceummi  durius  paulo  inteiligcretur. Vtunfeo  & cdrra 
nimios  fudoresipapukfqi  fudorum.Scabie  mmento^efficaaiTime  fanat.  Balaninu 
oleum  repurgat  uaros:furuncuios:lenrigmes:gingiuas.Cypros  qualis  e{rer:&  quead/ 
modum  ex  ea  fieret  oleumrdocuimus.Natura  eius  excalfacitiemollit  neruos . Folia 
ftomacho  illinuntur.ec  uulua:  eddtat^  fuccus  quoqj  eorum  apponitur.  Folia  recdia 
comaducaca: ulceribus  f capite  manatibusritc  oris  medet'  coUedhdibus  cddylomatis. 
Decoiftum  folioli  abuftis  & luxatis  prodeft.Ipfa  ruffat  capillum  tufa^adieiflo  ftrutei 
mali  fucco.Flos  capitis  dolores  fedat  cum  aceto  illitus. Idem  combuftus  f cruda  olla 
nomas  fanat:&  pucrefcentia  ulcera  per  fe  uel  cum  melle.Odor  floris  olenq  fomnum 
fadt.Aftrfgit  gleudnum  ec  refrigerat  eadem  ratione  qua  et  oenaihinum.  Salfaminu 
longe  preciofiffimum  omniumiutin  unguentis  diximusicdcra  des  ferpences  efficax, 
oculorum  claritati  plurimum  cdfert.caligmem  difcutit.icem  difpnoeas.colledhones 
omnes  duriaafque  lenit. fangumem  denfari  prohibet.ulcera  purgac.auribus  capitis 
doloribus  tremulis  fpaftias  ruptis  perqutile.Aduerfat"  aconito  ex  Udle  potu. Febres 
cum  horrore  uenientes  pundtis  leuiores  fadt.utedum  tamen  modiceiquoma  adurit ; 
augecqi  uiria  nd  feruato  tempamenco. Malobathri  quoqj  natura  et  gna  expofuimus. 
Vrma  cit.Oculo^  epiphoris  uino  expreffum  utiliffime  iponitur.item  frontibus  dor/ 
mire  uolennbus:  efficacius  fi  et  nares  illinantutraut  fi  ex  aqua  bibatur.  Oris  halitus 
et  fuauitatem  cdmendat  lingu*  fubditum  fokumfficut  ec  ueftium  odorem  frerpofi/ 
tum.  Hyofcyammum  molliendo  utilius  effmeruis  mutile.  Potum  quidem  cerebri 
motus  facit. Thermmum  elupinis  emollirproximum  rofaceo  effecftum  habens. Nar/ 
ciflinum  didtum  eft  cum  fuo  flore. Rhaphaninum  phthiriafes  longa  ualicudfe  cdtra/ 
tollit. Scabridafque  cutis  in  facie  emendat. Safaminum  aurium  dolores  fanar  j 
^ ulcera  qua:  ferpuntret  qua:  cacoethe  uocant  ulcera. Lilmumrquod  6C  phyllinum  6C 
fynumuocauimusrrenibus  utiliffimumeftjfudoribufq?  euocadismulux  molliendx: 
edeoquedoque  intus.Selgiticumneruis  utile  effediximusrficutherbaceum  quoque; 
quod  eugubini  circa  flaminia  uia  uendunt.Eleomeli;quod  in  fyria  ex  ipfis  oleis  ma^ 
uarediximusifapore  melleo  nd  fine  naufea  aluum  emollic.Bilem  pixapue  detrahit: 
duobus  cyathis  in  hemina  dacjs:qui  bibere  torpefcunt;exacaturcp  crebro. Pugnatores 


certaturi  prxfumunt  ex  eo  cyathum  unu-PifiTino  oleo  ufus  cft  pafTim  ad  ^drupeduij^ 
fcabiem.Eft  autem  uitibus  oleifqj  proxima  nobilitas  palmis. inebnant  receces.capm^ 
dolore  afferunt:  minus  ficae.Nec  quatii  uidecur  utiles  ftomacho.tufTim  exafperani 
corpus  auger.Succu  decodta^i  antiqui  pro  hydtomelue  dabant  ^gns  ad  uires  recrean, 
das:fitim  fedanda:  in  que  ufum  prxferebant  thcbaicas. Sanguine quoq;  excrcatibus 
uciles:m  cibo  maxime.lllinuntur  caryota  ftomacho  uerica:uentri  mceflmis.Cumco/ 
toneis  & cara  & croco  fugillaca  emendant.  Nuclei  palmarum  cremati  in  nouo 
anere  loto  fpodii  uicem  efliaunt.mifcencutq}  collynis;&:  caliblephara  faciuntaddito 
nardo.  DE  Myrobalanopalma:8C  de  palma  elata.  Cap.vi. 

PAIma  qua  fert  mytobalanum  probatifTia  in  agypto.Offa  non  habet  reliquaru 
mo  in  balanis. Aluu  & menfes  at  in  uino  auftero.ct  uulnera  coglutiac.  Palma 
elata  fiuc  ftace  medicina:  confert  gramina  folia  corticem. Folia  iponuntur  pricordiis 
ftomacho  iocineri:ulcenbufqi  quas  ferpuntcicattia  repugnacia.  Pforas  cortex  eius 
tener  cu  refina&cxra  fanat  diebus.xx.Decoquitur&  ad  teftiii  uitia. Capillum  deni^. 
grat  fuffitu. Partus  extrahit. Datur  bibendus  renum  uitiis:6i  ueficieifiC  pracordioru . 
Capiti  ct  neruis  mimicus.  Vulux  ac  uencris  flutftionem  fiftit  decotftu  eius , Ice  cinis 
ad  tormina  potus  inuino  albo.In  uuluarum  uitiis  efficaciffimus. 

Medicinx  exfingulorum  generum  fl.ore;foliis;frudtu:ramis:corcice;ligno:rucco; 

radice:cinere.  Capitulum,  vii , 

PRoximx  uarietaces  generum  medicinarumqji  qux  mala  habent.  Ex  iis  uema 
acerba  ftomacho  inutilia  funt. Aluu  uefica  circuagunt.Neruos  ladunt.CocU 
meliora. Cotonea  coceta  fuauiora. Cruda  tamen  dutaxac  matura  ptofunt  fanguinem 
cxcreacibus:acdyfcntericis:cholericis:cceliaas.Non  idem  poffunt  decocfa:  quoniam 
amittunt  conftringentem  illa  uim  fucci. Imponunt'"  et  pcdloriin  febris  ardoribus:  et 
tum  decoquuntur  in  aqua  cxlclh:ad  eade  qux  fuprafcripta  funt.  Ad  ftomachi  aute 
dolores  cruda decodaue  cxraci  modo  imponuntur, Lanugo  eorum  carbiiculos  fanat: 
codla  in  umo  QC  illitacum  cxra.Alopeais  capillu  reddunt. Qux  ex lis crudam  meile 
condiuntunaluum  mouenc. Mellis  autefuauitaci  multum  aduciunf.ftomachoquc 
id  utilius  faciunt. Qux  uero  in  meile  condiuntur  coc'fa:quida  ad  flomachi  uitiamca 
cum  tofaceo  foliis  decoiftis  dane  pro  cibo.  Succus  crudorum  Iyenibus:orchopnoicis: 
hydropias  prodeft:icem  mamis  condylomatis: uaricibus. flos  Sc  uiridis  6C  fuccus  ifli' 
mationibus  oculorum:excreati6ibus  l'anguinis:menribus  mulierum. Fic et fuccusex 
iis  mitis  cum  umo  dula  tufus:utilis  coeliaas:&iocinen.Decodlo  quoqj  eo^fouent: 
fi  procidant  uulux  interanea. Fit  et  oleu  ex  iisiquod  melinum  uocauimus  quotio 
no  fuciint  in  humidis  nara. Ideo  uciliffia  qux  ex  ficilia  ucmut.Minus  utilia  fctuthia 
quauis  cognata. Radix  eorum  circunfcripca  terra  manu  fmiftra  capitur:icautqfaac 
dicat  qua  capiac:8d  cuius  caufa. Sic  adalligata  ftrumis  medeC  Melimela  Sireliq  dul' 
aa  ftomachu  uentre  foluunt:fiticulofa:a:fluora:fcd  neruos  no  Ixdunc. Orbiculata 
fiftunt  aluu:&  uomitioes  et  urinas  dunt.Silueftna  mala  fimilia  funt  uernis  acerbis: 
aluumq;  fiftunc.Sane  in  hunc  ufum  immatura  opus  funt.  Citrea  contra  uenenumi 
uino  bibunduel  ipfa  uel  feme.faciutoris  fuauitate  decodlo  eorum  colluto  autfucco 
cxprefTo.Ho^i  femen  edendum  prxcipiunc  in  malacia  pregnancibus.Ipfa  uero  cotra 

infirmitate  ftomachi:&  no  nifi  ex  aceto  facillime  madunf.Punid  mali  nouc  genera 

nunc  Iterare  fuperuacuum. Ex  lis  dulciaiqux  apynna  alio  nomine  appellauimusifto'' 
macho  inutilia habenCinflationes  pariunc.  dentes  gingiuafqj  lidunt.Qux  uero fa' 
pore  proxima  uinofa  diximus:paruu  nucleii  habentia:uciliora  paulo  mcelhguntur. 
Aluum  fiftuncfii  flomachu  duntaxac  pauca  citraqj  fatietatem.Sed  hac  minime  dan/ 
da  quanq  omnino  nulla  in  febri  nec  carne  adnorum  utili  nec  fucco.C^uentur  aque 
uomirionibus:ac  bilem  reucientibus.  Vuam  in  iis  acne  muftum  quidem:redpnnus 
uinum  apuit  natura.  Vtruni^  uero  afpiore  cortice. hic  acerbus  i magno  ufu.  Vulgus 


cor.amax.mt  perficere  .Ilo  nomt.ob  .d  malicoriu  appellat  medie.  Vrma  rier.'  eodem 
moftrant:m.xtaq,  galla  maceto  decoflo  mob.les  detea  ftabd.re.Expet.6n  orau.dat 

mdac.a.etquon.agun^tumomatifante%D.o.d.turmaIu:ae!eft.qLaqa^ 

rem.sfered.ebos.Ha.cb.b.tur%,dacad.aas.&fago.nemexcreat.bos.Lacerbofi 

med.camentu:ftomach.ce  uocatur.ut.l.(r.mu  ons mt..a:narmm=aur.um.oculorum 

cabgm.:pteryg..s:gen.ta  .bns.at  ..s  qu*  nomas  uocat:&  qua: in  ulcenbus  excrefeut 
pntra  lepore  mannum  hoc  mo'  aams  detrado  cort.ee  tufis  melbs  ama  fel.bns  AlV. 
hoc  modo  faaunt.Puntca  aada  multa  tunduntur.  Succus  ,n  cacabo  nouocoqu.tur 
melbs  cramtud.neiad_u.rd.tat.s  et  fed.s  u.t.a.ac  omnu  qus  lycio  curanfiaures  puru/ 
leras.ep.phoras  .nap.etes.tubras  maculas.In  man.bus  tam.  pun.co^  ferpetes  fLt 
a,rt.ce  pun.c,  ex  mno  cofl,  et  fpofit.  pern.ones  fanatur.  Cdtufum  malum  ex  mbu^ 
hemims  uin.  decodlum  ad  hemma.totmma  Si  tineas  pelbt.  PunicQ  f olla  noua  oper^ 
culo  ind.to  .n  turno  toftu  & comtum  potumq;  in  umo  fift.taluum.difcunc  tormfa 

Pr.muspom.hu.us  partus  florere  .neptem  cytmus  uocat'igrses:mireobferuat.o-,s 

multo^i  exper.meto.Si  quis  unum  ex  ns  folutus  uiculo  omni  deftus  Si  caleatus-atq. 
ena  annui,  decerpfent  duobus  d.gitis  poll.ee  Si  quatto  fin.ftra:  manus.atq,  ,ta  luftta’ 
t.s  leu.  tacflii  ocubs.nmx  m os  add.tum  deuorauerit  ne  dee  co-tmgat:afr.rmat  nulli 
oculojebee  litate  paiTu^  eo  ano.Idd  cytin.  ficcat.  tr.t.q;  carnes  excrefeentes  coh.bct 
G.ngiuisetdecibusmcde'cut.Velfimobilesfi-t:deco<fto  fucco.Ipfa  corpufcula  mta 
ulcenbus.qux  ferpunt  puttefcuntue:.llmuntut..tem  oculoru  fflamat.o-.M-teftfordq, 
Si  fere  ad  omnia  qu2  cortices  malorum.  Aduerfitfcorpio-.bus.Nd  eft  fatis  m.rati  cu^ 
ta  diligena-qr  pnfco^rrqu.  omnia  fctutatinihil  itentatum  reliquete.In  hoc.pfocynno 
nofculi  funE:aceq  fcilicdi  malum  ipfum  prodeat:erumpeces:quos  balauftiun 

diximus. H'*" ' " - ‘ * - 

foemma^.i 


diximus.Hos  quoqj ergo  experti iuenemnt  fcoquofibus  aduerfan.Siftdt potu mifes 

i.fanat  ofisulcera:t6fil!as:uuam;fa'gmnisexcreatides;uetns&ftomachi  fo^ 


lutides.gem taba: ulcera  quacunque  in  parte manana.Siccauete  etiam.ut  fic  quoque 
experiretur,  inuenerueque  tufo^  fanna  dyfeteheos  a morte  reuocari.  Aluu  fifti.Qui 
Si  nucleos  ipfos  aeno^r  experin  no'  piguit.Tofti  tufiqueftomachum  luuat.Cibo^t 
ponoeifpetfi  bibuntur  ex  aqua  cslefti  ad  fiftendu  aluum.Radu  decoifta  fuccu  emit- 
tiCiqui  Emeas  necat  ui<5tonati  pondere.  Eadem  difcodla  m aqua  quas  lycium  praftat 
utiIitates.Eft&  filueftrepunicum  a fimilitudie  appellatu. Eius  radices  rubro  cortice 
denarii  pondere  ex  umo  pora  fonos  fadunc.  Semine  poto  aqua  qu^  fubienticutem 
ficcat.Mali  punici  corticis  fumo  culices  fugatur. 

DE  Piris:& eorum  obferuanoibus;&  de  ficorum  obferuacide:&capnfico:ether'' 
meraidd  aliorum  genenbus  medicinie.,  Cap  . viii . 

Pirorum  omnium  abus  etiam  ualetibus  onerofus.sgris  quoq?  uinimd  negatur. 

Decoc'la  eadem  mire  falubria  etgrata:pr^pue  auftumina, Quacunque  uero 
cum  meile  decodta  ftomachum  adiuuat.Fiut  cataplafmata  e piris  ad  difcuti^a  cor^ 
poi}iuicia;ec  decodo  ad  duridas  ucuntur.Ipfa  aduerfatur  boletis  atqj  fiigiscpelluntqj 
podere  6c  pugnate  fucco. Pirum  filueftte  cardiiTime  maturefnt.  Coddi^fufpefumqi 
Occatur  ad  fiftendam  aluum:quod  et  decodhim  eius  potum  prsftat.  Decoquunt'  et 
olia  cum  pomo  ad  cofdem  ufus. Pirorum  ligni  dnis  contra  fungos  etiam  nunc  effi- 
cacius proficit.  Mala  piraque  portatu  iumentis  miregrauia  fune  uel  pauca. Remedio 
aiunt  effeifi  prius  edenda  dentur  aiiquaiau  tutique  offendantur.  Fici  fuccus  ladfeus 
aceo  naturam  habet.Itaque  coaguli  modo  laccontrahic.Exdpitur  ante  maturitatem 
pomuee  in  umbra  ficcaxur  adaperienda  ulcera:cienda  menftruaappofitus  cum  luteo 
ouiiaiit  potus  cum  amylo. Podagnsillinitur.Cum  farina  fcenogrxci  et  aceto.  Pilos 
quoque  detrahic.Palpebrarumq  ue  fcabiem  emendatritem  hchenas  et  pforas.aluum 
oluit.  Latftis  ficulni  natur^aduerfaturcrabronum  uefparumq/ecfimilium  uenenis: 
pnuatim  fcorpionum.Idc  cum  axungia  uerrucas  tollit.  Folia  et  qu®  non  maturuere 


fici;  fl:mmis  illinunf.omnibufqj  qux  emollienda  funt  difcutiendaue.Prseftant  hac& 
per  fe  folia. Et  alii  ufus  eorum  tanqin  fricado  lichens  et  alopeciisiet  ^juarcuqjexulce^ 
tati  opus  fic;et  aduerfus  canis  morfus,  Ramoru  teneri  cauliculi  cuti  fponunt".  Iidetn 
cu  meile  ulceribusrqua:  caeria  uocanturullmunt''.  Excrahut  infradla  olTacu  papauetis 
foliis  filucftris.Canumrabioforum  morfus  folio  trito  ex  aceto  reftinguut.E  nigra  ft, 
cu  candidi  cauliculi  illmunf  furunculisimunfaranei  morfibus  cum  csra.  Cmis  earu 
e follis  gragrenis;  cofumedifqj  qus  excrefcunt.  Fici  matura  urina  ciuc.aluu  foluunt, 
fudorcm  mouentipapulafqj.Obid  autumno  ifalubresiquoniam  fudatiahumsabi 
opa  corpora  refngefcut.Nec  ftomacho  utiles.Sed  ad  brcue  tempus.Et  uoci  cotraris 
incelliguncur.NouiirimEfalubriores  qpnmx. Medicata:  uero  nonunqiuuenuuires 
auget. Senibus  meliorem  ualitudinefaciuc:  mmufqj  ruga^.  Sitim  fedac. Calorem  re/ 
fciger.int.ob  id  nd  neganda:m  febnbus  conftridlisiquas  ftegenas  uocat. Sicca:  ficifto- 
machum  Ixdunc.Guttun  et  faucibus  magnifica:  utiles.Natura  lis  excalfaciedi. Sitim 
afferunt. Aluummolliunt.Rheumatifmis  eius  et  ftomacho  contraria:.  Vefica:  femp 
uciles;&:  anhelacoribusiac  fufpiriofisntem  ioanerum  renum  lyenum  uiciis.  Corpus 
6C  uires  adiuuant:obid  ante  athleta:  hoc  cibo  pafcebantunPychagoras  exercitator  pn^ 
mum  ad  carnes  cos  tranftulit.Recolligentibus  fe  a longa  ualitudine  utiliffimanrem 
comitiilibusfid  hydropicis. Ommbufqj  qua:  maturanda  aut  difcutiendafuciiponut'. 
efficacius  calce  aut  nitro  admixto.  Ac  co(^ta^  cu  hyfopo  peiftus  purgancipicuitattufri 
uecerem.Cum  umo  autem  ad  fede'  et  tumorem  maxillari  et  furunculos;panos:paro' 
tidas  decoifla:  illinunt. Vtile  et  decodto  earum  fouere  fceminas.  Decodi  quoqj  eide 
cum  fcenogra:co  utiles  funt  pleuretias;&  penpneumonicis.Cum  ruta  codx  6C  oibus 
profunt  cibiaiy  ulcenbus.Cu  aeris  flore  er  fpafticis  et  pterygiis.Cum  punico  malo  am' 
buftisrpemionibus.Cum  caera  hydropicis  codlxin  umo  6i  cu  abfinthio  6cfarinahot^ 
deacea  nitro  addito.  Aluumfiftunt  manducat*. Scorpionum  iifltbus  cum  fale  tnti 
illinunt'. Carbunculos  extrahunt  in  uino  cocfl*  ec  ipofits.Carcinomatirfirmc  ulcere 
eftiqpmguifTimam  ficum  imponiipene  figulare  remedium  eft:itc  phageden*.  Cinis 
non  ex  alia  arbore  aaem  purgat  acrionnon  conglutinat  replet  aftnngic.Bibitur  &:ad 
difcutiendum  fanguinem  cdcretumatem  percuffisiprxcipitatis.Conuulfis  ruptis  a' 
nens  cyathis  fingulis  aqu*  et  olei  datur  tetanicis  et  fpaflicishtem  potus  uel  mfufus 
coeliacis  dyfentericis.Ec  fi  quis  eo  cum  oleo  perungatunexcalfacit.item  cum  cara  et 
rofaceo  fubadlus  ambuflis  cicatricem  tenuiffimam  obducit. Lufaofos  ex  oleo  illitus 
emendacidentiumqj  uitia  crebro  fricatu. Produnt  etia  fi  quis  inclinata  arbore  fupino 
ore  aliquem  nodu  eius  morfu  abftuleric  nullo  uidente : atque  in  aluta  (ligatum  lino 
c collo  rufpenderitiftrumas  et  parotidas  difcutit. Cortex  tritus  cum  oleo  uetris  ulcera 
fanat. Cruda  grofli  uerrucas  thymo  nitro  farina  additis  tollunt. Spodiiq;  uicem  ex' 
hibet  fruticum  a radice  exeuntium  cinis. Bis  loflus  adiedto  pfimythio  digent  ( paflib 
los  ad  ulcera  oculorum  et  fcabricia.Capnficus  etiamnu  multo  efficaciorfico.  Latmiis 
minus  habet. Surculo  quoqj  eius  lac  coagulatur  in  cafeo. Exceptum  id  coaiftumq;  m 
duriciam  fuauitatem  carnibus  affert. Fricatur  diluto  ex  aceto. mifcctur  exulceratoriis 
medicamentis. Aluum  foluic.uuluamcu  amylo  aperit. Pota  menfes  atcu  luteo  oui. 
Podagris  cum  farina  fcenogr*ci  illinitur.Leprasipforasilichenasrletigines  expurgat, 
ite  uenenatorum  id:us:&  canis  morfus. Dentium  quo(^  dolori  hic  fuccus  appofitus  i 
lana  qjJeftjauc  in  cauis  eo:^  additus.  Cauliculi  cc  folia  admixto  eruo  contra  mannow 
uenena  profunt.  Adiiciunt  et  uinum. Bubulas  carnes  additi  caules  magno  ligni  com' 
pedio  pcoquuc.Groffi  illit*  flrumasiet  omnium  colledlione  emolliunt  di  difcutiut. 
aliqtenus  et  folia. Qu*  molliffima  funt  ex  iis  cum  aceto  ulcera  manatia  et  epyniifli' 
das  et  furfures  fanat.cu  meile  ite  et  foliis  cxrea  fanantiet  canis  morfus. Recetes  cum 
umo  phagedenas.Cum  papaueris  foliis  offa  cxtrahunt.Groffi  capnfici  mflamatioes 
difcutiunc  fuffitu.Refiftunt  5£  faguini  taurino  potoi&  pfimythio  etladti  coagulato 


pot*.Item  aqua  decoto  atqj  lUtepatondaa  fanat. Cauliculi  aut  groffi  eius  qminu^ 
tiffim*  ad  fcorpionum  tftus  e umo  bibuntur.Lac  quoqj  inftillatur  piae*  folia  im. 
ponuntunitem  aduetfus  muremaraneum.Cauliculomm  dtus  uuam  faucium  fedat 
Arboris  ipfius  cmis  ex  meIle;rhagadia.Radia  defetuefafta  m uino  dentium  dolores’ 
Hybetna  caprificus  in  aceto  codla  et  tnta  impetigines  toilit.IIlmuntur  ramenta  tami 
fme  cortice  qminuttffima  ad  fcobis  modum.  Captifico  quoqi  med.an*  unius  mira^ 
culum  additutiGomcem  ems  impubefeeeem  puer  impubis  fi  deftaiSo  ramo  detrahat 
dentibus  medullam  ipfam  adalligatam  ante  folis  ortu  prohibere  ftramas.Capnficus 
tauros  qualibet  ferocK  collo  eorum  arcudata  in  tantu  tabidam  natura'  compefcit-uc 
imobiles  piaftet.Hetba  quoqpqua'  grsci  eriii  uocitireddeda  in  hoc  loco  opter  gentu 
•liutem.  Palmo  altaeft  cauliculis  qumis  fere  ocimi  fimilitudiiie  fios  candidusffeme 
nigmm  patuum  tritum  cum  meile  attico  oculorum  epiphons  medetur,  manat  lafte 
multoetdulci.Hetba  petqunlis  aunum  dolori  tum  exiguo  addito.folia  refiftunt  ue^ 
nenis.Ptum  folia  decoda  tonfillis  gmgtuis  uu*  profunc  in  mflo  decoftaiet  fubinde 
ore  colluto.Ipfa  pruna  aluum  molliuntiftomacho  nd  unliffimaifed  bteui  momdo . 
Viiliora  perficaifuccufqj  eorum  etia  m uino  aut  in  aceto  expreifus.  Nec  eft  alius  eis 
pomis  innocentior  abus.Nufq  minus  odoris.Succi  plusiqui  tamen  fitim  ftimulet, 
Folia  ems  trita  illita  heraorthoia  fifttit.  Nuclei  petficorum  cum  aceto  Sc  oleoicapitis 
dolonbus  illinuntur.Siluefttium  quide  prunorum  baccaiiuel  e tadice  cortex  m umo 
auftero  fi  decoquantur  ita.-uc  ttiens  ex  hemma  fuperfitialuu  et  tormma  fiftdt.Satis 
eftfmgulis  cyathos  decoifti  fumi.Enn  tis  8i  fatiuis  prunis  eft  limus  arborum:  quem 
gr*ci  lichen  appcllatirhagadis  et  codylomatis  mire  utilis.Mora  i sgypto  et  cypro  fui 
genens(ut  diximus)!argo  fucco abundant.Siimo  cortice defquammato altioreplaga 
ficca  mirabih  nawra.Succus  aduetfaf  uenems  ferpentiu.Ptodeft  dyfentetias.Difcm 
tit  panosiomnefqj  collediones.  Vulnera  coglutinat. Capitis  dolores  fedatiite  autiu . 
Splenias  bibitur.Illinitur  et  contra  perfnarones.Celetrirae  teredine  fetit.Nec  apud 
nosfucco  ufus  minor.  Aduerfatut  aconito  & araneis  in  uino  potu.  Aluum  foluit.  Vv 
tuitafq)  ac  tineas  et  fimilia  uetris  animalia  extrahit.  Hoc  ide  prsftat  8£  cortex  tntus. 
Folia  tingunt  capiilucufid  nigra  et  uitis  cortice  fimulcoftis  in  aqua  cailefti.  Pomi 
ipfms  fuccus  aluu  foluit  protinus. Ipfa  poma  ad  prafens  ftomacho  utiiiairefrigerat: 
fiti  faciunt.Si  non  fuperueniat  alius  cibusiicumefcunt.Ex  imaturis  fuccusififtic  ab 
uumiueluri  animalis  alicuius  in  hac  arbore  obferuandis  miraculisiqua  i natura  eius 
diximus. Fit  ex  pomo  pachreftos  ftomachiceieade  arteriace  appellata  hocmo. Sextarii 
tres  fucci  e pomo  leui  uaporc  ad  craffttudme  mellis  rediguntur.Poft  additur  dphacii 
andi  podo  duodeciiaut  mytrhs.xi.croci.xi.Sed  hac  fimul  mixta  uel  trita  mifeentut 
decoflo.Neqj  eft  aliud  oris  atteri*  tiua  ftomachiiucundius  temediu.Fit  & alio  md . 
Succi  fextani  duo  mellis  arcici  decoquuntur  utfupra  diximus.  Mira  funt  praterea 
qu*  produntur.Mora  germinatione  prius  q m folia  exeantifmiftra  decerpi  lubetuc 
futura  poma.thidnos  gr*a  uocant.  Hi  terra  fi  nd  attigereifaguine  fiftut  adalligati, 
flue  ex  uulnere  fluatifme  oteifiue  nanbusifiuehamotrhoidis.Ad  hoc  feruat  repoiti. 
Ide  ptaftare  et  ramus  dieitutiluna  plena  defraiftus  indpiens  ftudlu  habere.  Si  terra 
non  attigerit  pnuari  mulieribus  alligatus  lacerto  contra  abundantia  menfium.  Hoc 
K quocunqj  tepore  ab  ipfis  decerptu  itajut  terra  non  attingatiadalligatuqj  exiftimat 
praftare.Folia  mori  trita  aut  arida  decodfcuferpentm  idlibus  imponuntur.  Adideq; 
potu  proficitur.  Scorpionibus  aduerfat"  e radice  cortids  fuccus  ex  uino  aut  pofea  po^ 
tus. Reddenda  eft  iriquoramcdpofitio.Succu  expreffiim  pomi  maturi  immatutiq) 
mixtti  coquebant  in  uafe  *reo  ad  mellis  craiTitudinem.  Aliqui  myrrha  adiedta  et  cu^ 
preifo  pnrfuratum  uas  fole  torrebant. •permifeetes  fpata  ter  die.H*c  erat  ftomachicei 
qu*ec  uuinera  ad  dcatricem  pducebat, Alia  rarioifuccum  ficcaro  exprimebat  pomo 
Inultum  fapori  obfoniotum  conferente.In  medicina  ueto  contra  nomas  et  pedtons 


pituitas:*:  ubicunq!  opus  effet  afttingi  uifceta.Dentes  quoqj  colluebant  eo.  Tertiu 
genus  fuca  foliis  et  radice  decodtis  ad  ambufta  ex  oleo  illmenda.Imponuntut  6i  pet 
fe  folia.Radix  per  meffcs  inafa  fuccum  aptiffimum  dentium  dolon  colleiSidiburq, 
& fuppuratiombus  habet.aluum  purgat.Folia  moti  in  utma  madefafta  pilu  conis 
detrahunt.Ceiafia  aluummollmnt.ftomacho  inutilia.  Eadem  ficcata  aluQ  fiftunt. 
urinam  ciunt.Inuenio  apud  auaores  fiquis  matutino  tofada  deuoret  cum  fuis  nu- 
cleisimtantumleuarialuumiut  pedes  moibo  liberentut.  Mefpila  exceptis  fetanus; 
qua:  malo  propriotem  uim  habentireliqua  aftringunt  ftomachumififtuntqj  aluu : 
item  forba  ficca.Nam  recentia  flomacho  & aluo  citaiqifunc. 

DE  Pineis  Bc  amygdalis  & nuce  aucllana:&  de  nuce  luglande:*:  piftaciis;&  afta/ 
neis:&;  filiquis:64cornu:&;  unedme  et  lauro. Cap  . ix . 

NVces  pinea  qua  tefinam  habet  cotufa  leuiter  additis  in  fingulis  fextariis  aqua 
ad  dimidiu  decofla  faguinis  exctearidi  medeiurnta  ut  cyathi  bini  bibantur  ex 
eo. Cortex  e pino  i uino  decortus  cdtta  tormia  datur.  Nuclei  nucis  pinea  firi  fedant: 
et  acrimoniam  ftomachitrofionefq!  et  cdtranos  humores  confiftentcs  ibiiet  infimm 
t.iti-muirilium  roborant: renibus  SC  uefica  utiles. Fauces  uidentur  exaCpareS;  tulTim. 
Bilem  pellunt  poti  ex  aqua  aut  uino  aut  paflo:aut  balanorum  decofto.Mifcetur  iis 
cdira  uehementiores  ftomachi  rofides  cucumeris  feme  & fuccus  pottulaca.item  ad 
uefica  ulcera  et  tenes:quoniam  et  utinam  cient.  Amygdala  amara  radicum  decodlii 
cutem  i facie  cotngit:coloremq!  hilanorem  facit.  Nuces  ipfa  fomnum  faciut  &aui' 
ditarem.  Vtinam  et  menfes  ciunt. Capitis  dolon  illinuntur.maximeqi  in  febriifi  ab 
ebnetate  in  aceto  fiC  tofaceo  ex  aqua  fextanoiet  fanguine  fiftunt. Cu  amylo  & menta 
lethargicis  comitialibufq!  profunt. Capite  perundlo  epynidlidas  fanant.Euino  uete' 
te  ulcera  putrefcentia. Canum  morfus  cum  meile. Et  furfures  ex  facie  ante  fotu  pra- 
panta.item  locinens  et  tenum  dolotes  ex  aqua  pota.Et  fape  ex  eligmatecum  refma 
terebinthina.  Calculofis  et  difficili  urina  in  paffoiet  ad  purgandam  cutem  in  aqua 
mulfa  trita  funi  efficaces. Profunt  eligmate  locinen  tuffi  et  colo  cu  elelifphaco  mo^ 
dice  addito. In  meile  fumitur  nucis  auellana  magnitudine.  Aiunt  quoqi  quinis  fete 
praf umptis  ebrietatis  non  fentiri  putores.  Vulpefqj  fi  ederint  eas  nec  contigat  e uicf 
no  aquam  lambereimori. Minus  ualct  in  remediis  dulces:*;  ea  tame  purgat  & urina 
ciunt.Recentesftomachum  implent. Nucibus  gracis  cum  abfinthii  femine  ex  aceto 
fumptis  morbus  regius  fanari  dicitut.item  illitis  per  fe  uitia  fedis.Erpriuatim  cddy: 
lomata.item  tuffi  & fanguinis  tclidhoni  ptodeft.Nuces  iuglandes  gtaa  a capitis  gra 
uedine  appellauete. Etenim  arborum  ipfarum  foliotuqj  uites  in  cerebrum  penetrant, 
hocqi  minore  momentoifedin  abis  nuclei  faciunt. Sunt  autem  recentes  iuaidiotes. 
Sicca  uinofiores:ecftomachoinucilcs:diffiales  concodtuidolorem  capitis  infere'tcs. 
Tuffientibus  inimicaidc  uomituns  ieiunis.Apta  tenafmo  folo.trahut  enim  pituita. 
Eadem  prafumpta  uenena hebetant. item  aginam  cum  ruta  6C  oleo. item  aduerfatur 
cepis:leniuntqj  earum  faporem.  Aurium  iflamatioi  imponutur  cum  mellis  exiguo, 
item  ruta  mammis  & luxatis. Cum  cepa  autem  & fale  &;  meile  canis  hominifqi  mor' 
fui. Putamine  nucis  luglandis  dens  cauus  inuritur. Putamen  combuftum  mtuque  i 
oleo  aut  uino  infatium  capite  petundlo  nutrit  capillum:&  ad  alopecias  eo  flc  utunt. 
Quo  plures  quis  nuces  ederitihoc  fanlius  tineas  pellit.  Et  qua  perueteres  fut  nuces 
grangrenis  et  carbunculis  medetutiitem  fugillatis. Cortex  iuglandium  lichenu  uitio 
& dyfenteticis  prodeft. Folia  trita  cum  aceto  aurium  dolori. In  fandlanis  Mithridatis 
maximi  regis  deuidbi  Cn. Pompeius  fuenitin  peculiari  cdmetatio  ipfiusmanucopo' 
fitionem  antidoti  e duabus  nucibus  ficds:  item  ficis  toridemiSi  ruta  foliis. xx.iunu 
tritisiaddico  falis  grano:8dquihocieiunus  fumatinullum  uenenum  nociturum 
die. Cotta  tabiofi  quoq;  canis  morfus  nuclei  a ieiuno  homine  commanducati  illa  9 
ptafenri  remedio  effe  dicunt''.  Nuces  auellana  capitis  dolotem  faciut  SC  iflamauonc 


ftomichi:e;^mguedim  corporis  confemnt  plus  5 fit  uerifimile.Toft*  « diMlatio. 

medentur.ruffi  quo,  ueten  tnta:  et  m aquamulfapot^.Qu.dam  adncunt  grana 

prperis.  Ali.  e paffo  bibunt.Prftacia  eofdem  ufus  et  effertus  habetrquos  p.nei  nller 
prxrerqad ferpeti^  irtus fiueedatur  fiue btbatur.Caftaneir  uehemrter frftunr  fto: 
mach.  K uems  flurtioes.  Aluumaunt.Sangumem  excreanbus  profunt.Cames  aldr 
S>  iqu*  receres  ftomachomt.l«.aluum  foluunt.Exdem  f.cca«  fiftuntrftomachoq; 
utiliores  Vrmam  cmnt.Synaciu  m dolore  flomachi  remis  in  aqua  fextanis  de' 
coquunt.  Qu.da  ad  ditn.diuteumq,  fuccu  bibunt.  Sudor  uirgx  cornu  arbons  lamfa 
ferrea  cadere  ex«ptus:  non  contingente  ligno  ill.taq,  mde  ferrugo  lapientes  lichenas 
fanat.  Arbutus  fiue  unedo  frurtum  fert  difficile  co-cortioirat  ftolacho  futile  L^rus 

ex^lfartona  naturi  habet&foh,s_:8Ccorrice:etbacas.Itaq,deco 

efoliis  prodeffe uuluis et ueftctscouenit.Illita  uero  uefpaijr  crabronumq, et  apiu  Tte 
ferpennum  uenenis  tefiftuntimaxime  fepis  dipfadis  & uipera.Ptofunt  et  menfibus 
focminatum  cum  oleo  corta.Cu  poleta  autemiqux  tenera  funt  trita  {flatiQ-es  oculorii 
cum  rutaiteftiu  cum  tofaceoicapitis  doloresiaut  cum  inno.Quin  manducata  atque 
denotata  per  tnduu  temarlibera-ta  tuffi.Eade  profunt  fufpiriistrita  cu  melle.Cortfx 
tadiciscauendusgrauidis.Ipfa  tadix  calculos  rumpit.ioanetiprodeftimbus  obolis  f 
uino  odorato  pota.Folia  pota uomitides mouent.BaccxmeTes  trahiitappofita:  ttitx 
uel  pots.Tufff  uetere  et  orthopnoea'  fana'c  bina:  detrarto  cortice  in  uino  potx.  Si  et 
febns  fitiex  aqua.aut  eligmate  ex  aqua  mulfa  aut  ex  paffo  decortai.Profat  etphthp 
fias  code  modoiac  omnibus  thotaas  iheumatifmis.Nam  et  excoquunt  pituitam:  et 
extrahunt. Aduerfus  fcorpiones  quaternx  ex  uino  bibu  tur.Epinyrtidas  ex  oleo  illita; 
er  lenngines.Et  ulcera  manantiaiet  ulcera  otisiet  futfutes.Cuns  prurigine  fuccus  bac- 
cani  emendat  et  phthiriafin.aunum  dolori  etgrauitati  inftillatut  cum  uino  uetere 
et  tofaceo.Perunrtos  eo  fugiunt  uenenata  omnia.Ptodeft  et  contra  uenenato^:  irtus 
potus. Maxime  autem  eius  laurusiqu®  tenuiora  habet  foha.Bacca:  cum  uino  ferpene 
tibus  et  fcorpionibus  et  araneis  refiftunt.Ex  oleo  et  aceto  illinunfa:  lyeni  et  iocmeri. 
Grangrenis  cum  melleretm  fatigatide  etiam  aut  perfnrtione  fucco  eo  perungi  nitro 
adierto  ptodeft.Sunt  qui  celeritati  partus  mul  tu  cdfette  pute't  radice  acetabuli  men/ 
fura  pota  in  aqua. Efficacius  recentem  q aridam. Quidam  aduerfus  fcorpionii  irtus 
decem  baccas  dari  iube't  potui.Item  et  i remedio  uua;  iacetis  quadra'tem  podo  baccajr 
fohoriiue  decoqui  in  aqua  fextanis  tnbus  ad  tertias. eamq;  calidam  garganffarc  et  in 
capitis  dolore  impari  numero  baccas  cum  oleo  edeerete  etcalfacete.  Laurus  delphice 
folia  trita  olfartarqj  fubide  peftilenria:  cdtagia  ptohibetitato  magis  fi  et  urand.Oleu 
ex  dciphica  ad  exrata  acopumqj  ad  pfrirtides  difcutiedas  neruos  laxandos  lateris  doe 
lores  fcbtefq;  frigidas  utile  ell.itead  auriu  dolotemtin  mali  punici  cortice  tepefartu. 
Folia  decorSa  ad  tertias  partes  aqus  uuam  cohibet garganffatione.potaalui dolores: 
inteftinojrq!. Tenerrima  ex  iis  trita  in  uino  papulas  pruritufqj  illita  norSibus  ptoirie 
ualet.Cxtera  lauri  genera. Laurus  alexadrina  fiue  idea  partus  celeres  facit  radice  pota 
trium  denariotu  pondere  in  uini  dulas  cyathis  tnbus.Secundas  etiam  pellitrmefefq! 
eodem  modo  pota.Daphnoides  fiue  lis  nominibusrqux  diximus  filueftns  laurus  f 
dcftialuum  foluitreceti  folio  uelando  drachmis  tciti,us  cum  faleet  hydtomelirema^ 
ducara.  Pituitas  extrahit  folium  et  uomitusrftomactto  mutile. Sic  et  baccaqnarde^ 
naue  purgarionis  caufa  fumuntur. 

DE  Myrto  fatiua  et  myrtidanoiet  de  myrto  filueftri.  Cap . x . 
j\^Yttus  fatiua  candida  minus  utile  eftmedicina  q rtfgra.Seme  eius  medetur  fanr 
i ’ jlguine  exCTeantibus.ite  contra  fungos  in  uino  potum. Odore' oris  cdmendat  yel 
pridie  cdmanducatu.item  apud  Menandmm  fynatiftufin  hoc  edunt.Datur et  dyfe< 
ti  nris  denarii  pondere  in  uino.  Vlcera  diffialia  m exttemitaribus  corporis  fanat  cum 
Uino  fubfetuefartu.Imponiturlippitudini  cum  polenta.Etcatdiacisfmamafiniftra. 


Et  cdtta  fcorpionis  {(Sus  in  meto:«  ad  ucfica:  uitia.Capitis  dolores  ec  sgilopas;ateq 
fuppuientntem  tumoribus.  Exemptifq!  nucleis  in  uino  ueterc  tntum  eruprionibus 
pituitJ-.Succus  feminis  aluum  fiftit.  Vrinas  cit.Ad  eruptides  pullulatum  pituitaq, 
cum  cretato  illinifiet  contra  phalangias. Capillum  denigrat.Lenius  fucco  oleum  efi 
ex  eadem  myrto  et  uinumiquo  nunq  febriant  .Inueteratumqj  fiUit  aluum  et  ftotua. 

chum.torminafanat.faftidiumabigit.Foliotum  arentium  farinafudotescohibetin/ 

fpctfamel  in  febri.  Vnlis  et  coeliacisiet  procidenti®  uuluatumi  fedis  uitiisiulceribus 
manantibusiigni  facto  fotuicapillis  fluentibusifurfuribusiitem  aliis  eruptionibus; 
ambullis.  Additur  quoqj  in  medicamentoiquod  alephas  uocatieadem  decaufa  quj 
oleum  ex  lis  efficacilTimu  ad  eaiqu®  in  humore  funtitanqinoreet  uulua.Foliaipfa 
fungis  aduetfantur  trita  ex  uinoicumcsra  uero  articularibus  & colledlionibus.  Eadf 
in  uino  decodla  dyfentericis  & hydropias  potui  dantur.  Siccantur  in  farina  qui  im 
fpergiturulcetibusiaut  emorrhoix.  Purgant  et  lentiginesipterygia  et  paronychiaiet 
epinyftidaicondylomata  teftesi tetta  ulcerantem  ambufta  cum  cxrato.Ad  aures  pu' 
tuletas  8C  foliis  crematis  utuntur  fit  fucco  decofilo. Comburuntur  fit  in  antidota. Irem 
cauliculi  flore  decerpti  in  nouo  fidlili  operto  cremati  in  furnoidein  triti  ex  uino.St 
ambullis  foliorum  cinis  medetur.Ingucn  ne  intumefcat  ex  ulceteifatis  ell  furculum 
tantu  myrti  habere  fecum  nec  ferro  nec  terra  contadlum.Myrtidanu  diximus  quomo" 
fieret.uulu®  prodell  appofitum  fotuietillitu.multo efficacius  fitcorticeietfolioifit 
femine.  Exprimitur  et  foliis  fuccus  molhlTimis  in  pila  tufis  adfufo  paulatim  umo 
aullcro.  Alias  aqua  cxleffiiatq;  etiam  exprelfo  utuntur  ad  oris  fedifq;  ulcera  uulua.S 
uenrns.  Capillorum  nignciamimalarum  perfofiones  purgationes  lentigmui  ei  ubf 
conlltingendu  aliquid  ell.  Myrtus  filuelltis  fiue  oxymyrfine  fiue  chamemyrfine  bac' 
ris  rubentibus  et  bteuitate  a fatiua  dillat.  Radix  eius  in  honore  ellidecoiSa  uino  ad 
renum  dolores  pota.Et  difficili  utinxiprxcipueqj  cralT®  et  grauiter  olenti.Morbo  te. 
gto  et  uuluarum  purgationi  trita  cum  uino. Cauliculi  quoqj  incipientes  afpatagoiu 
modo  in  cibo  fumptiifiC  in  cinere  codli.  Semen  cum  uino  potum  aut  oleo  aut  aceto 
calculos  ftangit.item  in  aceto  fit  tofaceo  tritum  capitis  dolores  fedatiet  potu  morbii 
tegiu.Callor  oxymytfinen  myrti  foliis  acutisiex  q fiunt  tuti  fcopiitufcu  uocauit  lad 
eofde  ufus.Ei  hadlenus  habet  fe  medians  urbana^i  atboji.Trafeamus  ad  filuelltes . 


CAII  PLYNTI  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  W 
CESIMVSQVARTVS.  PROOEMIVM. 


Medians  ex  arboribus  fduellribus. 


funt pibu!o:catetis  u«o  iumeris  prafctaneo  ueneno.quadecaufa  id  afal  Libero  pfi 
a(r,gnatur:cui  fetu  a.Surdis  etiam  temm fua  cuiq,  fut  uenenaiac  minimis  quoque 
phyllgra  coa  et  polme  mmium  falem  cibis  eximunt.Pnidulcium  faflidiu  fal  repat’ 
Hitrofa  aut  amaraiaquic  polenta  addita  rmtiganturiut  intra  duas  horas  bibi  poffit  ’ 
Qua  de  caufa  & m faccos  uinanos  additur  polenta.Similis  uis  rhodue  cteta-aT  aro.l’ 
U noftrati  concordia  ualentium.Pix  oleo  extrahitur  quando  utrunqi  pfguis  naturai^ 
eft. Oleum  folu  cala  mifcetur  quando  uttaq,  aquas  odit.  Giimi  aceto  faalius  eluit 
Atttamentum  aqua.Innumera  ptMerea  alui  qus  fuis  locis  dice'tut  alTidue.Hic  nata 
mcdicina.Hxc  fola  naturs  placuerat  effe  remedia  parata  uulgoiinuentu  facilia  ac  fie 
impendioiex  quibus  uiuimus.Poftea  fraudes  hominum  et  ingenioram  captura:  offi/ 
anas  muenere  iftasiin  quibus  fua  cuiq;  homini  uenalis  promittitur  uita.Stati  com^ 
pofitiones  6i  mixtuts  inexplicabiles  deca'tantur.  Arabia  atqj  indu  in  medio  a:fl:ima't', 
Vlceriqj  paruo  medicma  a rubro  man  imputaturicu  remedia  ucra  quotidie  paupenv 
mus  quifqj  comet.  Nam  fi  ex  horto  aut  petat'  herbaiuei  frutex  quiratutmulla  arnu 
uilior  fiet. Ita  eft  profeiSoimagnitudo  populi  romani  perdidit  ntusiuincedoqj  uicfi 
fumus.  Paremus  externis. Et  una  artium  imperatoribus  quoq;  imperat.  Veru  de  his 
alias  plura.  Lothonherbamiitemqjagyptiam  eodem  nomineulias  et  fyrtica  arbore' 
diximus  fuis  locis.  Lotos.  Gap  . ii . 

Aec  lotosiqus  fabagtaica  appellatur  a noftris.-aluum  baccis  fiftic.Rameta  Iigni 

7decotaainuinoptofuntdyfenterias:menftruis;uettigini:comitialibus.cohibe't 

et  capillum.Mitu  his  ramentis  nihil  eife  amariusifrutSuq!  dulaus.Fit  et  e fcobe  eius 
medicamentumiex  aqua  myrti  decoaafubacSa  et  diuifa  in  paftillosidyfenterias  uti^ 
lilTimumpondeteuiiftotiaticumaquscyathisttibus.  Glans.  Cap . in. 

6Lans  intnta  dunaasiquas  cacoethe  uocat  cum  falfa  axungia  fanatiuehemeti/ 
orefqj  lichenas.In  omnibus  cortex ipfecottidqj  cunica  fubiedla.Htec  decoiSa 
iuuat  iliacos. Dyfencericiseriamillinicuriuelipfa glans. eademqi  refilfit  fetprntium 
idibusitheumatifmisifuppurationibus.  Folia  di  baccr  uel  cortex  uel  fuccus  decodli 
profunt  contra  toxica.  Cortex  illinitur  decotftus  ladte  uaccino  ferpetis  plaga;.  Datur  Si 
ex  uino  dyfenterids.  Eadem  et  ilici  uis. 

DE  Coco  ilids  di  galla  Si  uifco  pilulis  gladeide  cerri  radice  Si  fubere.  Cap  .liii. 

COcum  ilicis  uulnetibus  ex  aceto  recentibus  imponit' Epiphoris  exaqua.Kocu^ 
lis  fuffufis  faguine  inftillat. Eft  autem  genus  ex  eo  m attica  fete  Si  afia  nafccs: 
celerrime  m uetmiculum  fe  mutansiquod  ideo  fcoletylon  uocantiijibatqj.Priapalia 
eius  genera  diximus.Nec  paudora  genera  galla:  fecimus:folida:pctfotatam.ite  alba: 
ngramimaiotemiminorem.  Vis  omnium  fimilisjOptima  comagena.Excrefcctia  m 
corpore  tollit.Ptofuntgingiuis  uus.Otis  exulcetationi.Cra:mata:6i  m uino  extincLe 
coeliacis idyfenterids  illinuntur.  Paronychiis  ex  melle:et  unguibus  fcabrisipreiqgiis: 
ulcenbus  manantibus:cddylomatis:uulnetibus:qua:  phagedenica  uocantur.  In  uino 
autem  decoSte  auribus  inftillanturioculis  illinuntur. Aduetfus  etupnones  Si  panos 
cum  aceto . Nucleus  commanducatus  dentium  dolorem  fedat.ite  intertriginesiSi 
ambufta.Immatursexiis  ex  aceto  pot*  lyenemconfumunt.Eardemaemanc  et  ace^ 
to  falfo  extmdLe  mcnfes  fiftuntmuluafq;  procideres. Potu  omnes  capillos  denigrat . 
Vifcum  e toboreptsdpuum  diximus  habcti.etquo  conficeretur  modo. Quidam  m 
aqua contufum decoquuntidonec innatet. Quidam commaducantes acinos  expuu t 
cortices. Optimum  eftiquod  fmecorrice  eft.-quodqtleuiifimumiextra  fuluumuntus 
porraceum, quo  nihil  eft  glutmofiusiemollitidifcutitihumores  ficcat;ftrumas  cum 
tefina  Si  cera.panos  mitigat  omnis  generis. Quidam  Si, galbanu  adiidii  t^ari  podere 
fingulomm:eoqj  modo  et  ad  uulnera  utuntur.  Vnguium  fcabridas  expellit:fi  fepte^ 
uis  diebus  foluantur.nitroqj  colluantur.  Quidam  ad  religionem  efficacius  fieri  puty 
pnma  luna  colledlum  e robore  fine  ferro. Si  tertamnd  attigerit  comitialibus  medeq. 


Cdceptum  facminarum  acliuuar£';fi  omnino  fecum  habeant.  Vlcera  commadacatu 
ipoficuqj  efficanffime  fanari.Roboris  pilul®  ex  adipe  urfmo  alopecias  capillo  replet. 
Cemfolia  ac  cortex  et  gUs  ficcat  colleiltidesifuppuratidefqj.fluiaio^cs  fiftit.Torp^es 
mdbroiji  ptes  corroborat  decodlu  eius  fot uicui  et  ifidere  expedit  ficcadis  aftrfgidifue 
paitibus.Radixcetriaduerfatutfcorpionibus.Subens  cortex  tntus  ex  aqua  calida  er 
potus  fanguinera  fluentem  ex  utralibet  parte  fiftit.Eiufdem  cmis  ex  uino  calido  fan- 
guinem  excreantibus  mangnopcte  laudatur. 

DE  Fago  et  cupteffo  U.  cedro  magnaide  cedtideigalbano.  Cap.v. 

Tj  Agi  loha  maducantut  m gfgiuarum  labiorumqj  uitiis.  Calculis  gladis  faginei 
anis  illimturiitem  cum  meile  alopeais.Cuprefli  folia  tnta  ferpentium  idtibus 
iponuaai  capiti  cii  poleta  fi  a fole  doleat.ite  ramiciiqua  de  caufa  SI  bibunt. Tellium 
quoqj  tumori  cucairato  illinut.Captllu  denigrat  ex  aceto.  Eade  trita  cu  duabus  parti, 
bus  panis  mollis  et  e umo  ammeo  fubarftaipedu  ac  netuo^i  dolores  feda't.Ptluli  ad' 
uerlus  ferpetiu  itflus  bibut". Aut  fi  eiiaat' faguisicollerftioibus  illmut.Ramia  quoq 
tenera:  tuf*  cu  axungia  & lometo  profut.Bibunt'' ex  eadem  caufa.Parotidi  et  ftrumi 
cum  farina  imponuntur.  Exprimitur  fuccus  tufis  cu  femmeiqui  mixto  oleo  caligine 
oculorum  aulert.Itcm  uidloriati  podere  in  umo  potus  illitufqi  cum  fico  ficca  pigoi 
exemptis  granis  urna  teftiii  fanat. Humores  difcutitiet  cu  fermento  ftrumas.  Radix 
cum  follis  trita  pouqi  ueficx  Si  ilranguris  medetur.et  contra  phalangtas.  Ramenta 
pota  menfes  ciunt.Scorpionum  itftibus  aduerfantut.Cedrus  magna  qua  cedtelaten 
uocantidat  picem  qua:  cedria  uocatundentium  doloribus  utdiifimam.ftangit  enim 

eosi&extrahitidolotesfedat.Cedn  fuccus  ex  eaquomodo  fleret  diximus. Magni  ad 

lumina  ufusmi  capitis  dolorem  inferret.  Defuntfla  corpora  icomipta  confeniat.Vi' 
uentia  corrumpit  mita  differentiaicumuitam  auferat  fpirantibusidefunrftifquepto 
uita  fit.  Vertes  quoqi  cortumpitiSC  animalia  necat.Ob  hoc  non  cenfeam  in  angims 
hoc  remedio  utendummeq!  in  cruditatibus: quod  fuafete  aliqui.Gurtu  dentesquoq 
colluere  ex  aceto  i dolore  timuetimiuel  grauitati  aut  uermibus  aurium  iftillate.  Pot' 
tetum  ertquod  traduntiabortiuum  fieri  in  uenereate  perfufa  umlitate.  Phthiriafes 
perungere  eo  non  dubitauenmuteq!  prungmes. Suadent  et  contrauenenum  leporis 
matini  bibere  in  pafld.Facilius  in  elephannaifi  illinatur  SC  ulcera  fordida  & exaefce- 
tia  in  iis.  Aucrtores  quidam  Si  oculorum  albugines  caliginefq!  inunxere  eo.Et  contta 
pulmonis  ulcera  cyathum  eius  forbete  lUfferunt : item  aduerfus  tmeas  .Fit  ex  ea  olei: 
quod  piffeleon  uocant:uehementiotis  ad  omnia  eadem  ufus.  Cedri  fcobe  ferpentes 
fugati  certum  ertiitem  bacas  tntis  cum  oleo  fiqui  perungant.Cedndes  hoc  e frutices 
cedri  tufli  fanat.urinam  aunt.aluu  firtut.uules  ruptis  c6uulfis:fpafticrs:fttagura; 
uuluis  admoti. Cotra  lepores  mannos  eadeiqux  fupracolletrtidibus  iflamatioibufq. 
De  galbano  diximus  neqj  humidum  neqj  aridum  probatunfed quale  docuimus.Pet 

fe  bibitur  ad  tuflim  uetctemifufpina:  rupu  conuulfa. Imponit  ifchiadicisilatens  do 
loribus:panis:futunculis:cotpon  ab  offibus  recedcti.Sttumisiarticulo^i  nodisidetiu 
quoq:  dolonbus. Illinitur  et  cum  meile  capitis  ulcenbus. Purulentis  ifiidituraunbus 
cum  rofaceoiaut  nardo. Odore  cominalibus  fubuenit:&  uulux  m ftrangulatuiK  no' 
machi defedtu. Abortus  non exeutes  trahit  appofitu  uel  fuffitu.item  ramis hellebon 
circunlitum  atque  fubiedum.Serpetes  nidore  urentium  fugati  diximus. Fugiunt 

perunirtos  galbano.. Medetur  Sdafcorpionepercuflis. Bibitur  et  indifficilt  partu  a * 

magnitudine  m uini  cyatho:uuluafqj  conuetfas  corrigit.In  myrtha  autem  et  in  umo 
mortuos  partus  extrahit.  Aduerfatut  Si  uenenis  maxime  toxicis  cum  myrtha  flt  umo. 

Serpentes  oleo  fic  fpondylio  mixto  tadlu  necat. Nocere  urmx  exirtimatut. 

DE  Hamoniaco  Si  ftyraceiSC  fpondylio  Si  fphano:6C  terebintho  Si  chamepitet 

Spiao  et  refinis  et  picea  et  lentifco.  Cap.  vi . ii  If  r' 

Imilishamoniaa  natura  atque  lachrymx.pbandx  ut  diximus.mollitica  aci. 


uifus  in  collyriis  conuenit.pturitum:ricatrices;albuoines 

oculorum,  tollit,  den^cmtn  dolores  fedariefficaaus  accenfum.  Prodell  difpnoicis- 

pleureticis:pulmombus;uef.as:unnxcruentai:lyen,:.fchiad,cispotum.Sicecaluum 

foluit.  Articulis  & podagrx  cu  pari  podere  picis  autcairai  et  rofaceo  codum  Maturat 
panosiextrahitclauos  cum  melle.Sic  et  duncias  emollit.  Lyeni  cum  aceto  et  cera  cy. 
ptia  uel  rofaceo  efticaciaime  iponimr.UlTitudi-es  perugi  cum  aceto  et  oleo  exieuoq, 
nitro  unie.  Et  ftytacis  natura  m petegnnis  atbonbus  diximus.  Placet  prster  illa  q ule 
diximusimaxime  pmguisipurus.-albicannbus  fragmentis.  Medetur  tulTi-faucibus- 
pedons  uitiismulua  prsclufsiduriciaue  laboran.Cit  menfes  potuiappofituq,  aluii 
mollit.Inuenio  potu  modico  triftiaam  animi  refolunlatgioreco-trahi.Sonitus  aurm 
emendat  infufuiftrumas  illitu  neruorumqj  nodos.  Aduerfatut  uenenis;  qui  frigore 
nocentildeo  8C  cicuti.Spondylion  una  demonllratum.Infuditur  capinbus  phtene/ 
ticprumiet  lethargicorum.item  capitis  doloribus  longis.Cu  uetere  oleo  bibitur  et  in 
lonneni  uitiisimorbo  regioicomitialibusiotthopnoicisiuulua^i  fttangulatione.qbus 
et  fuffitu  prodell, aluum  mollit.  Illinitur  ulcenbus  ferpenribus  cd  ruta.Ros  aunbus 
purulenns  efficaciter mfdditur. Sed  fuccui  cd  exprimit: in tegddus  eftiquoniam  mire 
appentur  a mufcis  & fimilibus.  Radix  derafa  et  in  fillulas  comebla  callum  earum  de' 
rodit.  Aunbus  quoqi  inftillat  cum  fucco , Datur  et  ipfa  contra  morbum  tegium:et  in 
locineris  uinotas  uulua^r.Capillos  cnfpos  faat  pddlo  capite.Sphagnos  fiue  fphacos 

fiuebtyon:etigallia(utmdicauimu,s)nafcicut;uuluisinfidentidutilis.Item  genibus 
Kfceminum  tumoribus  mixtus  naftutcio  et  aqua  falfa  tritus.  Cumuino  aut  refina 

fuccus  potus  urinam  pellit  celerrime.  Hydropicos  inanit  cum  uino  et  iunipero  tntus 
et  potus.Tetebinthi  folia  et  radix  colledaonibus  impondriDecoaium  eoji  ftomachd 
firmat.Semen  in  capitis  dolore  bibitur  m umo;&  contra  difficultatem  urina:.  Ventre 
leniter  emollit.  Venerem  excitat.Picei  dC  laticis  folia  trita  dC  decobla  in  aceto  dennd 
dolori  ptofunt.Cinis  cotticd  intertngmi  &ambuftis. Potus  alud  fillit.urina  mouet. 
fuffitu  uuluas  corrigit.  Picea:  folia  pnuatim  & locineri  utilia  funt  drachma:  pondete  i 
aqua  mulfa  pota.Siluas  eas  duntaxatiqua:  picis  refiniqi  gratia  radunturiunliffimas 
elfe  phthificis:aut  qui  longa  sgritudine  non  recolligunt  uires;faris  conftat.et  illum 
cili  aera  plus  ita  q nauigationem  igyptiam  proficeteiplus  q laiffis  herbidos  p motid 
idiua  potus.Chamepitis  latie  aiuga  appellatldKitutqj  propter  abortus  ab  aliis  thus 
terra. Cubitalibus  ramis:flore  pinus  et  odore.  Altera  breuiorSimcutuifimilis. Tertia 
eodem  odore;&:  ideo  nomine  quoqjparuula  collicola:ctaffitudinedigitali:foliis  fca' 
btis:exilibus:albis:in  petris  nafccs. omnes  herbiifed  propter  cognatione  nominis  nd 
differendi. Profunt  aduerfus  fcorpionum  i(ltus:item  ioaneri  illiti  cum  palmis  aut 
cotoneis. Renibus  et  ueficx  decoiffum  earum  cum  farina  hordeacea.  Morbo  quoqj  te' 
gio6C  urini difficultanbusexaquadecoiffibibunf.Nouiffima  cdtra  fetpentes  ualet 
cum  melle.Sic  et  appofita  uuluas  purgat. Sanguinem  defatum  extrahit  pota. Sudo' 
res  facit  peruniffis  ea.Peculiatiter  renibus  utilis  eff.  Fiunt  ex  ea  et  hydtopiris  piluix  cd 
ficu  aluum  trahentes. Lumborum  quoq;  dolorem  uiiffotiati  pondere  in  uino  finiciet 
tuffim  recentem.  Mortuos  partus  ex  aceto  coilla  pocaqj  eiicere  protinus  dicitur.  Cum 
honore  & pityufa  fimili  de  caufa  dicetut:quam  quidam  in  titymalli  genere  numerat. 
Ftutexeflfimilis  picexiflore  patuo  purpureo. Bilem  et  pituitam  p aluum  detrahit. 
Radix  decodli  hemina  aut  feminis  lingula  in  balanis. Folia  in  aceto  decodlaifurfures 
cutis  emendant. Mammas  quoq;  mixto  ruti  decodloiSi  cotmina:et  ferpentid  idlus: 
et  m cotum  colleillioes  incipientes. Refinam  e fupradiillis  arboribus  gigni  docuimus: 
et  genera  eius  et  nationes  in  rationi  uini  ac  poflea  in  arbonbus. cuius  fumi  fpecies 
dui  ficcaet  liquida. Siccaiqui  e pinu  et  picea  fit.  Liquida  e terebintho:larice:letifco: 
cupreffo.nam  et  ei  ferunt  in  afia  et  fyria.  Falluntur  qui  eandem  putant  effe  e picea 
atq;  lance.Picea  enim  pinguem  et  fuccofam  fundit.latix  gcaalem  ac  mellei  liquoris 


uirus  redolentem.  Medici  liquida  rato  utuntur  et  m ouo  fcre.Larice propter  tulTim 
ulceraqj  uifcetum.Ncc  pinea  magnopere  in  ufu.Catetif  non  nificodlis. Et  coquendi 
generantis  demonftrauimus.In  arborum  differe'tia  placet  terebinthuia  odoratiffima 
atqj  l.-uiffima  nationu  cypria  & fyriaca  utraqi  mellis  artiri  colore.Sed  cypria  carnofi/ 
ot;  ficciorq;.In  ficco  genere  qusrunt  u t fit  candida: pura;  perlucida.  In  omni  autem  ut 

montana potiusqcampeftnsiitemaquiloniaqab alio uento.  Refoluitut  tefina  ad 

uulnerum  ufus  &C  malagmata  oleotin  potiones  amygdalis  amans.  Natuia  in  mededo 
contiahete  uulneraipurgarerdifcutere  colleflionesntem  pedlotis  uitia.Therebiihina 
illinitur  Si  eadem  calida  membrorum  doloribus  fpaftirifq)  illinitur  tn  foleitotifque 
corporibus.  Mangonum  maxie  cura  ad  gracilitatem  emendandamifpatiis  italaxa'tiu 
cutem  per  fingula  membraicaparioraqj  aborum  facienda  corpora.  Proximum  locu 
optinetelentifco.Ineftei  uisaftnngendi.Mouetetantecaterasurinam.Reliquaue' 
trem  emolliunt.cruda  concoquunt.tuffim  uetetem  fedant.  Vulu®  onera  extrahunt 
ctia  fuffitx.Priuatim  aduetfantut  uifco.Panos  et  fimilia  cum  feuo  taurino  & meile 
fanant. Palpebras  lentifrina  commodatiffime  replicat.  Fradlis  quoque  utilifTimaiet 
aunbus  purulentisiitemin  pruntu  genitaliu. Pinea  capitis  uulneribus  optiemedet. 

DE  Pice  fpiifa  8i  hquida:  & palimpiffaiac  pi(rafphaltos:&  zopilTaiet  radaiet 


lentifco.  Cap.  vii . 

Pix  quoque;  unde  & quibus  conficeretur  modisiidicauimus.Et  eius  duo  genera. 
SpiITum  liquidumqj.SpilTa^i  utiliffima  medicina;  eft  brutia;quoniapfguifffa 
& refmofiffima;  utrafqj  ptaibet  utilitates.  Ob  id  magis  rutila  q caeterre.  Id  cni  quod 
in  hoc  adiiriuntrex  mafcula  arbore  meliore  effeino  arbitror  polle  intelligi.Picis  nata 
excalfarinexplet.Aduerfatur  priuatim  cetafta;  morfibus  cum  polenta.item  agina: cij 
melle.DiIhllationibus  Si  fternutamentis. Pituitis  aurium  ifuditur  cia  rofaceo. Illimi' 
cum  cmraXanat  lichenas.aluumfoluit.Excreationespedlorisadiuuarcligmateaunb 
lita.Tonfillis  cum  melle.Sic  et  ulcera  purgat. Explet  cum  uua  palfa  & axungia.&r' 
bunculos  purgat.-etputrefcentia  ulceta.Qu.E  ueto  ferpunt  cum  pineo  cortice  aut  fui; 
phure.Phthiftcis  etiam  cyathi  menfura quidam  dederuntiet  contra  uetetem  tulTim. 
Rhagadas  fedis  Si  pedum;panofq!r8i  ungues  fcabros  emendat.Vuluatduricias&co'' 
uerfiones  odoreiitem  Icthargicosiftrumas.Item  cum  fanna  hotdeacea  Si  pueri  ipubis 
unnadecodlaad  fuppurationem  pducic.St  ad  alopecias  ficca  piceututur.Ad  mulie^ 
mammas  brutia  ex  uino  fubferuefaifta  cum  poline  farraceo  qcalidilfimis  impofms . 
Liquida  pix  oleuqnquod  pilfeleon  uocantiqueadmodum  fieretidiximus. Quidam 
Iterum  dccoquuntiflC  uocant  palimpiffa. Liquida  angina:  perunguntur  intus  & uua. 
Ad  aurium  doloresiclatitatem  oculorum;oris  rircunlitidesifufpiriofasiuuluasituffi 
uecerem.  Et  crebras  excreationes  ped:ons:fpafmoflremores;opifthotonos:paralyfes; 

neruo^i  dolores  praflantilfimum.  Ad  canum  Si  iumenro^  fcabiem.Eft  Si  pilfafphal- 
tos  mixta  bitumini  piceinaturaliter  exapolloniatarumagro.  Quidam  autem  iph 
mifcent.pr.tcipuum  ad  fcabiem  pecorum  remedium.  Aut  fi  fixtus  mammas  la:fe' 
rit.Maturum  optimum  exeoiquodcum  fetuetnnnatat.  ZopilTam eradi nauibus 
diximus  caita  manno  fale  macerata. Optima  hac  a tytocinio  nauium.  Additur  autem 
in  malagmata  ad  difcutiendas  colledliones.Tada  decoda  in  aceto  dentium  dolores 
efficaciter  colluunt. Lentifri  Si  arbores  Si  femen  et  cortex  et  lachtyma  unnam  ciunt . 
aluum  fiftunt. Decorium  eo^i  ulcetibus  qua  fetput  fotu. Illinitur  in  humidis  etigm 
facro.gingiuas  colluit. Folia  dentibus  in  dolore  atterunf.  Mobiles  decorio  colluurur. 
Capillum  tingunt. Lachryma  fedis  uitiisptodefticum  quid  ficcari  excalficriue  opus 
fit. Decorium  et  e lachryma  ftomacho  utileturiii  et  unnam  mouenstquod  et  capitis 
dolori  cum  polenta  illinitur. Folia  uero  tenera  oculis  inflammatis  illinunt. Ite ma  i' 
ce  lentifri  replicandis  palpebris;et  ad  exterendam  cute  in  facie  et  fmegmata.Adni 
Si  fanguinem  teiiciriibus: tuffi  ueteci;et  ad  omnia  quauis,  Medet  et  atttitis  parti  u 


naeoleo  t fem.«.us  «nr®  mmo:f.ue  foI,«  ex  oleo  Jecoituifiuc  cu  aq  uml.a 

foueantur.Sao  Democntu  mecfiai  m ualitudine  conndi*.M.Seruii.,conrirfi 

1"'  Xo  pafcebrr"“"  “Ptariimjquas 

'de  ^‘«^«“^^f^^^^cereetalbapopoloetulmoettdiaetfambucoetm^^^ 

f^Latimaduetfan£oroefpen.liombus.PJuheammmumopote.x.m^ 

JL  ^ f“tp>onum  uenems:ambuftB  tufsLt  cum  aLo  acri 

n,ag,fq!  fcylEtino  fangume  omnem  f.ftuntiac  lenng,nem  K catanomata.Meladnas 
quoqj  ueteres  add.to  melie  emendant.Fol.a  & cortex  ill.nuntut  coUedlidibus  & fuo^ 
puratioibus;8£deco<aum  eoram.Cortcx  autem  m aceto  dentium  remedium  i Folia 
eorum  tenernma  m mno  albo  decoifta  oculorum.Unugo  foliotu  et  auribus  & oculis 
mutilis.Cinis  pilulapr  fanat  ambufta  igni  uel  ftigore.Cottex  e uino  fcorpiona  iiftus 
leftinguit.Fraxmus  quam  uim  aduerfus  fcorpiones  haberetifdicauimus.  SemS  folus 
eius  inefliqux  medentur  locmeris  etlatens  doloribus  in  uino.  Aquam  qux  fubit  cute 
excrahunt.  Corpus  obefum  leuat  onere  fenfim  ad  maaem  reducentia  iifdem  folus  ci 
uino  tritis  ad  uinum  portionemiita  ut  puero  quinqj  folia  tribus  cyathis  dentur  Ro^ 
buftiohbus.viiJohaqumqj  cyathis  uini.Non  omittendum  tamenca  eius  et  fcobem 
a quibufdam  cauenda  pradici.  Acens  radix  co"tufa  lodncns  doloribus  utiliffie  iponit'’. 
Populi  alb^uuaru  in  unguentis  ufum  exporuimus,G>rtex  potus  irchiadicis  ec  fttan^ 
guna:  prodeft.Foliorum  fuccus  calidus  aurium  dolori.  Virgam  populi  m manu  tene'^ 
tibus  intertrigo  no  metuatur.Populus  nigra  efficacifrima  habetur  qucicretanafat". 
Comitialibus  femen  ex  aceto  uule.  Funditiilaet  rcfinamexiguamiqua  utuntur  ad 
malagmata.Folia  podagns  m aceto  decorata  imponunf.Humor  ecauis  populi  nigrae 
effluens  ueirucas  papulafqj  exattritu  odoratus  tollit.Populi  ferunt  in  foliis  guttam: 
ex  qua  apes  propolin  fariunt.Gucta  quoqj  aqua  propolis  ex  aquaremediii  qefficax 
efl.  Vlmi  &C  folia  et  cortex  et  rami  uim  habent  fpiffandi  et  uulnera  con trahendi. Cor^ 
ticis  utiqj  interior  tiha  lepras  fedat:et  foliaexaceto  illita. Corticis  denarii  po'dus  potu 
in  hemma  aqua  frigidaialuum  purgat.Pituitafqj  &aqs  pnuatim  trahit. Impomc& 
collediombus  lachryma.Et  uulneribus  ambuftifqj  decotflo  fouere  ptodeft.  Humor  i 
folliculis  arboris  huius  nafcens  cuti  nitorem  induat:  faaemqj  gratiore  praPat-Caulri 
euh  foliorum  primi  umodecoifti  tumores  fanantjextrahuntquepec  fiftulas.  Idem 
praftant  et  tili®  cortices.  Multi  corticem  commanducatum  uulneribus  utiliffimum 
putant.folia  trita  aqua  afperfa  pedum  cumori.Humorquoqj  e medulla  uti  diximus 
caftrata  arboris  effluens:capillum  reddit  capiti  illitus:defluetefqj  cdrinet.  Arbor  tilia 
leniter  tufaad eadem  fere  utilis  efl:  atqj  oleafter.Folia  autem  tantum  in  ufu.&  ad  m-' 
fantium  ulcera  in  ore.&  commanducata  et  decofta  urinam  ciunt.mefcs  fiftut  illita, 
fanguinem  pota  dettahut.  Sambucus  habet  alte^  genus  magis  filueftreiquod  grarci 
chameatitenialii  hellon  uocant  multo  breuius.Vtnufqj  decodtum  in  uino  ueteti  fo- 
Iiomm  uel  feminis  uel  radias  ad  t^athos  binos  potum  ftomacho  inutile  efl:;aluo  de^ 
trahens  aquam. Refrigerat  etiam  mflammarioncimaxime  recentis  ambufti.Et  canis 
morfum  cum  poleta  mohlTimis  foliorum  lUicis. Succus  cerebri colledidesipriuatfq; 
membran«:qux  arca  cerebrum  eftilenitmfufus.Acinieiusinfirmiores  q reliq  ngiit 
^pillum  poti  acetabuli  menfura.Vrinamouec. Foliorum  mollilTima  ex  oleo&  fale 
eduntur  ad  pituitam  bilemqj  detrahendam.  Ad  omnia  efEcadorqua:  minor.  Radiris 
«us  m uino  decodti  duo  cyathi  poti  hydropicos  exinaniunt.  Vuluas  emolliunt.  Has 
et  foliorum  decofto  ifidenuum. Caules  teneri  minons  fabud  in  patinis  codi  aluum 
loluunt.Refiftunt  folia  et  ferpentium  idibus  in  uino  pota.Podagris  cu  feuohitdno 
uenementerprofunt  cauliculi  illiti.Iidemquemaquamaceraturiucea  fparfapulices 
tt‘icentur.Foliorum  decoido  fi  locus  fpargatutimufc»  necatur. Boa  appellat  morbus 


papularum  cum  rubent  cotpora.fambud  ramo  uerberatur.  Cortex  interior  tritus  ex 
umo  albo  potus  aluum  foluit.Iuniperus  uel  ante  extera  omnia  excalfacitiextenuats 
cedro  aiTimilis.Et  eius  duo  genera.altera  maior:altera  minor.  Vtraqj  accenfa  ferpries 
fugat.Semenftomachipciiloris  lateris  doloribus  uole.Inflammationes  aigotefq,dif, 
cutic-Tuffes  concoquit  et  duricias.lllitum  tumores  fiftit.Item  aluum:bacis  ex  uino 
nigro  potisritem  uentris  tumores  illitis.Mifcetur&aridoris  oxyporis.  Vrinas  cit.IHi/ 
nitur  et  oculis  in  epiphoris.  Datur  cduulfis  ruptis:  torminibusmuluisrifchiadicis 
umo  albo  potum  pilulis  quaternis  aut  decodis  uiginti  in  uino. Sunt  qui  &pungant 
corpus  e femine  eius  in  ferpentium  metu. 

DE  Salice  & amerina  & uitilibus  et  eriftro 

S Alicis  fruifhis  ante  maturitatem  in  araneam  abit. Sed  fi  prius  colligat':fagume 
rciiactibus  prodeft.Corricis  e ramis  pnmis  emis  clauum  & callum  aqua  mixta 
fanat.  Vicia  curis  in  facie  emendat:magis  admixto  fucco  fuo.Eft  autem  mugenem.. 
Vnu  arbor  ipfa  exudat  gummi  modo.  Alteru  manat  in  plaga  cum  flore  cxcifo  cortice 
trium  digitorum  magnitudine. Hic  ad  purgada  qux  obftent  ocultsritem  ad  rpiffada 
qux  opus  funticiendaqj  urinam:&  ad  omnes  colledhones  intus  extrah«las.  Tertius 
fuccus  eft  detruncatione  ramorum  a falce  diftillans.Ex  iis  ergo  aliquis  cum  rofaceo  f 
calice  punicocalfaiftus  aunbus  infunditur.  Vel  folia  coifla  & cum  exra  trita  iponunri 
item  podagrids.Corrice  et  foliis  in  uino  decotflis  foueri  neruos  urihfTimu.Flos  tritus 
cum  follis  furfures  purgat  in  facie.Folia  contrita  et  pota  intemperantia  libidmis  co' 
ercencratqj  m tocti  aufenic  ufu  fxpius  fiipta. Ametinx  nigrx  feme  cii  fpuma  argen 
pari  pondete  a balneo  illitum  pfilochtii  eft.Nd  multum  a falice  uitilium  ufu  diftat 
uitexifoliorum  quoque  afpeiftumifi  odore  gratior  effet.fedgrxciligon  uocantialii 
agnonrquoniam  rnatronx  in  thefmophoriis  athenienfium  caftitatem  cuftodides  iis 
foliis  cubitus  fibi  ftemut.Duo  genera  eius. Maior  in  arborem  falicis  modo  affurgit. 
Minor  ramofa  foliis  candidionbus  lanuginofis. Prima  arborum  florem  mittit  cum 
purpureoiqux  et  candida  uocatur.Nigraiqux  tantum  purpureum.Nafcunt"  inpa^ 
luftribus  campis. Semen  potum  uini  quedam  faporem  habctiet  didtur  febres  folue^ 
te. Et  cum  ungatur  oleo  admixtum  fudorefacerc:fic  et  lafTitudines  diflbluere.Vrina 
ciunt  et  menfes, Caput  tentant  uini  modomam  et  odor  fimihs  eft.Inflatides  pellut  i 
mfenora.aluum  fiftunt.Hydropids  6clyenibusperqutiIe8.Ladtis  ubertatem  faaut. 
Aduerfanturuenenis  ferpenriumimaximc  qux  frigus  inferunt.  Minor  efficaaor  ad 
ferpenres. bibitur  feminis  drachma  in  uino  uel  pofcataut  duabus  fclioru  tenemmo' 
rum. Illinuntur  5C utrxqj  aduerfus  araneorum  morfus  uel perundhs  tantu.  Suffitu 
quoqjauc  fubftratu  fugant  uenenata.  At  uenerex  rei  impetus  inhibent.  Eoqj  maxie 
phalangits  aduerfantunquorum  morfus  genitale  exatat. Capitis  dolorem  ex  ebriera'' 
tc  fedanc  cum  rofaceo  flos  teneriq?  cauliculi.Seminis  decodlum  uehcmetiorc  capins 
dolorem  diffoluit  fotuiet  uuluam  etiam  fuffitu  uel  appofitu. Purgat  aluum  cu  pu-' 
legio  meile  potum. Vomicas  panofqjdiffiale  edeoquentes  cum  farina  hordeacea 
mollit. Lichenas  lentigines  cum  aphronitroSd  aceto  femen  fanat:ct  oris  ulcera  et 
eruptiones  cu  meile. Teftium  cum  butyro  et  foliis  uirium»Rhagadas  fedis  cum  aqua 
illitum.  Luxatis  cum  fale  et  nitro &cxra  &feminc&  folio.  Additur  in  malagmata 
neruorum  & podagras. Seme  inftillatur  in  oleo  decotfhim  capiti  in  lethargia  & phre^ 
nefi.  Virgam  qui  m manu  habeant  aut  cincitumegantur  intertriginem  fenrire.Ericcn 
grxa  uocant  fruticem  non  multum  ab  ilice  differentem  colore  roris  marim:&  pene 
folio. Hoc  aduetfari  ferpentibus  tradunt.Genifta  quoque  uinculi  ufu  prxftac. Flores 
apibus  gratilTimi.Dubito  an  hxc  fitiquam  grxei  aucftores  fparton  appellauere:cum 
ex  ea  lina  pifcacoria  apud  cos  faiftitari  docuerim.Et  nunquid  hanc  defignauerit  Ho' 
merusicum  dixit  nauium  fparta  diffoluta.''Nondum  eni  fuiffe  africanum  uel  hifpa' 
num  fpartum  in  ufu  certum  eft.  Et  cum  futiles  fierent  nauesdino  tamen  nd  fpart® 


unq  futas.Semen  ousiquodgrsd  eodtnomine  appellantiin folliculis palTioIotum 
„codo  nafcens:purgatheUcbonu.cedrachma&cWy.a  potam  aqua  mulfx  cyathi 

quattuor  mums  Ramis  fim.hter  ftondc  maceto  maceratis  pluribus  diebus  & tufc 

fuccum  dant. fchiadias  utilem  cyathi  unius  potu.  Quidam  manna  aqua  macerare 
malunt.a:  infundere  clyfterc.Perunguntur  eodem  fucco  ifchiadia  addito  oleo  Oui/ 
dam  ad  ftrangutia  utuntur  femme.Gemfta  tufa  cum  axungia  genua  dolentiafa^t 
Myricen  quam  «« carice  uocat  Leneus  fim.lem  fcopis  amermis.Sanari  dicit  ea  cate 
cinomata  1 umo  decoda  tritaqj  cum  meile  illita.  Arbitrantur  quidam  ha-c  elfe  tama/ 
ncani.Sed  ad  lyenem  pracipua  eftif.  fuccus  erus  exprelTus  in  umo  bibatur.  Adeooue 
mirabdem  eius  antipathiam  cotta  folum  hoc  u.fcerum  faciuntiut  affirment -f.  ex  ea 
alueis  facSis  bibant  fues.-fme  lyeneinuenin.a:  ideo  hom.n.  fplenetico  abd  potumai 
dant  in  uafis  ex  ea  fadlis.Grauis  autem  audtor mediana  u.rgam  ex  eadem  Lidam- 
ut  ne9  tertam  neq,  fertum  attingeret: fedate  uenttis  dolores  alTeuerauit  ipofitam-im 
ut  tunica  aniSuqj  corpori  appnmetet'  Vulgus  mfcelicem  eam  arborem  appellat’ut 
dmmusiquoniam  n.h.l  feratmec  feratur  unq.Connthus  & qu*  drea  eft  rSo  brian 
eam  uocac.Eiufque  duo  genera  facit,  filueflrem  plane  fterilemialteram  mieford  Hxc 
fert  m aigypto  fytiaque  enam  abundanter  lignofum  frudtum  maiorem  galla-  afpeie 
guftu.quo  media  utuntur  uice  gallx;&  m compofitionibusiquas  anthetas  uocant 
Lignum  autem  Bi  flos  Bc  folia  3i  cortex  m eofdem  ufus  adhibdcur  quanq  remifTiora 
Datur  fangumem  relinentibus  cortex  tntus:&  contra  profluu.afcemmaru-cailiac.s 
quoque.Ide  tufus  impofitufqj  colledliones  omnes  inhihet.Foliis  exprimitur  fuccus 
Ad  hac  eadem  & i umo  decoquutur.  Ipfa  ueto  adiedla  meile  gtangrenis  illinunt".  De/ 
coftum  eorum  in  umo  potum  uel  impofitum  cum  tofaceo  BC  exn  fedat.  Sic  et  epi/ 
nyididas  fanat.  Ad  dentium  dolorem  auriumque  decodtum  eorum  falutare  eftiradix 
ad  eademifimiliter  folia. Hac  amplius  ad  ea:qux  ferpunt:imponuntur  cum  poleta. 
Semen  drachma  pondere  aduerfus  phalangias&  araneos  bibitur.Cumalciha  uero 
piguifumnculis  tmponitut.Efficaxac  contra  ferpentiuidtus  ptxterqafpidu.Necno' 
morbo  regio:phthitiafi:lendibufque  decodtum  infufum  prodeft. Abundantiamque 
mulieru  fiftit.Cinis  atbons  ad  omnia  eadem  ptodeftifi  bouis  caftrati  urina  imifcMt" 
uel  m potu  uel  in  cibo  uenerem  finin.Catboqj  ex  eo  genere  urina  ea  reftidfus  in  ubra 
cddif.Idecu  libeat  accedere  refoluit'  Magi  et  id  ex  fpadonis  fieri  urina  tradidetflt. 

DE  Virga  fanguinea  BC  filere  Bc  liguAroid;  alno:et  edera  BC  cyftho:ac  ciffo.-et  ety/ 
thtanoiac  chamecifldiet  milace:et  de  clematida.  Cap.  x . 

l^rEc  uiiga  fagumea  foeliciot  habetur.  Girtex  eius  intehor  dcatricesiqus  ptafana/ 
I >1  uere  aperit. Siletis  folia  illita  fronti  capitis  dolores  fedant.Eiufdem  feme  tritu 
m oleo  phthitiafes  coetcet.Setpentes  et  hunc  fruticem  tefugiunt.-baculuqj  ruftin  ob 
id  ex  eo  getunt.  Liguftrum  eade  arbor  eftiqua  in  oriente  cyptos.fuos  in  europa  ufus 
nabet.Succus  eius  netuis  articulis  algotibus:folia  ubiqj  ueteri  ulceri  cum  fahs  mica ; 
et  oris  exulcerationi  profunt,  Adni  contra  phthitiafiniitem  contra  intertnginesifo/ 
liiuc.Sanantet  gallinaceorum  pituitas  acini.  Folia  alni  ex  feruenri  aqua  cernffimo 
remedio  funt  tumori.Heders  genera.xx.demonftrauimus.Natura  omniu  i medicia 
anceps. Mente  tutbatiet  caput  purgat  largius  pota.Neruis  intus  nocet.  Iifdem  netuis 
whibita  foris  ptodeft.Eade  natura  qux  et  aceto  ei  eft.Omma  genera  eius  teftigeta't . 

unam  ciunt  potu. Capitis  dolorem  fedat:prxcipue  cerebtotcontinentiq;  cerebrum 
incbrana  utiliter  mollibus  impofitis  foliis  cii  aceto  et  tofaceo  tritis  etdecotSis  addito 
poflea  rofaceo  oleo.Hlinuturautcmfrontietdecodlo  eorum  foueturosicaputq;  per/ 
angitur.Lyeni  et  pota  et  illita  ^funt. Decoquuntur  et  contra  horrores  febnuierupti/ 
onefq-  pituitxtaut  in  uino  terunt". Corymbi  quoqi  poti  uel  illiti  lyenefanat.-iocmera 
anteni  ilIiti.Trahunt  et  menfes  appofiti. Succus  hedene  tedia  narium  graueolentiaq; 
"nendatiptxcipue  albat  fatius.Idem  infufus  naribus  caput  putgat.Efficaaus  addico 


tiuro.Infunditur  eria  pumlenris  aunbus  aut  doletibus  cum  oleo.Cicatricibus  quo,j 
decorem  facit. ad  lyenes  efficadot  albs  eft ferro  calefadhis.Sattfqj  elt  arinos  fex  i u(n{ 
cyathis  duobus  fumi.  Adni  quoqj  ex  eade  alba  terni  in  aceto  mulfo  poti  tineas  pellut. 
In  q ua  curatione  uentti  quocj  ipofuiffe  eos  utile  eft.  Hedetauquam  chtifolanon  ap/ 
pellamusibads  aurei  coloris  uiginti  in  uini  fextario  ttitis  ita  ut  terni  cyathipotenturi 
aquamiqua:  cutem  fubieritiper  utinam  educit.  Etafiftratus  eiufde  adnos.v.tntos  m 
tofaceo  oleoicalefatftofqj  in  cortice  punico  inftillauit  dentium  dolon  a contraria  au' 
te.  Acini  qui  croa  fuccum  habentipncfumpti  potu  a crapula  tutos  praiftant.Item 
fanguinem  excreantes  aut  torminibus  laborantes.  Heders  nigra:  candidiores  co' 
tymbi  pon  fteriles  etia  uiros  faciut. Illinitur  decoifta  in  uino  omnium  ulceru  getim; 
etiam  fi  cacohetx  fint.Lachryma  hederx  pfilothrum  eftiphthiriafinquc  tollit.  Flos 
cuiufcuqj  generis  tnii  digitorum  carptu  dyfentericos  et  aluum  citam  emendat  i uino 
auftero  bis  die  potus.Et  abufHs  illinitur  utiliter  cu  exra. Denigrant  capillu  corymbi, 
Radicis  fuccus  in  aceto  potus  cdtta  phalangias  prodeft,Huius  quoqj  ligm  uafe  fple, 
neticos  bibentes  fanari  inuenio,Et  aanos  tetunt:moxque  combumnc,et  ita  illinunt 
ambufta  prius  perfufaaqua  calida.  Sunt  qui  et  mddantfucci  gtatia.eoq;  utantur  ad 
dentes  erofos.ftangiqi  tradunt  proximis  csra  munms  ne  Isdantur.  Gummi  enam  i 
hedera  quaruntiquod  ex  aceto  utiliffimil  de'nbus  promittunt.Grxci  uicmo  uocabu/ 
lo  cifthon  appellat  fruticem  maiord  thymo  foliis  ocimi.  Duo  eius  gna.  Flos  mafculo 
tofaceus .-focmina:  albet. Ambo  profunt  dyfentencis  & folutionibus  uenms  in  uino 
auftero  trinis  digitis  flore  captoifii  fimiliter  bis  die  poto.  Vlceribus  ueteribus  &i  ani' 
buftis  cum  caira-k  per  fe  ons  ulcetibus.Sub  his  maxime  nafcitur  hypocifthosiquam 
inter  hederas  diximus.  Ciftbs  etythranos  ab  iifdem  appellatur  fimilis  hedera::co.\en' 
dictbus  utilis  e umo  potusntem  lumbis. tantamq;  uim  accipiuntiut  fanguine  utina 
detrahant.Item  chameciffon  appellant  hedera  uon  attolentem  fe  a terta.Et  hic  com 
tufa  in  uino  acetabuli  mefuralycnimcdetur.Foliaambuftiscu  axugia. Milax  quoipi 
qui  et  autophoros  cognomiaturifimilitudinem  hedeiK  habetrtenuionbus  foliis.Co' 
tonam  ex  eo  fadlam  impan  foliorum  numero  aiunt  capitis  doloribus  medeti.Quida 
duo  genera  milacis  dixere.  Alterum  immortalitati  proximum  conuallibus  opaas  ca- 
dentem. Alterum  comantibus  acinorum  corymbis  cotta  uenenata  omnia  efficarilTisi 
intantum  ut  aanorum  fucco  infantibus  frepe  ftillato  nulla  poftea  uenena  nontura 
fint.  Alterum  genus  culta  amare:8£  in  lis  gigni  nullius  effcdlus. Illam  elTe  milacem 
priore  cuius  lignu  ad  aures  fonare  diximus. Simile  huic  aliq  clematida  appellauetiit 
repentem  per  arbores  geniculatam  H ipfam.Folia  eius  lepram  purgant.Semcn  aluii 
foluit  acetabuli  menfura  in  aqua  hemina  aut  aqua  mulfa. Datur  ex  eade  caufa  8d  dff 

codlumeius.  DE  Harundme&papyroi&hebenoi&rhododendroiderhufri 

K hydro'.8i  canchry  6cfabina:8i  felagine:&  famuloifi:  gumi  medids.  Cap^  xi . 

Arundinis  genera.xxix.demonftrauimusino  aliter  euidentiorerllanata quam 

* continuis  iis  poluminibus  ttadlamus.Siquidem  harudinis  radix  cdtrita  etim' 
pofira  filicis  ftirpem  corpore  extrahit.item  harudinem  filicis  tadix.ex  qup  plura giu 
fecimus.Illa  qua  in  iudea  fyriaqj  nafatut  odorum  unguentotumque  caufaiunnam 
mouetcum  gramfe  aut  apii  femine  decodla.Cit  & meftrua  admotu.  Mcdet'  couuKis 
duobus  obolis  potauorineriirenibusihydropiitufti  etiam  fuffituimagifqj  cu  tefina . 
Furfuribus  ulceribufqj  manatibus  cum  mytrha  radix  decodla.  Excipif  et  fuccus  ems, 
fitqj  elaterio  fimilis.Efficaciflima  autem  i omni  hatudine  qua  proxima  radici,  tni' 
cacia  et  genicula. Harudo  cypria:qui  donax  uocaturicortice  cinere  alopecias  OTcaa'- 
Item  puttefeentia  ulcera.  Foliis  eius  ad  extrahendos  eius  aculeos  utuntur.  “ _ 
et  contra  ignes  factos icolledtionefqj  omnes.  Vulgatis  harudo  extraiftoriam  ui  ha  e • 
et  recens  tufainon  in  radice  tantum.  Multum  enim  et  ipfam  harudinem  ualete  t 
dunt.  Medetut  et  luxatisiet  fpins  dolonbus  radix  in  aceto  illita.  Eadem  tecens  tnu 


aiinumo  potatucncrcm  concitat. Harundinu  lanugo  illata  auribus  obtudit  auditu. 
Cognita  res  eft  in  a^to  dc  hatundine.Papyto  prsapu®  utilitates  cum  inarueritiad 
laxandas  ficcandafqj  fiftulasiSd  in  tumefcendo  ad  introitum  medicamentorum  apiv 
cndas.Carta  qua:  fit  cxea  cremaca:inter  caufticaeft. Cinis  eius  ex  uino  potus  fomnu, 
facit.Ipl^  ex  aqua  impofitaicallum  fanat.  Nc  in  segypco  quidem  nafcif  hebenus:ut 
docuimus. nec  tradtamus  in  medicina  alienos  orbes.  Non  omittetur  tamen  propter 
miraculum.Scobcm  eius  oculis  untcemederidicut.Lignoqj  ad  cotem  truo  cu  pafTp 
caliginem  difcucit.Ex  aqua  uero  8£  radice  albugines  oculoru.Item  tuffim  pari  modo 
dracunculi  radias  cum  adiecfto  meile.  Hebcnum  media  &fter  erodentia  afTumunc. 
Rhododcndros  ne  nomen  quidem  apud  nos  inuenit  latinum . Rhododaphnen 
uocantaut  ncnum.  Mirum  folia  cius  quadrupedum  ucnenum  effe.  Hommiucro 
contra  ferpentes  prxfidiumjruta  addita  6C  e umo  pota.Pecus  etiam  &C  caprsc  fi  aqua 
bibeantiin  qua  folia  ea  maduenncimoti  dicuncur.Nec  rhus  latmum  nomen  habet: 
cum  m ufum  plunbus  modis  ueniat.Nam  &:  herba  eftfilueftris;folus  myrti  caulicii' 
iifqj  brcuibus:qucB  uenena  6C  emeas  pellit. frutex  excorianus  appellaturifubrutilus: 
cubitahsicralTitudme  digitalis. cuius  aridis  foliis  6i  malicorio  cona  pfiaunt'’.  Medici 
autem  rhoicis  ucuncuradcontufa.-itemcafliacos&fedis  ulcera:auc  qux  phagedenas 
uocantitnca  cum  meile  illita  cum  aceto. Decodlu  eorum  iftillac  auribus  purulecis. 
Fitfli  ftomachicedecodhs  ramistad  eadequxex  mons:fed  efficacior  admixto  alumie. 
lllmicurqj  eadem  hydropicorum  tumoribus. Rhus  quae  erychros  appellat:frutex  eft : 

huius  fruticis  femen  uim  habet  adftangendi  refngerandique.  Afpergicutpro  fale 
obfoniis.Aluos  foluic.Omnefqj  carnes  cum  filphio  fuauiores  facit.  Vlceribus  medet 
manantibus  cum  meile.  AfpentanlingusipercufTisiliuidisidcfquamatis  eodem  md. 
Capitis  ulcera  ad  cicacncem  celerrime  perduac.6d  foeminarum  abudantia  fiftit  cibo. 
Erychrodanus  quam  aliqui  ereuthodanum  uocant:nos  rubiam  qua  tinguntur  lanx 
pellefqj  perficiutur:m  mediana  urinam  ciet.  Morbum  regium  fanat  ex  aqua  mulfa . 
Et  lichenas  ex  aceto  illita. Et  iCchiadicosiflc  paral)  ticosnca  ut  bibentes  lauef  quotidie. 
Radix  femcnqj  trahunt  menfes.Aluum  filtunt:6t  colietfliones  difcutiut. Contra  fere 
pentes  rami  cum  foliis  imponuntur-Foliadd  capillum  tingut.Inuenio  apud  quofda 
morbum  regium  fananhocfruticeienam  fi  adalligatus  fpedietur  tantum  .Diftat  ab 
eo  qui  aliifon  uocatunfoliis  tantum  et  ramis  minoribus.  Quique  nomen  accepit 
a cane  emorfos  rabiem  fentire  non  paiitur:potus  ex  aceto  adalligatu fque.  Mirumqj 
eftquod  addituriinfaniamconfpedlo  eo  omnino  frutice  f3nan.Tigecibus6d  radicu-’ 
la  ramos  prxparaciquam  ftruthion  uocari  dixtmus  a grxas.Medef  morbo  regio  ipfa 
decodla  6C  lus  potumritcm  peiftons  uitiis. Vnnam  aec.  Aluum  roluic.&  uuluas  put^ 
gac.quamobrcm  aureum  poculum  media  uocant.  Ea  et  ex  meile  prodeft  magnifice 
adtulTim.OrthopnoexcocIeansmcnfura.Cum  polenta  uero  aceto  lepras  tollit. 
Eadem  cum  panace  cc  capparis  radice  calculos  frangitipelhtqj. Panos  difcutit  ai  fa' 
rina  hordeacea  umo  dccodta.Mifcetur  et  malagmatis  et  collynis:claritatis  caufa.  Ad 
fternucamenta  utilis  inter  pauca.  Lyeni  quoqj  ac  loanen. Eadem  pota  denam  unius 
podere  exmuifaaqrfufpiriofos  fanat. Sic  er  pleureticos  et  des  lateris  dolores.  Apocym 
Icmen  ex  aqua  frutex  efl::folio  hederximolliore  tamen  et  minus  longis  uiriculis:  feic 
acuto  diuifo  lanuginofo:graui  odore.Canes  et  omnes  quadrupedes  necat  f abo  datu. 
Eftet  rofmarinum. Duo  genera  eius. alterum  fienleialterum  cui  et  caulis  cc  femen 
tefmaceum:quod  canchrys  uocacur.Foliis  odor  thuris.  Radix  uulnera  fanat  uindis 
impofita  et  fedis  proadetia:condylomaca  hemorthoidos.Succus  et  fruticis  ec  radicis 
niorbum  regium:et  ea  qux  repurganda  funt. Oculorum  aciem  exacuic.Semen  ad 
uccera  pedloris  uitiadatur  potui,  ht  ad  uuluas  cum  uino  et  pipere. Menfes  adiuuac . 
Podagris  illmttur  cum  ennea  farina. Purgat  et  lentigines:et  qux  excalfacienda  funt: 
aut  cum.  fudor  quxrtndus  illicumiitcm  conuulfis  J\.ugct  et  lac  in  umo  potum:  item 


t.idix  Ipfaherba  fttumis  cum  aceto  illinitur!  adtuffim  cum  meile  prodeft.Canchiys 
multa  genera  habet  ut  diXimus.Seclh®c:qua:  ex  rore  fupradiflo  nafcittf.  fncetur  te- 
finofa  eft.  Aduetfatur  uenenis  etuenenatis:pr®teraguibus.budotemouet.totmina 

difcutic  laclhs  ubertatem  facit.Herbafabinabrathy  appellata  a gtxcis  duoru  genetu 

ea  Altera  amatan  fimilis  folio  ea  lalteta  cupreffo.Qua  ex  te  quida  cretica  cupteffu 
dixcrunt:utilis  in  fuffitus  pro  thure  affumitur.In  medicamentis  uero  duplicato  po'- 
dere  eofdem  effetSus  habere  quos  cynnamum  traditur. Colledhocs  minuitiS:  nomas 
compefat-Illita  ulcera  purgat.Parrus  emortuos  appofita  extrahit  et  fuffita-Illmitur 
igmfacro  et  carbunculis.  Cum  meile  et  uino  pota  regio  morbo  medetur.Gallinacei 
senens  pituitas  fumo  eiushetbx  fanari  tradunt.  Similis  hetbxhuic  fabins  ea  felago 
appellata  Legitur  fine  ferto  dextra  manu  per  tunicaiqua  finiara  manu  exuu  uelut 
furate:  candida  ueae  ueaito  puteque  lotis  nudis  pedibus.facro  fafto  pnus  q legat: 
pane  umoqj.Fettut  in  mappa  noua.Hac  co-tra  omnem  perniciem  habendam  prodi- 
dere dtuidx  gallotum:  et  contra  omnia  oculorum  uitia  fiimum  eius  prodeffc.  Iidem  ■ 

famolu  herba  nominaucrenafceteinhumidis.  Et  hanc  finiara  manu  legiaieiunis 

contra  morbos  fuum  boumqj.nec  refpicere  legentemmec  ali^  q in  canali  deponere! 
ibiqj  co'terete  poturis.Ghmi  genera diximus.Ex  iis  maiores  eaedtus  melions  cmufqj 
erunt. Dentibus  inunles  funt.Sangumem  coagulant!&ideo  reiicientibus  faguinem 
profuntiitem  ambuaisrarrenar  uitiis.Inutilem  unnam  ciunt.  Amaritudines  hebeta-t 
aandlis  cxtenfq!.  Et  amygdala  amara  ea  fpiffandiq!  uinbus  efficaaor.  Habet  excal- 
factorias uites.Prxponuntur  autem  prunorum  SC  ceraforum  ac  uitium.Siccatillit.t 
et  aarmgunt.Ex  aceto  uero  mfantmm  lichenas  fanat. Ptofunt  et  tuffi  uetetiiquattu- 
or  obolis  in  mixto  potis. Credutur  et  colorem  gratiorem  faceteiciborumq,  appetma: 
&calculofisptodeaecumpaffopoti.Oculorum  etuulnetum  inutilitatibus  maxie 
conuemunt.  DE  Spina  zg)’ptia  & fpina  alba  et  3ca'tho!&:  acatia.  Q.xii  . 

Ab  fpma  xgyptia  fpmx  atabicx  laudes  m odorum  loco  diximus. 8C  ipfa  fpiffati 
anngitqj  diadlationes  omnes;&  fanguinis  excrcationesimefiuqi  abundantia : 
etiam  nuncradice  ualentior.Spmx  albx  femen  co‘tra  fcorpibes  auxiliatur.Corona  cx 
ea  impofita  capitis  dolores  minutt.Huic  fimilis  eft  fpma  illaiquam  grxci  acanthon 
uocantcminoribus  mulco  foliis  aculeatis  per  extremitates  & ataneofa  lanugine  obdu- 
(tis.Qua  colledla  etiam  uettes  quxdam  bombicinis  fimiles  fiunt  m orie'te.Ipfa  folia 
uel  lies  ad  remedia  opifthotoni  bibuntut.Eft  & acacix  fpma.  Fit  m xgypto  alba 
nigraq;  arboteiitem  uitidiifed  longe  melior  eft  pnoribus.  Fic  St  m gallatia  tenerrima 
fpinofiot  arbore.Semen  omnium  lenticulx  fimileiminore  eft  tantu  St  grano  S!  folli- 
culo.Colligitur  auriinoiante  colledlura  nimio  ualidius.Spiffatur  fuccus  ex  folliculis 
aqua  cxlefti  petfufis.moxin  pila  tufis lexprimif  organis,  tunc  denfatur  i fole  morta- 
riis m paftillos.Fit  ex  foliis  minus  efficax.  Ad  coria  petficieda  femine  j galla  utimt . 
Foliorum  fuccus  St  galatiacx  acacix  nigerrimus  improbaturiitem  qui  ualde  rufius. 
Purpurea  aut  leucopheaiSi  qux  faallime  diluitur.  Vis  fumma  ail  fpiffandum  rcfii- 
gerandumqi  efl.Oculoru  medicamentis  antealias  utiles. Lauant  in  eos  ufus  pamlli. 
ab  aliis  torrentut.ab  aliis  capilli  tmguntut.Sanat  ignem  factum.  Vlcera  qux  ferputi 
St  humida  uitia  corporisicolledtionesiarciculos  contufosiperniones  pterygia.  Abun- 
dantiam menfium  in  foemmis  fiftunti  uuluamque  et  fedem  ptoadetemiicc  oculos  i 
oris  uitia  et  genitalium. 

DE  Vulgari  fpinaiStfilueftriiet  de  fyrifceptroiet  de  appendice  fpinaietpyrata- 

thoiet  paliuroiaquifoliaiet  taxoiettubisimedicmx.  Cap.xiii. 

VVlgans  quoqj  hxc  fpmaiex  qua  uenx  fullomx  impletunradicis  ufus  habetur. 

Per  hifpanias  quidem  multi  et  inter  odores  et  ad  unguenta  utuntur  illa  a pa- 
lathii uocantes.Eft  fine  dubio  hoc  nomine  fpma  filueffris  i orientefut  diximus )can 

dida  magnitudine  arboris  iuftx.Sedetfrutexhumiliotiatque  fpinofus.  In  fyua 


rhodiotum  infulis:quam  aln  fjTifceptrum:alii  adipfatheum  fme  Apfacon  fiue  djV 
clieron  uocant. Optimus  qui  minime  ferulaceus:rubeus:et  m purpuram  ucrges  de^ 
trado cortice.nafamrplunbus  lodsrfed no' ub.q, odoratus.Qua u.m haberet «lefti 
arquu  ineuminmxordiximus.Sanat  tetraons  ulcetaietozenasrgemtalia exulcerata: 
auc  carbunculantia:item  thagadiaiinflationes  potu.Dircutit  et  ftrangurias  cortex 
Sanguinem  reddentibus  medetur  decotdu  eius, Aluum  fiftit  cortex.Similia  praftare 
fdueftrem  quoqj  putant.Spina  efl  appendix  appellataiquonia  baccx  puniceo  colore 
in  ea  appendices  uocantur.Hscrudsperfeet  ariicin  uino  decodbe  aluum  citant: 
ac  tormina  compcfcunt.Pytachanti  baccscontta  ferpentiu  idus  bibuntur.  Paliurus 
quoqi  fpmaigenus  e^-Scmen  eius  afii  zura'  uocant  contra  fcotpiones  efEcaaffimu  i 
item  calcuiofis  et  tufli.Folia  aftndotia  ui  habent.Radix  difcutit  panos:  colledides : 
uomicas.urinas  trahit  pota. Decodum  eius  inuino  aluumfiftic.Seqientibusaduer' 
fatur.radix  prscipuedatur  in  uino.Akoqn  folia  cdtufa  addito  falearticulo^;  morbis 
imponunt.Profunt  bacce  purgandi  foeminarumicailiadsidyfentericisiac  cholericis. 
In  uinopot»  aluum  fiftunt.Radixdecodaet  illita  extrahit  infixa  corpori,  Vtiliffima 
eftet  luxatis  tumoribufqj.  Aqfolia  arbor  in  domo  aut  uilla  fata  uenefida  arcet.Rore 
eius  aquam  gladari  Pythagoras  tradit.  Itemqj  baculum  ex  ea  fadum  in  quoduis  aial 
emiifum  etiam  fi  citra  ceciderit  defedu  mittentisiiprum  per  fefe  recubitu  qipius  ad^ 
labiitam  ptatdpuam  naturam  meffe  aibon.Taxi  arboris  fumus  mures  necat.Nec  ru^ 
Bros  ad  malefida  tantu  genuit  nataiideoq;  ex  eis  mora  befliis  uel  hoibus  cibos  dedit. 

Vim  habent  ficcandiiaftnngedi.Gingiuisitonfillisigenitaltbus  accommodatifflmi . 
Aduetfantut  fetpenrium  fceleranffimis  hemorthoidi  et  praefleti  flos  aut  mota.Scor^ 
pionum  uulneta  fine  colledionu  penculo  lungunt. Vnnas  aunt.Caules  eo^i  tudut'' 
leneti.expnmitutq!  fuccus.mox  fole  cogitur  i craflitudmem  mellis  figulati  remedio 
contra  mala  otis  oculorumq;:fanguinem  excreantesianginasiuuluasifedesicailiacost 
potus  aut  illitus.Oris  quidem  uiriis  etiam  folia  commaducata  profunt.&  ulceribus 
manantibusiautquibufcunqi  in  capite  illinuntur  cardiacis,  uel  ficperfe  imponutut 
a mamma  finiftra.Item  ftomachi  dolonbusioculifqj  procedentibus. InfliUaf  fuccus 
eomm  et  aunbus.Sanat, condylomata  cu  tofaceo  caitato.Calculotumue  ex  uino  de^ 
codum  uel  praifentaneum  remedium  eft.Item  per  fe  in  dbo  fumpti  cym®  modoiaut 
decodi  in  uino  auftero  labantes  dentes  firmant.  Aluum  fiftunt  et  pfluuia  faguinis  i 
Dyfenterids  profunt.Siccantutin  umbn  ut  cinis  crematorum  uuamreprimat.Folia 
quoquearefada et contufaiumentotum ulceribus unlia  traduntur. Mota qux  iniis 
nafeutur  uel  efficaciorem  ftomachice  prabuere  q fariua  motus.  Eademqj  cdpofitide 
uel  cum  hypociftide  tantum  et  meile  bibuntut  in  choleraiSt  a catdiacisi&  contra  ara^ 
neos.Inter  medicamenta:  qus  ftyptica  uocatinihil  efficadus  rubi  mota  feretis  radice 
decoda  in  uino  ad  tertias  pattesiut  colluant  eo  oris  ulcera  & fedis  foueantur.Tataq; 
uis  efliut  fpongiic  ipfa:  lapidefcat.  Alterum  genus  tubi  eft  in  quo  rofa  nafdf.Gignit 
pilulam  caftaneat  fimilemiptieapuo  remedio  calcuiofis.  Alia  eft  cynorhodaiquara 
proximo  dicemus  uolumine, 

DE  Cynobatoi3c  idso  ruboiflc  rhamnoiet  lydoi&  farcocolfaiat  oporice  medicii. 

Capitulum  quartumdedmum. 

CYnobatoniquam  alii  cynofpaftonialii  neurofpafton  uocatifolium  het  ueftigio 
hominis  fimile.Fert&uuam  nigramiin  cuius  adno  neruum  het.  unde  neruuf^ 
paflus  didtur.  Alia  eft  cappariiqua  medid  cynobaton  appellauerunt.Huius  thytfus 
ad  remedia  fplcnis  Bc  inflationes  coditus  ex  aceto  maditur.Netuus  eius  cum  maftice 
chia  commaducatus  os  puigat.Ruborum  rofa  alopedas  cum  axungia  emedat.  Mora 
capillum  tingunt  cum  ophadno  oleo.Flos  mori  per  meffes  colligimricandidus  pleur 
reticus  pridpuus  ex  uino  potusiitem  rzliads . Radix  ad  tertias  decodlaialuum  fiftit 
^Jfanguinemiitem  dentes  collutos  decoiSo.Eode  fucco  fouentur  fedis  at^  genitaliu 


ulcera.Gms  e radice  deprimit  uuam.Idsus  tubus  appellatus  eftiquoniam  m ida  n6 
alias  nafdtuir.Eft  autem  tenenor  ac  minor  rarioribus  calamis  innocentiotibufqufub 
arborum  umbra  nafcens.  Huius  flos  cum  meile  epiphoris  illmitur&  igmbus  facns . 
Stomachiafa  ex  aqua  bibendus  datur.Caitera  eadem  praiftat  qux  fuptadi<fta.  Inter 
genera  ruborum  rhamnos  appellatur  a gtxas  candidior;&  hu  ticofiot.  Is  floret  ramos 
fpges  reftis  aculeis  n6  ut  exteri  aduncis; follis  maionbus.Alteru  genus  eius  filueftte 
n,|ius  & quadantenus  rubens.Fert  ueluti  folliculos.Huius  radice  decofta  in  aqua ; 
fic  medicametuiquod  uocatur  lynum. Semen  fecundas  trahit.  Alterqj  ille  candidior 
aftrmgit  magisirefngeraticollciaionibus  Kuulneribus  accommodatior.  Folia  uero 
uttiufa!  ac  cruda  BC  decoefla  illinuntur  cum  oleo.Lycium  ptxfta-tius  e fpina  ficti  tta- 
dunt.-quam  et  pyxacanthon  chiromam  uocant:qua!es  in  indicis  arboribus  diximus  i 
quoniam  longe  prxftantilTimum  exiftimatur  indicii.Coquuncur  in  aqua  rufi  rami; 

radicefqrfummxamantudims  areo  uafe  fere  per  mduum.iretumque  exepto  ligno 

donec  mellis  craffitudo  fiat.  Adulteratur  amaris  fucas;  etiam  amurca  ac  felle  bubulo. 
Spuma  eius  ac  flos  quidem  oculorum  medicamentis  additur.Reliquo  fucco  faciem 
purgat.&  pfotas  fanatierofos  angulos  oculorum.-ueterefq!  fludlionesiaurcs  purulen- 
tasitonfilliigingiuasitulTimifanguinis  excreatidesifabx  magnitudmedeuotatum. 
aut  fi  ex  ulceribus  fluatiillitum  rhagadasigemtalium  ulcera;attritus:  ulcera  recentia 
acferpentia  acpucrefccnnaiin  naribus  clauos;fuppurationcs. Bibitur  et  a mulieribus 
i ladle contra  ptofluuia.Indici  differentia  glebis  exrnnfecus  nigris  intus  tuffisicu 
gerisiato  nigrefcentibus.  Afltigit  uehementet  cum  amaritudine.  Ad  eade  omnia  uti/ 
lis  eftifed  ptxapue  ad  genitalia.Sut  qui  & farcocolla  & fpmxlachqmam  putet  pol- 
lini  thuris  fimilemcum  quadam  acrimonia  dulcem. Cum  uino  tufa  fiflit  fludliones. 
Illinitur  ifantibus  maxime.  Vetuftate  BC  hzc  maxime  nigtefcit. melior  quo  cididiot. 
Vnum  etiamnum  arborum  medicinis  debetur  nobile  medicamentumiquod  opotice 
uocat.Fit  ad  dyfeteticos  ftomachiqi  uitia  in  congio  mufti  albi  lento  uapote  decoiflis 
malis  cotoneis  quinqi  cum  fuis  feminibus;  puniceis  totidem:  foAo^i  fextario  & pati 
menfuta  eiusiquod  rhun  fytiacon  uocant;  croci  femuncia. Coquitur  ufqi  ad  craflitu/ 
dinem  mellis.His  fubnedlemus  eaiqux  grxci  cdmumcatione  nominum  in  ambiguo 


fecere  an  ne  arborum  effent. 

DE  Chamedrye  & chamedaphne:&  chameleata:  chamefice:&  chameafloiS:  cha/ 
meleuce:fic  chamecyparifforfle  apelopraro:fii  ftachye;6C  clinopodio;&  centunculo:8£ 
clematide  agypeia  medicina:.  Cap.xv. 

CHamedrys  herba  eft:qus  latinc  trixago  didtur. Aliqui  eam  chameropem:  alii 
teucnam  appellauere.FoIia  habet  magnitudine  menta:  colore  6C  diuifura  quer- 
cus. Alu  ferratam:fiC  ab  ea  ferram  inuentamcffc  dixere  flore  pene  purpureo. carpitur 
prxgnans  fucco. In  petrofis  aduerfus  ferpecium  uenena  potu  illituque  efficaalTima. 
Item  rtomacho  tuffi  uetufbe  picuitx  in  gula  cohxrefcetiiruptis  conuulfisdateris 
lonbus.Lyenem  confumit.unnam  & menfes  at. ob  id  inapientibus  hydropicis  efti' 
cax  manualibus  fcopis  eius  in  tribus  hemmis  aqux  decoratis  ufqj  ad  tertias. Faaut  &. 
ex  ea  paftillos  terentes  eam  ex  aqua  ad  fupradufla.  Sanat  et  uomicas  et  uetera  ulcera 
uelfordida cum melle.Fic et uinumcxeaper^lonsuiciis. Foliorum  fuccus  cum  oleo 
caliginem  oculorum  difcutit.Ad  fplenem  ex  aceto  fumicur. Excalfacit  perundiones. 
Chamedaphne  umeo  ramulo  eft  cubitali  ferc:folio  tenui  lauri  fimilitudine*  Sem^u 
rubens  admixtum  foliis  illinitur  capitis  dolonbus  recens.  Ardores  refrigerat.  Ad  tor^ 
mina  cum  uino  bibitur. Menfes  fuccus  eius  et  urinam  dt  potuipartufqj  diffinies  m 
lanaappofitus.Chamelea  fimilitudmem  foliorum  olexhabec.Sunt  autem  ei  mora 
odoratanri  petrofis  nafcens  palmi  alricudinem  non  excedens.  Aluu  purgat.Detranj 
picuiram  bilemqjrfoliis  m duabus  partibus  abfinthii  decod;is:fuccoqj  eo  cum  tne  e 
poto.Folus  impoficis  8C  ulcera  purgantur.  Aiunt  fiquis  ante  folis  ortu  capiat:dicatq! 


ad  albugines  oailoramfe  caperetadalligata  difcuti  id  u.tium.Quoquo  md  collegi 
,umcntorumpecorumq,o<^l.sfalutaremefre.Chamef,ce  lentufol.a  habet nih.l  fe 

attollentiann  andis  petrofifq!  nafcens.Qantati  oculorum  et  contra  fufFufioncs  uti/ 
lilTiaiet  acatrices  caligines  munculas  nubeculas  in  umo  co(fta:mu<!la.  Vuluaidolores 
fedatappofnain  linKolo.Tollitetuertucas  omnium  generum  illita.Prodeftet  or- 
thopnoias.Chamenffos  fpicata  eft  tt.t.c.  modoiramuhs  qumis  fere  folmfa.cu  floret 
exiftiman  poteft  alba  uiolairadice  tenui. Cuius  bibunt  ifchiadici  folia  tnbus  obolis-f 
uini  cyathis  duobus  r^tem  diebus  admodum  amara  potione.  Chameleucen  apud 
nos  fartanum  fiue  fatfugium  uocant.Nafcit  fecus  fluuiosifolio  populiifcda-pliore 
Radix  eius  imponitur  carbonibus  cupreffi.atque  is  nidor  per  infurnl^bulu  imbibitur 
uetere  tuiTi.Chamepeuce  lancis  foliis  fimilis  lumborum  et  fpins  doloribus  ppitia 
eft  ChamecypanlTos  herba  ex  umo  pota  contra  uenena  ferpetiu  omnm  fcorpionuq. 
pollet. Ampeloprafon  m umetis  nafcitur: foliis  pomirucftu  grauis.Contra  ferpentift 
Iiftds  efficax.  Vnnam  SC  menfes  cit.eruptiones  fanguinis  per  genitale  ihibct  potum  • 
impofitumqj.Datur  & a partu  mulienbus;&  contra  canis  morfum.Ea  quoque  qu® 
ftachys  uocaturipotri  fimilitudinem  habetilongioribus  foliis  plunbufq,  et  odoris  lu/ 
cundiicolonfqj  in  luteu  mclmati.Pellitmdftrua.Clmopodioniquodalii  clinopicftd- 
alii  zopytochetonialii  enamoides  appellantiferpillo  flmilemifurculofam  palmi  ab 
ticudine.nafcitur  in  pettofis.-orbiculato  foliorum  ambituifpeciem  ledtipedu  prabfei. 
Bibitur  ad  conuulfa  rupta ftrangutiasiferpentium  iiftusiitem  decodri  fuccus.  Nunc 
fubtexemus  herbas  mirabiles  quidemifed  minus  clarasinobilibus  in  fequentia  uolu/ 
mina  dilatis.Itali  centiiculum  uocant  roftratis  foliis  ad  fimilitudine'  capitis  penulaRi 
lacentem  in  aruis.-graici  autem  clematidem.Eft  eius  egregius  effedus  ad  fift^i  aluft 
in  umo  auftcro.Idem  fanguinem  fiftit  tnms  cum  oxymeliteiaut  aqu®  calid®  cyathis 
quinqj  denarii  unius  pondere.Sic  & ad  fecundas  muliemm  efficax.  Sed  graci  clema' 
tidas  Si  alias  habentiunam  quam  aliqui  echiten  uocantialii  lagineminonnulli  tenue 
fcamoncamifiC  pedales  foliofosind  dimmiles  fcamone®  ramos  habetinifi  q.  nigriora 
minoraq!  funt  folia.lnuenif'  in  umeis  aruifqj.Eftut  ufu  ut  olus  cum  oleo  et  fale.  Ab 
uum  cit.Eadera  a dyfemericis  cum  lini  feie  in  umo  auftero  forbetur. Folia  epiphoris 
imponuntur  cu  polentaifuppofito  udo  linteolo. Strumas  impofita  ad  fuppuratione 
perducunt.deinde  axungia adicda  percurannite hemorrhoidas  cu  oleo  uitidi.Phthb 

ficos  iuuant  cum  melle.Iadis  quoqj  ubertatem  faciunt  in  cibis  fupta.Et  infantibus 
illita  capillum  alunt.Ex aceto  dentium  dolores  fedant.  Venerem  ftimula‘t.Eft  & alia 
clematis  sgyptia  cognomineiqu®  ab  alus  daphnoidesiab  alus  polygonoides  uocatur 
folio  lauti longoitenuiqj.aduerfus  ferpetes  ac  ptiuatim  afpides  ex  aceto  pota  efficax. 
Aegyptus  hanc  maxime  gignit. 

DE  Atomae  dracunculo:8e  dracontioi6e  etiiacmillefolioiet  herba  eiufde  nomis : 
etpfeudouunioietmyrrhiiet  onobryche  medianae.  Cap.xvi. 

E St  et  aton  dequa  inter  bulbos  diximus  magnae  cum  dracuntio  liris.Quida  eni 
efte  dixerunt  eandem.Glauaas  fatu  difcteuitidracdtium  filueftrem  arum  pro/ 
nuntiando.  Aliqui  radicem  aron  appellauerunticaulem  uero  dracuntiumiin  cotum 
alium.Si  modo  hic  eftiqui  uocatur  apud  nos  dracunculus.  Nanq;  atos  radice  nigra 
m latitudinem  rotundam  habecimulco  quoque  maiorem,  et  qua  manus  impleatur. 
Dracunculus  fubrutilam  et  draconis  conuoluci  modoiunde  ei  et  nomen.  Qui  et  ipfi 
graci  immenfam  pofuere  differentiam. Semen  dracuculi  feruens  mordaxq;  tradedo. 
'antumqi  ineffe  ei  uirus  ut  olfatftum  grauidis  abortum  inferat.  Aron  mins  laudibus 
extulere;  primum  m abisfoeminamm  praifcrcntesiquoniammas  dulaoreffetiecico/ 
quendo  lentior:  peiftorifque  uitia  purgaret.  Andum  impofitioe  infpfu  aut  eligmate: 
Urinam  et  menfes  cieret.fic  et  in  oxymelite  potum  ftomacho  mteraneifqi  exulceratis 
ex  laifte  ouillo  bibendum.  Ad  cuffim  in  onere  cotftum  ex  oleo  dedece.  Alii  coxere  in 


lademt  deco<itum  bibcretur.Epiphoris  elixum  impofuerciitem  fugillatisrtdfillis.E^ 
oleo  hsEmorrhoidil  uitio  ifuderedentigines  ex  meile  dlinentes.  Laudauit  Qeophan/ 
tus  a:  pro  antidoto  contra  uencna:pleureticis:peripneumonids  quoq?  & tuffictibus. 
Semen  intritum  cum  oleo  aut  tofaceo  infundens  auriu  dolori  Dieuches.Qeophatiis 
tuffientibus  autfufpiriofis  &c  orchopnoicis  & purulenta  excreantibus  farina  pmixtii 
in  pane  co6to  dedit.Diodotus  phthificis  e mclle  eligmate  et  pulmonis  uitiis.ofnbus 
etiam  fra(ifas  impofuit.Partus  omnium  animalium  extrahit  natur^circuIitu.Succus 
radias  eius  cum  meile  atticoroculorum  caligines:ac  ftomachi  uitia  difcutitituffi  dc/ 
cocfti  ius  cum  meile.  VIcera  omnium  generum  fiue  phagedenjE  fit:fiue  carcinomata* 
fiue  ferpantifiue  polypi  innaribus:fuccus  mire  fanat.Folia  ambuftis  profut  exuino 
&C  oleo  cocfta.Aluuminaniuntex  fale  & aceto  fumpta, Etiam  luxatis  cocila  cum  meile 
profunt.Item  arriculis  podagrids  cum  fale  rccentiauel  ficca.  Hippoaates  quaflibet 
ad  coIlc(5tiones  cum  meile  fpofuit.  Ad  menfes  trahendos  feminis  uel  radicis  drachm® 
dujE  in  uini  cyathis  duobus  fufficiunr. Eadem  potio  fi  a partu  non  purgantur:Si  fe^ 
eundas  trahit. Hippocrates  6c  radice  ipfam  appofuic. Dicunt  in  peftildia  falutare 
ciTe  in  cibis. Ebrietatem  difcutit.Serpentes  nidore  cum  crematur: priuatimqjafpides 
fugac:autmebriac:icauc  torpentes  inueniancur.Perutflos  quoq?  areo  aut  laureo  oleo 
fugiunt.Ideo  et  contra  i(qus  dari  potu  in  uino  nigro  putant  utile. In  foliis  ari  cafeus 
optime  feruari  traditur.Dracunculus  quem  dixirhordeo  maturefeente  effodif  luna 
ctefeente.  omnino  habentem  ferpentes  fugiunt.Ideo  pcrcufTis  prodeffe  in  potu  aiunt 
maioremtut  6c  menfes:  fi  ferro  non  attmgatur:fiftat.Succus  eius  et  auriu  dolori  pro^ 
deft.Id  autem  quod  grseci  dracontion  uocant  triplici  effigie  mihi  demonftratum  eft 
follis  becannon  fine  thytfoiflore  purpureo. Hoc  eft  fimile  aro.  Alii  radice  loga  ueluti 
fignaca  arciculofaq;  monftrauere  tribus  omnino  cauIiculis.FoIia  eius  ex  aceto  decoq 
contra  ferpentium  iiftus  iubentes. Tertia  demonftratio  fuit  folio  maiore  qcomusira'' 
dice  harundineaitotidem  ut  affirmabant  geniculata  nodisiquot  heret  anosrtotidem 
effe  folia. Hi  ea  ex  uino  uel  aq  cdtra  ferpentes  dabant.  Eft  6C  eris  qu2  in  eade  igypto 
nafdturfimilis  aro;minor  tatumtminonbufqj  foliis  dC utiqj  radiceiqua:  tamc  olius 
grandis  magnicudinemimpletj  Alba  geminum  caulem:altera  unumtantu  emittens. 
Medetur  utraqj  ulceribus  manantibusritem  combuftis ac  fiftulis. Collyrio imixtaific 
nomas  fiftuntidccodlarum  in  aqua  6C  poftea  tritarum  rofaceo  addito.Sed  unu  mira^ 
culuinge:contad:o  genitali  cuiufqj  faeminini  fexus:animali  perniciem  agi.Myrio'' 
phylloniquod  noftn  millefolium  uocac: caulis  eft  tener. Similis  eft  feniculo  plurimis 
foliisiunde  dC  nomen  accepit, Nafeitur  in paluftribusimagnifid  ufusaduulnera.  Cii 
aceto  bibitur  ad  difficultates  urin>E  &C  uefictEiflC  fufpiria:pra:cipitatifq?  ex  alto.Effica' 
ciffima  eadem  ad  ddium  dolores. Etruria  hoc  nomine  appellat  herbami  bratis  tenue 
a lateribus  capillamenti  mo  foliofam: eximii  ufus  ad  uulnerarboum  netuos  abfafos 
uomere  folidari  ea:rurfufqj  iungi  addita  axungia  affirmas. Pfeudouunion  napifolia 
habetifruticans  palmi  altitudine. Laudatiffima  in  creta. Cotra  tormia  atqj  ftragunar 
lacerum  pr^cordiorumqj  dolores  bibuntur  rami  eius  quinis  cyathis  e niue.Myrrhis : 
quam  alii  myrrhidamialii  myrrha  uocant  fimillima  eft  deut*.  Caule  foliifq;  & flore 
minor  tatum  & exiliondbo  no  ifuauis.Cit  meftrua  et  partus  cum  uino. Aiunt  quocj’ 
eandem  potam  in  peftilcntia  falutarem  effe.Subuenit  & phthificis  in  forbitioe.  Aur 
ditate  abi  fadt.  VIcera  in  facie  aut  capite  fuccus  eius  in  aqua  triduo  macerati  fanat. 
Onobrychis  folia  habet  lentis  Idgiora  pauloiflorem  rubetemiradicem  exigua  etgraci'' 
lem.Nafdtur  circa  fdtes.Siccata  in  farini  modum  & infperfa  uino  albo  ftrangunas 
finit.  Aluum  fiftit.Succus  eius  perundlis  cum  oleo  fudores  mouet. 

t)E  Coriacefia:&  oallida:6c  menaide:&  aliis, xxiu,&  medianis  carumiqs 
X magicas  effe  dicunt:&  decdridia:&  de  aproxi:&  reddiuis  moebo^.  Cap.xvii* 
i_|_  N promiffo  hctbag:  mirabilium  occurrit  aliqua  dicere  et  dc  magicis.  Qu®  «ni 


m.rabiliores  futrPnmi  eas  i nfo  orbe  celebrauere  Pythagoras  atq,  Democritus  coTec^ 
tau  magos.Conacefia  et  calhcia  Pythagoias  qua  aquam  glaciari  traditiet  quaw  men- 
tionem apud  alios  no  repenomec  apud  eum  alia  de  his.Idem  menaidem  appellat  et 
nomine  alio  cotinthademicuius  decoilo  in  aqua  fucc»  protinus  fanari  iftus  ferpetm 
fi  fou«ntur:diat.Eiindcmque  cfFufum  m herba  qui  ueftigio  contigenntrauc  forte 
refperi^^  fuerint  infanabiles  perireimdfttifica  prorfus  natuta  uenem  praterq  cdtra  ue- 
nena.  Ab  eodem  Pythagora  aproxis  appellatur  herbaicuius  radix  e lo'giquo  concipiat 
Ignes  utnaptaide  quam  terra  miraculis  diximus.Idem  ttaditifiqui  morbi  hummo 
corpori  acciderint  florente  aproxiiquis  fanatos  admonitionem  eoar  fentire  quotiens 
florere  eam  cotigentiet  frumen tumiet  acutamiet  uiolam  fimilem  co-ditionlhabete. 
Nec  me  fallit  hoc  uolumen  eius  a quibufdam  Qeemporo  medico  afcnbi.Pythaeors 
nero  efle  pertinax  fema  antiquitafqj  uendicant.Et  idipfum  auiflontatem  uolumibus 
aflettifiquis  alius  cur*  fu®  opus  illo  uiro  dignu  iudicaueritiquod  fecifle  fcimus  Qee- 
potumicum  et  alia  fuo  ex  nomfe  ederet  quis  credet  fDemocnn  certe  chirorineta  effe 
conflat.  At  iniis  ille  poft  Pythagotam  magomm  fludiofiifimus  quanto  pottetofiora 
tradit.'' Aglaopotin  hetbamiqu®  admiratione  hominum  propter  eximium  colore  ac- 
ceperit nomen:  in  marmoribus  arabi®  nafcentem  perfico  latereiqua  de  caufa  6c  mar- 
maritide'  uocari.Magos  utique  ea  unicum  uelint  deos  euocare.  Achemenidon  colore 
eft  eledlri  fine  folio  nafcens  m taradaflilis  indi®, Cuius  radix  f paftillos  digefta  i dieq; 
pota  in  uino  noxii  per  cmaarus  no(fle  cofiteantur  omnia  per  uanas  numinu  imagi^ 
nationes.Eadem  hippophoruadem  appellat:quoniam  equa:  pncipue  caucanc  eam. 
Theobrotion.xxx.fchoenis  a Choafpc  nafci  pauonis  pitSuris  fimilem  odore  eximio. 
Hanc  autem  a regibus  perfamm  comedi  aut  bibi  cdtra  omnia  corporum  incomoda , 
ftabilicacemqi  mentis  dC  iuftid®  uocari.  Eadem  deniqj  femniona  potentia;  maieftate 
appellati,  Alia  deinde  adamacidem  armenis  cappadociaeqj  alumna. Hac  admota  leo^ 
nes  refupinari  cum  hiatu  laxo. Hominis  caufam  effe  coteri  nequeat. Arianidem  in 
ananis  gigni  igneam  colore.Colligi  cum  fol  in  leone  fit.Huius  taiftu  perund:a  oleo 
ligna  accedi. Theriocama  in  cappadoda  & myfia  nafceteiomnes  feras  torpefcerernec 
nifi  hyenx  urinx  afpfu  recreari.  Ethiopida  in  meroe  nafci,  ob  id  fli  meroide  appellari: 
folio  latflucxihj^dropids  utiliffimae  mulfo  pota.  Ophiufa  in  elephatmceiufdecchi^ 
opix  liuida:difficilemq!  afpeiitutqua  pota:  terrorem  minafq?  ferpedumobuerfariiica 
ut  mortem  fibi  co  metu  cdfafcat.ob  id  cogi  facnlegos  illam  bibere.  Aduerfan  autem 
ri  palmeum  uinum.ThalafTcglen  drea  mdum  amnem  fueniri:quxob  id  nomfe  alio 
potamautis  appellacur.Hac  pota  lymphan  homines  obuerfatibus  miraculis, Thean^ 
gehda  in  libano  fyrix  ditileo  cretx  montibus  & babylone  & fufis  perfidis  nafci:q  pota 
magi  diument.Gelotcphyllidain  bacftris  ecdrcaboryfthcne.Hxcfi  bibaf  cu  myrrha 
uinoiuarias  obuerfarifpedes:ridendiqj  finem  no  fierimi  potis  nucleis  pinex  nuds 
cu  pipere  fic  meile  in  uino  palmeo.Syffitieteridaaconuiifhi  in  perfide  nofari:quonia 
hilardur  illa. eadem  procomedia:qua  primatum  apud  reges  optineant.Cafigneten: 
quonia  fecum  ipfa  nafcatur:neccum  ullis  alus  herbis. Eadem dionyfionymphadem: 
quoniam  umo  mitecoueniat.Heliathen  uocatin  themifynaca  regione  et  alidx  md-' 
tibus  maricimisifolio  myrti. Hac  cum  adipe  leonino  decoifta  addito  croco  et  palmeo 
uino  perungi  magos  et  perfarum  regesiuc  fiat  corpus  afpetitu  iucundu.  Ideo  eadem 
beliocallidem  nominari.Hcrmefias  ab  eode  uocatur  ad  liberos  generandos  pulchros 
bonofcp.Nd  herbarfed  copoficio  e nucleis  pmex  nuds  tritis  cum  meile  myrrha  croco 
Uino  palmeo. poftea  admixto  theobrotio  dC  latfte  bibere  generatos  iubet:et  a edeeptu 
puerperas  partum  nutrieces.ita  fieri  excellentes  animo  et  forma:atqj  bonos. Ha^que 
omnium  magica  quoqj  uocabula  pdit.  Adiecit  his  Apollodorus  affciflator  eius  herba 
^Ichynomenemrquonia  appropinquante  manu  folia  cdrraheret. Alia  croddem:cuius 
U<itu  phalagia  morerenflCrateias  oenotheridetcuius  afperfu  e uino  feritas  omnium 


animiliu  mmearetur.Anicapferotecelebet  arte  gramarica  paaloante.cums  omnino 
Uu  redicent  amores  ue!  cu  od.o  depofcta.Et  abunde  fit  haflenus  amgiffe  mfignia 

magorum  in  lis  herbisralio  de  his  aptiore  didhirus  loco. 

DE  Enphiaec  lanaria  Kfttanotimediana;.  Cipitulum.xviii. 

ERiphum  multi  prodidere.Scacabeumhsc  m habena  habet  furfum  deorfumq, 
decurrentem  cum  fono  hedimnde  et  nomen  accepit.Hac  ad  uoce  nih.l  prifta/ 
tiu..  effe  traddt.  Herba  lanaria  ouibus  leiunis  datadadlis  abundatia  facit.  Eq,  nota 
ladoris  uulgo  eft  plena  lacifisiquod  deguftatum  uomitiones  concitat. Eandem  hanc 
aliqui  effe  dicuntiK  aliifimilem  illiiquam  militarem  uocant^quoniam  uulnus  ferro 
faftum  nullum  non  intra  dies  qumq,  fanat  ex  oleo  fpoEta.  Celebrat  aute  & a gratis 
ftradotes  Eft  SC  ea  in  *gypto  tantumiSi  mundatione  nili  nalcit  aizoo  fimilismi  ma' 
iota  haberet  folia.Refngerat  mite:6C  uulnera  fanat  exaceto  illitaritem  ignes  (heros  ac 

fuppuratioes.Saguinequoq,qdefluiratenibuspotacurhuremafculommficef,ftit. 

DE  Herba  qu*  nafatur  i capite  ftatuaiStde  herba  de  fluminibus :8C  herba  liguar 
& cnbro:8C  fimetisiat  rhodoraiS!  impiaiSC  ueneris  pe<ftine;&  nodiarSt  philanthropo: 
ac  canaria  lappa:6C  tordyle:8C  de  graie:8C  da(^lo:8cfoeno  gr:eco:medic.*.  Ca.xvriir, 
T-.V  Erba  in  capite  ftatus  nata  colleaaq;  alicuius  in  ueftis  pannoiK  alligata  mlino 
I >ruffo  capitis  dolorem  cdfeftim  fedare  traditur.  Herba  quarcunque  e riuis  aut 
fluminibus  ante  folis  ortum  colle<fta:ut  nemo  collige'tem  uideat.-concra  tertianas  ad^ 
alligata  leuo  brachioiita  ut  a^ger  quid  fit  illud  ignoret  tertianas  arcere  tradit.  Ligua 
herba  nafcitur  drea  fontes.Radix  eius  combufta  et  tnta  cum  adipe  fuistadiiciunt  ue 
nigra  fit  Si  ftetilisialopeaas  emedat  ungetiii  in  fole.  Cribro  in  limite  abieiftorbetbi 
intus  extates decetptsradalligaKq:  grauidis:pattus  accelerant.  Herba qusgignitut 
fupra  fimeta  mns:c6ta  anginas  efhcaalTime  pollet  ex  aqua  pota.  Herba  luxra  qua 
canes  urinam  fundut  euulfa  ne  ferro  attigatur: luxatis  celerrime  medet.  Rubotinu 
arborem demonftrauimus  inter  arbufta.Iuxtahacuiduam  uite  nafcitur  herbaiqua 
galli  rhodoram  uoca'c.caulem  habet  uirga:  ficulnes  modo  geniculatum  folia  urtica;  i 

medio  exalbida.eadeproceddtete-pore  tota  rube'tia:floreargenteum:pta;apuacontta 

tumores  feruorefqj  Si  colleiftiones.Cum  axungia  uero  ueteri  tufarica  ut  ferro  no  at* 
gaturrqui  perumftus  eft:fi  defpuat  ad  fua"  dextera  tenefficacius  remedium  effe  aiut, 
fi  tres  quoqj  trium  nationu  homines  perugant  dextrorfus.  Herba  ipia  uocat  icana: 
totis  manni  afpedlu  thyrfi  modo  ueftita  atqr  capitata.Inde  alii  ramuli  aflurgunt  fua 
capitella  geretes.ob  id  impiam  appellaueteiquoniam  libeti  fuper  parentem  excellat. 
Ahi  potius  Ita  appellatam:^  nullum  animal  eam  atcingat:exiftimaucre . Hac  inter 
duos  lapides  tnta  fetuet:ptxapuo  aduerfus  anginas  fucco  ladle  Siuino  admixto:mi' 
ruqr  tradit':nunq abeo  morbo  tentan  qui  guftauennt.Itaq; Si  fuibus  datirquaqime^ 
dicametu  id  noluennthaurireieo  morbo  ftenre.Sunt  qui  Si  in  auiu  nidis  inferi  aliqd 
ex  ea  putecratqj  ita  no  fttangulan  pullos  auidius  deuorantes.  Veneris  pedinem  ap' 
pellant  a fimilicudine  peiftinum.Cuius  radix  cum  malua  tufa  omnia  corpori  infixa 
extrahit. Vetetnofa  cutat:quae  exedu  uocatut.  Nodia  herba  coriarioru  officinis  etia 
hilaris  eftraliifue.Nomas  curat.  Efficaciflimaq!  aduerfus  fcorpiones  effe  pota  i uino 
aut  pofca  reperio.  Philatropd  herbam  grsci  appellant  nafuterquoniam  ueftibus  ad' 
hsrefcat.Ex  haccorona  ipofita  capitis  dolores  fedantut.  Na  quas  canaria  appellatur 
lappa  cum  plantagine  et  millefolio  trita  ex  uino  carcinomata  fanatiternis  diebus  lo' 
luta.  Medetur  & fuibus  hasc  effoffa  fine  ferro  & addita  in  colluuiem  poturis  uel  ex 
ladte  Si  uino.  C^ida  adiiciuni  et  fodientem  dicere  opottere:htec  eft  herba  argemon . 
qua  Minetua  tepperit  fuibus  iis  remediu:qde  illa  guftauerint.  Tordylen  aliifemen 
filis  effe  dixeruttalii  herbam  pet  fe:qua  et  fyreon  uocauerunt.Neqj  aliud  de  ea^ditu 
inuenio  q in  montibus  nafd.Combuftam  potu  ciere  menfesiet  petitoris 
Efficador  eft  euam  nunc  radice.  Succo  eius  ternis  obolis  haufto  renes  fanari.  A ^ 


niicem  e.us  et  m malagmiti.Gramen  ipfu  eft  inter  herbas  uuIgatiffimum.Genicu. 
iaos  ferpit  intemodiis.ctebroq,  ab  us  et  e*  cacumine  nouas  raAces  fpatgit  Folia  eius 
,n  reliquo  orbe  in  exilitatem  faftigatut.In  pamafo  tantum  hederae^  fpeae  denf.us 
q ufq  ftuticanteiflote  odorato  candidoq,.  lumentis  herba  non  alia  gratior  fiue  u.ri/ 
d,s  r.ue  m foeno  f.ccata.Tud.tut  afpetfaaqua.  Succum  quoq,  eius  m patnafo  exdpi 
tradunt  pmptet  ubertate.Du  cis  enim  h.ceft.In  u.ce  e.us  m reliqua  parte  tertaai  Cui 
cedit  decortu  ad  uu  neta  coglutinadaiquod  et  ipfa  herba  tufa  pntnat.Tueturqueac 

ab mfla-matioibus placat. Decofloadiicimtuinu  acmel.-ab aliquibus  aithuns&  m> 
pens  mytthx9  tettix  pomones.Rurfufqrcoquitur  in  xreo  uafe  ad  dentium  dolores 
et  epiphoras.  Kadixdecofla  m uino  torminibus  medefac  unnx  difficultatibus. Vlce^ 
ribus  uefrcx.Calculos  fragii.Semi  uehemenus  utina  ipellit.  Aluu  uomitio-efq,  f.ftit 
Priuatim  aut^  draconum  morf.bus  auxiliat'  Sunt  qui  gentcula.ix.uel  unius  uel  e 
duabus  mbufuehetbis  ad  hunc  articulorum  numerum  inuolui  lana  fucada  nisra 
iubcantiad remedia ftrums  panorumue-IeiunumdebeteelTequi  colligat.Ita  ire  m 
domum  abfentis  cui  medeaturifuperuenietiq,  ter  dicereiieiuno  ieiunG  medicamem 
tum  date.  Atqj  Itt  adailigamitnduoque  id  facere.  Quod  e graminum  genere  feptem 
internoaia  habetiefncaafue  capiti  contra  dolores  adalligatur.Quida  propter  ueficx 
cruciatus  decot^u  ex  uino  grame  ad  dimidias  e balneis  bibi  iub«.  Siit  q dc  aculeatu 
grame  uoca"c  rnurn  generum:cum  in  cacumfe  aculei  fint  plunmuiquod  illi  datftylon 
uocant:hos  cduolutos  nanbus  inferunt  extrahuntquefanguinis  aendi  gratia. Altero 
quod  cft  aizoo  funde  ad  paronychia  dC  pterygia  unguium:&  cum  caro  unguibus  ex-- 
creuent  utuntur  cum  axungia.Ideo  daiftylon  appellites  quia  digitis  medeat^Tercm 
genus  dat^lyii  fed  tenuis  nafatur  m panctinis  aut  teguiis.huic  cauftica  uis  eft.  Siftit 
ulcera  quae  ferpunt.Gramen  capin  arcundatum  figuinis  c nanbus  flueftiones  fiftic. 
Camelos  autem  necare  traditur  m babylonis  regione  id  quod  iuxta  uias  nafcitur.Nec 
foenograrco  nuor  au(ftoricas:quodcelin  uocaiialii  carphos.Aliq  buceras:aliiegoceras: 
quoniam  corniculis  feme  cft  fimile;nos  ficiliam  .quod  quomodo  fererecurifuo  loco 
diximus.  Vis  eius  ficcareimollueidiffoluere.Succusdccotfti  fcemina^i  pluribus  malis 
fubue'ic:fiue  duridaifiue  tumorifiueco^tradio  fit  uuIus:foue'tur:ifiduc;fflifa  quoqj 
prodeft.Furfures  in  facie  excenuat.Splcni  addtto  nitro  decodtum  6C  ipofitu  medet"^ ; 
Ite  ex  aceto. Sic  locineri  decotftum.Diocles  difficile  patientibus  femen  eius  dedit  ace-' 
tabulimefura  tritum  in  noue  cyathis  fapx  ad  tertias  partes  bibereiurquihibennt  in 
calida  lauardur.Ec  in  balneo  fudacibus  dimidium  ex  reliifto  iterum  dedit:mox  a bal^ 
neo  reliquum  pro  fummo  auxilio. Farina  fccnogncci  cum  hordeo  aut  Iini  femine  de-' 
coifta  aqua  mulfa  contra  uulux  cruciatus  fubiccit.Itemqj  impofuit  imo  uetri. Lepras 
iriiginesifulphurispariporrioe  mixta  farina  curauit  nitro  ateprxparata  cute  fcpius 
die  illinens tperungiqiprxcipies. Theodorus  fcenogrxco  mifcuic  quarta  parte  purgati 
nafturtii  acerrimo  aceto  ad  Icpras.DamionfoenogrxcifemenacetabuIi  dimidia  men^ 
fura  cum  fapx  6C  aqux  nouem  cyathis  ad  mefes  ciendos  dedit  potu.Nec  dubitat  qn 
decoctum  eius  utiUuimum  fit  uuluis  interaneifq;  cxulceratisificuti  femen  articulis 
atqj  prxcofdris.Si  uero  cu  malua  decoquatunpoftea  addito  mulfo  potus  ante  extera 
uuluis  interaneifqj  laudatunquippe  cum  uaporquoqi  decoifti  plurimum  profii. 
Alaruqj  etia  graueolentia  decotftu  fcenogrxci  feme  emendat.Farina  prurigics  capitis 
furfurefqj  cu  uino  et  nitro  celeriter  tollit. In  hydromelice  aut  decotffa  addita  axungia: 
genitalibus  medefiitcm  pano:parocidi:podagrx:chiragrs:arciculiscamibufquequz 
recedunt  ab  oftibus.  Aceto  uero  fubacfta  luxatis. Illinitur  et  lyeni  decotfta  in  aceto  et 
uiellc  tantu. Carcinomata  fubadta ex  uino  purgat. Mox  addito  meile  pfanat.  Sumit" 
etforbitio  efarina  ad  peiftus  exulceratu  Idgaqj  tuftim  diu  decoqt" donec  amaritudo 
definat.poftea  mei  additur.Nunc  ipfa  claritas  herbarum  dicetur. 


CAII  PLYNII  SECVNDI 
CESIMVSQVINTVS, 


NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  VI. 
PROOEMIVM. 


Natura  herbarum  fpo  te  nafcetium.  Ca.i. 
PSA  QVAE  NVNC  DICETVR  HER/ 

barumclarttasimedictnaE  tantum  gratia  gignett 
eas  tellure  in  admirationem  curx  pnfcoru  dilige/ 
tiaeqi  animu  agit.Nihil  ergo  intentatu inexptuqj 
illis  fuit. Nihil  deinde  occultatu  quodno  ^delTe 
portetis  uellent.  At  nos  elaborata  iis  abfcondete 
ac  fupprimere  cupimus:8c  fraudare  uitam  etiam 
alienis  bonis.Ita  certe  reconduntiqui  pauca  aliq 
nouere:  inuidentes  aliisiSt  neminem  docete  m 
audlotitatem  fcientis  eft.  tantum  abexcogitidis 
nouis  ac  adiuuanda  uita  mores  abfunt.Sumuqj 
opus  ingeniorum  diu  in  hoc  fuitiut  intra  unum/ 
uetef  uni  perirent.  At  hercule  fingula  quofdam  inuenta  deotum 
^ numera  addidereiomniumque  uitam  clariorem  fecere  cognominibus  herbarum  tam 
benigne  gratia  memoria  referente.No'  xqr  hac  cura  eorum  mira  effer  in.is:  qua  fam 
blandiuntur  aut  abo  inuitatifed  culmina  quoq,  montiu  inuia  & fohtudines  abditas 
omnifqr  terrafibras  fctutatiiuenereiquid  quaqj  radix  po  letet; ad  quos  ufus  herbajr 
foha  ptinetentietiam  quadrupedum  pabulo  inuirta  ad  falutis  ufus  uertentes. 

Oui  latine  ufus  herbarum  fctipfenntiac  quando  ad  tomanos  notitia  ea^r  puenerit; 
& qm  ptimi  gracorum  de  his  compofuennt;8C  de  herbarum  .nuentione:&  antiqua 
medicma:&  quare  minus  exerceantur  earum  remediaret  de  cynorhodo:&  de  dracucu/ 
lo  medicina.  Capitulum  fecundum.  . 

Minus  hoc  q par  etatinortricelebrauere  omnium  utilitatu  Scuirtutu  tapaallimi. 
Primufque  8t  diu  folus  idemille.M.Cato  omnium  bonarum  artium  magiftcr 
paucis  dutaxat  attigit.Boum  etiam  medicamina  nd  omiffa.Poft  «“m  “"“s  illuftnu 
tentauit.C.  Valgius  eruditione  fpedlatusumperfedlo  uolumine  ad  Diuu  Augurtu  i 
inchoata  etiam  prafatione  religiofatut  omnibus  malis  humanis  illius  potillimu  pm 
cipis  femper  medicetur  maieftas . Ante  condiderat  folus  apud  nos  rquod  eqdc  inueni; 
Pompeius  Leneus  Magni  Pompeii  libertus  :quo  pnmum  tempore  hanc  faenam  ad 
noftros  perueniffe  animaduerto-Naq:  Mithndates  maximus  fua  atate  regumiqueni 
debellauit  Pompeiusiommum  ante  fe  genito^rdiligentiffimus  uita  fuiffe  argumen- 
tis pneterq  fama  ftelligitut.  Vni  ei  excogitatum  quotidie  uenenum  bibere:pra:fupns 
remediisiut  confuetudineipfa  innoxm  fietet.Prima  inuenta  genera  atidoti;  ex  qbus 
unum  etiam  nomen  eius  retinet.lllius  muentum  autumant  manaturn  ponticotum 
mifcere  antidotisiquoniamueneno  uiuerent.  Ad  illum  Afclepiadis  mededi  atteclan: 
uoluminacompofitaextantrcum  follicitatus  ex  urbe  rama  prarcepta  pro  fe  mitteret . 
Illum  folum  moralium  Mithndate.xxii. linguis  locutum  certum  eft.  Necdelu  - 
iedhs  gentibus  ullum  hominem  per  interpretem  appellatum  ab  eo  annis.lvi.qui  us 
rcgnauit.  Is  ergo  in  reliqua  ingenii  magnitudine  mediem*  peculiariter  cunolus  a 
hominibus  fubietrtis:  qui  fuere  pars  magna  terrarum  figula  exquirensiferiniu  come- 
tationum  harum  Si  exemplaria  effedlufqj  in  archanis  fuis  reliquit.Pompeius  autem 
omni  regia  pr*da  potitusitranffetre  ea  fetmone  nortro  libertuni  fuum  Leneu  gam 
matic*  artis  dodliffimum  iuffit.  Vit*que  ia  profuit  nd  minus  q reipublira  ui  ona 
illa. Pt*ter  hos  gtxci  audlores  medicinicqididetetquos  fuis  locis  dixinaus.  us 

teiasiDionyfiusiMetrodorus atideblandiffiatfedqnihil  pencaliudq rei  i tu 


itelligatur.Pmxcrc  nac^  effigies  hctbarumiatq;  fubraipfete  effedus, Vetu  &C  piatura 
fallax  eft  ex  coloribus  tam  numecofisiprsfcrtim  in  xmulatione  natutie.mulcumque 
degenerat  tcanfcnbentiu  fors  uaria.Prxtetea  parumeft  fmgulas  earu  States  pmgticu 
quadripntis  uarietatibus  anni  faciem  mutent. Quare  csteri  Termone  eas  tradidere  . 
Aliqui  effigie  quide  indicata  U nudis  quidem  pletunq?  nominibus  dcfund:i:quonia 
faas  uidebat" poteffates  uiqj  demoffrare  qusrere  uolenubus.Nec  e difficile  cognitu. 
Kobis  certe  exceptis  admodum  pauas  contigit  reliquas  cotefnplari  faentia  Antonii 
Caftonsicui  fumma  aurltoritas  erat  m ea  arte  nofteo  suo.  Vifedo  hortulo  eiusii  quo 
plurimas  alebaticentcfimum  statis  annum  excedens  nullum  corporis  malu  exptus : 
ac  ne  state  quidem  memoria  aut  uigorc  concuffis.Nec  almd  mirata  magis  antiqtas' 
repenetur.Inuenta  iam  pndem  ratio  eft  prsnuncians  horas  non  modo  dies  acnodtes 
Tolis  lunsqj  defciffum. Durat  tamen  tradita  perTuaTio  f magna  parce  uulgi  ueneficiis 
herbis  id  cogi.In  eo  nanqj  fcemina^  Taentiam  prsualere.Certe  quid  non  repleue^ 
re  fabulis  colchis  Medea:alisc]jr'In  pnm.ifqjicalica  Circediis  etiaadrcnptar'udearbi'' 
tror  natu  ut  Aefchylus  e uetuftiffimis  in  pocrica  re  refertam  iialiam  herbaru  pocecia 
prodetet.Multiqjdrceios  agros  ubi  habitauit  illa:in  magno  argumento  etiamnum 
durale  m matfis  a filio  eius  orta  gentciquos  effe  domitores  ferpdiu  coftat.Homerus 
quidem  pnmus  do(flrinaru  fic  antiquitatis  parensimulcus  alias  in  admirande  Circes: 
gloriam  herbarum  sgypto  tiibuiticurn, etiam  cum  rigaretur  sgj^cus  illa  non  autem 
elTet  poftea  fluminis  limo  muedta.Herbas  certe  sgypnas  ab  regis  uxore  traditas  fus 
Helens  plurimas  natratiac  nobile  illud  Ne,penthes  obliuione  trifficis  ueniamq;  affe- 
rens:dCab  Helena  utiq?  omnibus  mortalibus  ptopinadum. Pnmus  autem  omnium: 
quos  memoria  nouinOrpheus  de  iis  herbis  cunoTiusaliq  prodidit. poft  eu  Mufeus 
di  Hefiodus  polion  herbam  inqtum  mirati  fucidiximus. Orpheus  6i  Hefiodus  fuffi/ 
tiones  commendaucte. Homerus  6i  alias  nominarim  herbas  celebratiquas  fuis  locis 
dicemus.  Ab  eo  Pythagoras  clarus  fapientia  pnmus  uolumen, de  earum  effedlu  cdpo" 
fuit:  Apollini:Aefculapioqj:6c  m totum  diis  immortalibus  inuentide  dC  ongine  affri 
gnata. Compofuic  ec  Democtitusiambo  peragratis  perfidis  arabi£  ethiopix  sgypCKp 
tnagis. Adeoc^  ad  ha:c  attonita  antiquitas  fuitiut  affirmaret  enam  incredibilia  dicHu. 
Xanchus  hifforiatum  audior  m pnma  ^arum  tradidit  occifum  draconis  catulu  reuo^ 
catum  ad  uicam  a patente  herbaiquam  balm  nominat.  Eademque  iillonem  quem 
draco  occidcracicefficutum  faluri.Ec  luba  m atabia  herba  reuocatu  ad  uica  hominem 
tradit. Dixit  Demoaitus;credidit  Theophraftus  effe  herbamtcuius  cdtadu  lUatx  ab 
aliteiquam  rettulimus  exiliret  cuneus  a paffotibus  arbori  adadus.Qus  etiam  fi  fide 
carent:admirationem  tamen  implentscoguntqj  confiteri  multum  effe:  quod  uero  fu^ 
pcrfit.Inde  8C  plerot*<^  uidco  exiffimatemihil  non  herbarum  ui  effia  poffe.Sed  plu^ 
limarum uires  effe  incognitas. Quorum  numero  fuit  Herophilus  clarus  in  medicina 
aquo  ferunt  didum  quafdam  enam  fortaffis  calcatas  prodeff^.Obferuatii  certe  eft: 
inflammari  uulnera  ac  morbos  fuperuencu  eorum:qui  pedibus  itet  confecerint. H^c 
erat  antiqua  medicina:qux  tota  migrabat  in  gnccis  liguas.Sed  quare  nucnd  plurcs 
nofeunt'^ cauf*r'nifi  q»  eas  agteftes  liccerarum<^  ignan  experiuntur:  utpotc  q foli  itet 
illas  uiuant.Prsterea  fecuntas  qusrendiobuia  medicorii  turba.  Multis  eria  inuentis 
nomina  defuntificut  illi  quam  rettulimus  in  frugum  curaifcimufq;  defofla  i angulis 
Tegens  pncftare  ne  qua  uis  urct.Turpiffim»  cauTa  rantans:^  eriam  qui  Taucidemd^ 
ftrate  noluntitanq  ipTis  petiturum  Tst  quod  tradiderint  alus.  Accedit  rario  inuetidis 
anceps.  Quippe  enam  in  tcpcrtisialias  muemt  caTus:alias(ut  uere  dixerim)deus.In^ 
Tanabilis  ad  hoTce  annos  fuit  rabidi  canis  moffus:pauorem  aqua::pocuTque  omnis 
afferens  odium. Nuper  cuiuTdam  milit^nris  in  pnetorio  mater  uidit  in  quiete  radice 
filueftris  roTaeiquam  cynothodd  uocantiquaqj  blandita  Tibi  aTpcdu  pridie  i fruteto 
nuttetet  filio  bibendam  m Lade.ln  luTitania  res  gerebatur  hiTpanix  proxima  parte . 


Cafuquc  acciditiuc  miUte  a motfu  canis  inapicnte  aquas  expauefcere  fupcruenitei 
epiflola  orancisiuc  pareret  religioni. Seruatufque  cft  ex  infperato.Et  poftea  quifquis 

auxilium  fimilerentauit.AIiasapudau(ftorescynorhodiunamedicinaerat;fpo‘giob 

qux  in  mediis  fpinis  eius  nafcitur  cinere  cum  meile  alopecias  capitis  expleri.In  eade 
proumcia  cognoui  m agro  hofpitis  nuper  ibi  repertum  dracunculum  appellatu  caule 
pollicali  craffitudine  uerficolotibus  uiperatum  maculisiquara  ferebant  cotra  ommu 
morfus  eife  remedium.  Alius  eft  quem  nos  in  ption  uolumme  eiufde  nominis  dixi/ 
musifed  huic  alia  figura.  Aliudqj  miraculum  exeuntis  e terra  ad  pnmas  ferpennum 
uetnationes  bipedali  fere  altitudine.rurfufq;  cum  iifdem  in  tertam  fe  condetis;  nec 
omnino  occultato  eo  apparet ferpensiuel  hoc  per  fe  fans  officiofo  naturx  munereifi 
tantum  prxmoneretitepufqj  formidinis  demonftraret. 

DE  Quodam  peftifeto  fonte  germanix;8t  de  bntannica;8:  maximis  morbonim 
doloribus.  Capitulum  tertium. 

NEc  beftiarum  folum  ad  nocddum  fcelera  funt:  fed  mtetim  aquarum  quoq  ac 
locorii.  In  germania  trans  rhenii  caftris  a getmanico  Cxfare  jimotis  mannmo 
traiau  fons  erat  aqus  dulcis  folus:qua  pota  intra  bienniu  de'tes  deaderet.  Cdpagefqj 
in  genibus  foluerentur.Stomachacen  medici  uocabant;&  fceletotben.  Ei  malo  repta 
auxilio  eft  hetbaiqux  uocatur  britannica  non  netuis  modo  & oris  malis  falutansifed 
contra  anginas  quoq;  Si  contra  ferpentes.Folia  habet  oblonga  nigrairadicem  nigra' . 
Succus  eius  exprimitur  et  ex  radice.Florem  uibones  uocantiqui  colledlus  pnufq  to' 
nittua  audiantur:&  deuoratus  fecuros  in  totum  reddit. Fida  in  qua  caftra  erat  noftns 
monftrauete  illam.  Miror  quidem  qux  nominis  effetcaufamifi  forte  confini  oceano 
britannix  ueluti  propinqux  dicauere.Non  enim  inde  appellatam  eamiquoniam  ibi 
plurima  nafceretuncertu  eft.Etia  tum  bntannia  libera  fuit  quidem. Nechic  quondi 
ambitus  nominibus  fuis  eas  adoptadiiut  docebimus  feciITe  regesiut  res  tata  debeat; 
herbam  inuenire.-uitam  iuuare;n6  fortaffis  credet  aliquis;cum  hxc  nfa  friuolaquoqj 
exiftimentutiadeo  deliais  fordent;etiam  qux  ad  falutem  petrinenc.  Audlotes  tamen 
quarum  inueniuntur  in  primis  celebrare  par  eftieffedtu  earum  digefto  i genera  mor^ 
botum.Qui  quidem  in  reputatione  mifereti  fortis  humanx  fubic;8(;  prxter  fottuiia 
cafufq;  et  nomina  qux  omnis  hora  excogitat: ad  milia  morborum  figulis  mortalibus 
timenda.Qui  grauiifimi  ex  iis  fmtidifcernere  ftulncia  prope  uiden  potefticumfuus 
cuiaj  ad  prxfens  quifqj  atrociffimus  uideatur.Et  de  hoc  tamen  ludicaueteaui  experi' 
mento  al  pcmmos  cruciatus  eife  calculorum  a ftilliadio  ueficx.Ptoximu  ftomachi . 
Ternum  eorum  qui  i capite  doleanr.Nd  ob  aliud  fere  morte  confcitagrxasflt  noxias 
herbas  demonftratas. miror  equidem. nec  uenenorum  tanrumiquoniam  ea  conditio 
uitxeftmrmonplerunqi  enam  optimi  portus  fititradarqj  Varro  Seruium  Clodm 
equitem  romanum  magnitudine  dolons  in  podagra  coatftum  ueneno  crura  puxifle; 
& poftea  caruiffe  fenfu  omni  xque  q dolore  in  ea  parte  corporis.  Sed  qux  fuit  uenia 
monfttandiiqua mentes  foluetencTPattuselidetentfmultaqj  fimiliafEgo  nec  abot' 
tiua  dico.  Ac  ne  amatona  quidem  memoro. Lucullum  imperatorem  clatilTimu  ama' 
tono  penilTe.Nec  alia  magica  portentamifi  ubi  cauenda  funt  aut  coargueda  i primis 
fide  eorum  damnata. Satis  opere  fuit  abundeque  prxftitum  uitxtfalutares  dixiffe  ac 

poftea  inuenta.  DE  Moly;&dodecatheo;6C  pxonia  uelpentorobo 

uel  glycyfideifli  panace  ucl  afclepiotfli  hetacleo  panace:chironio;flt  panace  cetaureo ; 
uel  pharnaceoiit  hetacleo  fiderio:flt  hyofcyamo  uel  apollinari  fiue  altetangeno . 
Capitulum  quartum , 

T Audatiifima  herbarum  eft  Homero  teftesquam  uocari  ab  diis  putat  moly.  Alt 
I y inuentione  eius  Mercurio  aftignat.Contraque  fumma  uenefida  demonfttat . 
Nmci  eam  hodie  circa  pheneum  Si  in  cyllene  arcadix  tradunt.  Specie  illa  homenca 
radice  rotunda  nigraqueimagnitudine  cepxtfolio  fcyllx.effodi  autedifficultet.Grxn 


auilores florem  eius  luteum  pinxetc:cum  Homerus  candidum  rcnprerit.  Inucnie 
piris  herba^  medtcisiqui  & f italia  nafci  eam  diceret. affemq!  campania  mihi  aliquo't 
diebus  efloflam  inter  difliculcates  Taxeas  radicis  triginta  pedes  longai.ac  ne  fic  quide 

fohdsrfedabrupt®.  Abeamaximaauiftoritas herbse:quadodecatheouoca‘c;omniu 

deorum  maieftatem  commedantes.In  aqua  potam  omnibus  morbis  mederi  tradut . 
Folia  eiusfeptem  laiftucis  fimillima  exeuntiiutearadice.  Vetuftifrima  iue'tu  peonia 
efl.Nomenqj  audloris  retinet.Quam  quidam  pentorobon  appellatialii  glycyfiden . 
Hax  quoqi  difficultas  eft:  j eadem  aliter  alibi  huncupatur.Nafcitur  opacis  monbus 
caule  inter  folia  digitorum  quattuor  fetete  in  cacumme  ueluri  gntcas  nuces  quattu-- 
ot  aut  quinqj.Ineft  lis  femen  copiofumirubrummigrumqj.Hic  medetur  & faunoji 
in  quiete  ludibnis.Praicipiunt  eruere  nodluiquomamfi  picUsmartius  uideatituedo 
in  oculos  impetum  faciat.Panaces  ipfo  nomine  omnium  morborum  remedia  ^mit' 
titmumerofum  & diis  inuentonbus  adfcnptum.Vnum  quippe  afcleped  cognoiat': 
quoniam  is  filtam  panaciam  appellauit.Succus  ems  eft  coadus  feruls  qle  diximus. 
Radix  e multi  corticis  & falfi.Hac  euulfa  fcrobem  repleti  uario  genere  fnigii  religio 
eft;ac  terr^  piamentum.  Vbi:&  quo  fieret  modo:&  quale  maxime  probaretunfcer  pe/ 
regnna  docuimus. Id  quode  macedonia  afTercur:buco!icon  uocantiarmetariis  fpdte 
erumpentem fuccum excipientibus.hoc celerrime euanefcic.Et m aliis auc  generibus 
improbatur  maxime  nigrum  ac  molle.id  enim  argumecum  eft  csra  adulterati.  Alce^ 
genus  heracleon  uocantidC  ab  Hercule  inuentum  traduc.Alii  orig^um  heracleotiai 
Iilueftre:quoniam  efl:  ongano  fimileiradice  inutili.De  origano  diximus.  Terciu  pa/ 
naces  chironeon  cognominatur  ab  inuentore.Foliu  eius  lappato  fimileimatus  tame 
6d  hirfunus.Flos  aureusjtadix  parua.Nafatur  pinguibus  loas.Huius  flos  efficacif/ 
funus  eoq?  amplius  q fupradtdta  prodeft. Quartum  genus  panaces  ab  eode  Chirone 
reptum  centaurion  cognominatur.Sed  6C  pharnaceon  in  controuerfia  muentionis  a 
Pharnace  rege  deduiflu. Seritur  hoc  longioribus  q carteta  foliis :&  ferratis. Radix  odo/ 
rata  in  umbra  ficcaturiuinoqj  gratiam  adiiat. Huius  genera  duo  fecereialte^d  Icuioris 
foliualcerum  tenuioris. Heracleon  fidenon  dC  ipfurft  ab  Hercule  inuentum  efl:caule 
tenuidigito^i  quatcuoralntudme.Florepuniceoifoliis  coriadri»  Juxta  lacus  Si  amnes 
inuemtur.Ommaqj  uulnera  ferto  illata  efficaciflime  fanat.  Et  Chironis  inuetumam/ 
pclos  qus  uocacurchironiaide  qua  diximus  iteruites.Sicuti  de  herba  CUIUS  inuentio 
affignacur  Minerus.  Herculi  quoqi  ea  adfcnbut:  qus  apollinaris  apud  arabas  alter/ 
cum  fiuealtercangenuiapudgr^cos  uero  hyofcyamos  appellatur.Plura  eius  genera. 
Vnum  nigro  femmeifoliis  pene  purpureis  fpinofum. Talis  nafatur  m galacia,  Vul/ 
gare  autem  candidius  efl  fruhcofiusialtius  papauere.  Tertii  femen  trionis  femini 
fimi!e:&  omnia  infaniam  gignentiaicapitifqj  uettigmes. Quartum  genus  mollejla/ 
nuginofii  pinguius  cstens. Candidi  feminisnn  maritimis  nafc&.hoc  recepe  medici . 
Icem  ruffi  feminis  nonnuq  ante  candidum  ruffefatifi  no  ematuruit:imptobaturqj. 
Et  alloqui  nullumthifi  cum  inatucntlegiturmatucauim.Ideoqj  mentem  capurque 
infeftans.Vfus  feminis  & per  feSdfuccoexprefld. Exprimitur  feparatim:&  caulibus 
foliifqj  utuntur  &C  radice: temeraria  i totum(ut  arbitror)medicins. Quippe  eiia  foliis 
conflat  metem  comimpi:fi  plura  qqudttuor  bibantur.  Etiam  antiquun  uino  febre 
depelh  arbitrabantur.  Et  oleum  fit  ex  fertiine  ut  diximusiquod  ipfum  aunbus  ifufii 
lentat  metem. mireqj  cotra  uenenum  renaedia  prodidere  iisiqui  id  bibiflet:&  ipfum 
pro  remediis.adeo  nullo  omnia  experiendi  fine:  ut  cogerentur  ena  uenena  prodefle . 

DE  Linozofle  parthenio  hermtporafiue potius  mercUriali:SCachillea:& panace 
heraclea  fidenti  millefolio:&  de  fcopa  tegiajet  herminco  teucrio  fplenio  de  melapo' 
diofiuehelleboroiquotue  eorum  generaiet  de  nigro  hellebororet  albo  medicinx:et 
quando  detur:et  quomodo  fumendumiet  quibus  non  dandumjec  ^ mures  necat . 
Capitulum  quintum. 


Llnozoftis  fiuc  parthenion  a Mercurio  metus  efttideo  apud  gnecos  hermupoan 
multi  uocant.Eam  apud  nos  omnes  mercurialcm*  Duo  eius  genera:mafculus 
& foemina  <]ux  cfficacior: caule  cubitali  intctdu  ramofo  in  cacumineroamo  agufho/ 
tibus  foliis:geniculis  denris:ala9i  cauis  multisrieminem  geniculis  depedete:fcemin® 
copioformari  luxta  genicula  flati  ratiore  ac  breui:concorto<5}.Faemin*  foluto  6Cci' 
dido.Folia  maribus  nigrioraifoeminis  candidiorarradix  fupuacua:pr2tenuis.NafcLlt 
in  campeflnbus  cultis. Mirum  cfl  quod  de  utroqj  eorum  genere  proditur.  Vc  mares 
gignantur  hunc  faceremtfoemmaeullam  ,Hoc  contingere  fi  a conceptu  fuccus  pro/ 
tinus  bibatur  m pafro;edatue  folia  decoiila  ex  oleo  uel  lalemel  cruda  ex  aceto.QuicJ^ 
decoquunt  eam  in  nouo  fitlliUcum  heliotropio:6C  duabus  aut  cnbus  fpicis  donec  de/ 
coquatur.Decotilum  dari  iubent:fii  herbam  ipfam  in  cibo  altero  die  purgatioumuli/ 
eribus  per  tnduii. quarto  die  a balneo  coire  eas. Hippocrates  miris  laudibus  imuliefj- 
ufu  pr.Edicauit  illas. Eafqj  ad  hunc  modum  adhuc  medicorum  nemo  nouit.Ille  eas 
uuluae  cum  meile  uel  tofaceo  uel  lilino  uel  irino  admouientem  ad  ciendos  menfes  fe 
cundafq;.  Hoc  idem  pneflare  potu  fotuque  dixit.Inllillauit  auribus  furdis  fuccum 
inunxicq;  cum  umo  ueterc. Aluo  folia  impofuitiepiphonsiflranguriaifi'  uefica.De/ 
cocetum  ems  dedit  cum  myrrhaet  thure,  Aluo  quidem  foluendarmel  in  febn  deco^t" 
quantum  manus  capiat  in  duobus  fextariis  aqus  ad  dimidias. bibitur  fale  ec  meile 
admixto.nccnoncum  ungula  fuis  aut  gallinaceo  dccocltum  falubrius.  Purgationis 
caufa  putauere  aliqui  utranq;  dandamitiue  cum  malua  decodlum. Thorace  purgat . 
Bilem  detrahunt.Sed  flomachum  Ixdut.Reliquos  ufus  dicemus  fuis  locis,  Inuenic 
ec  achillton  Achilles  diTcipulus  Chirdisiqua  uulnenbus  mederetiqua:  ob  id  achilleos 
uocatur.Hac  fanaffe  Telephum  diatur.  Alii  pnmum  etuginem  muemfle  utiliflima 
empiaflrisudeo  depingitur  ex  cufpide  decutiens  eam  gladio  m uulnus  Telephi.Alii 
utroque  ufum  medicamento  uolunt.  Aliqui  et  hanc  panacem  heracledialii  fideriten . 
Hanc  apud  nos  millefoliam  uocat  cubitali  fcapo  ramofamiminurionbus  q feniculi 
follis  ueflitam  ab  imo.Alu  fatentur  quidem  lilam  uulnenbus  utilemifcd  uera  achd/ 
Icon  effe  fcapo  csruleo  pedaliifine  ramis  ex  omni  parce  figulis  foliis  totudis  elegacec 
ueflitam.  Alii  quadrato  cauleicapitibus  marrubii  folio  quercus.  Hac  etiam  prsafos 
neruos  glutmare  faciunt.  Alii  fidenten  in  macenis  nafcentem  cum  terit'^  fedi  odons , 
Eciamnum  aliam  fimilem  huicifed  candidioribus  foliis  etpinguionbus  tenuionbus 
cauliculis  in  uineis  nafcentem.  Aliam  ueto  qumum  cubicorum  ramulis  exilibus  tria/ 
gulisifolio  filias  pediculo  longorbctxfemmeiomnes  uulnenbus  pttEcipuas.  Noftri 
eam  qux  efl  lacifTimo  folioifcopam  regiam  uocanc.Medetur  angmis  fuum.  Inuentt 
&C  teucer  eadem  state  teucnoniquam  quidam  hermeneon  uocantifpargentem  iucos 
tenues:folia  parua  afperis  loas  nafcentemiauftero  faporeinunq  florente. Neqj  feme 
gignit. Medetur lyembus.Conflatqj  fic  muentamicumextafupercaproiecila  eflenc: 
fertur  adhsfiffe  lyeniieumc^  inamffe.ob  id  a quibufdam  fplenion  uocatur.  Narrant 
fues  qui  radicem  eius  eduntifme  fplcne  inueniriiramis  hyfopi  furculofa  folio  fabx. 
eodem  nomme  appellanc:&  colligi  florentem  adhuc  iubent  adeo  florere  no  dubitat: 
maximeq;  ex  aliciis  et  pyfidis  montibus  laudat.  Melampodis  fama  diuinanonis  at-' 
tibus  nota  efl.  Ab  hoc  appellatur  unum  hellebon  genus  melampodion.  Aliq  paflore 
eodem  nomine  inuemfle  traduncicapras  purgati  paflore  illo  animaduercence:datocj 
latileearumifanaffe  parotidas  furentes. Quamobrem  de  omnibus  eius  genenbusdici 
fimui  conuenit.  Prima  duo  fune  cadidum  ac  nigrum. hoc  radicibus  tantum  icelligi 
tradut  plencp.Alii  folia  nign  piatam  fimilia  & minora  nigriora9:&  pluribus  diuife 
risfcifla.Alii  bets  incipientis, Hscquoqi  nigriora  et  canaliii  dorfo  rubefcecia.Vtra*^ 
caule  palmi  ferulaceo  bulborum  tunias  couoluto  radice  fibrata  ceparum  mo.  Nigro 
equi  bouesfues  necantur. Itaq;  cauentidicum  candido  uefeantur.  Tempefhuu  elfc 
tradunt  meflibus,  Plunmum  autem  nafeicur  in  oeta  monte.  Et  optimum  uno  eius 


loco  circa  epimm.Nigrum  ubiqj  prouenitifed  melius  in  heliconeiqui  mons  & aliis 
laudatur  herbis.  Candidum  probatur  oeteum.Secundum  ponticum.TertioIoco  hc' 
leacicum:quodin  uitibus  nafci  ferunt.Quarto  pamafium  quod  adulteratur  xrohco 
ex  uicino.  Nigrum  ex  iis  melampodion  uocant:quo  8c  domos  fuffiunt  purgantque 
afpergentes  fefic  pecora.  Cum  precatione  folenni  hoc&  religiofius  colligitur. Pnmu 
enimgUdio  circufcnbitur.Demde  qui  fuccifurus  eftiortum  rpe^at-Et  precatunut 
id  liceat  fibi  concedMibus  diis  facere.Obfctuatq?  aquils  uolatus:fere  emm  fecatibus 
incereft.Ec  fi  prope  aduolaueric:moriturum  lUo  anno  qui  fucciditraugunum  e.Nec 
albii  facile  coIIigit':caput  aggrauans  maximcuiifi  prxfumatur  alliu.&  fubmde  uinu 
forbeaturicelenterqjfodiatur.Nigrum  alu  euchymon  uocactaliipolyrrhyfon.purgat 
pec  inferna.Candidum  autem  uomitione.Caufafq?  morborum  extrahit.quonda  ter^ 
ribile.poftea  tam  promifcuumrut  pletiqj  ftudiorum  gratia  ad  prouideda  acrius  qu* 
commentabantur:farpius  fuptitauennt.  Carneadem  refponCutum  Zenonis  libris : 
Drufum  quoqj  apud  nos  tribunorum  popularium  clariffimumicui  ate  omnes  plebs 
adftans  plaufitioptimates  uero  bellum  marficum  iputaueretcoftat  hoc  medicameto 
liberatum  comitiali  morbo  m anticyra  mfula.ibi  enim  rutilTime  fumitur : quoniam 
ut  diximusifefamoides  admifcent.Icalia  ueratru  uocat.Farina  eorum  per  fe  dc  mixta 
radiculxiqua  lanas  diximus  lauariifternutamentu  facit.  Amboqjfomnum. Leguntur 
autem  cenuifTims  radices  breuefqi  ac  uelut  decurtata:  etiam  hx.  Na  fumma  qux  eft 
cralTiiLima  cepis  fimilis  canibus  tantum  datur  purgationis  caufa.  Antiqui  radice  cor/ 
ocemque  catnofiffimum  eligebantiquo  tenuior  eximeretur  medulla, Hanc  humidis 
fpongus  opertam  turgefcentemqi  in  longitudinem  findebant.Deinde  fila  in  umbra 
ficcabant  iis  utentes  .Nunc  ramulos  ipfos  ab  radice  fua  grauiHimi  cottias;ita  dares . 
Opnmum  quod  acre  guftu  femenfq?  m frangendo  puluerem  emictit.Durate  ui  eius 
, XXX. annis  ferunt.Nigrum  medetur  paralyticis  mfanientibus  hydropids  dummodo 
ntra  febrim:podagns  ueteribusiariiculanis  morbis. Trahit  aluu  & bilem  pituitafqi. 
Ex  aqua  datur  ad  leniter  molliendam  aluum  plurimum  drachmaimodice  quattuor 
obolis. Mifcuere  aliqui  & fcamoneamifed  tutius  falem.In  dulcibus  datum  copiofius 
pcnculum  infert. Oculorum  caliginem  fotu  difcutic.ob  id  quidam  et  lunxere.  Tntii 
ftrumas  fuppurata  duriaas  concoquitidi  purgacutem  fiftulas  tertio  die  exemptum . 
Verrucas  tollit  cum  fquamis  sris;&  fandaraca. Hydropicorum  uecri  iponit'' cii  fanna 
hordeacea  6C  uino. Pecorum  et  mmentorum  pituitas  fanat  furculo  per  aure  traiedto : 
6ipofl:ero  die eade  hora  exepto.Scabiequadrupedu  cu  thure  et  cxra  aro  pice  uelcum 
pifTelco. Album  optimumiquod celerrime  mouet  ftemutamentaifed  mulcu  tembili/ 
us  nigroiprxcipue  fiquis  apparatum  poturorum  apud  atiquos  legat:cotra  horrores 
ftraagulatus  mtempelfiuas  fomni  uites  fingulcus  infinitos  aut  fternutamda  ftoma/ 
chi  difTolutionesicatdiores  uomicus  aut  longmquiocestexiguos  aut  nimios. Quippe 
aha  dare  foliciiqux  concitarent  uomitionesuprumq?  hellebotum  extraherent  medi/ 
camentis  aut  clyftenbusjfacpe  etiam  fanguine  uenis  emifTo.  Ia  uero  6c  cum  profpere 
cedat  terribilibus  uifu  in,  uariis  coloribus  uomicionu:&  poft  uomiciones  obferuatioe 
aluiibalnearum  difpenfationeuocius  corporis  cura  antecedenceiomnia  hxc  magno 
terrore  Qc  fama.Nan^  tradunt  abfumi  carnem  fi  coquatur  una.Sed  anciquo9i  uiuu 
eratiq  propter  hos  metus  paraus  dabanctcum  celerius  erumpatiquo  largius  fumit . 
Theimfon  binas  non  amplius  drachmas  donauitifequentes  et  qternas  dcdere.Claro 
Herophili  preconioiqui  helleborum  fomfTimi  duas  fimilitudmi  xquabat.Cdatatis 
enim  intus  omnibusupfum  in  pnmis  exire.Praeterea  mirum  mudum  eO::^  incifum 
forficulis  ut  diximusifcnbaticortex  rcmanet.hoc  inanito  medulla  cadit.Hxc  i nimia 
purgatione  dacaiuomitiones  fiftit.Cauendum  elffoelia  quoqj  cura:ne nubilo  detur 
dje;quippe  impetibiles  cruciatus  exiftunc.Nam  xlface  potius  q hyeme  dandum  non 
*ftin  dubio.  Corpus  feptem  diebus  prtEparandumcibisacnbus:abftineciauitu;qcto 


«£  tertio  die  uomitionibusipridie  comae  abftinentia.  Albii  e dula  datiaptiffime  uero 
in  laae  auc  pulte.  Nupet  inuenere  diffedis  rhaphanis  inferete  helleboruin:mtfuf(j 
comprimere  rhaphanosiut  tranfeat  iusiatque  eo  lenimeto  dare.Reddt  poftquattuor 
fete  horas  incipit.Totum  opus  feptenis  peragitur  horis.Medetur  ita  morbis  comiti- 

alibus  ut  <iiximiis;uefa'gmi:meiachoiids:mfanietjbusjlymphatidsielepbantis  albf ; 
lepns:tetimo:ttemuIasipodagnds:hydropfcss:idp!enbuf9tympMias:ftomachicis: 
fpa£has:clmicis:ifchiadids;quarranis  quse  aliter  no  defsnantituUt  uetennnflamati/ 
ombusttorminibus  redeuntibus.  Vetanrdari  fembus  et  pueris  Jte  mollibus  ac  foemt. 
nei  corporis  ammscue  exilibus  aut  tenerisjd^  foeminis  minus  quiris.Ite  «midisiaut 
fi  exulcerata  fmt  prsecordiamel  tumeant, minsmeue  faguinem  excreantibusxaufans 

uelkceremeifaucibus.Medeturextracorporis  eruptionibus  pituitae cu  axungiafalla 

ilUcum.:item  fupputatiom  ueternMures  polenta  admixtum  necat.Galli  fagutas  m 
uenenaco  Kelleboro  tmguntidrcundfoq?  uuinere  teneriorem,  fentiti  came  affirmat. 
Mufex  quoqi  necantur  albo  tnto  SL  cu  lade  fparfo.Eode  &C  pbrhinafis  emendatur. 

DE  Michtidatia  6£  fcordoti  fiue  feordm  6d  polemonia  uel  philsteria  uel  chilio/ 
dynamaret  eupatona  Bc  cetaurca  fiue  chitonia:5c  deledo  cetaureo  libadio  felle  tecr* 
ct  trsorche  medidns.  Cap.vi. 

i T Pfi  Mithridati  Crateias  adfcripfit  una  mithtidadam  uocatam.  Huic  foliaduo 
I a radice  achanto  fimslia, Caulis  inter  utraqj  fuiHnens  rofeum  flordAlceralene 
feordonn  fme  fcordionupfius  manu  adfcriptamimagnitudine  cubitaliiquadragulo 
caule  ramofam  quetns  fimilitudine  follis  lanuginofis,  Reperitur  in  ponto  campis 
pinguibus  humidifqj:guftus  aman.ERS;  altenus  generisdationbus  folissimecallro 
fimilisiplunmof^  utraqi  ad  ufusjper  fc  Sc  inter  alia  in  anttdocis.Pokmoniam  alii 
philatenam  a certamine  regum  muenssoms  appellat.Cappadoces  aut  chdiodynama 
radice  craffiaiexiUbusramisiquibus  in  fummis  corymbi  dependentmigrofemine.cax 
teto  rutx  fimilis,  Nafcif in  montofis.  Eupatona  quoc^  regiam  audontatem  habet. 
Caulis  hgnofa  nigricantis  hirfucijcubitalisaliquandoj&amplionbusfoliispiteruab 
la.v.folia  ut  cannabis  per  ambitum  inafis  quinqj  partito: nigris  6C  ipfis  plumofift^ 
radice  fuperuacua.  Seme  dyTentencis  in  uino  potum  auxiliatur  unice, Centauna  cu^ 
ratus  dicitur  Chiro  cum  Herculis  exceptus  hofpitio  ptradanti  armaffiagitta  excidiO' 
fetin  pedem.quare  aliqui  chironium  uocanr.Foiia  funt  lata  dCoblongaiferrata  abitu 
defa  abradice:caules  ternum  cubitorum  gemculati.In  iis  capita  ceu  papaue^i.  Radix 
uaRairubefccnsjtenera  fragilifc^  ad  bma  cubica  madida. Succo  amara  cum  quadam 
dulcedine.Nafciturin  collibus  pingui  folo.Laudatiffiima  in  arcadiaiehdeimeffiemai 
phoruo  8d  lyceo  atqj  in  alpibus:plunbufqj  loas  m lycia. Quida  et  ex  eaiyciu  faaunt. 
Vis  m uulnenbus  canta  ut  cohaerefeere  etiam  carnes  tradant  fi  coquaf  limul.In  ufu 
radix  cacii  duabus  drachmis  bibeda  qbus  diceturffii  febns  fitn'  aq  tritaicscens  i'  uino. 
Medetur  5C  ouium  morbis  decod^  fuccus.Eft  alterum  centaurion  cognomie  ledon: 
mmutis  foliisjquod  aliqui  libadion  uocant:quoniam  fecundum  fontes  nafcicuriori/ 
gani  fimileianguffiionbus  &C  longionbus  foliis  angulofo  caule  paululu  alto  fruticati 
ftore  iichenidisnadice  tenui  BC  fupuacua  fucco  efficax,  Ipfa  herba  autumno  legitur . 
fuccus  e fronde. Quidam  caules  conafos  madefaciat  diebus. xviii.att^  ita  expnmur. 
Hoc  centaurion  noffri  fel  terrs  uocantJpropter  amaritudinem  fuma. Galli  exacum; 
quoniam  omnia  mala  medicamenta  potum  e corpore  exsecat  per  aluum.  Tertia  el 
Centauris  cognomine  trsorches.Qui  eam  fecat  rarum  eff  ut  non  uulneret  fefe*  bhe 
fucoim  fangumeum  mictit.Theophraftus  defendi  eamiimpugnariqj  colligentes  tra 
dit  a tnorche  aedpitru  gcnereia  quo  et  nomen  accepit  .Imperiti  confundunt  hxc  oia. 
&:  uini  generi  alTignanc,  DE  Qimeno  Sc  genriana:S^  lyfimachia:6t  parthe^ 

nide:&artcmif!a:^ambrofiaj€t  nympheaiet  Heracleo  fiue  rhopaloiet euphorbia, 
medicinx.  Capitulum  feptimum* 


CLmienos  a rege  herba  appellata  eft  heder»  folhs  ramofa  caule  manuart.cut.s 

pra:aaa:odotegrametfemme  hederxiffluefttibusetmdtof.snafc&.Ou.bus 
„orb,s pota medeatundKemus  Sed  hicmd.candum eft  dum medeatur:fter^atem 
pota  etiam  m uitis  fieti.Grxc.  piantagm.  fimilem  effe  dixerunticaule  quadrato.fob 
l.cuhs  cum  femme  mter  fe  implexisiuekt  in  polyporum  dms.Bt  fuccus  au  tc  in  ufu 
V,s  eius  fumma  m reftigetando. Gentianam  muenit  Gentianus  rex  illytiorii  ubique 
nafcetemim  illynco  tamen  pneftantiffimam  folio  fraximifed  magnitudine  fadaii  • 
cule  tenero  pollicas  ctaffinidmeicauo  et  maniiex  interuallis  fol.atoitnum  al.quado 
cubitommitadice  lenlaifubmgra  fme  odore  aquofaimomibus  fubalpinis  plurima . 

Vfusitadi«  ac  fucco  ^dicis  nataeexcalfadlona:fedpraignatibusno-b.b4,Inueit 

u Lyfimachus  herba  lyfimachiaiqus  ab  eo  nome  tetineticelebrata  Erafiftrato  Folia 
he-rfalros  umdiaiflor.-purputeu.-faiticofuiramulis  ereflis  odore  gtam.gtgniftaquo/ 
fo.  Vis  ews  tanta  eft  ut  lumeUs  difcordaniibus  mgo  fpofitaafpetitate  cohibeat  Mu^ 
lieres  quoqj  hac  glona  affedauere.m  qmbus  Artemifia  uxor  Maufoli  adoptata  herba 
quaritea  parthemsuocabamr.Sdtqu!  ab  arieraide  artemifiam  cognominata  puKt- 
quoniam  prmatim  medicatur  foeminamm  malis.  Abfinthii  autem  modo  fruncofa 
maionbus  follis  pinguibufqj.Ipfius  duo  genera. Altera  lationbus  folmialteta  tenera 
tenuioribus;»  non  mfi  m maatimis  nafcens.Sut  qui  in  mediterraneis  eodi  nomine 
appellant  fimplici  cauleiminimis  folus  flores  copiofi  erupentes:  cu  una  maturefcit 
odore  non  imuciidoiquam  quidam  botryn.-alii  abrofia'  uocant.  Talis  m cappadoria 
nafat.Nymph^’ t»  i . . 


A i y— iii  Utppdiuoaa 

iphea  nata  tradit  a nympha  Zelotypia  erga  Herculem  rhopalo  mortua, 
qre  hetadeon  uocant  aliqunalu  rhopaion  a radice  claus  fimili.  Ideoqj  eos  qui  biba't 
eam.xii.diebus  coitu  genimraqi  pnuati.laudatiflima  in  otchomeno  Bc  marachone 
boetis. Timalon  uocatiqus  femen  edunt. Nafcitur  in  aquofis  foliis  magnis:»  in  fu^ 
ma  aqua  » aliis  ex  radice  jideuntibus  flore  hlio  fimilu»  ci  deflomeiit  capiti  papa^ 
ueris.In  caule  fecatut  autuno.Radix  nigta  in  fole  ficcaf. Aduerfafqi  et  allium.Met 
alianympheain  thelTalia  amne  psonio;radicealba;capiteluteo:rofa  magnitudine. 
Inuenit  et  patrii  nofttorii  astate  rex  lubaique  appellamt  euphorbia  medici  fui  fratris 
nomine  & mufsia  quo  dmu  Auguftu  ccferuatii  idicaUimus.Iide  ffes  iftituere  a bal/ 
neis  frigida  multa  corpora  aftngi.  Antea  nd  erat  mos  mfi  calida  tam  lauari  ficut  apud 
Homerum  etiam  inuenimus.Sed  lub*  uolumequoqj  extat  de  ea  herba  et  dani  prei 
coniii.Inuenit  eam  monte  atlante.fpedaturfoliisacathmis.Vis  tata  eft.mt  uel  e Id/ 
gmquo  fuccus  excipiatur  mnfa:  cdto.Sufcipitur  exdpulis  uetriculo  hiedmo.Humor 
ladjs  uidetur  effluere.Siaaf  cdtosfic  thuris  effigie  habet. Qui  colligut  darius  uidec. 
Contra  ferpentes  medef*.  Quacuqj  pte  petcuffa  uertice  mafo  » medicameto  addito. 
Ibigemli  qui  legutthsdmo  ladteacfukerat.fed  difcemitut  igni.id  enf  quod  finccru 
non  eftifaftidiedii  odore  habet.Muku  mfta  hunc  fuccu  eft  qui  in  galha  fit  ex  herba 
chamelea  gtanii  cocd  ferste.  Fraiitus  amoniaco  ftmilis  eftienam  leui  guftu  os  accefu 
diu  detmensiet  magis  exiteniaUo  donec  fauces  quoqj  ficcet. 

DE  Platag!e»bugloffo!»cynog!offoiet  buphthalmo:et  fcythicatet  de  fpatta/ 
niaiet  hippiceiet  ifchsmdeiet  de  betdicaiet  catabiacaiet  cdfiligieiet  hiberidaiet  chelf 
doniaiet  canariatet  eUphobofcoiet  dit!tamno:et  ariftoiochiaset } eius  deleilatide  i' 
noluit  pifces  et  ftatim  capiltitunet  medicins  cdtra  ferpentium  idais  ex  hetbisiquas 
fuperius  nominauit.  Capitulu.viii. 

Elebrauii  et  Thetntfon  medicus  uulgare  herba  plantagine  tanq  inuentor  uolu/ 
i^^ine  de  ea  edito. Duo  eius  geneta.minot  anguftioribus  foliis  et  nigrionbus: 
lingUE pecorum  fimillimistcaule  anguiofo  in  tertam  iclmato  in  pratis  nafcens.  Alte- 
ra maiorfoliis  iate^  modo  mdufa:  qu*  quia  feptena  fiit  quida  ea  heptapleurd  uo/ 
rauete.Huius  et  caulis  cubitalis  e et  napi  fimilis.  Nafat' i humidis  mulco  cfficanor. 
mira  m ficcando  denfandoij  corpore  cautetii  uiceoptinens.Nulla  res  seque  fiftit 


qu2  quattuor  a q . ^ jjj^fatut.Eft  & buphthalmos  fimilis  boutn 

dtx  pota  « aqua  tanu  cauhbus:qui  & maduf  decoffi. 

oculisdolto  toluarca  opp  da  n^fcens  ^ 

S gTu^esX^Ta  eamjnmd  fcyth.ce.uocaturtatca  boet.a  nafcfs  ptadulns. 

uerlagentes.  y rreirraniamuocatit.Macna&eacommendatio:q,in 

o!reThrbentl"flnlL  fmmqj  non  fentiunt  Idem  ptattat  apud  eos hippice  didaj^ 
TeruU  quoq,  eundem  effeflum  habeat.Traduntq,  h.s  duabus  hetbts  fcythas  euam 

duodenos  dtl  durare  m fame  fittqulfehemonahtaaa  muemt=q  fet^^^^ 

fifb  nTaperta  modo  uenatfed  enam  prxcifa.Serptt  e terra  md.o  f.m.l«=fol..s  afpu 
iiin.no  apctwi  o,,«,nifalianafatur:&:fan2uinemeodeadali2ara 

b^rum^umara£lpar^foH.;eml^«^-^^P^^ 

lmbusJueademt.fpamamuentaeftcantabrtcaperDmtAu^ft.^^^ 

Ms  reperta.Nafctur  ubtq,  caule  lunceo  pedali  m quo  funt  flofcul.  oblongi  uelut 

ci  huln  us  femen  petqtmnutum.Nec  altas  defuere  h.fpaniai  herbis  exqu.teisiu. 
mquibusenamnumLdlinnumetofitktlore  conu.^  potionem  egente  heibis 

mulfo  additis  credidere  falubertimam  fuauifftmamqi.Nec  qu^q  genera  eamm  lam 
nouitautmultitudinem.numerus  tamen  conllat  in  nomine.Noftta  atas  meminit 
herbam  f marfis  repertam.Nafatur  & aquiculis  arcum  uicum  netuef.aiuocat  ecn. 
fihgo.Ptodeftut  dLdfttauimus  fuo  loco  deploratis  in  phthifi.  Inuemt  nup  8t  Set 
utlfus  Democrates  primus  medetiumiquam  appellauit  hibendam  quanq  f.fto  noie 

tnuentioni  eius  airlgnato  carmine.Nafatur  maxime  circa  uetera  monumenta  pane 

nnafq,  & occulta  itinerum.Floret  feper  folio  nafturti.icaule  cubili:  femine  ta 
ut  uix  afpia  poirit.Rad.ciodornafturtti.Vfus  aftate  efficaaon8C 
ditut  difficulter.Coxendicibus  K articulis  omnibus  cum  axungia  modica  utiliftma_ 
uiris  plurimum  quaternis  horisifoemmis  minus  d.midio 

defcendatur  in  calidam.&  poftea  oleo  & uino  corpus  perungat.diebufqj  uicenis  iter 
pofins  idem  fiat  fiqua  admonitio  doloris  fuperfit. Hoc  modo  iheumanfmos  omn^ 
fanat  occultos.Imponitur  non  in  ipfamflimationeifed  unminuta.  ima  q 9 
muenete  hetbasitn  ptimifcj  chelidonia.Hac  enim  hirundines  oculis  pull^  m nrf 
teftituunt  uifumiut  quidam  uolunt  etiam  erutis  oculis. Genera  eius  , 

ticofo  cauleifoho  paftinacx  e.tatica  amplioteiipfa  altitudine  duum  cubitotu. 
albicansiflos  luteus.Minori  folia  hederae  rotundiora  minus  candida. 
raordax.Semen  papaueris.Florent  aduentu  hirundinum.Difceffu  matcefc  . 
nbus  fuccus  exprimiturific  m areo  uafe  cu  meile  attico  leniter  anere  f'™'"  ^ 

fingulari  remedio  contra  caligines  oculorum.  Vtuntur  & per  fe  fu^co  m f 

chelidonia  appellantur  ab  ea.Inuenerunt  & canes  cananamiqua  faftidium 
eamque  m noftro  confpeiftu  manduntifed  ita  ut  nunq  intelllgatur 
depafta  cernitur.  Notata  eft  autem  animalis  huius  mali^itas  m alia  he 
Percultus  enim  a ferpenteimederi  quadam  fibi  dicitur.fed  illam  h°mine  P 
non  decerpit.  Simplicius  cera*  monftrauete  elaphobofconide  qua  ‘ 

helxmem  a partu  diiftam.  Oftenderefut  indicauimus)ditftamum  uulneiati  p 


ftati  decidentibus  tclis.Nd  eft  alibi  q in  aetairamis  prstcnueipulegio  fimile:ferues 
&acrcgaftu;folustatumutunrur.Flos  nullus  ei  eft.Semen  ut  caulis.Radix  tenuis 
gi  fupetuacua.Et  in  creta  autem  non  fpatiofe  nafcitur.mirecjj  a capns  expetitur. Pro  • 
eo  eft  et  pfeudodidtamum  multis  in  tems  nafcensifolio  fimiliiramulis  mmonbus  a 
quibufda'condiisuocatum.Minoris  effedusftatim  intelligitur.  Didamum  enim 
minima  portione  accendit  os.  Qui  legere  ca:in  ferula  uelarundine  cddutipraligatqj: 
pe  ponentia  suanefeat. Sunt  <jui  dicant  uttan^  nafei  multifatiamifed  deteriores  in 
agris  pinguibusiueram  quidam  diiftamum  non  nifi  m afperis.  Eft  & tertium  genus 
dl^^tamnum  uocatumifed  neqjfaac  neqj  effedu  fimile  folio  fifymbniiramis  maiori^ 
bus  procedente  perfuafione  ilia:quicquidin  creta  nafciturunfimto  praftare  exteris 
eiufdcm  genens  alibi  genitis.Proxime  quod  i pamafoialioqui  herbiferum  efle.Et  pe> 
lium  montem  in  theftalia.Eceletrium  in  euboea.Ettotamarcadiam  aclycaoniam  . 
Tradunt  arcades  quidem  non  medicaminibus  unifed  lade  arca  ueriquoniam  tunc 
maxime  fuccis  herb*  turgeat:  mcdicenturqj  ubera  pafcuis.Bibut  autem  lac  uaccinu: 
quoniam  boues  omnino  uonferx  funt  in  herbis. Potetia  earum  per  qdeupedes  etiam 
nunc  duobus  claris  exemplis  manifefta  fit.Circa  abderam  & limitemiqui  Diomedis 
uocatur:equi  pafti  inflammantur  rabieicirca  pothniam  uero  fli  afmi.  Inter  nobiliffias 
ariftolochix  nomen  dediffe  grauidx  uidentunquoniam  eflet  anfte  tecufes.  Noftri 
malumterrxuocant.&  quattuor  genera  ems  feruanc.Vnum  tuberibus  radicum  ro^' 
tundis  follis  inter  maluam  et  hederam  nignonbus  pfguionbufqj.Altetum  mafcul* 
radicclongaquattuor  digitorum  iongitudineibaculicralTitudmc.  Tertium  IdgiflYx 
tenuitatis  utCis  nouellx  cui  fit prxdpua  uis:qus&  clematitis  uocatunab  alus  cre/ 
tica.  Omnes  colore  buxeo;caulibus  paruisiflorc  purpureo. Ferunt  baculas  paruas  ut 
cappari.  Valent  radice  catum,  Eft  et  qux  piftolochia  uocatur  quarti  generis:tenuior 
q proxime  didta:denfis  radias  capillamentis  lund  plenioris  craftitudme.Hac  quida 
polyrrhizon  cognominant. Odor  omnium  medicatus. Sed  oblonga  radice  tenuiohq^ 
gratior.Camofi  enim  eft  cornos; unguetis  quoq;  nardinis  couenies.Nafcut''  pingui^ 
bus  lods  et  campeftribus.EfTodereeas  meftibus  tempeftiuuhta  defquamato  terreno 
feruantur.Maxime  tamen  laudaturpdtica.Etf  quocuqp  genere  poderofiflima  qux<^ 
medicinisaptiot.Rotuda  cdcraferpcces.Oblogain  fumma  tame  gloria  eft  ccia  md  . 
A edeeptu  admota  uuluis  in  carne  bubula  mares  figuraciut  traditur.Pifcatores  cam^ 
panix  radicem  eam:quxrotudaeft:uenenum  terrae  uocac.coramqi  nobis  concufam 
immixta  calce  in  man  fparfere.aduolat  pifces  cupiditate  miraiftatimque  exanimati 
ftuitat.Qux  polyrrhizos  cognominaturicduulfiscontufiscxalco  prxapicatis  radice 
pota  ex  aqua  utihflima  efte  traditur. Semie  pleureticis  & neruis  cdfirmace  excalface^ 
re.Eadem  fatytion  eft.  Verum  et  effediis  earum  ufufq?  dicendi  funt.  Otdiendumqj 
a malorum  omnium  pefliimoiid  eft  ferpentium  idlu.Medenturergo  britanica  herba. 
Panaces  generum  omnium  radix  e uino.Chiromx  flos  et  femen  potum  illicumqj 
cx  umo  ec  oleo.Priuariqj  quae  cunila  bubula  appellat'.Polymdiauel  philetens  radicis 
drachmis  quattuor  ex  mero. Teucnarfidentisifcordotisiex  umo  priuad  ad  agues  po-' 
taeflCiUitxrfiucfucco  fme  folio  fiue  decodto.Cetaunx  maions  radice  drachma  f uini 
albi  cyathis  tnbus.Genriana  praeapue  aduerfus  agues  duabus  drachmis  cu  pipere  & 
rutauini  cyathis. vi. fiue  uinois  fiue  ficca.Et  lyfimachiae  odorem  fugiut  ferpetes.Daf’ 
ex  umo  petcuftis  chelidonia.Morfibus  imponitur  uetonicapraccipueicuius  uis  tanta 
perhibeturiut  inclufxcirculo  eius  ferpences  ipCxCcCe  interimant  flagellando.  Dat  et 
ad  idtus  femen  eius  denarii  pondere  cum  tnbus  cyathis  umiiuel  fanna  drachmis  tn> 
hus  fextario  aqus  imponitur.  CatabricKididtamuanftolochuE  radias  drachma  f ui^ 
nihemma  fxpiusbibendaiprodeft  et  illiia  ex  aceto. Similiter  piftolochix.Quin  &di^ 
no  fufpenfa  fiipra  focum  ftigat  e domibus  ferpentes. 

DE  Atgemoniaiet  agaticoiet  echyo;flC  hyofcyamoi6thierabotanc:&  blattaria: ct 


lemonia:&  qumquefolio:«£  daucojSi  petrolata:Kar<Sio;&cycIammo)&  peucedano. 

Capitulum  nonum# 

^ Rgemonta  quoq?  radice  eius  denarii  podere  in  uini  cyathis  tribus  potat'!  Plurj 
ea  couemt  did:citerifqj  qua;  primu  nominabut'',In  eo  autem  genere  med^ 
di  primum  conuenitquanqj  nominanrin  quo  maxime  ualebit. Folia  habet  anemons 
iqualia  diuifa  apii  modo:caput  i cauliculo  papaueris  iilueftrisritem  radice.Succum 
croci  colore  acrem  et  acutum.Nafcitur  et  i aruis  apud  nos.Noftri  cna  genera  eius  fa- 
ciunt.et  id  demum  probat; cuius  radix  thus  redoleat.  Agaricon  ut  fungus  nafatur  m 
arboribus  dtea  bofphorumtcolore  cadido.  Datur  obolis  quattuor cotntumcu  bmis 
cyathis  aceti  mulfi.Idquod  in  gallia  nafdturiifumius  habetur. Prsterea mas  fpiffiof 
amariorqj.Hic  et  capitis  dolores  fadc.Foemina  folutiot  in  initio  guftus  dulcis;tnox 
i amaritudine  trafit.  Echyos  utriufqj  gnts  pulegio  fimilis.  Foliis  coronataidrachnus 
duabus  ex  uinicyachis  quattuor  datur.ltemalteraquslanugine  diftfguitur  fpinofa: 
CUI  et  capitula  uiper^e  fimilia  funt.hxc  ex  uino  et  aceto.  Quidam  echyon  perfonata 
uocant;cuius  folio  nullu  efl:  latius:grandes  lappas  ferentem. Huius  radice  decocfhm 
ex  aceto  dant  potui.  Hyofcyamum  contufii  cum  foliis  ex  uino  dat  peculiariter  con/ 
tra  afpidas.  Nulla  tame  tornans  nobilitatis  plus  habet  q hicrabotane,  Aliq  perifte' 
reon;noftri  uerbenacam  uocant. Hxc  eft  quam  legatos  ferte  ad  hofles  indicauimus . 
Hac  louis  menfa  ucrritur.Domus  purganturduftrantutc^.Gcncta  eius  duo  fiit.  Fo' 
hofaiquam  foeminam  putant. Mas  rarioribus  foliis. Ramuli  utriufqj  pluresttenues ; 
cubitaies.-angulofi.Foliaminora  q quercusianguftioraquerdiuifuns  maioribus, Flos 
glaucusrtadix  longartenuis. Nafatur  ubiqj  in  planis  aquofis.Quidanon  diftiguunc 
fed  unum  omnino  genus  faduntiquoniam  utraqj  cofdem  effecfhis  habeat.  Vtraque 
fottiuntur  galli;6i  prxeinunt  refponfa.Sed  magi  utiqj  circa  hanc  infaniunt.  Hac  p/ 
umilos  impetrare  qux  uclint:febres  abigereramidcias  conaliaremulliqj  non  morbo 
mederi. Colligi  drea  canis  ortum  debere:ita  ut  ne  luna  aut  fol  confpiciaturjfauis  a*re 
6c  meile  terrx  ad  piamentu  datis. dreunferipta  ferro  elfiFodi  finiRra  manuieti  fublimc 
tolli. Siccari  in  umbra  feparacim:folia:caulem:radicem.  Aiuntque  fi  aqua  fpargatur 
tncliniumiqua  maduerit: Ixtiores  conuicRus  fieri. aduerfus  fcrpdes  cont€rit''ex  uino. 
Efl:  ei  fimilis  uetbafcon  hetbatqux  farpe  fallit  pro  ea  captaifoliis  minus  candidisicau' 
licuhs  plunbus:flore  luteo.Hxc  abiecRa  blattas  in  fe  contrahicndeoqj  roma;  blattaria 
uocatur.  Lemonium  fuccum  latReum  mitriticocrefcentem  gummi  modo  humidis 
locis. Datur  denarii  pondus  in  uino.  Quinquefolium  nulli  ignotum  efticum  etiam 
commedetut.Grxci  uocant  pdapeton  fiue  chamczeleonjfiue  pentha^ 
phillon.Cum  effoditur  rubram  habet  radicem. Hxc  marcefeens  nigtefeit  angulofa 
fit.Nomen  a numero  folio^  habet. Et  ipfa  herba  indpit  definit  cum  uite.  Adhibet' 
purgandis  domibus.  Aduerfus  ferpetes  bibitur  & eius  radixiqux  fparganion  uocat 
ex  uino  albo.Daud  genera  quattuor  fecit  Petronius  Diodotus:  qua  perfequi  nihil 
atcincticum  fint  differentia  dux. Probatiffimx  in  cretaimox  in  achaiafii  inficcis  ubK 
cunc^  natiifoeniculi  fimilitudinetcandidioribus  foliis  &L  minoribus  hirfutifqj  .Caule 
pedali  rctRorradice  fuauiffimi  gufhis  dC  odoris. Hoc  genus  in  faxofis  nafeit  meridia^ 
nis. Reliqua  genera  ubi<^  nafcuncur  terrenis  collibus  limi tibufqj  nec  nifi  pigui  folo: 
foliis  coriadriicaule  cubitali  capitibus  romdisifape  plunbus  q ternis: radice  ligno' 
fa:fed  cum  inaruerit  fuperuacua. Semen  cius  cymino  fimile. prioris  milio  aibu  aae 
odoratu  dibus  & feruens.Secundu  priore  uchemencius  eft:ideoqj  parce  fumi  debet. 
Si  ia  maxime  tertium  genus  facere  libeat  e fimile  ftaphylino:quod  paflinacaerranca 
appcllant:femine  oblongojtadicc  duld. Omnia  hac  &hyeme  flCaftate  funt  intifid 
quadrupcdi:nifi  poft  abortus. Ex  aliis  ufusfoeminis. Ex  acta  dulcis  &magis  ad  fet' 
petes  efl.Bibitur  e uino  drachma  una.Datur  et  quadrupedibus  percuffis.  Theonarca 
alia  q magica  dC  in  nfo  oebe  nafcit'':fniticora;folus  fubuiridibus:flore  rofeo.  Serpetes 


adcraflTiorairadicemalbain&gridein  HwexuinoKK 

hemcyclammtrad.x  cdtra  ferpenl  o^^lT  u ^uu  pdde^! 

tenuiora  fine  a-gulis:in  quibus  albicant  macuk  Caule''  ^ nigriora  & 

reis  radice  lata  ut  rapum^iden  poff.t"  0“™  N '"8“°  purpu. 

tuber  tertai  uocatan  omnibus  fLXotTb^^  a 

mala  medicamenta . Amuletu  u?can™n  fe,  k 

in  uinum  radice  6C  ficcata  fcylla:  modo  confcifa  renon 

tudinem  mellis.  Suu  tamen  uenenum  ineft  ei  trrduntLr°^''*'^“‘*“? 

diar:aborrum  fiet..Eft  et  altera  cycla^nos  cogn^ 

libus  fupuacuis  a priore  diftans  cirra  arknf».  r 1 nthemos  geniculatis  cau/ 

Sed  inter  pnmas  celebratur  peucedanu  •laudanffi  rarnofa.q  ptfccs  necabat'. 

Qulis  eft  e,  tenuu  longus-fSo  fim!,.  c f f-morhrace . 

J r r ^g“*-™ni<nrlo  limilisiiuxta  terra  foliofus  radice  mora  rr,(r 
grau.  odore  fucrafa.Gignitur  in  montibus  opacs.Foditur  exitu  aLmmn7pi  '' 

Krnar,«/„1,  I obolis  quattuot  1 uini  mixti  cvatHis  totidc  Vere 

^ ^ *'’^°*’'^?'“"°®“^P°^'^-^’^“nquinquefoliumdaucum.  Verbafcum 
g^a  plomon  uocant.Genera  habet  pnma  duo.  AlbL  in  quo  mas  m"eiSr“  d 
la  lo  r r"”  °™‘na-Terrium  genus  no  nifi  in  ftluis  iuemtur.Sut  folia  bralTics 

\ f c ^ f foiia  elehfphacralraTamic 

ad  lu  er^  f 'f ""  plunmum  quaternis  ctalT.s  pfguibufqr 

nl  u“Dir"“P“-1;^^  ■"  4-mfeminam  diximuTus  d^ 

Cdt^ra  'i‘'‘“"E‘ft'g“‘g'n«ra  hac  pene  fupuacuu  efticu  fmr  omnia  eiufdl  effertus 
TeleeoLTh  1^‘^h'T  amantudieifed  effertu  pan. 

monLtur ftm*  P™P'"  ''""‘‘•'“‘‘‘nem  radiasicuius  tartu 

hellZo  ca“d3n  bibirur-Scoqnonem  mortuum  fiqs 

“erendis  rad.  P I aiunt. Telegonon  omne  qdtupede  necat  ipofita 

niculat  nSi^f  ” 1”  ‘'■'"•1'=  cydamino.Ipfa  ger 

& ranis  ue  °P»as-Scorptoibus  aduerfat  Si  betonica  fuccus  acpla'taginis.Sunt 

adimr re-ro"*  “ '"‘P  P""''^  fartas 

neurada  an  ?«'"'««•  Auxiliatur  eis  phquon  i umo  pota.  Aliq 

tibus  Ir  PP|  ''^"P°*X"*’‘»’nflonbus  paruisitadiabus multis neruofis  beneol^ 
nifi  anr.^  a ^ <l“am  alti  clamafonion;aIn'  pyron appellant. Folia  ei  plantaginis  t 

magis  laaniofaiconuexaqi  m cenam.  Alias  etiam  uenenofa 
utu  fimphacer  cenui:cubitah:capice  thyrrnradicibus  denfisitenuibus: 

filui  ^'^S^-^^^^^siodoratisrpfguibus,  Nafatur  in  aquofis.Alce^  genus  eiufdei 
nignus  maionbus  foliis, Vfus  in  radice  ucnufque  adueifus  ranas  et  lepores 


marinos  drachm*  pondere  i mno  potum.Lepon  manno  aduerfatur  & cyclaminos . 
Veneni  uim  canis  quoqj  rabidi  morfushabenticontca  quos  entcynorhodumrdequo 
diximus. Pla'tago  ad  omnes  beftiamm  motfus  pota  atque  illita  prodeft.  Betonica  ex 
mero  ueten.Perifteteos  uocat" caule  alto  foluto  cacumine  m alios  caules  fe  fpargens; 
columbis  admodum  familiaris.  Vnde  et  nomen.Hanc  habentes  negant  latrari  a ca^ 
nibus.Ptoximaabhis  malis  uenenafunciqu*  fibimecipfis  homines  excogita't.C6tta 
hxc  omniaimagicafqj  artes  erit  pnmum  illud  Homericum  molyidem  mithridatuet 
fcordotis  QC  centaurium.Pota  omnia  mala  medicamenta  exigit  per  aluum.  Betonicas 
femen  in  mulfo  aut  paflb  uel  farina  drachma  i'  uini  ueteris  cvathis  quattuor  uomere 
cogendi  atq?  iterum  biberc.Iis  qui  quotidie  guftenc  eam  nuUa  nocita  mala  medica/ 
menta  tradunt.Poto  ucneno  atiftolochia  fubuenit  eadem  menfura  q cdtra  ferpetes . 
Qumqj  folii  fuccus. Agaricu  poftq  uomuerint  denaritpddere  ex  aqus  mulfa  cyathis 
tnbus?  Antirrinu  uocat''fiue  phanarinon  lychnis  agna  fimilis  lino  radice  nulla;flore 
hiu-ynthirieminc  uitulinano.Exhoc  perundos  uenuftiores  fierimecullo  malo  me/ 
dicamento  laedi  poffe  aut  uenenoifiqs  in  brachiali  habeatiarbitrant  magi.Similitec 
eam  quam  eupleam  uocantitraduntqj  ea  perumilos  comendations  effe  fams.  Arte/ 
mifiam  quoqj  fecum  habentibus  negant  nocere  mala  medicamenta  beftiamueulla ; 
nefolernquidem.Bibitur&haEcex  umoaduerfus  opium.alhgata  pnuanm  potens 
tradinpotaue  aduerfus  ranas.  Pericatpu  bulbi  genu^e.Duae  ems  fp^:cortice  rubro 
alcerum:alteru  nigro  papaueri  fimile.Sed  uis  maior  q priori:utriqj  aut  excalfaaMo, 
Ideo  contra  cicutam  dantuncontta  quam  & thus  er  panaces:&  chiromumpraapue. 
Hoc  ueto  et  contra  fungos.  Verum  6C  generarim  membratiqj  fmgulis  corpore  morbis 
remedia  fubtexemus.Orfi  a capite.  Alopecias  emedat  nymphex  & cicutx  radix;fi  una 
tritr  illmantur.Polycricha  diftat  a callitricha  ^ iuncos  albos  habet  & folia  plura  ma/ 
ioraqj.Fruticequoq;  maior  eft:&  deBueniem  capillum  confirmatidi  denfat.Iteligu/ 
laca  circa  fontes  nafcensicuius  radix  admixta  combufta  teritur  cum  adipe  fuis  nigra, 
id  quoqj  excipitur  ut  eius  fitfuisjqux  nunq  pepererit.Sol  deinde  plurimum  confm 
illitx. Similis  ufus  eft  cyclamini  radicis.Prunginem  ueratn  radix  tolliti  oleo  decoda 
uel  m aqua.Capitis  dolori  medetur  panacis  omnium  generum  radix  in  oleo  cdtnca. 
Atiftolochia  & hibetis  adalligata  horaiuel  diutius  fi  pati  poffic  comitate  balnei  ufu . 
Medetur  & daucum.Purgat  autem  cyclaminos  cum  meile  in  nares  addita:&  ulcera 
capitis  fanat  illita. Medetur  8d  perifteteos.Calcallafiueleantides  uocaturfeme  mar/ 
gatms  minutis  fimile  dependens  inter  folia  grandia  in  montibus  fere.  Huius  grana 
.xv.m  oleo  maceranturiatque  ita  aduerfo  capillo  caput  ungitur.  Fit  6C  ex  callitnchc 
ftemutametum.  Folia  funt  lenticulx  fimilia.Caules  iuncis  tenuiffimisiradice  mtni/ 
ma.Nafacur  in  opacis  & humidisiguftatu  fetues.  Hyfopum  i oleo  contritu  phthi' 
riafi  refiftit  5C  prurigini  in  capite.Eft  autem  optimum  dlicium  e tauro  monte.  Dem 
pamphyliumi&fmyrnxum.  Stomacho  conttarium.Purgatcurnfico  fumptumpec 
mfema:cum  meile  uomitionsbus. putant  & ferpentium  idtibus  aduerfari  tncurn  cu 
meile  dC  fale  &L  cumino.  Lonchitis  no(ut  picriqj  exin:tmauerut)eade  dqux  di  xiphio; 
aut  phafganion  quanq  cufpidi  fimilis  femine.  Habet  enim  folia  porn  rubentia  a 
radicem  6c  plura  q in  caule  capitula  perfonis  comicis  fimilia  paruam  exerentibus  i- 
guam  radiabus  prxlongis.Nafdtur  in  fitientibus.E  diuerfo  xiphion  ficphafg^ion  i 
iiumidis:cum  primum  exitjgladiiprxbet  fpedem  caule  duum  cubitorum:  radice  a 
nucis  auellanx  figuram  fimbriataiquam  effodi  ante  meffes  oportet:ficcan  i um  ra. 
Superior  pars  eius  cum  thure  trita  squo  pondere  admixto  uinoioffa  fratSa  e capiK 
extrahitiauc  fiquid  in  corpore  fuppurat:uel  fi  calcata  funt  offa.Serpentri  eade  cotra 
uenena  cfficax.Caput  i dolore  ueratro  i'  oleo  uel  tofaceo  decotdo  tritoqj  ugi  couenit . 
Peucedano  ex  oleo  uel  rofaceo  et  acetOtTepidum  hoc  prodeff  et  doloribusiq  p 
ex  dimidia  parte  capitis  fentiutunet  uertigini.Petungut  et  radice  eius  fudons  cau  a 


el,aWi!quonucauftcams«eft.Pfylhon!aIii>no.des:aIi,rf,ryr^ 

ilii  cynomylainappellant:tadicetenui:fupuacua!fatmentofum:faba:erams  m cacu. 

mmibus:fohis  canino  capiti  no  diffimilibusifcmfeautepumceoiunde  et  nome  hoc  i 
baas.Ipfa  hetba  in  uineis  muenitur.  Vis  ei  ad  tefiigetandum  & d.fcurienda  ineens 
Seman  ufu.fton  imponitur  in  doloreiet  temporibusiex  aceto  et  rofaceoiaut  porca’ 
ad  catera  illinitur  acetabu  i menfura  femrto  aqus  denfat  ac  conttahit.Tunc  terere 
oporcetiet  ctaditudinem  illinere cuicunq,  dolon  et  colledhoni  inflimationique  Et 
uulnenbusrapins  medetur  anftolochiaifradta  extrahens  oflkietin  aliaquidl  parte 
corporisifed  maxime  ecapite.Simihterplyftolochia.  ^ ^ 

DE  Rhyfellto.-a£  centaurea.-ac  chelidonia:8c  panaceiS:  hyofcyamo:&  euphotbio 
Capitulum  deamum.  ‘ * 

RHyfellium  nd diffimile  apio. Huius  radix  cdma-ducata  purgat  capitis  pituitas. 

Oculorum  aaem  centaurio  maiore  putant  adiuuatiifi  addita  aqua  foueantut! 
Succo  uero  minons  cum  meile  culices  nubeculas  obfcuntatemdifcuti  cicatrices  exte- 
nuari. Albugines  quidem  enam lumctorum  fiderite.Ia chelidonia  fupradidtis  dibus 
mite  medetur.Panacis  radicem  cum  polenta  epiphotis  impomtut.Hyofcyami  feme' 
bibunt  obolo  tantundem  meconii  adiiaentesminuq)  ad  epiphoras  inhibendas . Ad-- 
iunguntacgentiansluccumiquem  collynis acnonbus  pro  meconio mifcent. "padt 
clariiatem  & euphotbium  inundtis.Inftillatur  plantaginis  fuccus  lippitudmi.Caligi- 
nes  anftolochia  difcutit.Iberis  adalligata  capiti  cum  quinqueFolio  epiphorasific  fiq 
in  oculis  uitia  funtiemendat.  Verbafcum  epiphoris  imponiC.Penfteteos  ex  tofaceo 
uel  aceto. Ad  hypochyfis  & caligine  cyclaminon  in  paftillos  dduut.Peucedani  fuccii 
ut  diximus  ad  claritatem  di  caligines  cum  meconio  et  tofaceo.Pfyllion  illitum  frdti 
epiphoras  fufpendit.  DE  Anagallidefiueacoroiatmandragoraifiuearc 

celo:&  cicuta:&  aemno  agrioiet  molibdenaiet  capnoiet  aliaiet  acotoiet  itide.-et  co- 
tyUdoiet aizooiet  andrachneiet  etigetoiet  de  ephemeco:&  de  labro  uenerisiet  de  ta- 
minculo  medidnsietdeoris uinis.  Cap.xi. 

ANagallida  ahqui  acoton  uocat.Duo  genera  eius.  Mas  flore  phceniceo:  fcrmina 
cetuleoino  alnotes  palmo.-frutice  teneroifoliis  pufillis  totiidis  i terta  iacetibus. 
nafcuntut  in  hortis  aquofis.Pnor  floret  cerulea.  Vtriufqj  fuccus  oculoru  caligine 
difcutit  cum  melleiet  ex  idhi  cruoremiet  argema  rubensimagis  cum  attico  meile  iW 
Uniais.pupillas  dilatatiet  ideo  hoc  iungunturanteiquibus  paracentefis  fit.Iumeto^i 
quoq;  oculis  medentur. Succus  caput  purgat  per  nares  ifufusrita  ut  deinde  uino  coP 
luatur.Bibitut  et  contra  angues  fuca  drachmam  umo.  Mirum  ^ foeminam  pecora 
uitant.Atfi  decepta  fimilitudine(flote  enim  tantum  diftant)deguftauere:ftatim  ea 
quiafyla  uocatuti  in  remedio  quairunt.Ea  a nofttis  ferus  oculus  nuncupatur.  Pr^ci.' 
piunt  aliqui  efTofluris  ante  folem  ottum  pnufq  quicq  aliud  loquantutitet  falutare 
eam.tunc  fublatam  expnmere.ita  priapuas  elfe  uires.  De  euphorbio  fatis  didlum 
efticuius  fuccus  lippitudini  fi  tumor  en  tutem  abfinthium  cum  meile  tntumiitemq! 
betonica  farina  coueniet.Ec  egilopas  fanat  herba  eode  nomineiqure  in  hordeo  nafcif 
ttirici  folio  femine  contrito  cum  farina  permixta  impofitaq;  uel  fucco.  Exprimif  hic 
e caulibus  foliifqj  pragnandbus  dempta  fpicaiet  m ttimeftn  fanna  digerit  in  paftiP 
los.  Aliqui  et  mandragora  utebantut.Poftea  abdicatus  in  hac  curatione  eft.Scd  epP 
phorisiquod  certum  eftimedeturier  oculorum  doloniradix  tufa  cu  tofaceo  et  uino  . 
Nam  fuccus  multis  oculorum  medicamentis  mifcetur.  Mandtagotam  alii  circelon 
uocat.Duo  eius  genera. Candidus  qui  et  masiniget  quae  foemma  exiftimat.  Angufti- 
onbus  follis  q ladluceE.Hirfutis  et  caulibusiradicibus  binisitemifueruflulis. Intus  al- 
bis camofisitenetifqi  pene  cubitalibus. Ferunt  mala  auellanarum  nucu  magnitudie. 

Et  iis  femen  ceupirotum  album.Hoc  alii  atfenralii  motionialii  hypoplomon  uocat. 
Huius  folia  alba.  Alterius  latiora  ut  lappari  fanuai.Cauec  cffoITuri  conttariu  uentu. 


Et  tribus  citculu  ante  gladio  ctrctircntant.  Poftea  fodiunt  ad  otcafum  fpedUntts , 
Succus  fit  et  e mal.s  et  e caule  decfo  cacumine  et  tadiceipun^is  aperta  aut  decodU 
utibs  uel  futculo.Cdcifa  quo®  in  orbiculos  feruatur  in  uino.Succus  non  ubiqj  ,ue. 
nitur-fed  ub.  poteftiatca  uin3emias  qmentut.Odot  gtau.s  eufed  radicis  et  mal,  gia- 
uior  MaUmaturatainumbraficcantur.Succusexusfoledefatur.ltem radias tufc 
uel  in  uino  nigro  ad  tetrias  decoiSai.Folia  feruantur  in  munis  efficaaus  .Albus  tore 
tantum  fuccus  pefi:iseft.Sicquo9  noxix  uitesigrauedinem  afferunt  etiam  olfadhi! 
qua-o  mala  in  alus  terris  madanf-.Nimio  tamen  odore  obmutefcut  ignari.Potu  qde 
largiore  etiam  monuntur.Vis  fomnff.ca  pro  uinbus  bibentium.  Media  potio  cyath, 
unius.Bibitur  et  contra  fetpe'tes:et  ante  fodiones  punaionefcp  ne  fentiant  .Ob  hac 
fatis  eft  aliquibus  fomnum  odore  quxfiffe.Bibitur  et  pro  helleboro  duobus  obolis  m 
mulfo  Efficacius  helleborum  ad  uomitiones  et  ad  bilem  nigram  extrahedam.Cicuta 
quoq,  uenenum  eftipublica  athenienfium  poena  mmfa.  Ad  multa  tamen  ufus  non 
LittenduSemen  habet  noxmm.aulis  autem  eft  uitidisiet  unt  plerunq,  utin  pla^ 
tanis.Leuis  hic  et  geniculatus  utcalami  nigricans.  Alt.otfxpe  bm.s  cubitisim  cacu^ 
mimbus  ramofus.Foha  conandri  tenu.oraigraui  odoratu.Semen  amfo  ctaffiusi  ta^ 
dice concauainullius  ufus.Semim  8C foliis  refngeratona uisiqux  fi  enecat; incipiunt 
algete  ab  extremitatibus  cotporis.Remedium  eftiptius  q perueniat  ad  uitaliaiumi 
natura  excalfadloria.Sed  in  umo  pota  irremediabilis  exiftimatur.Succus  expnmuut 
follis  flonbufqjitunc  enim  maxime  tempeftiuus  eft  melmr.  Semine  mto  exprelTus 

Kfoledenfatus  in  paftillosnecatifanguinemexpiffando.Hxc  altera  uis.Et  ideo  fic 

necatorum  maculxm  corporibus  apparent.  Addiffoluenda  medicamenta  utuntur 

illo  pro  aqua.Fit  exeo  ad  refrigeridum  ftomachum  malagma.Prxcipuus  tamen  eft 
ad  cohibendas  epiphoras  xftiuas  oculorumqj  dolores  fedados  circunlitum.  Mifcetur 
collyrus.Et  alios  omnes  rheumatifmos  cohibet.Folia  quoqj  tumore  omne  d^oreq, 
Si  epiphoras  fedant.  Anaxilaus  audor  eft  mimas  a uirgimtate  illitas  fetnpet  efte  fta^ 
tutas.Quod  certum  eftilac  puerperarum  mammis  unpofita  extinguit. Veneremque 
teftibuTlirca  pubertatem  illita. Remedia  libetanoni  quibus  bibeda  cenfetino  equide 
prxcepimus. Maxima  uis  terrx  pattho^iimox  lacomcxicreticxiafiaticx.In  gricu  ue^ 
to  megancxideide  atticx.  Cremnos  agrios  gremias  tollit  oculo^i  impofitusitumore 
quoCB  poletaaddita.Nafcituruulgo  molibdena  ideft  plumbago  eaamitiaraoifoho 
lappanicraffairadice  hifpida.Hxc  commaducataifi  oculis  fubide  re  igat; plumbum 
quod  eft  genus  uitiiiex  oculis  tollit.  Capnos  prima  quam  pedes  gallmaceos  uocat: 
nafccns  i parietmis  & fepibusiramis  tenuiffimis  fparfifqueiflore  purpureo  uindm 
fucco  caligini  difcutit.Itaq;  in  medicamento  oculorum  additur.Similis  & nomie  K 
effetftu  aha  eft  capnos  fcuricofaiptxteneta  follis  cotiidriicinetacei  coloris:  flore  put' 
pureo.Nafcitur  in  homs  et  fegetibus  hotdeaceis.aaritatem  faat  inunAis  oculis  de- 
lachrymarioneqi  ceu  fumusiude  nome  accepit.  Eade  euulfas  palpebras  renafa,pni  et. 
Acord  iridis  folia  habet  aguffiora  tatii  8C  Idgiore  pediculoitadices  mgr^immulque 
uenofas.Cxtero  8c  has  fimilesiridisiguftu  acresiodore  nd  igratasirutftu  faales.Uptia 
poticxidcin  galaticaiimox  cretice. Sed  ptimx  i cholchide  luxta  phafin  anc.au  icuqi 
m aquofis.Recetibus  uitus  maius  q uetuftis.Crericx  candidiores  ponticis.Siccantut 
utribus  in  umbra  digitalibus  fruftis.Necno  inueniutur  qui  oxymyrfine  radice  acoto 
uocat.  Ideoqi  quida  hanc  acron  agrio  uocate  malunt.  Vis  ei  ad  calfadendum  excen 
adumqj  efficax  cotra  fuffufioes  8c  caligines  oculorum  fucco  eiufdem  potoicottaque 

ferpetes.  Gityledd  paruula  herba  cauliculo  tenero:pufilloipingui:cocauo:utcoxc  ^^^ 

ces.Nafcifin  maritimis  petrofifq;  uiridisiradice  oliu®  modo  rotunda.  Oculis  me 

fucco. Eft  & aliud  genus  eiufdem  fordidis  foliisilatiotibusidenfiotibufq  nrca  ra^ 

uelut  oculum  cigentibusiafpemmi  guftusilogiore  caule:fed  ■ 

eadem  qux  indis.  Aizoi  duo  gcneraimaius  in  fiiftilibus  uafculis  ferituriquo  a q 


buphthalmon  uocat:aI.i  2oophthalmon:aln  erogenneto-iquod  amatoria  cduenuc 
Ali.  hypogefon:qu<,matnm  fugandis  fere  nafatur.Suntqui  ambrofiam  pofus 
uocat;&  qui  amecimnon.Itali  fedum  magnuni:aut  oculumuut  digitellu.  Alterum 
minarculurquod  entheles  uocant:aI.,  tntheles  quia  ter  floreat:alii  chryrotheles:al,q 
ifoeces.S^alu  itali fedum.-ak  aizoum.Vtruqj quoniam  uireat femper.AIiq  femn 
uiuum.Maius  cubiti  altitudine  excedit:cra(ricudme  plufq  pollican.  Aiiud  i cacunue 
Imgu^  fimiie camorum:pmgue:largo  fuccodatitudme  pollican. Aliai  terra cQ-uexa: 
alia  ftannarita  ut  ambitu  effigiem  imitentur  oculi.Quod  minus  eftii  muris  parieti- 
nifqi  nafcitur:et  tegulis  Fniticofu  a radice  & furfum  ufq*  ad  cacumen.Folns  Vft.s 
mucronatisifuccofisrpalmoalco  caule. radix  inutilis.  Huic  fimilis  eft:quam  grsd 
andrachnen  agnam  uocant.Itali  celebrant  m paftillos  lationbus  foliis  6c  breuiori  ca- 
cumme.  Nafatunn  petnsiet  colligitur  cibi  caufa.Omniu  harum  uis  eaddpfrigerare 
8C  aftrmgere.  Medentur  epiphoris  folia  impofitamel  fuccus  inundus.Purgant  enim 
ulcera  oculorum  explentqjiec  ad  cicatneem  perducunt  palpebras  deglutmIt.Esdem 
capitis  dolonbus  medenturifucco  uel  folio  teponbus  illitis.  Aduerfant''phalangioru 
idlibus.  Aconito  uero  maius  aizoum  pracipue.  A fcorpionibus  quoq?  fenri  id  habete 
negant.Medentur  &aunum  dolori.ltem  fuccus  inuntflushyofcyamimodice.Item 
achilleaciSd  minoris  centaurei:6i  plantaginis  peucedani  cum  rofaceo  & meconio.  Acori 
fuccus  cum  rofa.Omnis  autem  ftngili  calefadus  mfunditur.Cotyledon  etia'  infudit 
purulentis  cu  medulla  cetuma  calefat^la.EbuIi  radices  tntxet  fuccus  linteo  colatus: 
moxin  fole  denfatus  & cum  opus  eft  rofaceo  dilutus  8c  calefaifhis  parotidas.  Verba- 
naca  quoqpitem  plantago  fanatutem  fideritis  cum  axungia  ueteii.  Narium  ozenas 
emendat  anffolochia  cu  cypero. Dentibus  remedio  funt  panaas  radix  comanducata: 
pricipue  chironia:;itcm  collutis  fucco.  Radix  hyofcyamiex  aceto  manducata. Item 
polymonis  commanducantur:&  plantaginis  radicesiauc  colluutur  in  aceto  decodbc 
fucco. Et  folia  fut  utilia.  Vel  fi  fangume  gingiusputrefcantiuel  femen  eiufdeapofle' 
mata:&  colleifhones  gmgiuarum  fanac.Et  ariftolochia  gtngiuas  dentefue  confitmac. 
Verbenaca  cum  radice  manducata  et  decoi^be  ex  uino  aut  aceto  fuccus  collutus. Item 
quinquefolii  radices  decodlx  ad  ternas  uino  autaceto. Prius  uero  q decoquanfiaqua 
marina  aut  falfa  lauantur.  Decodtum  diu  tenendum  in  ore.  Quida  cinere  qnqjfolii 
fricare  malunt.  Et  uerbafci  radix  decoquitur  in  uino  ad  colluendos  dentes. Et  hyfopo 
colluuntunfli  peucedani  fucco  cum  meconio  ucl  radicum  anagallidis  magis  foemia: 
fuccoiab  altera  nare  quam  doleat  ifufo,  Erigeton  a grscisiquaz  a noftris  uocatur  fe-' 
necio.Hancfi  ferro  circufcnptam  effodiat  aliquis:  tangatqi  ^3-  dentem  et  alternis  ter 
defpuac  ac  reponat  in  eunde  locum:itaut  uiuat  herba  aiunt  dentem  eum  pofteanon 
dolicurum. Herba  eft  thenffagum  fpecie  dC  molhaa;cauliculis  fubrubicudis . Nafcif 
m tegulis  Qc  in  muris.'Nome  hoc  grsa  dedemntiquia  uerecanefat. Caput  eius  nu- 
merofa  diuiditurlanuginerqualis  e fpmx  itet  diuifuras  exeii te. Quare  eam  Callima- 
chus acanthida  appellat:alu  pappum. Nec  deinde  grarcis  de  ea  conftat.Alii  eruca:  fo^ 
liisefredixecunt:aIiiroboris;fed  minoribus  mulco, Radice  alii  fuperuacuaraliineruis 
utilnaliipotu  ftrangulantc.Ediuetfo  quidam  regio  morbo  cum  uino  dederunt.Et 
contra  omnia  uefics  uinaricem  cordis  loanens. Renibus  extrahere  arenam  dixere* 
Ifchiadicis  drachmam  cu  oxymelite  ab  abulacione  propmauere. Torminibus  quoq; 
inpaffo  utiliffimamipnccordiis  etiam:abo  ex  aceto  eampradicantesiferentefque  m 
hortis. Nec  defuere  qui  et  alterum  genus  facerent. Nec  quale  effet  demonfttarent: 
contra  ferpentes  in  aqua  bibendam  edendamq;  comitialibus  dantes. Nos  ea  comanis 
wperimentis  per  ufus  digeremus. Lanugo  eius  cu  croco  fii  exiguo  aqu^  frigidae  trita: 
illmiturepiphons.  Tofta  cum  mica  falis  ftrumis.Ephemeron  folia  habet  pfillii:fed 
minoraicaulem  paremiflorem  csruleumifeme  fuperuacuum:radicem  unadigicab 
cralTitudine  dentibus  prxapuam:concifam  in  acecoidecoiftacj  ut  tepido  colluantur , 


Et  ipfa  etii  radix  mobiles  fite.Cauis  et  exefis  imprimitur  aeltdoii«  radix  exaceto 
tnta  continetur  ore.Etofis  uetatrum  nigrum  impommr.Mobiles  dentes  utralibet 

decodtain  aceto  firmantur.  Labrum  uenetium  uocantm  flummenafcentem.Eftei 
uermiculus  qui  circa  dentes  ligaturiaut  cauis  dentium  cara  includitur.  &uedum  ne 
euulfa  herba  tertam  tangat.  Ranuculum  uo^usiquara  graa  uatrachion.Genera 
eius  quattuoriunum  piguionbus  q coriandri  fo  iis:&  ad  latitudmem  malua  accede 
nbusicolore  liuidoicaule  albo  gradi  K radice  alba.Nafcitur  in  limitAus  humidis  6c 
opacis  Alterum  foliofius  pluribus  foliorum  mafutisialtis  caulibus.  1 etnu  minimu 
eft  eraui  odoreiflote  auteo.Quattum  fimile  huic  flore  luteo.  Omnibus  uis  cauftica 
fi  cruda  folia  imponanturipuftulafcj,  ut  ignis  faciunt.  Ideo  ad  lepras  K pfotas  uiut'i 
& ad  tolleda  ftigmata.Caufttcifqj  omnibus  mifcent.  Alopecii?  imponuticelentet  «x 
mouentes.Radix  in  dolore  co-manducata  diutius  rumpit  denres.hadem  ficaconcifa 
ftemutamentum  facit.  Noftri  herbam  ftrumeam  uocatiquonimn  medetur fttumis 
et  panis  patte  in  fumo  fufpenfa.Cteduntque  ea  turfus  fata  rebellare  qu*  curauerinf 
uina.Ouo  celere  Si  plantagine  utunf.Ons  ulcera  intus  fuccus  plantaginis  emendat 
Si  foliriadicefq,  commanducatamel  fi  rheumatifmo  aboret  os.Xflcera  fetotemque 
quinquefolium.  Vlceta  pfyllium.Compofitaquoqj  ad  fetorem  uel  maxie  pudendu 
uitium  trademus.Ergo  folia  mytn  Si  lentifci  pan  pondere  galla;  fynacs  dimidium 
po-dus  fimul  terere  in  uino  uetufto  fpatfa  mandere  naatutmo  optimu  efl. Vel  edeta 
Lccas  cum  cafia  8t  mytrha  pari  pondereex  umo.Naribus  unl.flimum  efl  dtacom 
men  corticum  ex  melleietiam  fi  carcinomata  in  iis  funt.Suggillata  hyfopo  emedaf . 
Stigmata  in  facie  mandragora  ilhta  delet . 

CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  VI' 
CESIMVSSEXTVS,  PROOEMIVM. 

Reliqua  per  morborum  genera  medicina;&  de  nouis  morbis:&  de  lichene  qdfiti 
Si  quado  pnmu  in  italia  coepetintidC  de  carbiiculoiet  elephantiafiiet  colo.  Cap.i. 

ENSIT  ET  FACIES  HOMINVM  NO/ 

uos  omniqj  acuo  priore  incognitos  no  italii  moi 
uerum  etia  uniuerTae  prope  europae  morbos. Tuc 
quoqj  nec  tota  italia  nec  per  illyricum  galliafuc 

authifpaniasmagnopeuagatosiautahbiqrom® 

arcaque  fine  dolore  quidem  ulloiaut  fine  pnicie 
uitcried  tanta  feditate:utqua:cuq;  mors  praffi' 
renda  elTet.GrauilTimum  ex  his  lichenas  appeh 
lauere  gneco  nominedacine  quonia  a mento  fere 
oriebatur  loculari  primum  lafciuia:ut  efl  procax 
natura  multorum  i alienis  miferiisimox  fic  ufur 

paco  uocabulo  mentagramroccupantem  multis 
^ & mtuitusitotofque  utique  uulcus  oculis  tantu 

fmSSBK^HlrSnSiSmu^rrrSfli  colla  pedlufqj  ac  manus  fedo  cutis  futfut^  N“ 
flietat  haic  lues  apud  maiores  patrefque  noftros.  Et  primum  Tibem  Qaudii  L*  a 
principatu  medio  irrepfit  in  italia  quodam  Petfmo  equite  romano  quaftono  im 

ciiinafiaappatuiiretiinde  contagionem  eius  importite.Nec  fenfere  id  malu 

aut  feruitiaiplebefque  humilis  et  media:fed  proceres  ueloci  tranfitu  ° — 

fedioremultorum:qui  perperi  medianam  tolerauerant  cicatrice  q morbo.Uu 

nan9  curabaturmec  nifi  ufqj  in  offa  corpus  exuftum  effet  non 
ueneruntr^  ex  a^gypto  genitrice  talium  uitiorum  medici  hanc  Colam  opera  a 


niagn.aruaptxda.Siqui(lem.C€rtunieftMaiiilmm.Comutum,  cxprattoriis  legatum 

aquitanicx  prouindx  feftercia.cc.elocalTe  m eo  morbo  ad  curandum  fefe.  Acaditque 
fxpius-.uc  noua  contra  genera  morborum  gregarim  fecirentur.Quo  mirabilius  quid 
poteftrepenni^aliqua  gigni  repente  uitia  terrarum  in  parte  certaicernfque  membris 
hommumiuel  xtanbusiaut  etiam  fortunis,  tanq  malo  ehgenteihxc  i pueris  graffan: 
illa  in  adultis.hxc  ^ceres  fentirealla  paupes.L.Paulo.Q^^  Martio  cenforibus  pnma 
in  Italia  carbunculum  ueniffeiannalibus  cdfcnptum  eft  peculiare  narbonefis  ^ukix 
malum:  quo  duo  confutares  obiere  : condentibus  hxc  nobis.eodem  anno  lulius 
Rulfus:&-Qj-ecanius  BaiTusiillc  medicoru  mfcitia  fedusihic  uero  pollice  leux  ma^ 
nus  euulfo  acu  ab  femeripfo  tam  paruo  uulnere  ut  uix  cerni  polTet.Nafcitur  i occub 
tiiTimis  corporum  partibus:6i  plerunque  fub  lingua  dunaa rubens  uariis  modis:fed 
nigricans  capite  alias  liuida  corpus  intendens  neqj  itumefcensifme  doloreifme  pru^ 
riru:fine  alio  q fomni  indicioiquo  grauatos  in  tnduo  aufert:aliquando  di.  horrorem 
afferensiarcaqj  puftulas  paruas:rarius  feriens  ftomachum.Faucefquecum  inuafent 
ocifTimccxanimans.Diximus  elephantiafm  ance  Pompeii  Magni  scate  no  accidilTc 
in  italiaifii  ipfam  a facie  fxpius  incipientem. In  nare  pnma  ueluti  lenticula  mox  in^' 
ualefcente  per  totum  corpus  maculofa  uariis  coloribus  6C  insquali  cute  alibi  crafTa: 
alibi  cenui  dura  ceu  fcabie  afperaiad  poflerum  uero  nigrercence:&  ad  olTa  carnes  ap^ 
primente  mtumefc«ibus  digitis  m pedibus  mambufqj.  Aegypti  peculiare  hoc  malu: 
eccum  m reges  incidifl"et;populis  funebre.  Quippe  m balneis  folia  tcpabat  humano 
fanguine  ad  medicinam  eam. Et  hic  quidem  morbus  in  italia  celeriter  teftln(^tus  eft: 
ficut  6i  ille  quem  gemurfam  appellauete  pnfa  inter  digitos  pedum  nafeentem  etia 
nomine  oblitterato. Idipfum  micabile:alios  defmere  in  nobis  morbosralios  durare: 
ficuti  colum.Tibeni  Cxfans  principatu  irrepfit  id  malum. Nec  quifq  prior  ipatorc 
ipfo  fcnfitimagna  ciuitatis  ambage  cum  edicfto  cius  excufanris  ualitudmem  legeret 
nomen  incognitum. Quid  hoc  efte  dicemus  f^autquas  deorum  iras  .''Pani  enim  erant 
hommicstera  morborum  generaicum  fupra.ccc.eftentinifi  eriam  noua  timerentur. 
Neq?  ipfi  homines  pauaora  fibi  opere fuo  negoaa  important. Ha:c  apud  prifcoserat 
qua  memoramus  remedia  medicinam  ipfa  quodamo  re^  natafacietedC  diu  fuere. 

Laus  HippoCTans.  Capitulum  fecundum, 

bippoaatis  certe  qui  primus  medendi  prxeepta  clariflime  condidittreferra  het-' 
barum  mentione  muenimus  uolumina.nec  minus  Dioclis  Canftii  qui  fecudus 
atate  famaque  cxcuit.Item  Praxagori  6C  Chryfippiiac  demde  Erafiftrati.  Herophilo 
quidem  quanqfubcilioris  feclbe  coditon  ante  omnes  celebratam  rationem  ea  paulari 
ufu  efticaciftimo  rerum  omnium  magiftro  peculiariter  utiqj  medicins  ad  uetbagar^ 
rulitatcqj  defcendcte.Sedere  nanqj  in  iis  fcholis  auditioni  ooupatum  gratius  erat:  q 
ire  per  iolitudmes:6C  qusrete  herbas  alias  aliis  diebus  anni. 

DE  Noua  medicina  et  Afclepiade  medico:fid  qua  ratione  ueterem  medicina  mu'^ 
tauent.  Capitulum  terrium. 

DVrabat  tamen  anciqtas  firmaimagnafqi  confefts  rei  uindicabat  reliqas:donec 
Alclepiades  state  Magni  Popcii  rhetones  magifterinec  fatis  i ea  arte  quxftuo'' 
fus  ut  ad  aliafagaas  ingenii  huc  fe  repente  conuernnatqj  ut  netxfte  erat  homini  qui 
nec  id  egiiTeiinec  remedia  noftet  oculis  ufuqj  papieda  corren  ri  ac  meditata  quotidie 
oratione  blandi&iomnia  abdicauic.totamqj  medianam  ad  cafii  reuoca'do  coieiftura 
feat.Qumt^  res  maxime  comunium  auxiliorum  profeftus.Abftmenciam  abi:alias 
umi:fncationem  corporisiambulationemigeftationefqjrcum unufqfqj femenpfum 
fibi  prsftare  pofTet  mcelligere.Fauennbus  cundfis  ut  eflee  ueraiqus  facillima  erant: 
uniuerfum  prope  humanum  genus  arcuegit  in  fe:non  alio  modo  qficxloemiflus 
idueniflfet. Trahebat  prxterea  metes  artificio  mirabiU  uino  promittedo  xgris  dadot^ 
tepeftiue  tum  fngida  aquam. Et  quoniam  caufas  moibo^  pnot  fcrutari  Herophilus 


V 


tnftituetatmmi  ratione  illuftraucraf  aeophantus  apud  pnfcosnpre  cognominati  fe 
fngida"  dando  pra:ferens.6i  ut  audor  ed.M. Vatro:alia  quo^  bladimeta  excogitabat 
lam  fufpededo  leaiilosiquorum  iatou  aut  morbos’extenuaret:aut  fdnos  alliceret: 
lam  balneas  auidiffima  hominum  cupidine  inft!tuedo:8i  alia  mulca  diAu  grata  at(^ 
iucunda  magna  autlboncate.nec  minore  fama  cu  occumifet  ignoto  funenirelato  ho' 
mine  ab  rogo  atque  feruatome  quis  leuibus  momentis  tatam  conuerfionem  fadam 
exiftimet.  Id  folum  pofTumus  indignari  unii  hominem  e leuiffima  gente  fine  opibus 
ullis  orfum  ueiftigalis  fui  caufa  repente  leges  falutis  humano  generi  dedilTeiqs  tame 
poftea  abrogauere  multi,  Afclepiadem  uero  adiuuere  mukiiquorum  cura  nimis  axia 
6£  rudi  aut  obruendi  segros  uefte' fudorefque  omni  modo  ciedimunccorpora  ad  ignes 
torredo:  folefue  aifidue  qusrendo  in  urbe  umbrcfa:immo  uero  tota  ualia  impacnce 
tum  primum  pefili  balnearum  ufu  ad  mfinitum  bladiece.Prxterea  i qbufda  morbis 
mededi  cruciatus  detraxit:  ut  in  anginis  quas  curabant  in  fauces  organo  demifTo.Da/ 
nauit  merito  di  uomitiones  tuc  fupra  modu  frequentes.  Arguit  6i  medicamentorum 
potus  ftomacho  inimicosjquod  eft  magna  ex  parte  uetitum.  Itaqj  nos  m pnmis  cjus 
funt  ftomacho  utilia  fignemus. 

Irrifio  magica  aras:8i  de  [ichene:&  tapfia.  Capitulum.iiu. 

SVper  omnia  adiuuere  eum  magicc  uanifatesuntatum  eucdfs  ut  abrogare  her^ 
bis  fide  cundtis  pofTet.  Aethiopide  herba  amnes  ac  ftagna  ficcari  coietftu.Tadu 
claufa  omnia  apiri.Achementdeconiedla  macie  hoftium  trepidare  agmina  ac  terga 
uercere.Latacen  dari  folitam  a perfarum  rege  legatisiut  quocunqj  uemifct  omnium 
rerum  copia  abundarent:ac multa  fimilia.Vbinam  ifta:  fuereicum  cimbri  teutoniq 
terribili  Marte  ulularent.^Aut  cum  Lucullus  tot  reges  mago^  paucis  legionibus  ften 
nereti^Curue  romani  duces  pnmam  femper  in  bellis  rationem  commercio^  habuere'' 
Cur  Hercules  Ckfans  miles  m pharfahca  fame  fenfit:fi  abundantia  omnis  coungcre 
unius  herbx  foelidtate  poteracrNon  fatius  fuit  Aemilianii  Scipione  carthagmis  pon 
tas  herba  patefacereiq  machinis  clauflra  per  tot  anos  qceref^Siccet  sthiopide  potina 
paludes :tancumq?  agri  fuburbanx  reddatur  italix.Nanqj  apud  eundem  Democntii 
mucnicur  compoficio  medicamentuquo  pulchri  boniqj  et  fortunati  gignatur  hben. 
Cur  nunq  perfarum  regi  talis  efl:  dedita. ''Mirum  effet  profedto  hucufq;  proueiita  cre^ 
dulitatem  antiquorum  faluberrimis  orta  initus  fi  in  ulla  re  modum  humana  fgenia 
nouiffcnt.  Atq  nos  hanc  ipfam  medianam  ab  Afclepiadc  repertam  fuo  loco  ^bacun 
ce^^emus:eue<^lam  ultra  magos  etiam.  Sed  hsc  eft  omni  in  re  animorum  codicio:  ut 
a necelTanis  orfa  primum  cundta  uenennt  ad  nimium. Igitur  demonftracaru  priore 
libro  herbarum  reliquos  effed:us  dicemusiadiiciemufqj  quas  ratio  di(ftauerit,Se(d  in 
lichenis  remediis  acqj  tam  fedo  etiam  maloiplura  undiqj  aceruabimusiquanq  non 
paucis  lam  demonftratis, Medetur  ei^o  plantago  tnca»Quiquefoliu. Radix  albuci  ex 
aceto. Ficulni  caules  aceto  decodti.Hibifa radix  cum  glucmo  & aceto  acndeco(^h  ad 
quartas.  Defricamur  etiam  pumice.Er  rumicis  radix  trita  ex  aceto  illmitur.Et  Eos 
uifci  cum  calce  fubadfus.Laudatur  8C  tithymalum  cum  refina  decocilu. Lichen  uero 
herbabis  omnibus  pKEferturunde  nomine  muento.Nafaturmfaxofis  folio  uno  ad 
radicem  latoicaule  uno:paruo:longis  foliis  dependdibus.Hsc  delet  ftigmata-Te-' 
ticurcum  melle.Eft  aliud  genus  lichenis  petris  tantum  adhsresiut  mufcusiqSi  ipk 
ilIinitur.Hic  et  fanguinem  fiftit  uulnenbus  inftillatus:&  coUetJtiones  illitus. Morbu 
quoqi  regium  cum  meile  fanat  ore  iUico6d  lingua. Qui  ita  curanturiaqfalfa  lauan 
iubcnrunungi  oleo  amygdalmothortenfibus  abftmere.  Ad  lichenas  tapfe radice 
utuntur  tnta  cum  melle.Angsnx  SC  argemonia medetur  fumpta  ex  umo.Et  hyfopu 
cum  uinodccodlum&garganlTatum. Peucedanum  cum  coagulo  uituli  manni  sqs 
partibus.  Profetpinata  cum  muna  et  ex  oleo  tnta  uel  fub  lingua  habita. Item  fuccus 
de  qufquefolio  potus  cyathis  tnbus.Hic  et  dibus  faucium  uitiis  medef  gargatilTatus. 


Verbafcum  ptiuatim  tonCllis  in  aqua  potum. 

SAD  StTumas:&  ad  d.giiosi&  ad  pe<aus:&  ad  tuffim  medicinx.  Cap.v 

Ttuniis  plantago.  Chehdoma  cum  meile  & axungu.  Quiquefolium.Et  radu 
perfolatx.Item  cu  axung«  openturfolio  fuo  .mpof.ta.Item  attem.fia.Rad.x 
^idragorx  ex  aqua.Sidenns  la«  foha  clauo  fm.ftta  manu  atcunfoira  adall.gantur 
cuftodienda  fanansme  rurfus  fata  d.to  herbanorum  fcelete.-ut  in  qbufdam  rebellet 
^od  & in  iistquos  artemifia  fanauerittptxdia  tepetio.Item  m iis  quos  plantago. 
Damaf.ontqux  &caucal.s  uocatut.-fub  folft.no  colledU  .mpomtut  exaqua  cxlffti 
folium  tntum  uel  radix  cum  axungia  tufanra  ut  impof.ta  folio  fuo  openatut  S.c  8£ 
ad  omnes  cem.cis  dolotes  tumotefq,  quacuq,  in  parte.  Bellis  m ptansnafatutiflote 
albo  tubente.Hacmm  attemifia  illita  efficaciorem  produnt.  Condutdon 

herba  folftitialui  flore  rubeo  fufpenfa  m collo  co-primere  diafftrumas.Ite'  uerbenaca 
cum  plantagine  digitorum  uitiis  omnibus.fii  pnuanm  ptengiis.C^mquefoliu  me- 
detur pecftons  uitiis.  Vel  quod  grauilTimum  eft  rulTis  huic  medetur  panacis  radix  in 
uino  dula.Succus  hyofcyami  etiam  fangumem  exaeantdms.Nidot  quoque  accenfi 
tulTientibus.Item  fcordons  mixto  naftutno  di  refina  cum  meile  mfa  atida.facit  & p 
fe  faciles  excreationes.Item  centaunum  maiusidc  fangumem  relinentibus. Cui  uitio 
Si  plantaginis  fuccus  medetut.Et  betonica  obolis  tnbus  in  aqua  cdtra  purulentas  co'- 
tra9  cruentas  excteationes.Perfolatx  radix  drachms  po'denscum  pineis  nucleisuii 
Peucedani  fuccus.Peftotis  dolonbus  8£  acorum  fubuenit:&  ideo  antidotis  mifcecur! 
TulTi  daucumiitem  fcythiaca  herba.Ea  demum  omnibus  pedloris  uitiistufli  Si  pu- 
rulenta excreantibus  obolis  tnbus  in  paflb.  ^ 

DE  Verbafcoi&chameleuceueltuffilagie:&bcchio;&aqlegia:adfaIuu.  Ca.w. 

T)  Otidem  obolts  bibitur  ucrbafcuicuius  flos  aureus. Tanta  huic  uis  e;ut  lumctis 
JL  tuflsentibus  modoTed  ilia  quoq;  trahentibus  auxiliec" potus. Quod 

& de  gentiana  rcperio.  Radix  chameieuceiqu»  tuffilago  dicituricommanduca^A:  i 
umo  madefactu  non  tuffi  tantum:fed& faucibus  prodeft.Hyfopi  quoque.v.ramis 
cum  duobus  ruts  & fias  tnbus  decodis  thoracem  purga-t.Tuffim  fedat  bechioiqua: 
et  tuflilago  diatur.Duo  eius  gcnera.SiIueflns  ubi  naraturifubefle  aquas  creduntief 
hoc  habent  fignum  aquileges. Folia  funt  maiufcula  q hederx.v.aut. vu.fubalbida  a 
terra  fuperne  pallidaifine  cauletfme  fioreifme  feminejradice  tenui.  Quidam  eadem 
elTe  bechion  ec  alio  nomine  chameleucen  putant.Huius  aridcEcum  radice  fumus  per 
harudinc  hauftus  autdeuotatus  ueterem  fanatediacur  tulTim.Sed  i figulos  hauflus 
paiTum  gu flandum  efl.  Altera  a quibufdam  faluia  appellatur  fimilis  uecbafco:  core-' 
ntur  ea  et  colata  calefit.atq;  itaad  tuflim  latenfqj  dolores  bibitur, Contra  fcorpiones 
eadem  et  dracones  mannos  efhcax.Concra  ferpemes  quoqj  ex  oleo  perungi  ea  ^deft, 
Hyfopi  fafciculus  cum  quadrante  mellis  decoquitur  ad  tuflim. 

AD  Latens  dolores  et  petflons  ad  orthopnoeas  ad  locmens  dolorcicordis  dolori 
pulmoni  urms  tufli  petflon  ulceribus  tembus  epanasiad  uomitiones  ad  fingultus: 

Crenas  lateri.  Cap.vii, 

Ateris  et  peifloris  dolores  uerbafcum  cum  tuta  ex  aqua.Betonicx  fanna  bibitur 
ex  aqua  caiida.Stomachum  corroborat  fcordotis  fuccusicentaunumigentiana 
ex  aqua  potae. Plantago  autem  per  fe  fumpta  in  abo  cum  lente  halicsue  forbmone . 
Bitonica  alias  grauis  flomacho  uitia  tame  fanat  pota  uel  foliis  commaducata.  Item 
anftolochia  pota.  Agancum  miducatum  ficcum  ut  ex  mceruallo  merum  forbeatur. 
Nymphea  Heraclea  illita. Peucedani  fuccus. Pfylhon  ardonbus  fponicur  uel  cotelydd 
tntacum  polenta:uel  aizoum.  Molon  fcapoefl  flnato  foliis  mollibus  paniis  radice 
quattuor  digito^an  aqua  extrema  potatur*  Vocatur  a quibufdam  fyroniex  uino  fto' 
ntacho  et  difpnoea  medetur*  Centaunum  maius  eligmate. Plantago  fucco  uel  cibo. 
Betonica:  tufie  pondo  libra  mellis  acda  femunaa  ex  aq  calida  quondie  bibennbus . 


Ariftolochia  uel  agancon  obolis  temis  ex  aq  calida  autladle  afini  pota.  CiiTathemos 
ad  orthopnoeas  bibitur.Itemhyfopum.Etafmaticis.Peucedamfuccusiiocinens do- 
loribus et  pedlons  latetifque  fi  febres  nd  fut.Sa'guinem  quoq;  expuentibus  fubuenie 
agancum  uuaonatt  po'dere  tritum  et  m mulfa  quique  cyathis  datum.Ide  et  amomo' 
facit.Iocineri  ptiuatim  teuctia  bibitur  reces  drachmis  qttuot  m pofca  hemina.  Beto- 
nicx  drachma  una  i aq  calida  cyathis  tribus  ad  cordis  uitiaiin  fngida  cyathis  duobus. 
Quinquefolii  fuccus  locineris  et  pulmdis  uitiisifaguinemque  reiicietibus  et  cuicuqj 
faguims  Ultio  intus  occurnt.Iocinen  anagalidcs  mire  profunt.  Capnion  heiba  qui 
edereibilem  per  unna  trahunt.  Acoron  locmen  medetur  thoraci  quoqj  et  praicordiis. 
Caucum  qua:  et  ephedraiab  alus  anabafis  uocata  nafcitut  uentofo  fete  ttadlu  icades 
atbotem-.et  ex  tamis  propendens  folio  nulloicims  numeroia  qui  funt  lunci  genicu- 
latiiradice  pallida. Datur  ex  uino  nigro  auffero  trita  ad  tuifimifufpina  tormina  et 
forbitione  fadla  in  qua  uinum  addi  couenit.Item  gentiana  madefadta  pndie  comta 
denarii  podere  in  uini  c)'athis  tribus.Geum  radiculas  tenues  habet  nigras  beneoletes. 
medetur  non  modo  pedloris  doloribus  aut  laterisifed  et  cruditates  dilcutit  lucundo 
fapore.  Verbenaca  uero  omnibus  uifceribus  medetur  lateribus  pulmonibus  lonneti- 
bus  clroraa.Peculiaricerautem  pulmonibus  & quos  abiis  phthiiis  tetat. Radix  uero 
hetbi  confihginis.-quam  nuper  inuentam  diximus:fuum  quidem  et  peco^r  omnium 
remedium  prifens  eft.Pulmonum  uino  uel  traiedla  tatum  in  auricula.Bibi  debet  ex 
aqua:habcriq;  in  ore  affidue  fub  lingua. Superfiaes  huius  herba  an  fit  m aliquo  ufu 
adhuc  icettu  eft.Renibus  ^deftplataginis  cibus. Betonica:  potus. Agincu  potu  utm 
tulfi.Tripoliumin  mantimis  nafatur  faxisiubi  allidit  undajneqj  in  man  neqj  i ficco 
folio  fatis  ctalTioteipalmo  alto  in  mucrone  diuifoitadtcealba  odorata  craila  calidi 
guftus. Datur  epaticis  in  farte  codla.Hac  herba  eadem  uidetur  quibufda  qua  pdli^ 
de  qua  fuo  loco  diximus.Syomphona  uel  ctomphena  alternis  uindibus  tofeifq;  per 
caulem  foliis  in  pofca  fanguine  reiiaentibus  medetut.Iocmen  au  te  herba  meladiyu 
nafcens  m fegete  ac  pratis  flore  albo  odorata. Eius  cauliculus  contenturexumo  uete' 
te.  Item  herba  chalcetum  e uineis  contrita  imponitur.  Faciles  praftat  uomitides  radix 
betonica  hellebori  modo  quattuor  drachmi.s  i paflb  aut  mulfo,  Hyfopum  tritum  cii 
meile  utilius  prafumpto  nafturcio  aut  itione.Molemomum  denarii  pondere.Ell  ct 
pfyllibus  ladteus  fuccus  qui  denfatus  in  gummi  fumitur  cum  meile  fuptaduflo  pon- 
dere; pr.rcipueqj  bilem  ttahit.Rurfus  fiftuntuomitionem  cyminu  filueftteibetonicr 
fitina.fumuntur  ex  aqua.-abftergutqi  faftidia.audiucefqi  digerunt  daucii  betonica 
finna  ex  aqua  mulfa:  plantago  decodla  caulium  modo. Singultus  hermionii  fedat. 
Irem  anlfoiochia.Sufpitia  dimenus.Pleurencis  & petipneumonias  cetaunu  maius. 
Item  hyfopum  bibitur.Pleuretias  peucedani  fuccus. Halus  auteiqua  galli  ficuocant: 
ueneti  cotoneam:medetur  lateri.item  renibus  couulfifqj  6C  ruptis. Similis  eft  cunila 
bubula  cacuminibus  thymo  dulcisifli  fitimfedattrafx  radicis  alibi  alba:  alibi  nigra. 
Eofdem  effedlus  latens  doloribus  habet  chameropsimytteis  circa  caules  geminos  fo- 
liis capitibus  graculae  rofa  ex  uino  pota.Ifchiadicos  dolores  & fpina:  leuar  agaricum 
potu  ut  m turti.Icem  Si  theocadis  aut  betonica  farina  ex  aqua  mulfa. 

DE  Omnibus  uitiis  uetns  Si  remediisific  eorum  qua  circa  uel  intra  fut;&  dealuo 
fiftcndauelfoluenda.  Cap.viii. 

PLutimum  tamen  negoai  humano  generi  aluus  exhibet. cuius  caufa  maior  pars 
mortalium  uiuit. Alias  enim  cibos  non  tranfmitncialias  non  continet.alias  no 
capitialias  non  conficit.Eoqj  mores  uenereiut  homo  maxime  cibo  pereat. Peflimum 
corporum  uas. Inflat  ut  creditoriet  fapius  die  appellat. Huius  grana ptaapueauam 
cia  expetitur.huic  luxuria conditur.huic  nauigaturad  phafin.huic  profunda  ua 
exquiruntur. Et  nemo  utlitatem  eius  aflimat  confumanonis  feditate.Ergo  numero' 
filTima  efl  circa  hanc  medicmee  opera.  Siflit  ea  fcordotis  recentis  drachma cu  uino 


uel  d«o^  pou.Polemonia  quoq,.Et  dyfetenas  « u.no  datur.  Verbafc,  radut 

potaexaquaduotumd.g.torummag„„udme.Nymphea:heracl..fe^^^ 

potum.Rad,xfupenorexfyIph.odtachm*pondercexa«to.Semenplantag,mwn 

u.no  tntumrucl  .pfa  „ ac«o  codta:aut  hal.ca  ex  fucco  e.us  fumpta.Irem  cu  lettcula 

cortaueUnda.fatma.fperfapot.omcumpapaueretcfto&tnto^elfuccus.nfuru! 

aut  potus  betontc* . umo  ferto  calefafto.Eadem  ct^hacs  rn  umo  auftero  datur.  I.s  & 
jberis  .mpon.turtut  duSum  eft.TenaTmo  radix  nymphea:  heracliai  e umo  bibit'.  Pfy^ 
l,um  1 aqua  cum  taditabus  decodlum.Airoi  fuccus  afuu  fiftitat  dyfenterias  & tine’ls 
rotundas  peIlit.Symphyt.s  tadix  dyfeteriam  fiftit.Item  daua. Aizoum  foliis  cdtr.t“ 
exu.no  torminibus  tef.ftit.Alcmeai  fefatma  torminibus  pota  cum  umo.Aftragat 
Ius  folia  habet  longa  inafuns  multis  obliqua  arca  radicem  caules..„.aut..m.fol.oru 
plenosifloremhiacynthiitadices  u.ollofas  fp{, catas  mbrasprsduras.Nafafin  petro^ 
fis  apnas:&  ..fdem  niuai.busificut  pheneo  atcadi*.  V.s  ei  ad  fp.ffandacorpota  Aluu 
fiftit  radix,  umo  pota.quo  fit  ut  moueat  unnam  repercuffo  l.quoreificut  pleraque 
q I aluum  filtunt.banat  & dyfemericos  m umo  rubro  tufa.Difficle  autem  tundit' 
tadem  gingiuatum  fuppuration.  unliffima  eft  fotu.ColIigitur  exitu  autum  cQ  folii 
imirent.Siccaturm  umbra.Et  ladano  f.ft.tutaluus  utroq,.  Quod  .Tegetibus  nafat' 
contufo  &cnbtato:b.biturexaquamulfa:item  nobili  e umo.  Ledon  appellat'  herba 
ex  qua  ladanum  fit  m cypro  barbis  captarum  adhaitefcensmob.l.usm  atab.a.Fit  .3 
etiam  m fytia  atq,  afncaiquod  taxicon  uocant.Netuos  enmi  m arcu  circundatos  Ia- 
nu  trahunt  adhairefcente  rofc.da  lanugine  Plura  de  eo  dPimius  intetunguenta  Hoc 
grauiir.mum  onere  efliduriffimum  tadlu.Plurmium  enim  terra:  coll.auicu  nbetut 
maxime  purum.-odoratumimolleiuindeirefmofum.Natura  e.  moll.edi  f.ccandi  co- 
quendi  fomnum  alliciendi.CapilIum  fluetem  cohibet:nignciamqj  cuftodic. Aunbus 
cum  hydromehte  aut  rofaceo  mfunditur.Futfutes  cutts  6C  mana-pa  ulcera  fale  addito 
fanat.Tuffim  ueterem  cum  flotace  fumptum.Efficadlfimum  ad  rudius.  Aluu  fiftit 
&chondris;fiuepfeudodidlamu:hypocifthis:orobationuel  orobarchea  quibufdam 
didlum  malogranato  imatuto  fimilts.Nafatut  ut  diximus  fub  aflho.-unde  nomen 
hoc.Arefadla  in  umbra  fiflit  aluumiex  umo  aufieto  nigto  utraqj.  Duo  enim  genera 

eiuscadida&tuffa.Vfusmfucco.fpifratificcat.Eccuffamagis  ftomachi  rheumatiC- 
mos  emendat.Poia  tribus  obolis  fangumis  excreatio'es.Cum  amylon  dyfdtenas  pota 
& infufa.Item  uerbenaca  ex  aqua  data  aut  carentibus  febre  ex  umo  amineo  cocleari' 
bus.v.additis  mcyachis  cnbus  umi.Lauer  quoque  nafcens  in  riuis  condita  et  co(lla 
torminibus  medetut-Potamogeto  uero  ex  uino  dyfencerias  etiam  &.  cccliaas  fimihs 
beta  follis  minoribus  untum  hirfutionbufqj  paululum  fupereminens  extra  aquam 
peculiariter  refngerantifpiiTant.Vfus  m foliis  crut^us  umofis  utilia. &c6tra  ulcetd 
nomas  cum  meile  uel  aceto.Caftor  hanc  aliter  nouerat  tenui  folio  uelut  eqnis  letis: 
thyrfo  longo  & leui  m aquofis  nafcentem. Radice  fanabat  fttumas  6c  duncias.Pota^ 
mogeton  adueefacur  &crocodilis:itaqj  fecum  habent  eam  qui  uena'tur  illos. Aluum 
nftit&achillea.Eofdeeffed^s  pfieftat&ftance.vii.caulibus  uelutirofaicapicafurti^ 
nens.Ceratia  uno  folio  radice  nodofa  6C  magna  in  cibo  coeliaas  Si  dyfccencis  medef. 
Leontopodion  alii  liceoconialii  dorypetronjalii  toriuecoron  uocantrcuius  radix  aluii 
fiftit:purgatqj  bilem  m aqua  mulfa  addito  pondere  denariorum  duum.Nafcitur  m 
campertn  Si  gracili  folo.Seme  eius  potum  lymphatica  fdnia  facere  diatur.  Lagopus 
'jnt  aluum  e umo  pota  aut  in  febn  ex  aqua.Eadem  mguini  adalligatur  m tumore, 
afatur  m fegetibus.  Multi  fuper  omnia  laudant  ad  deploratos  dyfentencos  qnque-' 
lohumdecotihs  m ladfe  radiabus  Si  potis: Si aridolochiam  in  un^onan  pondere  in 
c/athis  umi  cnbus. Qua:  ex  fupradidbs  calida  fumentur:hac cadente  ferro  temperari 
aptius  ent.E  diuerfo  purgat  aluum  fuccus  cecauni  minons  drachma  in  hemia  aquar 
cum  exiguo  falis  Si  aceti.bilemque  decrahu.Maiore  tormina difcutiuncur.  Betonica 


aluum  foluit  drachmis  quatniorim  hydtomeiitis  cyathis  noue.Itera  euphotbium 
Ufl  agaricum  drachmis  duabus  cum  fale  modico  potum  ex  aquaiaut  i mulfo  oboli, 
tribus. Soluit  8i  cyclaminos  ex  aqua  pota  aut  balanis  fubditis.Item  chamaicilTi  bala 
nus.Hyfopi  manipulus  decodtus  ad  tertias  cu  fale  pituitas  ttahit  illitusiuel  comtus 
cum  oxymelite  & fale.Pellitq;  uMtis  animalia.  Pituita"  SC  bilem  dettahit  peucedani 
radix.  Aluum  purgat  anacallis  ex  aqua  mulfajtem  epithymoiqui  eft  flos  e thymo 
fatureia;  fimilis.DifFeretia  q hic  herbaceus  eialterius  thymi  albus.Quida  hypopheo" 
uocantiac  ftomacho  minus  utilis.uomitiones  mouet.fedat  tormina. & inflamatides 
difcutit.Sumitur  et  ex  eligmate  ad  pedloris  uitalia  cum  meile  8i  aliquado  iride. Aluu 
foluit  a quattuor  drachmis  ad  fex  cum  mellis  exiguo ifalifqj  & aceti. Quidam  aliter 
epirhymu  tradunt  fine  radice  nafa  tenui  fimilitudine  pallioli  rubens ificcari  i ubta . 
Bibi  ex  aqua  acetabuli  menfura.dimidia  detrahere  pituitam  bilemq;.  Aluum  leniter 
foluit  K nymphia  in  uino  audeto.  Soluit  & pygmocomon  erucai  foliis  ctaffioribus 
& acrioribus  radice  rotunda  lutei  colons  terram  olente  caule  quadraguio  modico  ter 
nui  flore  ocimi. Inuenitur  in  faxofis  locis. Radix  eius  in  aqua  mulfa.xii.  podere  dena' 
riorum  6C  aluum  SC  bilem  & pituitam  exinanit.Seme  fomnia  tumultuofa  facit  una 
drachma  in  uino  potum. Et  capnos  flruma  difcutit.detrahit  bilem  polypodion:  qua" 
nodn  filicula  uocatifimilis  enim  ed  filici.Radix  in  ufu  pilofaicolons  intus  herbacei: 
crafTitudfe  digiri  minimi  acetabulis  cauemofa  ceu  polyporum  cirri  fubdulcisu" petris 
nafcesiaut  fub  arboribus  uetudis.Expnmitur  fuccus  aqua  madefadla:8£  ipfa  concifa 
infpergitur  oleri  Si  beta:  uel  malu  auel  falfamento.uel  cum  pulticula  coquifad  aluu 
leuiter  foluendam  uel  in  febri.Dettahit  bilem  Si  pituitam.Stomachu  offedit.Atida 
fanna  indita  natibus  polypum  confumit.floretiet  femen  no  fett.  Scamoniu  quoq 
diffolutionemfacit.bilemdetrahit.aluum  foluitiprxtetq  fiadticiat  aloes  drachma 
dux  obolis  eius  duobus.  Ed  autem  fuccus  hetbx  ab  radice  ramofx  pinguibus  foliis 
triangulis  albis  radice  ctaffa  madida  naufeofa.Nafcitur  pingui  et  albo  folo.  Radix 
circa  canis  ortum  excauaturiut  in  ipfa  confluat  fuccus  :qui  fole  ficcatus  digencur  in 
padillos. Siccatur  et  ipfa  uel  cortex.  Laudat  nande  Colophonium  myfiu  ptiennefe. 
Specie  autem  nitidumiet  qfimillimum  taurino  glunni  fungofii  tenuiflimis  fiftulis 
cito  liquefcens  uirus  redoles  fuminofum  lingux  tadlu  ladtcfcensiqleuiffimum  cum 
diluitur  albefcens.bdoc  euenit  et  adulterinoiquod  fit  herbxfatina  et  tithymalli  mar 
rini  fucco  in  ludxa  feteiquodetiam  dragulat  fumptum.Deprehediturgudu.Tithy 
mallus  enim  linguam  excalfarit  bulbi  moremec  ante  nec  podea  utile.Dedete  et  pet 
fe  cx  aqua  uel  mulfa  et  fale  quaternis  obolis. Sed  utilidime  cum  aloeuta  ut  icipiente 
purgatione  mulfum  bibatur. Fit  et  decodtum  radicis  in  aceto  ad  cralfitudine  mellis: 
quo  leprx  illinuntur. Et  caput  ungitur  in  dolore  cum  oleo.  Tithymallu  nfi  herbam 
lacLariam  uocacialii  ladluca  capnna.Narratqj  ladle  eius  mfcripto  corpore  cu  iaruent 
fi  cinis  infpergatur  apparere  litteras. et  ira  quidam  adulteras  alloqui  maluete:qcodu 
cillis. Genera  eius  multa.Primus  cognomfatur  catachiasiqui  et  mafculus  exidimac : 
ramis  digitali  cralfitudine  tubrisrugofisquiqj  aut  fex  cubitali  longitudine  a radice 
follis  penelex.in  cacuminibus  coma  iunci,  Nafcitur  in  afpetis  maritimis. Legit  feme 
autumno  cum  comaificcatum  fole  tundituriet  reponitur. Succus  uero  icipiente po 
morum  lanugine  defradlis  ramulis  excipitur  farina  erui  autficiiutcum  iisaredat. 
Quinas  autem  guttas  fingulis  excipi  fatis  ed.Traduntcp  etiam  toties  purgari  hydro' 
picos  fico  fumptaiquot  guttas  etladhs  exceperit.Succus  cum  colligitunne  attingat 
oculos  cauendum  ed.Fit  et  foliis  tufis  priore  minus  efficax.Fit  et  decodtum  e ramis. 
Ed  et  femen  in  ufu  cum  meile  decodlum  ad  catapotia  foluendx  alui  gratia. Seme  et 
dentium  cauis  cxra  includitur. Colluuntur  et  radicis  decoiSx  uino  aut  oleo.IUmunt 
etlichenasfucco.Bibuntqjeumutputgetuomitiones  etaluo  folutamlias  domat 
inutilem, Ttahit  pituitam  fale  adietdo  inpotB:bilem  afro  nitro.Sip  aluum  p“CS^‘* 


libeat  in  pofci.Sx  uomitionesm  palTo  aut  aqua  mulfa.Media  potio  tribus  obolis  c6. 
ftat.Ficos  a cibo  fumpfiffe  melius  eft.Fauces  unt  lenitet.Eft  enim  ta  feruentis  nati: 
ut  pet  fc  extra  corpori  impofitum  puftulas  ignium  modo  faciatiet  pro  cauftico  i ufu 
f, t. Alterum  genus  rithymallimytfiniten  uocant;aliicatyoten  foliis  myrti  acutis  6i 
pungentibusifed  mollionbus:8£  ipfum  etiam  in  afperis  nafcens.Oilligut^coma:  eius 
hordeo  turgefcente.ficcatiqi  in  umbra  diebus. ix.in  fole  marefcunt.FrutSus  no  pitet 
maturefcittfedpars  anno  fequente:8£  nuxuocatur.Indecognomengrsridedete.De/ 
metitur  cum  meflium  maturitate.Lauatum  deindeficcatundC  datur  cum  papaueris 
nigri  duabus  partibus:ita,ut  fit  totu  acetabuli  md.minus  hic  uomitidibus  q fupioti 
crteri  iidem.  Aliqui  ficet  folium  eius  dedereinucem  uero  ipfam  in  mulfo  aut  paffo: 
uel  cum  fefama. Trahit  bilem  8c  pituita  per  aluum.Ons  ulcera  fanat.  Ad  nomas  oris 
foliu cum melleeftut. Tertium genuse  tithymalli.-paralius  uocatut  fiue tithymalis 

folio  rotundoicaule  palmum  altottamis  rubentibusifemine  alboiquod  colligit' ma> 

piente  uuaiflc  ficcatum  tetitur.fumiturqi  acetabuli  menfura  ad  purgatides.  Quattu 
genus  helifcopion  appellantifoliis  porculacitramulis  flantibus  a. radice  qttuor  aut 
quinque  tubentibus  femipedali  alti  tudme  fucci  plenis . Quintum  cypatiffian  uocant 
propter  foliorum  fimilitudinemicaule  gemino  aut  triplici  nafcente  m campefltibus: 
cui  eade  uis  qua:  helifcopio  aut  chatacn.  Hoc  arca  oppida  nafciifemie  albo  colubis 
gtatifTimoiquod  colligitur  incipiente  uua.Nomen  accepitiquoniam  capita  cum  fole 
citciiagit. Trahit  bilem  pet  inferna  in  oxymelite  dimidio  acetabulo.  Citeri  ufus  qui 
charaai.Sextuin  platyphillon  uocatialii  cotymbitenialii  amygdaliten  a fimditudie. 
Necullius  latiora  funt  folia.Pifces  necat.aluum  foluit;tadice:uel  foliisiuel  fucco  in 
mulfo  aut  aqua  mulfadrachmis  quattuor.Detrahit  ptiuatim  aquas.Septimum  de- 
droides  cognommantialii  codionialii  leptophyllon  in  petris  nafcensicomofiffimum 
exomnibusimaxime  cauliculis  rubentibusiflc  femine  copiofiffimum.eiufde  effeiftus: 
cuius  chatacias.OpofTcylla  fiue  rhaphanofagria  iuncos  duos  fiue  tres  fpargit  in  terta 
mbctesifoliis  rutaiiradicecepeifedampliot.quare  quidam  thaphanum  filueflteuo^ 
cat.Intus  habet  mamacadidamtextra  cortices  nigros.Nafcitur  in  montofis  & afpisi 
aliquando  et  hetbofis. Effoditur  uerettufaq;  m fiiftili  metgitur.DeieiSoqj  quod  fup^ 
natat; reliquus  fuccus  purgat  uttaqj  parte  fefqobolo  i aqua  mulfa.Sic  Sc  hydropicis 
datur  acetabuli  menfura.  Infpergituir&  arida  radicis  farina  potioni.aiutq;  fupenorc 
pane  eius  uomitione  biles  exttahetennfenore  per  aluum.Tormia  difcutit.quodcuq; 
betonica  et  panaces  praterq  a cruditate. Peucedani  fuccusiinflatides  & rudius  gignit. 
Acon  radix  daucumue  fi  ladluca  modo  fumatur.  Ladanum  cyprium  potum  in^ 
teraneorum  uitiis  occumt.Item  gentiana  farina  ex  aqua  tepida  faba  magnitudine . 
Plantago  mane  fumpta  duabus  linguis  et  tertia  papauens  in  uini  non  ueteris  cyathis 
quattuor  datur  in  fomnum  euntibus  addito  nitro.feu  polenta.  Simul  fi  pofl  cibum 
detur. G)lo  infunditur  hemmafucciiuel  in  febri.  Agancum  potum  obolis  tnbus  m 
umi  ueteris  cyarho  uno  lyeni  medetur. E panaceomniu  generum  radix  in  mulfoifed 
teucria  pracipue  pota  arida  et  decodla  qtum  manus  capiat  i aceti  heminis  tribus.  Ad 
uulnus  illimtur  eadem  cum  acetoiaut  fi  tolerari  no  pelTit  ex  ficu  uel  aq.Polemonia 
bibitur  ex  uino.  Betonica  drachmam  oxymelitis  cyathis  tnbus.  Ariflolochia  contra 
ferpentas.Argeinonia.vii.diebus  in  cibo.fumpta  lyenem  confumate  diritur.  AgariciI 
i aceto  mulfo  obolis  duobus.Nymphea  heraclia  radix  in  umo  pota  fli  ipfa  cdfumit . 
Ciffanthemus  drachma  bis  die  fumpta  f uini  albi  cyathis  duobus  per  dies.xl.lyenem 
dicitur  paulatim  emittere  per  urina. Ptodefl  Si  hyfopum  cu  ficu  decodhi.  Lochiridis 
ladix  decodla  ptiufq  feme  emittat. Peucedani  quo^  radix  decoilla  Si  lyeni  Si  renibus. 
Lyen  acoro  poto  confumitur.Pracotdiis  8C  ilibus  utilifTima  radices. Qimeni  femen 
potum  diebus. XXX. pondere  denarii  in  uino  albo. Betonica  farina  ex  meile  et  aceto 
fcyllite  pota.Radix  lonchitidis  in  aqua  etteucrium  illinitur.Item  feordium  cu  cara 


agaricum  cum  farina focnogrard  ueficx  malis;  contraq;  calculos  gtauiflas  cmciatibus 
ut  cliximus;auxilio  eft.Polemonia  ex  uino  pota:item  agaricum.Plantago  radice  ud 
foliis  potis  ex  palTo.Et  betonica  ut  in  iodnete  diximus. Item  ramici  pota  atqj  illitj 
Eadem  ad  ftrangutias  efftcadlTima.Ad  calculos  quidam  betonicam  ac  uerbenacamac 
millefolium  xquis  portionibus  ex  aqua  pro  fmgulan  remedio  bibere  fuade't.  Srtan/ 
gurias  difcutere  8C  diiilamnu  certum  eft.Item  quinquefolium  decodhim  ad  tertias  i 
uino  Kftericis  dari  atqj  illini  uriliffimum  eft.Xiphii  quoqj  radix  fuperior  urinamciet 
infantibus.  Enterocoelids  datur  ex  aqua;8c  illinitur  ueficx  uitiis.  Peua-dam  fuccus 
infatium  ramidiet  umbilids  eminentibus  pfyllion  illinitut.  Vtma  cient  anagallides; 
achoriq;  radicis  decodlumiuel  ipfa  mta  potaqj. 8C  omnia  ueficx  uitia  fanat.ac  calcu' 
los  herba  et  radix  cotelydonis.Itemq;  genitalium  inflammationem  pari  pondere;  et 
caulis  et  feminis  Si  raytthx.  Ebulu  tenetii  cum  foliis  tntum  ex  uino  potu  calculos 
pellit.Impofitum  certes  fanat.  Etigeron  quoqj  cu  farina  thuris  Si  uino  dulaitelliu 
inflammationes  fanat.Symphyti  radix  illita  enterocelas  cohibetiBc  genitaliu  nomas 
hypodfthis  alba.  Artemifia  quocj  daf' contra  calculos  ex  uino  dulcudC  ad  ftrangmia, 
Dolores  uefica;  fedat  ex  uino  nymphea:  heraclis  radix.  Eade  uis  crethmo  ab  Hippo- 
crate admodum  laudata.Eft  autem  inter  eas  qux  eduntur  filueftrium  hcrba^i.Ha^cqj 
certe  apud  Callimachu  apponit  tuftica  illa  hecale.Species  qux  elata  hortefis.Cauiis 
palmum  unum  altus.Semen  fetuens;odotatum  ceu  libanotidis;rotunduin.Siccatu 
rumpitur.  Habet  itus  nucleum  candidumiquem  aliqui  cachryn  uocantifolio  pfgui: 
albicanteiucluti  oliuxicrafTioreiec  falfo  guftu. radices  digiti  craflitudfe  tres  aut  qttu- 
or.Nafcitur  in  maritimis  petrofis.Eftut  ctudu  cotrtumue  cum  olere  odorati  faporis 
& iucundi.Seruatur  etiam  in  muriaiprxdpueque  eius  ufus  ad  rttanguriam  folio  uel 
caule  aut  radice  ex  uino. Colorem  quoque  corporis  gratiorem  facit.  Verum  largior 
quoqi  inflationes.  Aluum  foluit  decodlo.  VrinamqjidC  a renibus  dolorem  ttahit.Sic 
Si  alcmea  ficcx  farina  in  uino  pota  rttanguriam  tollitiefficaaus  addico  dauco.  Lyeni 
quoqj  utilis.  Aduerfus  fetpentes  bibitut.Iumeus  quoqj  in  pituita  aut  rtriguna  hor- 
deo infpfa  fuccurrit.  Anthyllion  ert  lenti  fimillimaiqux  in  uino  pota  ueficas  uitiis 
Iibetat.Saguinefirtit.Alteraertanthylischamxpityosfimilisiflore  putputeo;odotis 
grauisiradiceitubiiuel magis  cepeifimilis  porculacxinigtiore  radiceifed iutiliinafces 
in  lictoribus  ,irenofis;gurtu  amara.In  uino  cu  afpatagi  radice  ueficx  plurimu  pdeft. 
Eade  prxrtat  hypeticoniqua  alii  chamxpityntalii  cotycon  appellantioleraceo  ftunce; 
tenuiicubitaliirubenteifolio  rutxiodore  actiifemine  filiquxinigto;maturefcente  cu 
hordeo.Natuta  femini  fpiflandi. Aluum  firtit. Vnna  at. Ad  calculos  ueficx  cii  umo 
bibitur.Eft  aliud  hypericoniquod  alii  charo  appellatifolio  tamariciiSC  fub  ea  nafut; 
fed  pinguioribus  foliisiSi  minus  tubentibusiodoratumipalmo  altiusilemter  fuaue : 
aculeani.  Vis  femini  excalfairtoriaidC  ideo  fflatione  facit  enterocoelicistfed  ftomacho 
nd  mutileiptxcipue  ad  rttanguriam  fi  exulcerata  nd  fit  uefica.  Medetur  Si  pleureticis 
ex  uino  potum.  Veficx  autem  callitnchon  trita  fimilis  cumino  medet' et  data  ex  uino 
albo.  Verbenaca  quoq;  foliis  decodla  ad  tertias. uel  radix  eius  e mulfo  calido  calculos 
elicit.  Itemq;  perprertaiqux  artetii&i  illyrico  nafcit';in  aqua  decodlae  tnbushemfs 
ad  unum  Si  pota. Trifolium  ex  uino  fumptum;&  chryfanthemu  pnmum.Antheinu 
quoqj  calculos  eiiatipacuis  e radice  foliis  quinis  caulibus  longis  duobus  flore  tofeo. 
radices  ttitx  per  feiuel  lauet  crudu.  Silaus  nafcitutglareofis  Si  penmbus  riuisicubi' 
talisiapii  fimilitudine. Coquit' ut  olus  acidumiraagna  utilitate  ueficx.Qux  fi  fcabie 
fentiat;panacis  radice  fanatut.aliter  futilis  uefias. Calculos  pellit  malum  erraticuni 
radias  libra  in  uini  cdgio  decodla  ad  dimidias.Inde  heminx  fumuntut  per  triduum. 
Reliquum  ex  uino  cu  2io;8£  uttica  marinaiet  daucumset  plantaginis  femen  ex  uino. 
Et  herba  fuluiana  trita  ex  uinotqux  et  nome  inuetoris  habet  nota  ttaiSlaubus  urinas 
cit.Scordion  tertium  tumores  fedat. Hyofcyamum  genitalibus  medetur.Peucedani 


rucnisexmcIIeecfi:menftragun;c.AzaricuobolKrr,k,„c.„  ■ ■ 

T«foI..  rad,.  drachmis  duabus  in  urfcXia^ia  • 

fenu-eetfolus  eryrhrrdan.  tnris  funa^mr trna™  Lrf'  “ ^‘^7‘"-I''^h.ad,c.  et 
chia:  decoftje  foliis. Agacico  quidem  et  tietuus  ou^  nlin  P° 

dolor  fanatur  obolis  tnbus  f uini  uetetis  cyatht^uno  om'  humcro^i 

Scb.b,tur&impomtur.Item  fcamonTdTco^ Tm^^r 
utnufq,  b.birur  e.  uino.Sedrs  uit.a& attnms  celerrime 

uero  qumquefolium.Sedem  couerfam  cyclamini  radix  ex  aceto  Aaifr^lM  ^ ? 

proadenna  fedis  retro  agit.Ediuerfo  mbens  proritat.Cotelvdon eonf 
motrhoidas  mire  curat.Teftium  tumores  acori  tadix  deroa»^ ' ■ h» 

Cap.x. 

ALiiadnauntetpulegmmquodieiunusqms  leaeriffinofl-roallirT  e-  t 

dolores  phibetautfedatcmptosmguinariarquiquida-rrg^oifocalS 
,nuepnbusnafcens.ytprof,tmgum,bus  in  manu  rantum  habenda  eft.PanS 

panaces  cum  melle.Plantago  cum  fale.Qufquefolium.Perfolat.  radix  ut  f ftrumT 
Item  damafomum.  Verbafcu  cum  fua  radice  rufum  uino  afperfumifolioqi  fuZa: 

& itam  emere  calfaflumiut  imponaturcalidum.Expertiqueafflrmauereplu„mim 
pedium effe:fiu.rgo.mponatnuda.eiunaieiuno,& manu  fupmatanLsS 
Negat  Apollo  pefteinpoirecrefcere:quanudauitgoreflinguat.atqntarelrfamanu 

terdicat.totienfquedefpuant  ambo,Medeturac  radix  mandragolex  aquairadias 

fcamon«  decoftum  cum  meile. Sideritis  cum  adipe  ueteri.  uel  cLyfippea\um  f ra 

pmguibusiqux  hoc  ab  inuentote  habet  nome.  ^ 

DE  Nynphea  &abftinentia  & appetentia  uenerisi&defatyrioerythroroccoiet 
ctatOT  et  fidenti.  Capitulum.xi.  ’ ^ occo, et 

Eneremm  totum  ad.mit(ut  d.ximus)nympheaheraclia:eadem  femel  potai.xl 
V dies.rnfomnia  quoqj  uenens  a leiuno  pota  & in  cibo  fupta.Elita  quoq,  radix 
genitalibus  inhibet  non  folum  uenetemifed  affluenriam  geniturxiob  id  corpus  alere 
uoceq,  dicitur.  Appetentiam  uenens  faat  radix  e xiphio  fuperior  data  potu  m uino. 
Item  qua  ctemnon  agnon  appe  lant.Et  ormmos  agrios  cum  polenta  contritus.  Sed 
inter  pauca  mirabilis  eftordiis  herba:  fiue  farapias:  foliis  potnicaule  palmeoiflote 
purpureoigemma  radice  telhculis  fimiliiita  ut  maior:fiue(ut aliqui  dtcunt)tenuior: 
ex  aqua  pota  excitet  libidmem:minor  fiue  mollior  e larte  capnno  inhibeat.Quidam 
toliofcyllxelTe  dicunt  leuion  ac  mmoriicaule  fpinofo.  Eiufq;  radices  fan^t  oris 
idcetaithoracis  pituit^.aluum  fiftiit  e uino  potx.  Concitatrice  uim  habet  fatvrion 
Uno  eius  geneta:una  longionbus  folus  q olexicaule  quattuor  digitoruiflore  purpue 
reoiradice  gemina  ad  formam  hominis  teftium  alternis  annis  itumeferte  ac  refide-ie. 
Alteta  latyrion  orchis  cognominatur: et  foeminaelTe  creditur.Difhnguitur  itemodiis 
et  ramofiore  frutice: radice  fafemri  utili.Nafaf  fere  iuxta  mare.Hxc  tumores  & uu 
naptium  earum  erupentia  cum  polentaillita  fedanuel  p fe  tnta.Supenoris  radix  in 
acte  ouis  colonice  dauinemos  mtendit.Eade  ex  aqua  remittit.Grxa  fatynomfoliis 
I ii  mbn  minonbus  et  tnbus  no'  amplius  e terra  exeuntibus  tradunt:caule  leui  cubK 
taiinudoir^cegemina.cuius  inferior  pars  et  maior  mares  gignitifuperior  ac  minor 
«mmas.Eft  et  aliud  genus  fatyrion:erythtococcon  appella-t:femineuirias:maiore: 
eui:durxradicis:corticerubro:intus  album  includitunfaporefubdula.Ferfimo^toc 
ismueniri.  Venerem  etiam  fi  omnino  manu  teneatur  radix  ftimulat.Magis  adeo  fi 
atur  in  uino  aufteto.  Arietibus  quoq:  et  hiras  fegnioribus  i potu  dari.Ec  a farma^ 
s equis  ob  alTiduum  laborem  pignonbus  in  coituiquod  uitium  profedamu  uocant. 
im  eius  rellinguit  aqua  mulfa  autlartuca  fupta.In  cotum  quidem  grxa  cu  conCK 
ationem  hanc  uolunt  fignificare:fatyrion  appellant. Sic  et  crategin  cognominantes 


dC  Leliconon:quarum.retnen  teftium  fimile  efl.  Tithymalli  quoque  ramo^  medulla 
habentes:ad  uenerem  proniores  fieri  dicuntur.  Prodtgiofa  funt  qux  circa  hoc  tradit ' 
Thcophraftus  auiitor  alioqn  grauisjfeptuageno  coitu  durare  libidine  cdtadu  herba: 
cuiufdatcums  nome  fpeciem^  no  pofuit.  Sideritis  adalligata  uarices  minuit  et  fme 
dolore  prxftat.Podagrs  morbus  rarior  folebat  effe  nd  md  patrum  auo^qj  memoria: 
uemm  etia  noftra.Peregnnus  et  ipfc.Nam  fi  italis  fuilfet  antiquitusrlatinu  nome' 
faemfTetJnfanabilis  nd  cft  credendus.quippe  quoniam  m multis  &C  fpontedefmit: 
ec  in  pluribus  curatur.Medetur  panacis  radices  cum  uua  paffaifuccus  hyofcyami  cu 
farina:uel  femen  fcordion  ex  aceto, Iberis  uti did:umeft. Verbenaca  cu  axugia  trita, 
cyclamini  radixicuius  deco(ftum  & pernionibus  prodeft.  Podagras  refrigerat  radix  e 
xipbio.Seme  e pfyllio.Cicuta  cum  lychargyrio  aut  axungia.  Aizoum  in  primo  ipetu 
podagra:  rubentis  hoc  efl  calidx.Vtcilibet  uero  conuenit  erigeron  cum  axungia.Pla^ 
raginis  folia  trita  addito  fale modico.  Argemdia  tufa  ex  meile. Medetur 8d  uetbenaca 
iUita:autfi  pedes  macerentur  in  eius  deco(5lo.  Eft  et  lappago  fimilis  anagallidi  nifi 
cffct  ramofior  ac  pluribus  foliistafperairugofaiafpiotis  fuccugrauis  odotisiqu®  talis 
e mollugo  uocatur.Similis  afperionbus  foliis  afparago.Supioris  fuccus  expreffus 
podere. XI. denariorum  in  uini  cyathis  duobus  quotidie  fumitur.Prxcipue  uero  libe-" 
tac  eo  malo  phycofthalaffion : id  eft  fucus  marinus  latftucx  fimilis:qui  conchyliis 
fubftcmiturmd  podagtx  modorfed  omnibus  articulorum  morbis  impofitus  pnufl 
rxarefiat.Tria  autem  genera  eius.Latum.Et  alterum  longiusiquadantenus  rubens. 
Tertium  crifpis  foliisiquo  in  creta  ueftes  tinguntur.omnia  eiufdem  ufus.  Nicander 
eam  dC  aduerfus  ferpentes  in  uino  dedit.  Salutare  eft  di  fcme  eius  herbx:qua  pfyllio 
appellauimusimadefacftum  aqua  admixtis  in  heminam  feminis  refinx  colophonia 
coclearibus  duobustthuiis  uno. Laudantur  6i  madragorx  folia  cum  polenta  tufa, 
Mcdicinx  generales  de  pedibus:tahs:articulis:nemis:&remediacontramorbos!q 
totum  corpus  occupant:&  de  myrtido:&  uigiliisifli  paralyfi:&  de  febribus  fri^dis:  & 
febre  lumctorumiK  freneticis:&  cbamea(fta:8d  aizoorSi  igne  facro.  Cap.xii. 

TAlis  uero  tumetibus  limus  aquaticus  cum  oleo  fubadtus  mire  ^deft.  Articulis 
fuccus  e centaurio  minore.Idem  netuis  utilifTimusutem  centaurium.Betonica 
ficruis  difcurretibus  per  fcapulas  bumettsjfpinxjlumbisipota  ut  i iocinere.  Articulis 
quinquefolium  impofitum.  Mandragora:  folia  cum  polenta,  uel  radix  recens  tufa  cu 
cucumere  filueftrituel  dccoifta  in  aqua. Cubitorum  ac  pedum  rimis  polypodii  radix. 
Articulis  fuccus  hyofcyami  cum  axungia.  Amomi  fuccus  cum  decodto.Ite  cctuculus 
deco(fta:uel  mufcus  recK  ex  aqua  obligatus  donec  inarefcat. Item  lappx  boaria  radix 
cumo  pota. Cyclaminos  decocfta  in  aqua  perniunculos  curattomniaque  alia  frigoris 
uitia.Pcmiunculos  curat  6i  cotelydon  cum  axungia. folia  ex  batrachio.epithymi  fuc^ 
cus.Clauos  pedum  extrahit  ladanum  cum  caftoreo.  Verbenaca  ex  uino. Nunc  paiilis 
malisiqua:  m^ratim  fentiunt'*:dicemus  de  iisiqux  totis  corporibus  graffat. Remedia 
autem  hxc  communia  inuenio.  Ante  omnes  pota  dodecathea  de  qua  diximus.Defde 
panacis  omnium  generum  radices  peculiariter  loginquis  morbis. Et  feme  iteraneo^ 
uitiis.  Ad  omnes  uero  corporis  dolores  fuccum  efcordio.Item  betonicxiquxpotaco'' 
lorein  plumbeum  corporis  priuatim  emendatigratioremqj  reducit.  Geranion  aliqui 
myrrhinialii  myrrida  appellat.Similis  eft  cicutx foliis  minutioribus  8i  caule  breuion 
rotundoifapons  et  odoris  iucundi.Noftri  Gc  eam  tradunt. Grxei  foliis  cadidioribus 
paulo  qmaluxicaulibus  tenuionbus  & pilofis  ramofam  ex  fteruallis  binum palmoy 
& in  iis  foliisrinter  quae  in  cacuminibus  capitula  funt  gruum.  Alterum  genus  toIiis 
anemonesidiuifuris  longioribusitadicemali  modo  rotunda:dulci:reficienttbus  lea 
imbecillitate  utiiilTimatfiC  fere  talis  uera  eft. Bibitur  contra  phthifin  drachma  in  uini 
cyathis  tribus  bis  dic.Item  edtra  inflatides.qux  6i  auda  idem  prxftat.Succus  ra  ids 
auribus  medctur.Opifthotonicts  feme  drachmis  quattuor  cu  pipere  & myrrhapotu 


ph.hmnfanat.&plitagfsfuc™,:fib.bar.&,pfadecoftafm 

matunno  refiigerat.Eade  dat  us:quos  atrophos  uocantunterpofitis  diebus.Betonica 

phth.f.cts  el.gmatecummellefaba=magnitudme.Agarkum  potum  duobus  obcd^ 

palTo  uel  dauco  cum  centauno  ma.ore  m umo.Phagedeutsjquod  nomen  fme  modo 

efunennu  e.-ec  altas  u cemmmthymalli  medentur  cum  fefaLsfumpri. Intercala 
unmerf.corponsu.g.l.*futpIenfq,.Hammtemed,omo-ftratutpanaces:cIymel. 
.nftolochtatet  odote  etpuncaocap.te.Ayzoumrmefedumftfuolutumpa-L  n^o 

.gnoratts  pulumo  fubuaatur  Et  onotheta  f.ue  oneathtlantatem  affetum  m mFo. 
Amygdalino  eftfoltotflote  tofaceotfturicofadonga  tad.ce:&  cu  f.ccata  e umu  olete 
Hac  mpotu  data  fetas  quoqj  mmgat.Ctud.tatestquai  naufeam  fadunttdtVet.t  beto/ 
mea . Eadem  pou  a epa  concoiSionem  facit  m oxymelitis  cyathis  ttibus“dtachm® 
pondere  & crapula  dtfcutit.Item  agancum  poft  cibos  in  aqua  calida  pota.Paralyfm 
betonica  fanate  dicitut.Item  ibetis  ut  duftum  eft.Eadem  & torpet, bus  me-bris  ndeft 
Item  atgemonia  omniaq,  qua:  penclitentur  fecari  difcutiendo.Comitiales  fanantur 
panacisiquam  herae  eam  diximusitadice  pota  cum  coagulo  uttuli  matmmta  ut  fmt 
panacis  tres  pattes.Plantago  pota.Betomca  in  oxymelitis  dtachmamel  agatici  obolis 
tnbus.Folia  qumquefoli.  ex  aqua.Sanat  et  atchezoftisifed  cum  ammeo  pota.Sanat 
8C  bacatis  radix  anda  m puluerem  contnta  cyathis  tnbus  cum  coriandro  f aq  calida 
Et  centunculus  triu  in  aceto  aut  meile  aut  in  aqua  calida.  Verbenaca  ex  umo  pota ! 
Hyfopi  bacc.t  tem:x  comta  & in  aqua  pota  diebus  fededm.Peucedanum  cu  coaoulo 
uitul,  matin, aquis  portionibus  potum.Quinquefoli,  contrita  folia  ex  umo  fumpta 
diebus.xxx.in  betonica  farina  podo  denariorum.xiii.cu  aceti  fcyllitid  cyatho  mellis 
ama  unaa.Scamonium  obolis  duobus  cum  caftorei  drachmis  quattuor.Febres  fqV 
gidas  leuiores  faat  agaricum  potum  in  calida  aqua.Tertianas  fideritis  cum  oleo.Ite 
ladanumiquod  m fegetibus  nafcituticontufii.  Plantago  ex  aqua  mulfa  duabus  horis 
ateacceliionem  pota  binis  drachmis. Vel  fuccus  radids  madefadfceuel  tufa. Vel  ipfa 
radix  tnta  m aqua  ferro  calfarfta.Quidamqj  ternas  radices  in  tnbus  cyathis  aqua:  de/ 
dcte.Iidem  in  quartanis  quaternas  fecerunt.  Bugloffo  inarefeente  fiquis  medullam 

c came  eximatidicatqj  ad  quem  liberadum  febre  i3fadat:&  alliget  ei.vii.folia  ante 
acceffionemiaiunt  a febre  liberari.ItemqjbetoniccE  drachma  in  aqu.E  mulfa  cyathis 
mbus  uel  agaticumimaxime  in  iis  febribusiquae  cum  horrore  ueniunt.  Quinquefolii 
folia  quidam  terna  tettianis  dcdereiquaterna  quartanis:plura  carteris.aliis  omnibus 
obolis  rnbus  cum  pipere  ex  aqua  mulfa.  Verbenaca  quidem  & iumentorum  febntius 
m umo  medetur.  Sed  in  tertianis  a tertio  geniculo  incifaiquartanis  a quarto. Bibitur 
& femen  hyperici  ucriufqj  in  qrcanis  & horroribus  betonica  farinarqus  des  horrores 
coercer.Item  panaces  adeo  excalfaiftoria  naturaiut  per  niaem  ituris  bibere  id  ac  pugi 
eo  pi^cipiant.Et  ariftolochia  petfridlionibus  refiftit.  Phreneticos  fomnus  fanatiqui 
eontingic  peucedano  ex  aceto  capiti  infufo  anagalhdum  fucco.E  diuerfo  lethargicos 
excitan  labor  eft.Hoc  prxftat  euphorbium(ut  perhibec)ex  aceto  naribus  tadis  peuce' 
anifucco.Cdtrainfanias  betonicabibitur.CarbuncuIosrumpit  panaces. Sanat  be' 
tonic*  farina  ex  aq  aut  braflica  cu  thure  frequeti  potu  calidxruel  c carbone  i cofpeiflu 
extindto  fauilla  digito  fublata  etillitaiuelplatago  tufa.Tichymalluscharacites  hy-- 
ropicos  fanat.panaces.platago  in  cibo:cum  prius  panem  ficcum  commedecint  fine 
potu. Betonica  drachmis  duabus  in  duobus  cyathis  uini  aut  mulfi.  Vel  agaricumiuel 
l^cmen  lonchitidis  duabus  lingulis  ex  aqua  potum.Pfyllium  exuino.Anagallidum 
^uccus.Gjtclydonis  radix  ex  mulfo. Ebuli  recentis  radix  exculfa  tantum  nec  colluta 
qtutnduo  digiti  comprehendaticx  uini  ueteris  calidi  hemina. Trifolii  radix  drachmis 
uabus  m umo.TithymalluipIatyphyUon  cognomine.Semen  hypericiiquodcharos 
appellatur.  Aiibe  qua  quidam  effe  ebulu  putant  radice  contrita  in  uini  cyathiis  tribus 
* «bns  abfitruei  femine  ex  uino  nigro. Ite  uerbenaca  fafaculo  manus  plens  decodfa 


f aqua  ad  dimidias.PcaKipue  tamen  chameadU  fuccus  aptiffimus  credit'  Eruptioe, 
pituitafqj  emendat  plantago.Cyclamini  radix  cu  meile.EbuIi  folia  cdctita  & e uetere 
uino  impofita  etiam  boam  fanantiideft  rubetes  papulas.Prunginem  fuccus  fttychni 
illitus.Igm  faao  medetur  ayzoum.Folia  trita  cicuis.Madragor*  radix.Siccat'  fae„ 
ut  cucumisjprimoq;  fuper  trtuftum  fufpenditurjsnox  in  fumo^dein  tundit  in  uino; 
aut  aceto.Prodcft  & uino  mytteo  foueretment®  fextisjuiui  fulphutis  uncia  ex  aceto 
fimul  ttitatfuiigo  ex  aceto.Ignis  facri  plura  funt  genm.Intec  qux  medium  homine 
ambiens  quizofterappeUatut.dt  enecat:ficmxerit.Mecletutplatago  cu  creta  cymo/ 
lia.&  penfteteos  p fe.Radtx  petfolats.  Aliis  qu*  fetput  cotelydonis  radix  cu  mulfo, 
Ayzoum.  Succus  linozoftis  ex  aceto 

Ad  eluxata  membratSt  contra  morbum  regium;8t£ontrafurisnculos;§cfi{bj[a^j 
8i  iflationes  BC  abuftioneidc  cotta  alios  morbos  ad  netuos  8C  faguine.  Cap.xiii, 

Adix  polypodii  illita  luxatis  medetur,  Dolorcqj  8C  tumores  toliut  feme  pfyllii, 
Jr^^Folia  plantaginis  tufatfale  modico  addito,  Verbafci  femen  ex  uino  decodii  di 
contritum. Ctcuta  cum  axungia. Folia  ephemeris  tuberibus  atqi  tumoribus. Illinuftj 
ecia  dum  difcuti  poffunt.Morbum  regium  it»  oculis  prscipae.mioti  eft  tenuitatem 
illi  denfitatemq!  tunicularu  felle  fubeunte. Hippocrates  a feptimo  die  in  febre  mor^ 
tifecum  fignum  elTe  docuit.Nos  famus  uixiffe  aliquos  etii  ab  hac  defperatione.  Fit 
uero  iK  circa  febres. fpugnantqj  centautio  maiore  ut  diximus  poto.Betonicaiagarici 
obolis  tribus  ex  uini-ueteris  tyatho.Item  uetbenacx  folio  obolis  tribus  ex  uini  calidi 
hemina  quatriduo. Sed  celerrime  quinquefolii  fuccus  medetor  tribus  cyathis  potus 
cum  fale  3i  meile. Cyclamini  radix  drachmis  tribus  bibitur  in  loco  calido:6t  a pftidi^ 
onibus  tuto.fudores  enim  felleos  mouet.Foiia  tuffilaginis  ex  aqua.Seme  Imozoftis 
utnufqj  infperfum  potionimel  cum.  abfinthio  aut  dcere  decodum.Hyfopi  bacce  cu 
aq  potx.Lichen  herba  fi  cum  fumituncaitero  olere  abftineatur.Polytrix  f uino  data , 
Struthion  in  mulfo.Paffim  & in  quacuntj  parte  ac  maximo  incommodo  nafcdtur  i 
qui  furunculi  uocantutimortiferum  altqndo  malum  confedlis  corpotibus.Remedio 
funt  pygnocomi  folia  trita  cum  poientaifi  nundum  caput  fecerit.  Difcutiut  5C  folia 
ephedri  ilIica.Fiftular  quoqj  in  omni  parte  ferpuntimedicomm  uirio  malefeiSis  cot." 
potibus.  Auxilio  eft  centaurium  minusicollyriis  cum  meile  decodto  additis. Plitagis 
fuccus  infufus. Quinquefolium  oim  fale  et  melle.Ladanu  cum  caftoreo.Cotelydon 
cum  medulla  ceruina  calefadla  impofita.  Verbafci  radicis  medulla  collyrii  tenaitate  i 
fiftula  addit' Ve!  atiftolochiai  radix.  Vel  fuccus  nthymalit.  Colledides  iflamatidefqj 
fanat  argemonix  folia  illita.  Duricias  Si  colledlides  des  uetbenaca  uel  qnquefolium: 
decoftumqj  in  aceto  uerbafd  folia  uel  radix. Hyfopum  e uino  impofitu.  Acori  radix 
decodlo  eius  herba:  fouentibus.Ayzou.Ite  quae  cdtufa  fittduridafqj  & finus  corporis 
S£  tela  omnia  infixa  corpori  extrahunt, Folia  tuffilagind. Daucum. Semen  leotopodi 
tritum  in  aqua  cum  polenta. Suppuratidibus  imponuntur  pygnocomi  folia  trita  cu 
po!enta:uel  femen.Itemotchis.Vitiaqu®  funt  in  offibus  fatyrii  radice  ipofita  effi' 
caciftime  fanari  dicuntur-Nomae  et  colleiftides  omnes  fuco  maris  ptiufq  fatefcat.Et 
alcme*  radix colledltonesdifcutit.Ambufta  fanatur plitagine  atiSiosita  utcicarax 
falLat, Folia  eius  in  aqua  decodla  SI  cdrrita  iliinuntur.Radices  cyclamini  cum  ayzoo. 
Herba  ipfa  hypetici.-quod  coiifTum  appellauimus.  Neniis  SC  articulis  coucit  platago 
trita  oi  fale.Argeraonia  tufa  ex  melle.Peucedani  fucco  perungumrfpafticiitetanici. 
Neruo^c  duricis  cgilopi  fucco. Doloribus  crigerd  ex  aceto  iliimtur.Epithymo  fpafti' 
cis  8£  opifthotonicis  perungi,  femine  hypericitquod  charos  uocatut.Idemquebibete 
prodeft.  Phrimon  diritur  etii  abfdlTos  fanare  neruos  fi  confefti  imponatur  trita  uel 
manfa.Spafticis  tremulis  opifthotonids  alcme®  radix  bibitur  ex  aqua  mulfa^Sic  et 
rigores  excalfadt.  Saguinis  profluuium  fiftit  herb»  peoni®  femen  rubram.  Eadem 
et  m radice  uis, Cylcaminos  uero  fi  ote  faguis  teiiciamt! fiue  e natibusifiue  aluo  fluati 


f,u.fcrm.natu  ut.ro.Itcm  lyfamachxa  pota  otl  .ll.ta:utl  nanbus  mdita.Itt  plantaofa 
femet,.(^umquefohum  potum  & .ll.tum  Gcut^  femtn  m nates  f.  .nde  fluat  tt^^m 
«aqua«.d.tu.  A.zoum  AfltagaU tad.x f.ft.t.  Et.fchemon.  Etach.llea 

Ede  Hetba  eqmfeto:&  ftephanomeli:Sterif,tale,&co-tra  uetmes.  Cap  xfl.V 
Qu.fetumh.ppu„s  a grans  d.dla  & m ptat.s  nafcesmitupemta  a note.Eft^aut 
pulms  tettx  equtna:  te  flmdxs.lyen.s  curfotum  extmguitdecofta  f.*h  nouo 
,d  cernas  qtum  uas  cap.atiS:  per  tr.duum  hemxms  pota.undhs  efculentts  ante  d.em 
unum  interdtctut.Gtacotum  uana  c.tca  hac  opm.o.AIu  p.m  folus  f.m.l^  niencaTi 
eodem  nomme  appellantmim  ems  ammirabilem  tradentes;q,  etiam  fanours  pfluuia 
„el  taao  eo  tantum  homine  fiftat.A!,,  h,ppunn:ald  ephedtontalu  anabafm  uoca 
traduntq,  mxta  atbores  nafa  & fcandentem  eas  dependete  comis  luceis  mulas  n.ms 

ut  eft  equotum  cauda  geniculatis  ramis:fo!,a  habere  paucaaenuiaiexiguacfemen  ro. 

tundumftmileconandroitadicehgnofamafciin  abuftis  maxime. Vis  eius  fpiffare 
corpora.Succus  fangumem  e nanbus  fluentem  inclufus  fiibit.Item  aluum  Medetut 
dyfenteticis  m uino  dula  potus  cyathis  tribus.  Vtina"  cit.TulTim  otthopnoea  fanat 
Item  ruptaiat  qus  fetpum.Inteftmis  8!  uefica;  folia  bibuntut.Enthetocelen  cohibet* 
Fanbt  BC  aliam  hipputm  bteuionbus  & mollioribus  caulibus  cadidioribufqrpqutild 
ifchiadicis:&  uulnenbus  ex  aceto  impofitamiproptet  fanguine'  fiftfdfl.Et  nymphea 
trita  plagis  imponitur.Peucedanum  cum  femine  cuprefli  bibiturifi  faguis  p os  red- 
ditus eftifluitq;  ab  infernis.  Sydetitis  cantam  uim  habetiut  quis  recenti  gladiatoris 
uulneti  illigataifa-guinem  claudat.Quod  facit  & ferulai  anis  uel  catbo.Fungus  uero 
etia'  efficacius  qui  fecundum  radicem  eius  nafcitur.Per  nares  autem  fluennS;  cicuta; 
femen  tcitu  ex  aquaiidituq!  efficax  habetur.Ite'  ftephanomelis  ex  aq.Betonica:  farina 
elade  caprino  pota  fiftit  ex  ubere  fluentem. Plantagoq;  co'tufa.Eiufdd  fuccus  uome/ 
tibus  fanguinem  datur.  Ad  erraticum  autem  radix  perfolata  cii  axungia  uetere  illita. 
Potatur  a ruptis  conuulfifq;  et  ex  alto  deiedlis  centaunum  maius . Gentiana;  radix 
trita  uel  decoctaiuel  fuccus  betonica:.  Et  hoc  amplius  addouonnens  autlatens  cotor- 
tionibusrpanaces  fcordion  anftolochia  pota  cum  agarico.Ice'  contufis  et  euetfis  potu 
duobus  obolis  in  mulfi  cyathis  tubus.  Aut  fi  febris  litun  aqua  mulfa  uerbafcuicuius 
flos  fimilis  auro  e. Acori  radix. Ayzoum  omne.Sed  e maion  fuccus  efficaccffie.  Item 
fymphyn  radicesiuel  decodlum.Daucu  erudii.  Eryfiihales  e flore  luteo  foliis  achati. 
Bibituteuino.Itemchameropsi&inforbiciones  ino  uel  plantago  omnibus  modis. 
Item  phchiriafiiquo  Sylla  didlacot  cofumptus  eft.  Nafcuntur  quoque  in  fanguine 
ipfo  hominis  animalia  exefura  corpus.  Refiftitur  uur  taminiie  fuccoiaut  ueram  cum 
oleo  pudlis  corporibus. Taminiaquide  m aceto  decodtaiecia  ueftes  eo  tedio  liberat. 
DE  Vlcenbusietadplagasietdepolycncmo.  Cap.xv. 

VLcera  multoru  funtgene^iiac  multis  modis  curantur.  Panads  omniiigeneni 
radix  ex  uino  calido  illinitur  manatibus, Siccat  ptiuati  qua  chironia  diximus. 
Cum  meile  trita  tubera  aperitiulcetibufqj  qu®  ferpunt.Deploratis  auxilio  cft  cii  atris 
flore  uino  temperata  omnibus  modis  uel  flore  uel  femine  uel  radice.Eade  cii  polenta 
uetuftis  uulnenbus  prodeft.Heraclion  quoqj  fidereon  .Apollinaris. Pfyllium.Ttagar 
cantha.Scordotis  cii  meile  purgat. Farina  eius  carnes  excrefeetes  per  feifpfacofumit. 
Polemonia  ulceraiqu®  cacoethe  uocatifanat.Centaurium  maius  ifperfum  uel  illitu. 
Item  minoris  coma  decodta  uel  ttitatuetera  quoque  ulcera  purgat  et  pfanat.Folliculi 
climcni  recentibus  plagis  imponuntur.Illiniturautegenaana  ulcenbus  quxCerpm; 
radice  tufa  uel  decodlamaq  ad  mellis  ctaffitudme:u3fucco  uulnenbus. Ex  ea  fadlu 
lichium.Lyfimachia  recentibus  plagis  medetur.Plantago  omnium  generi  ulcenbus : 
peculiariter  foeminarum  fenum  et  infantium:  igne  mollita  melior. et  cii  catroto  craffa 
ulceru  labra  purgat. Nomas  fiftit.Et  trita  fuis  folus  integere  opottet.Suppuraridesi 
tolleftionesifinus  ulceru. Chelidonia  quoqi  ficcantut  ulceraiadeo  ut  etia  pro  fpodio 


utimur.  Eadem  iam  defperari»  oim  axungia  imponitur.  Diflamnum  pota  fagitt,, 
pellitiet  aha  tela  exttahit  illita.Bibitur  ex  aqus  cyatho  folioni  obolo.  Proxime  pfeu. 
hoduftamnum.  Vttaq;  etia  fuppurationes  difcutit.Anftolochia  quoqj  putridaulccta 
cxeft.Sordida  expurgat  cum  meile.  Vermefq)  extrahit:  itetp  clauos  f ulceribus  natos. 
Et  infixa  corpoti  omniatprscipue  faginas  et  ofTaftaifta  cum  refina.Caua  ueto  ulcetj 
explet  per  fe.Et  cum  iride  recentia  uulnera  ex  aceto.  Veteta  ulcera  uerbenica  quiqu; 
folium  cum  fale  et  melle.Radices  petfolati  uulneribus  fetro  illatis  recentibus  impo. 
nuntutrfolia  uetenbus.Cura  axungia  uttaque:  &fuo  folio  opetitut.Damafonium 
autc  et  i ftruma.Folia  uetbafci  ex  aceto  aut  uino.Petiftereos  ad  omnia  gencta  uel  cal' 
lofotum  puttefcentiumque  ulcerum  facit.  Manantia  nymphe»  hetaclia:  radix  fanat, 
Item  cyclamini  radixiuel  per  fciuel  ex  aceto  :&  cu  meile. Eadem  flc  contra  fteatotnata 
efficaxificut  ad  ulcera  manantia  hyfopum.Item  peucedanum. cui  ad  recetia  uulneta 
canta  uis  eftiut  faniem  offibus  extrahat. Ptsftant  hoc  SC  anagallides.cohibehqj  quas 
uocat  nomasiK  theumatifmos. Vtiles  & tecetibus  plagistfed  pracipue  fenu  corpoti. 
Cum  cstoto  apoftemata;&  u.cera  tetta  folia  mandragora:  tecentia.Radix  uulnera  cu 
meile  aut  oleo. Cicuta  confiligini  mixta  mero.Aizoum  hetpetas  quoque  et  nomas  ac 
putcefcentia:ficutcrigeton  ucrmiofa.Recentiaaute  uulnera  aftragali  radix:&  ueteta 
quoqj  ulcera  purgat  hypoafthis  utraque.Leontopodii  femen  tritum  in  aqua  et  cum 
polenta  illitum  fpicula  fagittariotum  extrahit.Item  pycnocomi  femen:nthymallus. 
Chataates  fucco  grangrenas  phagedenasputtia:ueldecotfto  ramorum  cumpoletaet 
oleo.Occhis  radices. Hoc  amplius  Bi  cacoethe  ex  aceto  cum  meile  ficc»  & tecentes.Pct 
fe  uulnera  onothera  efferentia  fefe  fanat.Scyth»  uulneta  fcythica:  curat.  Adarcino- 
mata  argemonia  ex  meile  efficanffima  eft.  Vulneribus  petfonatis  afphodeli  radix  de' 
cotfta  ut  diximusitnta  cum  polenta  et  illiu.Quibufcunqj  ueto  apollinaris.  Alltagali 
radix  in  puluerem  ttita  humidis  ulceribus  prodeft.Item  callitrix  decotSa  i aq.Ptiuati 
ueto  iis  qu»  calciameto  fatfta  fintiuetbenaca.Necnon  &C  lyfimachia  cdtrita, Ac  nym' 
phea  anda  ifricata.Polyttix  lueteratis  iifde  utilior.Polycnemd  cunik  bubula;  fimilse 
femine  pulegii  furculofa  multis  geniculis  corymbo  odorata  acri  et  dula' odoteiqua 
ferro  fatlis  uulneribus  commanducata  imponicur.quinto  die  foluitut.  Symphyton 
ad  cicatricem  celettime  perduat.Item  fyderitis.Hsc  iponitur  ex  meile.  Vetbafn  feie 
ac  follis  ex  uino  decotffis  ac  tritis  omnia  corpori  infixa  extrahuntut.Item  madtagora 
follis  cum  polenta.Cyclamini  radiabus  cum  melle.Ttifaginis  folia  in  oleo  contiita 
maxime  adhibentur  ulcetibusiqu»  ferpunt.Et  alga  in  meile  trica. Betonica  ad  card' 
nomata.Etmclandria:acueteres  addito  fale.  Verrucas  tollit  argemonia  ex  aceto  uti 
bittachii  radixiqu»  & ungues  fcabros  aufert.Linozoftidis  utnufque  folia  uel  fuccus 
illitiis.Tithymalli  omnes  genera  uerrucatum  omnium. Item  omnia  ptetygiaiuatofqj 
tollunt. Cicatnces  cum  elegantia  ad  colorem  reducit  ladanum. 

DE  Plurimis  expimentis  ad  inficiendos  capillos:d£  partus  eiiciedos  et  cdtmedos : 
St  aliarum  remedia.  Capitulum. xvi. 

2 A Rtemifiam:&  elelifphacu  alligatas  qui  habet  uiatortnegatur  laffitudine  ferire. 

Mulieribus  morbis  medetur  maxime  in  uniuerfum  peoni»  hetb»  femenigtu 
ex  aqua  mulfa. Eadem  Bc  in  radice  uis.Menfes  cit. Panacis  femen  cu  abfithio  menfes 
6C  fudores.Scordotis  potu  8C  illitu. Betonica  drachma  in  uiuo  cyathis  tnbus  bibitur 
contra  omnia  uuluarum  uitia* Aut  qure  a pactu  fiunt.  Menfes  nimios  fiftit  achillea 
impofitaidc  decoiftum  eius  infidcntibus.  Mammis  imponitur  hyofcyami  femen  ex 
uino. Loti  radix  ex  cataplafmate.Et  mammis  etiam  chelidonia. Secundas  morantes 
uel  pactus  emortuos  radices  panads  appofit»  extrahunt.Ipfum  panacis  feme  e umo 
potum  uuluas  purgat: appofitumque  cum  melle.Polemonia  pota  ex  uino  fecundas 
pelli t.Nidore  purgat  uuluas  centaurii  minohs  fuccus  potus. fotuqj  menfes  cit.uem 
maions  radix  in  uulu»  doloribus  iifdem  modis  prodeft.  Derafa  ueto  BC  appoii 


extcahic  panus  emortuos, Plantago  iponitut  m lana  in  doloteuulus.ln  ftraneulatu 
bibieur.Sed  ptarapua  didUmno  uis  eft.Menfes  at.Pattus  emortuos  uel  tranLrfos 
euat.B.bitur  ex  aqua  foliorum  oboloiadeo  ad  ha:c  efficaxmt  ne  in  cubiculum  quid^ 
pragnantium  interarur.Nec  potu  tatumifed  & illitu  & fuffitu  ualet.Proxime  pfeu/ 
dodutomnum-Sed  menfes  cit  cum  mero  decodlum  pondere  denam. Pluribus  ume 
molochis&anftolochiaprodeft.nam  &menfes  etfecundas cit.Et emortuos  partus 
exttahltuninha  et  pipere  additis  pota  uel  fubdita.  Vuluas  quoque  procidnes  ihibet 
potu  uel  futtitu  uel  fubiedtu  maxime  tenuis.Stragulatum  ab  iis  menfiumque  diffa^ 
cultatem  agaricum  tribus  obolis  tritu  in  uini  ueteris  cyatho  potum  emendat.Petifte^ 
ros  appofita  m adipe  fuillo  recenti.  Antirrinon  cum  rofaceo  et  meile, Item  appofita 
nymphe®  thellal®  radix  pota  dolori  medetur.In  uino  pou  nigro  ptofluuia  mhibet 
E diuerfo  ciet  cyclamini  radix  pota  et  appofita.  Et  uefic®  infiddtium  decoifto  medet'! 
Secundas  pota  cifTanthemos  pellit.  Vuluam  fanat.Et  xiphii  radix  fupetior  mfe  dc 
drachma  ex  aceto  pota. Peucedanum  ftrangulatus  uulux  nidore  uftu  recreat. Menfes 
aluofqi  pra:cipue  pfylliu  drachma  in  cyathis  tribus  aqucc  mulfs.Semen  quoq;  man' 
dragors  potum  uuluam purgat, Mefes  dt fuccus  appofitusr&emottuos  partus.Ni/ 
mia  rurfus  profluuia  fiftit  femc  cum  uino  & fulphure.  Alui  ,pfluuia  fiftit  6c  cdtcahit 
batrachion  potuiuel  abo  ardens  alias  ut  diximus  cruda.Sed  cod:a  comedatur  faje  6c 
oleo  & cymino.Daucum  &:menres  6c  fecundas  potu  facillime  pellit. Ladanii  fujfFuu 
corrigit  uuluaSiDolori  earum  exulceratifque  imponitur.Emortua  fcamonium  pellit 
potum  uel  appofitum. Menfes  det  hypericumiutruqj  appofitum.Ante  aha  uero  ut 
Hippocrati  uidetur  eryfimon  e uino  feie  uel  radice. Cortice  trahit&  fecudis  fuccurric 
6£  Oragulatidibus  ex  aq  pota  .Ite  radix  e geranio  peculiariter  fecudis  iflamatioibufqj 
uulua^  conueniens.Pu^at  hippuris  pota  et  appofita  uuluas.Polygonas  pota  mefes 
cit.Ecalcmeae  radix. Folia  plantaginis  pellut.Item  agaricu  ex  aqua  mulfa.  Artemifia 
uulua:  medetur  trita  ex  oleo  irino  aut  fico  aut  cum  myrrha  appofita.  Eiufdem  radix 
pota  intantum  purgat  ut  partus  enetftos  extrahat.  Menfes  & fecundas  at  ramorum 
decodtum  infidentibusiitem  folia  pota  drachma.  Ad  eadem  omnia  ^funt  uel  ipofica 
uentriimo  cum  farina  hordeacea.  Ach a ron  quoq;  utile  eft  interioribus  foeminarum 
morbis. Et  conisa  utraqj.Et  cremnos.Et  cantillides  dux  uuluis  uriliffimai.Tormmi^ 
bufque:8C  fecundarum  more  in  uino  potai.Callicrix  fotu  lods  medetur.  Albugines  in 
capite  tollit. Capillos  inficitoleo  trita. Geranion  in  uino  albo  potum. hypocifthisi 
rubro  ^fiuuium  fiftunt.Hyfopum  fuffocationes  laxat.Radix  uerbenacs  pota  ex  aq 
ad  omnia  in  partu  aut  ex  partu  mala  pr^ftanriflima  eft.Peucedano  quidam  mifcenc 
in  uino  nigro  femen  cupreifi  contritum. Nam  femen  pfyllii  deferuefacitum  in  aqua 
cum  intepueritiepiphoras  omnes  uteri  lenit.  Symphyton  tritu  in  uino  nigro  euocac 
menfes, Partus  accelerat  fcordotis  pota  drachma  fucd  in  aqua  mulfa  cyathis  qttuor. 
Diiflamni  folia  priclare  dantur  ex  aqua. Coftat  unius  oboli  podereiuel  fi  mortui  fic 
i uteto  ifantesj^tinus  reddi  fine  uexaride  puerper^.Similiter  ^deft  pfeudodiiitanu; 
fed  cardius.Cyclaminos  adalligata. CilTanthemos  pota.Itembctonics  farina  ex  aqua 
mulfa.  Arfenogonon  8i  thelygonon  herb*  funt  habentes  uuas  floribus  ole<E  fimiles : 
pallidiores  tamen. Semen  albumipapaueris  modo.Theligoni  potu  foemmam  cocipi 
narrant.Arfenogonon  ab  ea  femine  ole*  nec  alio  diftat.Huius  potu  mares  generati 
pbibcnturifi  crcdimusialii  utrac^  ocimo  fimilem  tradunt.  Arfenogoni  femen  autem 
geminum  dTe  tefiibus  fimile.Mammaru  uitiis  aisouiquod  digitellu  appellauimus 
Unice  medctur.Erigeron  ex  paflb  mammas  uberiores  fadr.Sonchum  in  farre  cocJlu . 

uero  maftos  uocatur  idita  pilos  mamma^  e partu  nafcentium  dC  tineas  aufert 
m facieialiaq;  cucis  uitia  emendat. Gentiana  nymphea  heraclia  illita  cyclamini  radix 
uiaculas  omnes, Caucali*  grana  mixta  exrx  liquici*  extendunt  cutei  radeietugatq;. 
Vitia  omnia  acori  cadix  emedat.Capillum  lyfimachia  flauu  facit, Denigrat  hypico : 


quod  5i  onfton  uocatur.Item  ophtyos  hctba:dcnticulato  oleri  fimilis:foltis  duobus, 
Nigriciam  dat  Bi  palsmonia  in  oleo  decocila.  Pfilothrum  nos  quide  in  muliebnbus 
medicameris  tracilamustuerum  etiam  uiris  in  ufu  eft<  EfficaciiTimum  autem  habet' 
atchezoftis.  Ite  tithymalli  fucco uel in  fole cumoleo  illito  crebroiuel  euulfis  pihs , 
Quadrupedum  fcabiem  fanat  hyfopu  ex  oleo  fotum.  Anginas  peculiariter  fidentis. 
Verum  et  reliqua  genera  herbarii  reddamus. 

CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  VI' 
CESIMVSSEPTIMVS.  PROOEMIVM. 

Reliqua  herbarum  genera.  Cap.i. 


RESCIT  APVD  ME  CERTE  TRACTA. 

tu  ipfo  ammiratio  antiquitatis. Quaroq;  maior 
copia  herbarum  dicenda  reftatitanto  magis  ado/ 
rare  prifcorum  in  inueniendo  curamiin  tradcdo 
benignitate  fubit.  Nec  dubie  fuperatahoc  mo 
polTet  uideri  etia  re^i  naturae  ipfius  munificeria  i 
fi  humani  operis  effet  inuentio.Nuc  uero  deorii 
fuifTeeam  apparetiaut  certe diuinam: eriamcu 
homo  inuenerit.Eademque  omnium  parentem 
genuiffe  ha;c:&  oftendiffeinullo  uita  miraculo 
maioreifi  uetu  fateri  uolumus.  Scythica  herba 

a msotidis  paludibus  et  euphotbeam  e monte 

atlatemltraq!  Herculi  columnas  et  ipfo  rerum  natur*  defeiSu.  Parte  alia  britanica 
ex  oceani  infulis  extra  terra/ pofitisiitemq!  sthiopide  ab  exufto  fyderibus  axe.  Alias 
ptsterea  aliundeiultto  citroqt  human*  faluti  in  toto  orbe  terrarum  portare  imenfa 
roman*  pacis  maieilate  non  homines  modo  diucrfis  inter  fe  tertis  gentibufquuetu 
etiam  montes  & excedentia  in  nubibus  iuga  paftufqi  pecorum  & herbas  quoqj  iuice 
ofletat.  Aeternum  qu*fo  deorum  fit  munus  iftud.Adeo  tomanos  uelut  alteri  luce 
dediffe  rebus  humanis  uidentur. 

DE  Aconito  Se  pantheraiquteextinguitut  aconito.  Cap.ii. 

SEd  antiquorum  curam  diligentiamq;  quis  poffit  fatis  uenerati.''cu  cdftet  oium 
uenenorum  ociRimum  elfe  aconitumiSi  tadlis  quoque  genitalibus  foeminini 
fexus  animalium  eodem  die  inferte  mortem.  Hoc  fuit  uenenum  quo  interemptas 
dormietes  a Calfurmo  Beftia  uxores. M.Cealius  accufatot  obierit.  Hinc  illa  atrox p. 
oratio  eius  f digico  eas  mortuas.  Fabulae  narrauere  e fpumis  cerbeti  canis  extrahente 
ab  inferis  Hercule.Ideoqj  apud  heracleam  ponticam  ubimonftratur  eius  ad  inferos 
aditus  gigni. Hoc  quoqt  tamen  in  ufus  human®  falutis  uertere.Scotpionumiiilibus 
aduerfari  experiendo  aconitum  datu  i uino  calido.  Ea  eft  natura  ut  homine  occidat: 
nifi  inuenerit  quod  in  homine  perimat. Cum  eo  folo  colludlatuttuelut  prafennus  v 
uento  folo. hac  pugna  eft  cum  uenenum  in  uifcetibus  reppetit.  Mirumqt  exinalia  p 
fe  ambo  cum  fuerint  duo  uenena  in  homine  commoriunturiut  homo  fupfit.Iiumo 
uero  etiam  ferarum  remedia  antiqui  ptodideruntidemonfttando  quomodo 
ta  quoqt  ipfa  fanantur.Torpefcunt  fcorpiones  aconiti  tadhiiftupentque  pallries  ^ 
uinci  fe  cofitentur.  Auxiliatur  eis  hellebotum  albu  tadlu  tefoluente.Ceditqi  aconiw 
duobus  malis  fuo  & omnium.Quod  fiquis  illa  forte  ab  homine  excogitari  powi  ‘ 
cteditiingrate  deorum  intelligitmunera.Tangunt  carnes  aconitomecantqi 
earum  pantherasinifi  hoc  fieret  repleturas  illos  fitus.ob  id  quidam  patdaliaches  ap 
pellauere.  At  illas  ftatim  liberati  morte  excrementorum  hominis  guftu  demoftraw  ■ 


Quod  «r«  cafu  «permm  quis  dubitet^  quorien^ 

quoniam  feris  ratio  84  ufus  inter  fe  tradi  non  poffit.  ' 

Quod  omnium  creaturarum  conditor  fit  deus.  Cap  iii 

y^IcergocafushiceftiUe:quiplurimainuenitinuuadeus.Hochabetnome.ner 

l )quem.ntell.gitureadem84  pares  rerum  omnium  84  magite  utiaqi  cdS 
panifiueifta  quotidie  fcr^  muenireifiuefemper  fcire  ludicemus.PudenLqj  rurfu” 
omma  animalia  quai  fint  falutana  ipfismofTe  ipfaiprater  hominem.  Sed  84  maiores 
oculo,^  quoq,  medicameus  aconitu  mifcer.  faluberrfe  promulgauereiapra  nfeiTi/e 
„alum  quidem  nullum  finealiquo  bono  dicere.  Fas  ergo  nobis  entiqui  nulla  Ii: 
mus  uenenatamunc  demonftrare  quale  fitaconitum  uel  deprehendendi  gratia.Folia 
habet  cyclamini  aut  cucumeris  non  plura  quattuor  ab  radice  leniter  hurufa  Radicem 
modicam  cammaro  firnilemannorquare  qu.dacamaron  appellauere.Alii  lycoftono' 

exqua  diximus  caufa.Rad,.incuruarurpaulumfcorpionummo:quare  84  Lrpion 

ahqui  appeaauere.Nec  defuere  qui  myoftono'  appellare  mallent.quoniam  ncul  84  e 
lo-ginquo  odore  mures  necat.Nafcitur  in  nudis  caunbusiquas  aconas  uoca-t  Et  ideo 
acomtu  aliq  dixere  nullo  luxta  ne  puluetem  qde  nutriente.Hanc  aliqui  ratione  no-is 
attulere.  Alii  quoniam  uis  eadem  in  morte  elTetiqus  cotibus  ad  ferti  aciem  detereda 
ftatimqj  admota  uelodtas  fcnciretur. 


DE  Aethiopide;&  amaranto:84aloei84  alcea:84aliphoi84alfina:84  andtofaceiet 
androfemoiet  ambrofiaiet  anconiietanagyroietanonymo.  Cap.iiii. 

AEthiopis  radix  folia  habet  phlomo  fimiliaimagna  et  multa:84  hitfuta  ab  radp 
ce.Uulem  quadrangulum  fcabrumifimilem  ardho.multis  concauum.In  aliis 
femen  eruo  fimile  candidu  geminumiradices  numerofas  lo'gas.Plenas  molles  slutf 
nofas  guft u ficcati.Crefcuntq,  ut  cornua  polTint  uideri.Praterea  in  rethiopia  nafcut' 
&in  idamonte  troadis:a4  in  mefrenia.Colhguntut  autumnoificca-turin  folealiquot 

diebus  ne  fitum  fentiant.Medenturuuluis  potaim  uinoalboiifchiadiasipleuretiasi 

faucibus  fcabrisidecorfta  potu  dantur.  Sed  qus  ex aithiopia  uenitieximiaeft  atque 
dlito  prodeft.  Amara-ton  ferulacea  eft  duotum  palmorum  altitudine  origano  fimilis 
flotcibulbis  aureis.Huius  uftae  nidor  urinam  cit.uuluamqj  purgatitanto  magis  infi.' 
dcntibus.Caufa  nominis  no  hxcifed  quoniam  diutilTime  nd  marcefcir.  Aloe  fcylliE 
fimilitudinem  habet  maior  84  pinguionbus  foliis  ex  obliquo  ftnata.Caulis  eius  tenet 
eftmbens  mediusino  dilfimilis  antherico.Radice  una  ceu  palo  i'  terra  dimiifaigraui 
odoteiguftu  amara.Laudatiirima  ex  india  afferturifed  nafcitur  et  in  afiainon  tamen 
ea  utuntut.-nifi  ad  uulnera  recentibus  foliis. mitifice  enim  conglutinatiuel  fucco.ob 
id  in  turbinibus  cadorum  eam  ferunt  ut  aizoum  maius. Quidam  et  caulem  ante  ma- 
turitatem feminis  incidunt  fucci  grattaialiqui  et  folia.  Inuenitur  84  per  fe  lachq-ma 
adhatens.Ergo  pauimenrandum  ubi  fata  fit  cenfetiut  lachtyma  no  abforbeat'. Fuere 
q traderent  in  iudsa  fuper  hierofolymam  metallicam  eius  natutamifed  nulla  magis 
improba  eft.neque  alia  nigrior  eftiaut  tumidior.  Erit  ergo  optima  pinguis  ac  nitida 
ruffi  coloris  friabilisiaciocineris  modo  coadaifacile  liquefcens. Improbanda  nigra  64 
duraiharenofa  quoqjiqux  84  guftu  irelligitur.Gummi  adulteratur  84  acaria. Natura 
eius  fpiiTareidenfareia:  leuitet  calfacete. Vfus  in  multis;84  pricipalis  aluu  foluerercu 
pene  fit  fola  medicamen totumiqute  per  fe  id  prteftant.Confirmat  eria  ilomachum ; 
adeo  utnon  infeftet  ulla  uis  contraria. bibit" drachma.  Ad  ftomachi  uero  diffolurione 
in  duobus  cyathis  aqute  tepidx  uel  ftigidaiicoclearis  menfura  bis  ter  ue  in  die  ex  i ter- 
uallis  ut  res  exigit. Purgationis  etiam  caufa  plurimum  tribus  drachmis.  Efficacior  fi 
pota  ea  fumatur  cibus. Capillum  fluentem  continet  cum  uino  auftero  capite  in  fole 
contra  capillum  petuntfto. Dolorem  capitis  fedat  temporibus  84  frdti  ipolita  ex  aceto 
tofaceo. Ddutiotq!  inflifaioculorum  uitia  omnia  fanari  ea  conuenit.Priuatf  pruri' 
gmes  84  fcabiem  genarura.Item  infignita  ac  huida  illita  cum  melleimaxime  potico. 


TonriUas:gmgmas:&  oaa  oris  ulcera.Saguims  excrcarioncs  fimofc  fmtjdrachm* 
pondere  exaqua:fi minus  exaceto pota. Vulnerum  quoqj fanguinem &i  undecuti;^ 
fluentem  fiftit  per  fe  uel  ex  aceto.  Alias  etiam  e£l  uulnenbus  utiliffima  ad  cicatnctru 
perducens.Eadem  infpergitur  exulceratis  genitalibus  mrotum:c6dyIomatis:  rimif{| 
fcdisjalias  ex  uinojalias  ex  pafforalias  ficca  per  fe  ut  exigit  mitiganda  curatioiauc  cZ 
ercenda.Hemocrhotdum  quoq?  abundantiam  leniter  fiftit.Dyfenteria:  infuditur.Ec 
fi  difficilius  concoquantur  cibnbibitur  a caena  modico  intetuallo.  Et  in  regio  morbo 
tribus  obolis  ex  aq.Deuorat'' pilula  cu  mellis  decod:o;aut  refma  terebinthina  ad  puc/ 
ganda  inreriora.Digitorura  pterygia  tollit. Oculorum  medicamentis  lauariut  quod 
fit  arenofiffimum  fubfidat.  Aut  torretur  in  teftaipennaqjfubindeuerfaturmcpoflrit 
xqualiter  torreri.  Alcea  folia  habet  fimiliauerbenacs:qus&  periftereon  cognoiaf. 
Caules  tres  aut  quattuor  foliorum  plenosiflorem  rofauradices  albasicum  plurimum 
fexicubitalesiobliquas.Nafcstur  in  pingui  folo  nec  ficco.  Vfus  radicis  ex  umo  ueUx 
aqua  dyfetericisialuo  ata:&  ruptis  couulfis.  Aliphon  cauliculus  eft  molli  capite  no 
diffimilis  betx  aac  guftatuac  lentumimordcnf^  uehemeter  6L  accedens. Aluu  foluit 
tn  aqua  mulfa  addito  fale modico, Minima  pono  duarum  drachma^rmedia  qttuor: 
maxima  fexrca  purgatione  quibus  datur  c gallinaceo,  Alfmeiqua  quida  myofoton 
appellac:narcic'’in  lucisiunde  Bc  alfine  ditfta  cft.Incipit  a media  hyeme.Arefcit  afti/ 
te  media  cum  prorcpitimufculorum  aures  imitatur  foliis. Sed  altam  docebimus  effe 
quxiuftms  myofotisuocet.Hsceadeeratqu*  alfineinifi  minor  minufqj  hirfucaef/ 
fet.Nafcit  m hortis  BC  maxime  i patietibus.Cum  tenturiodote  cucumis  reddit,  Vfus 
cius  ad  colledioncsiinflamationefqj.Quin  emedat  omnia  qua  alfineifed  ifitmjiii^*. 
Epiphoris  peculiariter  imponitur.Item  uercndismlcenbufqj  cum  fanna  hordeacea. 
Succus  eius  auribus  ifunditur.Androfaces  herba  eft  alba  amara  fme  foiiisifolliculos 
in  cirris  habensiSi  in  lis  femen.Nafcitur  in  maritimis  idtix  maxime.Daf  hydropicis 
drachmis  duabus  tufa  aut  dccoda  in  aqua  uel  aceto  ucl  uino.  Vehemeter  eni  urinas 
cic, Datur  & podagrisrillmicucc^.Idcm  effictus  eftet  femmis.  Androfemonjfiue(ui 
alii  appeUaucre)arcyron:non  abfimilc  eO:  hypcricoide  qua  diximus  cauliculis  maio^ 
ribus  denfiortbufqj  BC  magis  tubettbus.Folia  alba  mtx  figuta.Seme  papauens  nign. 
Coma  tnta  fangumeo  fucco  manantes, Odores  tres  m ufus. Gignitur  in  umeis.Fere 
medio  autumnoeffioditunfufpenditurqj.Vfus  ad  purgandam  aluu  tufa  cu  femine 
pocaqj  matutinoiuela  coena  duabus  drachmis  in  aqua  mulfaiuel  umo  uel  aq  pura: 
totius  potionis  fextario, Trahit  bilem.  Prodeft  ifchiadids  maxime.  Sed  poftera  die 
capparis  radicem  refma  permixtam  deuorare  oportet  drachma  pondere.  Icerumque 
quatridui  interuallo  eadem  facete. A purgatione  autem  ipfa  robuftiores  uinii  bibere: 
mftrmiorcs  aqua. Imponitur  et  podagris  ct  ambuffis  BC  uulnenbus  cohibe's  faguinc. 
Ambrofia  uagi  nominis  eftiet  circa  alias  herbas  flud;uasjfrucicem  unum  habes  defii 
ramofum  tenuem  trium  fere  palmorum.Tertia  parte  radice  breuiore  foliis  tutaicirca 
imum  caulem  m ramulis  femen  eft  uuis  depldentibusiodore  uinofo:q  de  caufa  bo^ 
trys  a quibufdam  uocaturiab  aliis  artemifia. Coronantur  illa  cappadoces.  Vfus  eius 
adeaqusdifcuti  opus  fit.  Ancomn  quidam  onomda  maluruocareiramofafimile 
foenogracomifi  fruticofior  hirfutiorque  elfetiodoreiucundo.  Poft  uer  fpmofa.eftut 
etiam  muna  cbdita.Recens  uero  margines  ulcerum  erodit.Radix  decoquitur  i pofea 
dolon  dentium. Eadem  cum  meile  pota  calculos  pellu.Comitialibus  dat  i oxymelite 
decoifta  ad  dimidias.  Anagyros:qua  aliqui  acoton  uocantifruticofa  eft  graiiis  odore: 
fiore  oleris. Semen  in  corniculis  non  breuibus  gignitifimile  rcnibusiquod  durefat  p 
menfes, Folia  colletSionibus  imponuntur.Dimculterqj  panentibus  adalligatura  ut 
a partu  ftatimauferantur.QuodfiemortuushjEreatietfecund^  menfefq;  moretur: 
dtachmx  pondere  bibuntur  in  paffo  folia.Sic  et  fufpitiofis  dantur.fii  in  umo  ueterc 
ad  phalangiotummorfus. Radix  difcutiendis  concoquendifque  adhibetur.  Semen 


commanducatum  uomitiones  facit.  Anonvmnc  i 

fuenit.  Affertur  e fcythia  celebrata  et  ab  Hicefio  non  nan  "“"«ne  nomen 

anftogeton  in  uulneribus  Praclaraexaqua  tufaerftf  f'  “"^^"snacdico.Item 
dufq!  percu iTis.Item  fangumem  excreamibus.Putawrum  erb,Sa'll^'""l 
Fabulofa  arbitror.qua:  adiiciunrunrecete  ea  fi  uratur  f cndam  uulneratis. 

DE  Apanneetlrdho.acafplenXfcllSaft^^ 

afcytoide:&aphacc:acdealabio;8CaIedforolopho  Cap'r  °n*°=“tafcyro:uel 
^lm:fubdulce.  Nafcrturrn 

ueftium  tenaci.Efficax  contra  ferpenres  femine  poto  ex  uinodraAmr& 
langia.Sangumis  abudantiam ex uulncnbus  repnmiitfolia  ibofua  Smn  'k 

mfuditur.  Ardhon  aliqu,  potius  ardurion  uocantifimiln  eftuLfl 

hirfutiora  funt  caule  longo  molliifemine  cymini.Nafctur  in  petrofisiradice  ;ene^ 
albaidulciqi.Decoquirur  in  uino  addentium  dolorem:, ta  ut  cLneaturoredeco^' 

Bibitur  propter, fch,ada6c  ftraguriam  ex  umo,Ambute  imponitut  et  perniomb^’ 

fouentur  eadem  cum  radice  femine  trito  ,n  uino.  Afplenon  funt  q heLono'  uorfr: 

foli,strietal,busmultis:rad.cel.mofa:cauernofa:f.curf,l,c,scad,da:h,rfuta:neccaue 
nec  florem  nec  feme  habet.  Nafcitur  ,n  petrisipat, eribus  opac,s:humid,s.laudanfr  a 

mcreta.Huius  fol,otum  lureinaccto  decocto  per  dies.xxx. poto  lyeneabfum,  aiunt 

Et  i linuntur.Eadem  autem  fedant  fingultus.mon  dandaf^^ 

facit  Afclepias  folia  hedera:  habet.Ramos  longos:rad,ces  numerofi.-tenuesiodotae 
tasdloremaureum:graue femeniferrulatum.Nafcfin  monnbus.Radices  tormibus 
medentur.-ac  cotra  ferpentium  iftus  non  folum  potumifed  etiam  illitum.  Afler  ab 

^iquibus  bubonion  appellatunquomam  inguinum  prafentaneum  remedium  eft. 

Cauliculus  follis  oblongK  duobus  aut  tnbus  ,n  cacumine  capitula  ftelb  mo'  radiata. 
Bibitur  adu^fus  ferpentes.Sed  et  ad  ingumu  medicina-ifmiftra  manu  decerpi  mbe-t: 
& luxta  cindtus  alhpti.Prodeft  et  cox^dicis  dolor, adalligata.  Afcyton  & afcytoides 
fimilia  fiitinterfeifedaflyton maiores  habet ramosiqui  afcytoides  uocat' ferulaceos 
omnino  rubentesicapitulis  paruis  luteis. Seme  in  cauliculis  pufillumigru.-refmofu . 
^mx  tindfa;  uelut  crucntatai.qua  decaufa  quidi  hanc  androfemon  uocauere.  Vfus 
k-m,nisad  ifchiadicos  potus  duabus  drachmis:,' hydromelitis  fextano.Aluu  foluit . 
Bilem  detrahit. Illinitur  et  ambuftis.  Aphace  tenuia  admodum  folia  habet  pufilla. 
Altior  lenticula  eft.Sihquas  maiores  fcttiin  quibus  terna  aut  quaterna  femina  funt 
nignora  & madidiora  et  minora  lenticula.Nafcitur  in  aruis.  Natura  ei  ad  fpilTadum 
efticacior  q lenti. Reliquo  ufu  eofde  effertus  habet.  Stomachi  aluiqj  fluiftibnes  fifVic 
femen  decortaim.  Alcibion  qualis  elfet  herba  apud  aurtotes  non  teppeti.  Sed  tadicd 
eius  & foha  trita  ad  ferpentis  morfus  imponi  et  bibi  iube't.Folia  qtum  manus  capiat 
trita  cum  uini  men  cyathis  tribus:aut  tadicem  drachmarum  trium  pondere  cum  uini 
eadem  meTura.  Alertorolophosiqux  apud  nos  ctifta  diciturifolia  habet fimilia  gah 
inacea:  criffa;  pluraicaulem  tenuemiet  femen  nigrum  in  filiquis.  Vtilis  tuffienribus 
torta  cum  raba  frelfa  meile  additoiet  caligini  oculorum. Solidum  femen  coniiof  in 
ocu  um:neccurbat:fed  in  fe  caliginem  cotrahit.  Murat  colorem,  fed  ex  nigra  albicare 

A»ncipic.&  incumefcitiac  per  fe  exic.  DE  Alo.  Cap.vi. 

Lum  nos  uocamus  grarci  fymphytd  petreuifimile  cunila  bubularifoliis  paruis: 
ramis  tribus  aut  quactuor:radicea  cacuminibus  thymiifurculofumrodorarum 
gu  tudulcerfaliuaciensilonga  radice  rutila. Nafcitur  in  pecns:ideoq;pcrreu  cogno-' 
•^inatum.Vtiliflfimum  Iaceribus:Iyenibus;renibus: torminibus :pe(ftonbus;puIm6i' 
us:fanguincm  reiicientibus:faucibus  afperis. Bibitur  radix  tnta  et  in  uino  deco(fla. 
aliquando  fuperlinitur.Quin  6c  commanducata ficim  fedac.prxcipucqj  pulmone 


tefriCTcrat. Luxaris  quoq;  imponitur  et  conuulfis.Lyeni  interaneis.  Aluu  fiftit  codj; 
aneres  Detraflis  quoqj  folliculis  tnta  cum  pipens  nouc  granis  8£  ex  aqua  pota.  Vul 
neribus  fanandis  tanta  pta:(fantia  eft.-ut  carnes  quoque  cum  coquuntur  conglutinet 
addita.  Vnde&grxci  nomen  impofuere.OlTibus  quoqj  ftadas  medetur. 

DE  Alga  er  adtea  ac  de  ampelo  agria  et  abfinthio.  Cap.vii. 

ALga  tuffa  ac  fcorpionum  idlibus.  Adlea  gtaui  foliorum  odorercaulibus  afpetts 
geniculatisrfemine  nigto  ut  hederanbaccis  mollibus.  Nafatu r i opacis  &afpis 
6c  aquofis. Datur  acetabulo  pleno  interioribus  foemmarum  morbis.  Ampelos  agna 
uocatur  herba  foliis  duris  cineracei  colorisrqualem  in  fatis  diximusruiticulri  longis 
callofis  rubentibusrquahter  flos  qua  louis  flammam  appellamusiignobilis.fert  feme 
pumci  mali  fimile  i acmis.Radix  eius  decotHa  in  aqux  cyathis  ternis  additis  umi  coi 
cyathis  duobus  aluu  foluit  lemtet.Ideo  hydtopias  datur.  Vulua;  uitia  ac  cutis  i facie 
mulierum  emendat.Ifchiadicos  quoque  uri  hac  herba  prodeftitufa  cQ  foliis  & iH.ta 
cumfuccofuo.  Abfinthii  genera funrplura.Santomcu  appellaturagalliaiciuirate. 
Ponticum  a pontoiubi  pecora  pinguefcunt  illo-.ac  ob  id  fine  felle  reperiuntur.  Neij 
aliquod  prxflantius.Multumqi  italico  amariusifed  medulla  pontici  dulcis.  Dcufu 
eius  conuenit  dicere  herba:  faallix  atqj  inter  paucas  utiliffimx.Prajterea  faciis  populi 
ro.mani  cclebracx  peculiariter. Siquidem  latinarum  fenis  quadrigx  certat  i Capitolio: 
uidlotq!  abfmthium  bibit. Credo  famiatcm  premio  dari  honorifice  arbitratis  maiom 
bus.Storaacha  corroboranac  ob  hoc  fapot  erus  in  uina  ttanfferturiut  diximus.Bibit' 
ac  decotflum  aqua  ac  poftea  nodle  ac  die  refrigeratum  fub  diuo  decodtis  fex  drachmis 
foliorum  cum  ramis  fuisrncxleftis  aqux  fextariis  tribus.  Oportet  et  falcm  addi. 
Vecufttffime  m ufueft.Bibitutacmadefadlidilutum.Icaemmappellatur  hoc  genus. 
Diluti  ratio  ut  quifquis  fuetic  modus  aquan  tegatur  per  mduum.Tritum  taro  i ufu 
eftificut  ac  fuccus  cxpreffi. Exprimitur  autem  cum  primu  feme  turgefcir  madefaflu 
aquatnduo  tecasiautficcumfeptem  diebus.  Deinde  coiflum  in  xneo  uafc  ad  ternas 
.x.hemmis  m aqux  fextariis.xlv.Iterumqj  percolatum.Hetba  lente  coquit' ad  ctaffr 
cudinem  mellis  qualiter  ex  minore  cetauno  quxtitur  fuccus.  Sed  hic  abfinthii  iutilis 
ftomacho  capitiqi  eflicum  fit  ille  decodais  faluberrimus.Naq!  aftnngit  flomachum: 
bilemqi  detrahit.  Vtinam  cir.  Aluum  emollinac  m dolore  fanat.  Ventris  aialia  pellit. 
Malaciam  ftomachi  ac  inflammationes  difcutit  cu  fale  et  nardo  gallicoiaceto  exiguo 
addico.Faftidia  abfterget.Concodliones  adiuuat.Ctuditates  detrahit  cfl  ruta  8C  pipe 
ac  fale.  Antiqui  purgationis  caufa  dabanticum  manna:  aqux  ueteris  fextano  feminis 
fex  di-achmisicum  tnbus  falis  ac  mellis  cyatho.Efficacius  purgat  duplicato  fale.Diln 
gmret  autem  ren  debet  propter  difficultatem.  Quida'  et  in  polenta  dedere  fuptadiclii 

pondus:addito  pulegio. Alii  contra  paralyfm.Alupuensfolia  in  ficoific  iitamamu 

dmem  fallerent.Facile  thoracem  purgat  cum  iride  fumptum.In  regio  morbo  crudum 
bibitur  cum  apio  aut  adianto.  Aduerfus  iflationes  calidum  paulatim  forbetur  exaq . 
locineris  caufa  cum  gallico  nardo. Lyenis  cu  aceto  aut  pulte  aut  fico  fumit.Adueifa- 
tur  fungis  ex  aceto.  Irem  uifco.  Cicuts  exuinoiac  muns  aranei  morfibus . Draconi 
manno. Scorpionibus. Oculo^i  claritati  multum  confert. Epiphoris  cu  paflb  iponit . 
Suggillans  cum  meile.  Aures  eius  decocflu  uapotis  fuffitu  fanat.  Aut  fi  manat  fam» 
cum  meile  tritum.  Vtmam  ac  menfes  ciunt  tres  quatruotue  ramuli  cum  gallia  nardi 
radice  una  cyathis  aqux  fex.Menfes  pnuatim  cum  meile  fumptumiet  in  uelleteap' 
poficum.  Anginis  fubuenit  cum  meile  et  nitro. Epmyrflidas  ex  aqua  fanat.  VulnM 
recentia  pnufq  aqua  tagatut  impofitum.Prxtereaqi  (rapitis  ulcera. Peculiariteti ! 

iponitur  cum  cypnaca:ta:aut  cum  fico. Sanat  ficpruntus. 

DE  Abfinthioiet  ballotetet  botrye  fruricofaier  btauylla:et  brioiet  buplcuti.e 
catananceietcalla;etcitcxa:etcircefio:etcrategono  : er  theligono:  et  crocodilio.ee 
cynoforchitet  chryfolachanoiet  cuculoietconfevua.  Cap.viii. 


NOn  dandum  m febn.Naufeas  maris  arcet  in  nauigarionibus  potum.  Ingumu 
tumorem m uentrah  hab.tum.Somnos  all.cit  oIfa<ftum:aut mfc.o  fub  capue 
pontum.  Veft.bus  mfertum  tmeas  atcet.Culices  ex  oleo  petunau  ab.2>t:ec  fumo  f, 
uratur.  Atramentum  hbranum  ex  d.Iuto  eius  temperatum  l.tteras  a nfufc.s  tuetur . 
Capillum  denigrat  abfmthu  cmis  unguento  tofaceoq;  permixtus.  Eft  et  abfmthiii 
marinumiquod  quidam  feriphium  uocatiptobarilTimum  in  taphms  aeypti  Huius 
ramum  if.ac.  praferre  folene  babent.Anguftius  pnorerminufqj  amarum-ftomacho 
inimicum.  Aluum  mollit.Pellitq,  animalia  intetaneorum.Bibiturcum  oleo  et  fale: 
autinfarinEtnmeftrisforbirionedilutum.Coquiturquantu  manus  capiat.in  aqua 
fextarioaddimicbas.  Balloten  alio  nomine  portum  nigmmgraci  uocant-herbara 
ftuticofamiangulofis  caulibusmigrisihirfutisifoliis  ueftientibusimaiotibus  q porri- 
& nigrioribusigraue  olentibus.  Vis  eius  efficax  aduerfus  canis  morfusiex  fale  folus 
mtis  impofita.  Item  ad  condylomata  coflis  cinere  in  folio  oleris.Purgat  et  fordida 
ulcera  cum  meile.  Bottys  fruticofa  herba  eft  luteis  ramulis.  Semen  circa  tori  nafcit’'. 

folia  cicorio  fimilia.Inuenitur  in  torre'tium  ripis. .Medetur  orthopnoicis.  Hoc  cappae 

doces  ambrofiam  uoca-tialii  artemifiam.  Brauylla  fpiffandi  uim  habet  cotonei  mali 
modomec  a'plius  de  ea  tradunt  aurftores.Brion  manna  herba  fine  dubitatio'e  larftuca 
foliis  fimilis  rugofa  ueluti  conttaiftarfine  cauleab  ima  radice exeutibus  folus. Nafcit' 
in  fcopulis  maximeiteftifqj  terra  comprehenfis.Prrecipua  ficcandi  ei  fpiffandiqj  uis. 
Et collerftiones  omnes  inflammationefqj  cohibendi:praEcipuepodagra;;&  quicquid 
tefrigerareopus  fit.Bupleuri  femen  ad  idtus  ferpetium  dari  repeno.Fouetiq!  plagas 
decotfta  ea  herbaiadieiftis  foliis  mori  aut  organi.  Catanancen  theffalam  herbam  Ilis 
fit:a  nobis  defcribi fuperuacuum  fiticum  fit ufus  eius  ad amatona  tantum. Illudnd 
ab  re  eft  dixiffe  ad  detegendas  magicas  uamtates  elerftam  ad  hunc  ufum  conieduta : 
quoniam  arefcens  contraheret  fe  ad  fpeciem  unguium  milui  exanimati . Eadem  ex 
caufa  et  cemos  filebitut  a nobis.  Calla  duorum  generum  eft.  Vna  fimilis  aro. Nafcit 
in  arationibus.Colligitur  anteq  inarefcat.  Vfufq;  eofdem  habet  quos  arum.  Bibitur 
quoqj  radix  huius  ad  exinaniendas  aluosimeTefq;  mulierum. Item  cauhs  cum  folus  i 
leguminibus  decodh  fanant  tenafmon.  Alterum  genus  eius  quidam  anchufa  uocat: 
alii  rhinoclifia. Folia  ladlucs  logioraiplumofa.-radice  rubraiquie  ignes  factos  cu  folio 
polctt  fanat ipofita.Iodneris  aut  uitia  i iiino  albo  pota.Circxa  ftrychno  fatiuo  fimi/ 
lis  eftrflorenigtoipufillo.Patuofemine  ut  milii  nafceDsin  quibufdam  corniculisira-' 
dice  femipedali:  triplici  ferme  aut  quadtupliciialba.-odotataiguftus  calidi.  Nafcitur  i 
apnris  faxis.Diluiturin  uino.Bibitutq,-  ad  dolorem  uuluic  Sc  uitia. Macerari  oportet 
in  fextariis  tribus  quadratem  radicis  tufte  per  noiftem  et  diem.  Trahit  eadem  potide 
fecundas  femine.lac  minuit  in  uino  aut  mulfa  aqua  pota.  Circefion  cauliculus  eft 
tener  duum  cubitorii  triangulo  fimilis  foliis  fpinofis  circundatus. Spina:  molles  fut. 
Folia  bouis  lingua;  fimilia:minora;fubcadida:8C  in  cacuminecapitulatarpurpureafqj 
foluuntur  in  lanugines. Hanc  herbam  radicemue  eius  adalligatam  dolores  uaticum 
fanate  tradunt.  Crategonon  fpici  tritici  fimileeftimultis  calamis  ex  una  radicema/ 
nantibusimultotumq!  geniculorum.  Nafcitur  m opacis  femine  miliuuehementer 
afperO  guftu.Quod  fi  bibar  ex  uino  antecoenam  tnbus  obolis  m cyathis  aqux  totide 
niulietac  uir  ante  conceptum  diebus  quadraginta:  uitilis  fexus  partum  fututu  aiut. 
Eft  et  alia  crategonosiqua;  theligonos  uocat.  Differentia  intelligitut  lenitate  guftus  . 
Sunt  qui  florem  crategoni  bibentes  mulieres  intra  quadragcfimum  diem  concipere 
tradant. Eadem  fanant  ulcera  uetera  nigra  cu  melleiexplent  finus  ulceru.Etatropha 
carnofiora  fadunt.Puruleta  expurgat. Panos  difcutiunt.Podagras:colIeiftionefq;  oes 
leniunt:peculiaritermammarum.Theophraftus  alboris  genus  intelligi  iioluit  crate/ 
gonon  fiuecrategona  : quam  italia  aquifolium  uocat.  Crocodilion  chamaleontis 
betbxnigrx  figuram  habetiradice  longa aiqualiter  craifaiodons  afpen. Nafcitur  in 


fabulctis.Pora  fanguinem  per  nares  pellit  copiofum  crafTumq! . Atqj  ita  lyenem  coti/ 
fumeredidtur.  Cynoforchin  uel  cynofarcima:aliq  orchinuocac  folns  olesmolhbus 
ternis  paruifqj  femipedis  longitudinis  in  terta  ftratis : radice  bulbofa  obloga  duplm' 
ordine: fupenore  quae  durior  eft:& inferiore  quEEmoUior.Eduntur  ut  bulbi  coifli  in 
uincis  forte  inuenti.Ex  iis  radicibus  fi  maiorem  edant  uin  mares  generari  dtcutur.St 
minorem  fccmm^eralterum  fexum.In  theffalia  molliore  in  larte  caprino  uin  bibunc 
adftimulandoscoitusidurioremuero  ad  inhibendos*  Aduerfatur  alter  alteri,  Chry/ 
folachanum  i pineto  lartucae  fimilc  nafcitur.Sanat  neruos  incifos  fi  cofefti  iponat". 
Etalibi genus  chryfolachani  traditur;floreaureo;foliis  oleris.Cortum  efturucolus 
molle.Herba  hxc  alligata  morbum  regium  habetibus:ita  ut  fpertari  ab  iis  polTittfa/ 
nare  id  malum  traditur.De  chryfolachano  nec  fatis  dici  feiomee  plura  teperiomanqi 
echocuitio  laborauere  proximi  uticp  herbarii  noftti:quodipfis  notas  uelutiuulgares 
ftrirtim  et  nominibus  tantum  indicauereitanq  coagulo  terr^  aluum  rin:i;ftrangur!3* 
diffolui  fi  bibatur  ex  uino  aut  aqua.  Cuculi  folia  trita  cum  aceto  ifetpentiu  irtibus: 
6l  fcorpionum  mederi.Quidam  alio  hac  nomine  ftrumum  appellant:alii  grice  (Iry/ 
gnonracinos  habet  nigros.Exiis  cyathus  fucci  cum  mulfi  duobus  medetur  lubis.  Ite 
capitis  doloribus  cum  rofaceo  infufus . Ipfa  ftrumis  illita  fanadis  peculians  eialpmis 
maxic  fluminibus.  Conferua  appellata  a conferruminandoifpongia  aquarii  dulciu 
ueriufq  mufeus  aut  herba  uillofx  defitatis  atqj  fiftulofx.  Curatum  ea  fcio  omnibus 
fere  oflibus  confrartis  prolapfum  ex  arbore  alta  putatoremrciccundata  umuerfo  cor' 
pori:aquam  fuam  infpergentibus  quotiens  inarefeet:  raroq?  nec  nifi  deficiente  herba 
mutationis  caufa  tefoluentibus  conualuifle  uix  credibili  celeritate. 

DE  Cocco  gnidio  et  dryoptetis  et  dryphonotet  elarine:etempctro  fiue  calcifraga: 
etepicartiiuel  helleborine:etepimedio;ecenneaphyllo:6C  filice  pteri:et de  femore  bu' 
bulo.  Cap.ix. 

COcco  gnidio  color  cocci.magnitudo  grano  pipens  maior.uis  ardens. Itaquein 
pane  deuoraturme  adurat  cum  gulam  trafit.Huicuis  prxfrtanea  cotra  cicuta. 
Siflit  aluum,  Dipfacos  folia  habet  lartucxibulbafqi  fpinofas  i dorfi  medio:caulem 
duorum  cubitorum  iifdem  fpinis  horridumtgenicula  eius  binis  foliis  amplertecibus 
concauo  alarum  finuiin  quo  fubfiftit  ros  falfus.In  cacumine  capitula  funtechinaca 
fpims.Nafdturin  aquofis. Sanat  timas  fedis.Ite fiflulas  decorta  m uino  tadiceufq} 
dum  fit  craflitudocxrxiutpoflxt  in  fiftula  collyrium  mitti.  Item  uerrucas  omnium 
generum. Quidam  er  alarum  quas  fupra  diximus  fuccum  illinunt  iis.  Dryopteris 
filid  fimilis  in  arbonbus  nafcituritenui  foliorum  fubdulcium  fcifurairadice  hirfuta. 
Vis  ei  cauftica  eft.Ideo  et  pfilotrum  eft  radix  tufa:illinitur  enim  ufque  dum  fudores 
euocct.Iteruqj  et  tettioiita  nc  fudor  abluatur.  Dryphonon  fimilis  herba  dcauliculis 
tenuibus  cubitalibus  circundatts  utrinque  foliis  pollicari  amplicudinetqualibus  & 
oxymyrfine.Sed  cadidionbus  mollionbufqjiflore  candido  fambuci.Edut  cauliculos 
decortos.Semmeueroeius  pro  pipere  utuntur.  Elatme  folia  habet cafix  pufilla  pf 
lofa  rotundarfemipedalibus  ramulis  qumis  fenifue  a radice  flatim  foliofis.Nafcitur 
in  Tegetibus.  Acerba  guftutetideo  oculorum  flurtiombus  efficaxifoliis  cum  polenta 
tritis  et  impofitisifubdito  linteolo.  Eadem  cum  Imi  femine  corta  forbitionis  ufua 
dyfentena liberat.  Empetron quam noflri calafragam  uocantinafaturin  motibus 
maritimis  fere  i faxoiquod  ^pius  mari  fuerit. Salfa  eftipotaqjbile  trahit  ac  pituitas: 
quo  longius  magifqj  rentunamanotfenritur.Trahitaqua. Sumit" aut  in  iure aliquo 
aut  in  hydromelite.Vetuftate  uites  perdit.  Rec&  urinas  citdecortum  in  aq  uel  tritu, 
calculos  frangit. Qui  fidem  promifTo  huicquxmntiaffirmant  lapillos  qui  fubferue^ 
fiant  una  rumpi.  Epicartis  ab  aliis  hellebonne  uocatur:paruahctba:exiguis  foIus 
iocineris  uiciis  utiliffimaieC contra  uenenapota.  Epimcdion caulis  efl non  magnus 
hederx  foliis  denis  atqp  duodenismuq  florensrradice  tenui  nigra  graui  odore,  Nafcit 


Alterotn  genus  thelypterin  g„a  uocacialu  «ym^eoptrun 'eA  auttm  fouf ‘™‘‘'‘ 

nonfwocofabteuiormolliorqKtaenftorfoksadairan.cukca  Vtnufn® 

p.„gaefc™.Fol.au»^^^ 

umqj  long^  m obiiquummigrsmnEcmiie  cum  inam^r.  ^ ivaaices 

«t  Naf«nturubic3,ifedmaxux.efng.do  folo. 

Vfm  raias  m tamam  untum=neque  ante  „ecpoaea.Pe!Idtmt!aneoru  aZaUa: 

Ex  us  tme»  cu  meiie.Cstera  ex  umo  du,a  triduo  potx.  Vtraqj  ftomadio  mutilifffa 
Aiuumfolmt  primo  bilem  ttahensimox  aquam.  Melius  tineas  cum  fcamoniipati 

pondere.Rad,xemsduorumobolotum  pondere  ex  aqua  poftumusdieiabanen^^^^^ 

bibitimelle  prxguftato  contra  rheumatifmos.Neutra  danda  fomm.siquon.a  graut 
d.s  abortumi^teris  fter.l.tatem  faat. Farina  earum  ulcenbus  tetris  iTpgit'.  lumd toru 

quoqKeruicibusJoha  cimicem  necant.Serpetem  non  reap.ur.t.Ideolbfterm  ut  le 

eft  m locis  fafpedtis.  Vftx  etiam  fugant  nidore,  Fecere  medici  hums  quoque  herbx 
difcrimen.  Optima  macedonica  eft.  Secunda  caffiopica.  Femur  bubuluLppellad 
herbaneru.et.pfautd.s=r^macetoactntafaIe.  Gakpfisiaututalugaladlobdalo- 

uel  galion.Caulem  et  foliahabet  utt.cx;leuiora..&  qux  grauem  odorem  tma  reddar. 
Flore  purpumo.Nafatut  arca  fepes  ac  fem.tas  ubiqj.Foiia  caulefq,  dunaas  et  cara- 

no, natafanatex  aceto  mtaai.mpofua.itemftmmas.Panos..8t  paror, das  dd-cutiut. 

Ex  ufu  eft  ac  decocto  fucco  buere.Putrefcentia  quoqj  8C  grangrenas  fanat  cum  fale . 
Glaux  antiquitus  etgaladon  uoabaturcychifo  etlenticok  tolns  f.milis  auerfa  ca- 
didiora.Ramim  terram  ferpuncqmni  fenme  admodum  tenues  ab  radice.  Flofculi 
puipurei exeunt.Inuenit'  luxta  mare.Coqmtur  m forb.tione fimilagis  adexatanda 
ubectacem  lacftis.eamqi  qui  haufennt  balneis  uti  conuenic. 

DE  Glanao  etglycyfide  etglaphalio  fiue  chamezelo  et  galedrago  et  holco  et 
hyofin  ac  holofteo  ac  hypopefto.  Cap.x. 

£^auaon  m fyria  et  prthia  nafcitur  humilis  herba  denfis  foliis  fere  papaueris : 

minoribus  tamendbtdidiocibufquodons  tetniguftus  aman  cum  altridhone  . 
Granum  habet  croca coIoris.Hoc  m ollafidililutoarculitumm  clibanis  calefaaut. 
deinde  exempto  fucco  expmmuntemfdemnomtms.  Vfuseftet  fuca  etfoliotum  fi 
terantur  aduerfus  epiphorasiqux  umuerfxuno  impetu  cadunt.Hinc  tlpafcollynui 
quod  media  diaglauaon  uocant.  Ladlis  quoque  ubertas  intermiffa  reftituit.  Sumit' 
eius  tei  caufa  ex  aqua.  Glycyfideiquam  aliqui  peoniam  aut  pentotobon  uocaticau/ 
lem  habet  duum  cubitorumicomitantibus  duobus  aut  tribus  fubrutilum  cute  lauri 
foha  qualia  iffatis  pinguiora  totundioia9  et  mmota.Semen  m filiquis  aliud  grano 
tu  enteialiud  nigro. Duo  autem  genera  fut.Fcemma  exiffimatuncuius  radicibus  ceu 
balani  longiores  arater  odio  aut  fex  inhxrent.  Masplutes  habet:quonia‘non  una 
nixus  eflipalmi  alticudineicandidaqi.Ea  guflu  aflngit.Foeminx  folia  myrrha 
K olentietdenfiorafnnt.Narcuntur  m filuis.Tracluntnod:ueffocliendas;quoniam 
impeEpm  in  oculos  fadente  interdiu  periculofum  fic.  Radix  ueco  cum 
® odiaturjpericuluiti  effe  ne  fedes  procidant.  Magna  iduanitate  ad  oftentacionem 
rei  fitltu  arDitror.  Vfus  in  iis  diuerfus. Rubra  enim  grana  rubentis  menfes  fiRunt.xv. 
ere  pota  in  uino  nigro, Nigra  grana  uuLuis  medentur  ex  pafToiaut  uino  totide  pota. 
Raaix  omnes  uetns  dolores  fedatin  uino.aluuq?  purgat.  Sanat  opiflhotonuimorbu 
tegmniirencsjueficam.Mamcem  autem  et  Romachumdecodta  m umo.Aluumquc 


fifVit.Eftur  eriam  contra  malu  mentis.fed  in  mededo.im.drachms  fatis  funt.Grana 
niora  auxiliantur  et  fuppreffioibus  nodurnis  in  uino  pota  quo  didum  eft  numero. 
Stomacho  uero  et  rofidibus  8C  effe  ea  et  illmire  qideft.Supputatides  quoq,  difcutm, 
tur.Recentes  ntgto  feminemeteres  rubro.  Vcrunq;  auxiliatur  a ferpente  perculTis.Et 
pueris  contra  calculos  incipiente  ftranguria.  Glaphalium  alii  chamezelon  uocant; 
Lius  follis  albis  mollibufqj.p  lomenro  utunrm.Sane  et  Cimilia  funt.Datur  m uino 
audeto  ad  dyrentenamiuencns  folutmes.  Menfefque  mulierum  fidit.Infudit'  aure 
tenafmo. Illinitur  et  putrefcentibus  ulce^r.  Galedrago  uocac  Xenocrates  leucacatho 
fimilem  paludrem  et  fpinofamicaule  ferulaceo  altoicuifummo  in  capite  inhateat 
fimile  ouo.In  hoc  excrefcente  aitare  uermiculos  nafci  traditiquos  pyxide  cbditos  ad/ 
alligancum  pane  brachio  ad  eam  partem  qua  dens  doleat.mueq!  illico  dolore  tolli. 
Valere  non  diutius  anno  & ita  fi  terram  n6  atrigerit.  Holcus  m faxis  nafcitur  ficcis. 
Aridas  habet  incacumine  tenues  culmoiquaiehordeum  redibile. Hac circa  caputad/ 
alligata:  uel  circa  lacertum  educit  e corpore  aridas.  Hanc  quidam  ob  id  andidam 
uocant.  Hyofiris  intubo  fimilisifed  minor:ac  tadu  afperiot. Vulneribus  co‘cufa pra- 
elate medetur.  Holodeon  fine  duncia  herba  ex  aduerlo  appellata  a gra:cis:ficut  fel 
dulce:tenuisufqjincapiUamennfpeciem:16gitudine.im.digitorumceugramefoliis 
agudis  adtingens  gudu. Nafcitur  m collibus  terrenis.  V fus  eius  ad  conuulfa  rupia  i 
uino  pota.  Vulnera  quoque  conglutinat.nam  et  carnes  concoquuntur  addita.  Hf 
popedon  nafarut  in  fpinis;  ex  quibus  fiunt  enex  fullonix  fine  cauliculo  fine  flor» 
capitulis  tantu  iambus  et  foliis  paruis  multisiherbaceicolotisitadiculas  habes  albas 
molles. Succus  earum  exprimitur  xdate  ad  foluendam  aluum  tribus  obolisimaxime 
i comitialibus  morbis  &C  rremulisihydropicis.Cotra  uertiginesiorthopnoeas:  palyfes 
incipientes.  DE  Hypogloda:&  hypeto:idxa:ifofphyro;lathyti:leonto/ 

E'o:lithapfo;lichofpetmo:lapideuulgan:dclimeo:leuco.  Cap.xi. 

Ypogloffa  folia  habet  figura  filuedris  myrti cocaua  fpinofa;&:  in  iis  ceu  liguas 
fohoparuoexeunte  de  follis.  Capitis  dolorem  corona  ex  lis  iinpofita  minuit.. 
Hypecoon  i fegetibus  nafcitur:foliis  tutx.  Natura  eius  eadem  qux  papaueris  fucco. 
Idxx  hetbx  folia  fut  qux  oxymyrfinx  ahhxrentis  uelut  pampini  in  qbus  flos.  Aluu 
menfefqj  St  omnem  abundantiam  fanguinis  fidit.SpilTandi  cohibendique  naturam 
habet.  Ifophyllon  uocant  aliqui  phatelioniquomam  folium  quodedanifo  fimilei 
pampinos  torquetut.Capitula  funt  in  fumo  capite  tenuia  ph  na  feminis  melanthii. 
Cotta  tulfim  8C  extera  pedtoris  uitia  ex  meile  St  aqua  mulfa.  Item  loanetisiutiliffia. 
Lathyris  folia  habet  multa  ladlucx  fimilia  tenuiora  germma  multa:in  quibus  femen 
tuniculis  contmetur  ut  capparisiqux  cum  marueteieximuncur  grana  piperis  magni/ 
tudine  candida  dulcia  fanlia  purgatu. Hxc  in  coena  in  aqua  pura  aut  mulfa  pota  hy- 
dropicos fanant.Trahunt  St  bilcm.Qui  uehementius  purgari  uolunticum  folliculis 
ipfis  fumunt  eamidomachu  Ixdunt.Itaqj  inuentu  ed  ut  cii  pifce  aut  lure  gallinacei 
fumerentur.  Leontopetalon  alii  rhopadion  uocant  folio  brafficxicaule  femipcdali 
leni. CUIUS  feme  in  cacumine  in  filiqs  acens  modo. radix  rapx  fimilis  grandis  nigra. 
Nafaturmaruis. Radix  aduerfatur  omnium  fetpentium  generibus  ex  uino  potainec 
aha  res  celenus  profiat.Datur  et  ifchiadicis.  Lycapfos  longionbus  qlatlluca  c follis: 
craffiotibufque.Caule  longo  hirfutis  adnatis  multis  capitulis  flore  paruo  purpureo. 
Nafatur  in  campednbus. Illinitur  cum  farina  hordeacea  igm  facro.  Sudores  i febri- 
bus mouet  fucco  aqux  calidx  admixto. In  ter  omnes  herbas  lithofpermo  nihil  ed  mi- 
rabilius. Aliiqdehexonychon  uocat:aliidiofpyron:ahi  heraclion.  Herba  qncuciaUs 
fere  foliis  duplo  maioribus  q rutx:ramulis  furculofis  ctaflitudine  lunci.  Gerit  luxta 
folia  fingulas  uelunbarbulasiSt  mearum  cacuminibus  lapillos  candore  St  totudinte 
margantarumimagnitudie  ciceris.  Duncia  uero  lapidea.Ipfi  qua  pediculis  adhxKat 
cauernulas  habent  St  intus  feme.  Nafat' St  in  italiaifed  laudatiffimum  in  creta,  er 


qu.cq  inc«  herbas  maiore  qmdem  miraculo  afpexi.  Tantus  eft  decor  uelut  aurificu 

arre  alternis  mrer  foha  candicantibus  margaritis  tam  exquifua  difficultas  lapidis  ex 

herba  nafcemis.Iacete  atq,  humi  ferpere  audlores  tradunt.  Ego  uulfam  non  LrenK 
u,d..  is  lapiUis  drachm*  pondere  potis  inuinoalbo  calculos  frangupellique  cdfta 
& ftraguna  difcuti.neqj  m alia  herbaru  fides  eft.Vfus  ftatim  ad  quacuqul  mediani 
natam.Sic  efl  aute  eius  fpeaes  ut  etiam  fme  auiftore  uifa  ftitim  nofc,  poffit.  Uois 

uulgatis  luxta  fl“mina  fettmufcum  hccumcanum.Hicfiicacutalierolapide addita 
hominis  faliua.Illo  lap.de  tangitur  .mpe.igo.Qu.  tangit  diatiPheugete cantharides 
lycos  agnos  hymas  dioci.  Limeum  herba  appellat'  a gallis  :q  fagitt^  i uenatu  tfgdt 
med.camentoiquoduenenum  cetuanum  uocat.Ex  hac  mtresmod.os  fal.nat. addit' 
tantum  qtum  m una  fagitta  addi  folet.Ita  offa  dimittitur  in  bou  faucibus  i morbis 
Alligari  poftea  ad  pnefepia  oportet  donec  purgentur.Infanire  enim  folent.  S.  fudot 
infequimriaquafngidaperfiindi.  Leuce  mercunali  fimilis  nomen  ex  caufa  accepit 
pet  medium  folium  candida  linea  tranfcurrente.  Quare  mefoleucon  quida  uocit 
Succus  eius  fiftulas  fanat.Ipfa  contrita  catcinomata.Fortaffis  eadem  fit  quie  Icucai 
appellaturjcontra  omnia  manna  uenena  efficax.Speciem  eius  auftotes  non  tradunt 
nec  aliud  q filueftte  lationbus  foliis  effeiefficacior^  hanc  femine  acnore.  Leucogra- 
phis  qualis  effetffcriptumnon  reppeti.Quod  et  magis  miror:  quonia  utilis  prodit' 
fanguinem  excreatibus  tribus  obolis  cum  croco. Item  csliacis  trita  ex  aq  & appofita 

Ptofluuio  foeminarum.Oculorumquoquemedicamentis.Et  expledis  ulceribusiqus 

fiunt  in  teneris  partibus  corporis.  ^ 

DE  Medio:et  myofota.-a:  myagro:&  natrice:»:  othone:&  onofma:»:  onopotdo: 
etofiri:&  oxye;8c  battachto:8i  polygonoidc  leucanthemo.-ac  plythema:8c  phyllo;& 
phelIandrio:fiCphuleri:8c  polyrrhi2o:&^ferpinaca:&de  rhecoma:derefeda:&ftoee 
chadc.  Capitulum. xii. 

MEdion  folia  habet  iridis  fatiua:;caulem  tripedalem:&  in  eo  florem  grande  pur^ 
pureum  rotundu  femfe  mmutoiradicem.  femipedalem.In  faxis  opacis  nafcit'". 
Radix  drachmis  duabus  cum  meile  mcnfes  foemmarum  fiftic  eligmate  per  aliquot 
dics  fumpto. Semen  quoqi  m uino  meum  contra  abundannam  Icemmarum  datur. 
Myofoca  fiue  myofons  leuis  herbaicaulibus  pluribus  ab  una  radice  aliqcenus  ruben/ 
cibus  concauis  ab  imoifolits  anguftis  oblongis  dorfo  acuto  nigns  p fteriialla  aflidue 
geminaris  tenuibus  cauliculis  ex  taleis  prodeuntibusiflorecxtuleo.  Radix  digitali 
craflitudine  multis  capillamctis  fibrata.  Vis  ei  fepnca  & exulceracnx.ideoq?  egilopas 
fanat.Traduntsgyptii  menfisiquem  thiatin  uocantidic.xxvii.ferein  auguflro  mcnfe 
incurrenteifiquis  huius  herbx  fucco  inungatur  mane  pnufq  loquatur  no  lippituru 
eo  ano.  Myagros  herba  ferulacea  efl:  foliis  fimilis  rubix  tnpedanea. Semen  oleofu: 
cjuod  et  fit  ex  eo.Medecur  otis  ulceribus  perud:is  hoc  fucco. Herba  qus  uocat''nigina 
tribus  follis  longis  intubaceis  illitaidcatrices  ad  colorem  redudt.  Nacnx  uocat''  her^ 
ba:cuius  radix  euulfa  uirus  hira  redolet. Hac  i'  piceno  a foeminis  abigunt:quos  mira 
perfuafione  fatuos  uocant.Ergo  fpeaes  lymphantium  hoc  modo  animorum  eflecre^ 
dimusiqui  tali  medicamento  muentur.  Odontites  inter  fceni  genera  eflrcauliculis 
denfis  ab  eadem  radice  genicularis  triangulis  nigns  geniculis. Folia  parua  het  Idgiora 
tamen  q polygonum.  Semen  in  aliis  hordeo  fimile  flore  purpurcumipufillu.  Nafaf' 
in  pratis.  Decoftum  cauliculorum  eius  in  umo  auflero  qtum  manus  capiatidetium 
flolon  medetur:ita  uc  edtineat'^ ore.  Othone  in  fyna  nafatur:fimilis  erucx  pforatis 
crebro  foliis  flore  croci, quare  quidam  anemones  uocauerunr.  Succus  eius  oculorum 
•Medicamentis  conuenit.  Mordet  enimleuiter&  calfaatraftnngtrqj  ficcando.  Purgat 
ocatrices  6inubeculas:&  quicquid  obftat.  Quidam  tradunt  lauariiatqj  ita  ficcatam 
tbgen  m paftillos.  Onofma  longa  folia  habet  fere  ad  tres  digitos  in  terra  iaceria  tna 
flmilitudincm  anchufx  indfa  fine  caule  fine  flore  fine  fenurie.Prxgnas  fi  edat  ea 


aut  fupragradiatur:  abortum  facere  dicitur.  Onopordon  fi  cdmederft  afinircrepitus 
reddere  dtcuntur.Trahit  urinas  et  menfes.Aluu  fiftit. Supputationes  accolleiSiones 
difcutit.  Ofiris  ramulos  fert  nigros  tenues  letos!&  in  iis  folia  nigra  ceu  lini.  Semcq, 
in  ramulis  nigrum  initioidein  colore  mutato  tubcfcens.  Smegmata  mulieribus  faci, 
unt  exiis.Radicumdecoinum  potu  fanat  arcuatos.  Eademipriufq  maturercatretne; 
concifs  et  fole  ficcata;  aluum  fiftunt.  Poft  maturitatem  ueto  collefls  & in  forbitwc 
decoiitc  rheumatifmis  uenttis  medenturiet  per  fe  trits  ex  aqua  cailefti  bibut.  Oxis 
folia  terna  habet.  Datur  ad  ftomachum  diffolu  tum.  Edunt  & qui  enterocelon  habit. 
Polyanthemumiqua  qda  batrachion  appellanticauftica  ui  exulcerat  dcattices;&  ad 
colote  reducit.Eademqi  uitiligines  cocotporat.  Polygonum  graici  uocant  quamnos 
fanguinanainon  attollit'' a terra  follis  tuta:  fimilis  gramini. Succus  eius  infufus  nan- 
bus  fupprimit  fanguinem:&  potus  cu  uino  cuiuflibet  partis  ^pfluuiu  excreationefqi 
cruentas  inhibet. Qui  plura  genera  polygoni  faciuntihanc  marem  inteliigi  uolutiap. 
pellanque  a multitudine  feminis  aut  denfitate  ftutias  calligonon.  Alii  polygonon  a 
frequentia  geniculoruialii  halmadaialii  carninothroialii  demaimulti  myrtopetald. 
Necnon  inueniuntut  q hanc  foeminam  elfe  dicant.Marem  autem  maiorcimmufqi 
nigra  ct  geniculis  denfioremifemine  fub  omnibus  foliis  turgefcente.Quocunqj  hic 
modo  fe  habeantiuis  earum  eft  fpilTare  ac  refrigerare.  Semine  aluum  folutit  largius 
fumpto.'Vrina cicnt.Rheumatifmos  cohlbenc.Qui fi no  fueremo  .pfunt.Stomachi 
fetuori  foha  imponunt'.  Vefici  dolori  illmuntur:&  ignibus  facris. Succus  at  aunbus 
purulentis  mftillatur:8t  oculorum  dolon  per  fe.Dabatur  8C  m febnbus  a'te  acceffwes 
duobus  cyathis  i tetcianis  quartanifue  pricipue.Item  choleticis  dyfentencis:6t  in  fo/ 
lurione  ftomachi.  Tertiu  genus  oreon  uocacur  in  montibus  nafcensiatudini  teiieta 
fimileiuno  cauleidenfis  geniculisiet  in  fe  fracHis.Foliis  aure  picea:: radicis  fupuacua:; 
{efficacius  q fu  penora;  peculiare  ifchiadicis.  Quartum  genus  filueftre  appellat  pene 
ardoris  frutice  radice  hgnofaflirpecedn  rubicundo. Ramis  fpatti  binum  palmorum 
nigtis  geniculorum  cernis  quaternifqj  articulis.  Huic  quoqj  fpiffandi  natura.Sapot 
mali  cotonci.  Decoquitur  in  aqua  ad  tettiasiaut  aridi  farina  infpergituriet  oris  ulcix 
ribusiat  attritis  partibus.Propter  gingiuarum  uero  uitia  ipfa  cbmanducatur.Nomas 
fiftitiomniaqjiqua:  ferpunt  aut  difficilem  cicacncem  habent. Priuanm  ueto  fanata 
niuefatfa  ulcera.  Hetbatii  8t  ad  anginas  utuntur  illa.  Et  in  capitis  dolore  coronam  ex 
ea  imponut.Et  contra  epiphoras  collo  circundat.  In  tertianis  quidem  fmiftramanu 
euulfam  adalligantiadeo  contra  ptofluuia  fanguinis.Nec  ullam  magis  acidam  qpo' 
lygonum  feruant.  Pancration  aliqui  fcyllam  pufillam  appellare  malunt:foliis  albi 
lilii  longioribus  craffionbufqj. Radice  bulbi  magniicolote  ruffb.  Aluum  foluitfucco 
cum  fatina  erui  fumpto.'Vlcera  purgat. Hydropicis  fplemcifqi  cum  mellc  datur.Alii 
decoquunt  eam  donec  aqua  dulas  fiat.Eaq;  effufa  radicem  terentes  digenit  i palhb 
los  fole  ficcatos.&poftea  utuntur  ad  capitis  ulceraidt  cattera  qux  repurganda  funt. 
Item  ad  tuffim  qtum  tnbus  digitis  apprehederintun  uino  dantes . Et  ad  latetis  dolo^ 
res  aut  peripleumonicis  eligma  dantes. Propter  ifchiada  in  uino  bibendum.Et  pptet 
tormina menfefqj  ciendos.  Peplosiquam  aliqui  fycheialii meconio  aphtodes  aotat 
ex  una  radice  tenui  fruticat:fohis  rutx  paulo  latioribus : femine  fub  follis  rotundo, 
minus  candido  q papaueris. Inter  uites  fere  colligitur  meffibus  .Siccaturqi  cu  ftuiSu 
fuo  fubiedlis  aquisim  quas  excidat.  Hoc  poto  aluus  foluif.Bilis  ac  pituita  detrahit. 
Media  potio  eft  acetabuli  menfura  in  aqux  mulfx  heminis  tnbus  St  cibis  ffpergitur 
obfoniifqi  ad  mollienda  aluu.  Periclymenos  fruticat  et  ipfa  ex  interuallo  ^ 
habens  fubcandida  mollia.In  cacumme  autem  femen  inter  folia  durum  fit  quod  i ' 
ficile  uelacur.Nafcicur  in  aruis  ac  fepibus  conuoluens  fe  aminiculis  qbufcuqi.oeme 
eius  in  umbra  ficcatum  tuditurific  in  paftillos  digeritur. Ii  refoluti  dantur  iuinia  i 
cyathis  tnbus  tricenis  diebus  ad  lyenem.eumqj  urina  cruenta  aut  p aluum  abfunut. 


«juod  mtelligitur  a decmo  flaum  die.  Vrini  det  et  folia  et  decofla.qua  Stotthoono^ 

.asprofunt.partumquoci,ad.uuant.fecundaf9peIIatpotafim.Iimodo.  pSa 
^fegettbus  dt^rnus  naraftot.cofa-cauhcul.s:fol„s  dcetis.  Seme-f 

niculomm  modoadttnc^  ternis  qaatem,fue:qualeg,tnou.mus  amatulftomaAo 

utilc.Addit  1 atidotis.  Po^gala  palmi  altitudine  petitiicaule  fumo  foliis  leticula- 
guftu  aftr.<ilo.qu*  pota  la^is  abundantia  fact.  Pontirnsiaut  ut  al.i  uocant  parce: 
nion  uel  neuras  large  fruticar  fp.nis  retorridadanug.ne  fpiffaifolits  paru.s:rocLdi.s. 
ramulis  long.s:mollibus:lentis:tenu.busiflore  longoihetbacei  colonsifeminis  nulli 
ufusifedgullu  acuto  at  odotato.Inuenit  in  aquofis  collibus.Radices  habet  duas  aut 
tres  bmu  cubitori  l altitud.e  neruofas  cad.das  firmas.  Circufod.fautano  &prac.fo 
frutice  dat  fuccu  gum.  fimile.Radix  mira  uulneribus  fanadis  trad.tipr^cipueq,  net” 
uis  uel  p^fis  iliita.Deco^  quoq;  eius  cu  meile  poti  diifolutio-es  neruoati&  infirr 
mirares  8t  ici^^ras  muat.  Phalagites  a qbufda  phalagio  uocadab  alus  leucathemo-i 
uel  ut  1 qbufda  exeplaribus  luenio  leucacarha.  Ramuli  fut  ei  nuq  pauciores  duobus 
fdiuerfatedetes.  Hos  cadidus  lilio  rubro  fimilis  feie  nigro  lato  ad  leticula  dimidue 
figura  multo  tenuioreitadice  herbacei  colons.  Huius  folio  uel  flore  uel  feie  auxiliar' 
cotra  fcorpionu  pha  a^oruq,  Sc  ferpeiiu  iiftusi.te  cdtra  tormfa.  Plytema  qualis  fit- 
defcribere  fupuacuu  habeoioi  fit  ufus  eius  tatii  ad  amatoria . Phyllo'  a griis  uocat' 
herba  in  faxofis  montibus  foemina  magis  herbacei  coloiis.-caule  tenuiiradice  patua- 
ftmine  totudoipapaueti  fimili.  Harc  fui  fexus  facit  partus.  Mares  aut  femine  tantu 
difeut.-quod  e lapiente  oliua.  Vttuqj  bibifin  uino.  Phelladno'  nafat'i  paluftribus 
fohoapu.  Bibiffemeeiusqiptercalculos&uefica;  inco-moda.  Phalensthyrfumhft 
longum  tenue  ceu  calamum  in  fummo  flore  inclinatu. Semen  fimile  fefam.e.Et  hoc 
«Icuios  fragit  potu  ex  umo  uel  aceto  uel  cu  meile  et  ladle*  Icem  etia  uitia  uefics  fa^ 
nat.  Polyrrhizon  folia  habet  mym:radices  mulcas.  H*  tuf*  dantur  m uinocon^ 
tra  ferpetes.  Profunt  6C  quadrupedibus.  Profcrpmaca  herba  uulgans  eft  eximii  ad/ 
uerfus  fcorpioes  remedii,  Eade  cdttita  addita  muria  &C  oleo  agina  eximie  curari  tra/ 
dunc.  Praeterea  m quantalibet  lalTitudie  recreandefelTosietiam  cum  obmucuecmt:  fi 
fubiiciacur  linguae.  Sideuoret;uomuionem  feq  falutarem.  Rhecoma  affert  ex  iis: 
qua:  fupra  pontu  funt  regionibus.  Radix  cofto  nigro  fimilis  mmor  et  tuffior  paulo 
fme  odocercalfaaes  guftu  & aftnngens.  Eade  cnta  uini  colorem  reddit  ad  crocum  P 
clmatem.  Illita  colletftioncs  inflammacionefqifedac.  Vulnera  fanar  . Epiphoras  ocu/ 
lo^:  fedatex  pafto  ilhta.Infignira  cum  mcile.Etalialiueciaexaccto,  Farina  eius  ffp/ 
giturcotra  cacoethe  5C  fanguinem  ceiicientes  drachma:  podere  in  aqua.  Dyrencerias 
etia'  dc  cxhacis  fi  febn  careant  m umo.  Sm  aliter  ex  aq . Faalius  terit  norte  atecedete 
madefatfta. Datur  flC  decocftumeius  bibendum  duplia  mcnlura  ad  rupea  couulfa  cd/ 
rufis  ex  fublimi  deuoluns.  Si  petftons  ftt  dolores  addit"  pipis  altqd  dc  myrrha:.  Si  diP 
foiutioftomachiexfngidaaq  fumicunfiue  meus  fiueextra  puruletnis  excreacioibus. 
Item  epaticis  fpleneticis  ifchiadiasad  renum  uma:fufpina:orthopnoeas.  Artonr 
fcabricias  fanat  ex  pafto  tnbus  obolis  potis  mtaraut  decodum  eius.  Lichenas  quoq; 
ex  aceto  ipofita  purgat.  Bibic" cotra  inftauoes  &pfndi6es;febres  frigidasifingultus: 
tormmajarpitacesjcapms  grauicatesimelancholicas  uettigi'es:lafticudinem:dolores: 
Siconuulfiones.  Circa  anmmum  nota  efthetbarquamrefeda  uocant.  Difcutic  coi/ 
iedionesnnflammatidefqj  omnes.  Qui  curat  eaiaddunt  haec  uetba;Rereda  morbos 
refedaifnfne  fafne  qs  hic  pullos  egene.'' radices  nec  caput  nec  pedes  habeant.  Hrc  tec 
dicunt:totienfqj  defpuunc.  Stoechas  in  infulis  tantum  eiuldcm  nominis  gignitur: 
odorata  herba:coma  hyfopi:amata  guftu.  Mefes  cic  potu.  Pedoris  dolores  leuat. 
Anudotis  quoqj  mifcer.  DE  Soiano:6i  rmyrmoi&telephio:^ 

tnchomane : 6c  chalietroidC  thlafpe:&  tragonia:&  tragonudi  trago:&  tragologo : Sc 
fpddile.  Et  qj  quidam  morbi  in  quibufdam  nd  lunc  gentibus , Cap.xiii. 


SOlanu  grad  fttychno  uocatmt  tradit  Cornelius  Celfus.  Huic  uis  teprimedire/ 
fcigera'diq!.  Smymion  caule  het apiisfolia  latiora  maxie^icca  ftoldes  multos: 
quoRi  a fmu  exdiut  piguia  ad  terra  ifrada:  odore  medicato  cu  qdaacrimoia  lucudo 
colote  in  luteu  laguefccte  a capitibus  cauliu  orbiculato  ut  apii  femine  totudo  nigro; 
q arefcit  icipiete  sftate.  Radix  quoq;  odorata  guftu  acti  mordet  fuccofa  mollis.  Cor- 
tex eius  foris  niger  intus  pallidas.  Odor  mytth®  habet  qlicateiunde  & nome.  Nafcit 
6C  in  faxofis  collibus  in  terrenis.  Vfus  eius  excalfacere:extenuare.Vtina  et  mefes  ciiit 
folia  et  radix.  Aluum  femen  fiftit.  Radix  collediiones  Si  fuppuraciones  non  ueteres. 
Item  duticias  difcutit  illita.  Prodeft  8c  contra  phalangia  ac  ferpentes  admixto  cachti 
aut  polline  aut  meliffophyllo  i uino  pota.fed  patticulatimiquoniam  uniuerfa  uomi- 
tionemmouet.  Quadecaufa  aliquando  cum  tuta  dat.  Medetur  tuffi  Siotthopnoea; 
femen  ue!  radix.  Item  thotacis  aut  lyenis  6i  renum  Sc  uefic^uitiis.  Radix  aute  ruptis 
couulfis.  Parcus  quoqj  adiuuat:5c  fecudas  pellit.  Dat  ifchiadicis  cum  cretanio  in 
no.  Sudores  ciet  fic  rudus. Ideo  inflationem  ftomachi difcutit. V uinera  ad  cicatticeni 
pducit.  Exprimit'  fuccus  radias  utilis  & focminis  & thoradsipracordio^qjdefideriis. 
Calfacit.n.Siconcoqt  & purgat.  Semen  peculiariter  hydropicis  datur  potumiquibus 
6d  fuccus  illinitur  SC  malagmate  cortice  arido.  Et  ad  obfonta  utuntur  cu  raulfo  et  oleo 
et  garo  maxie  in  elixis  carnibus  fimul.  Cocodtioes  facit.  Sapore  fimillima  pipi.  Eade 
in  dolore  ftomacho  efficax.  Telephion  porculacs  fimiliset  caule  et  foliis.  Rami  a 
radice  fepteni  odoniq;  fruticantifoliis  craffisicamofis.  Nafeitut  in  cultis  et  maxime 
inter  uites.  Illimflettginna:  cum  maruititeritur.  Illinit'' cc  uitiliginiitemis  fete  men/ 
fibus  fenis  horis  nodis  aut  diei.poftea  farina  hordeacea  illinit'.  Medet  et  uulnenbus 
etfiftulis.  Trichomanes  adianto  fimilis  efiuexilius  modomigtiufqjifoliis  lenticula 
denfis:amaris;aduerfis  inter  fe.  Decodum  ems  ftrangurias  fanat  in  uino  albo  potu: 
addico  cymino  ruftico.  Succus  cohibet  capillos  defluentes:aut  fl  effluxennt  reparat: 
Alopcciaf<5)  denfat  tritum  et  in  oleo  illitum.  Sternutamenta  quoqj  guftatu  mouet. 
Thaliettum  folia  coriandri habetipinguiora  pauloicaulem  papauens.  Nafat'  ubiqu 
pnecipue  in  campeftribus. Medentur  ulceribus  folia  cum  meile.  Thlapfe  duum  ger 
netu  eftanguftis follis  digitalil6gitudineetlatitudinemtertamuerfis:in  cacumine 
diuiftsicauliculo  femipedaliinon  fme  ramis  pclcaru  fpecie:  femine  inclufo  lenticula 
effigieinifi  5 infringitununde  nomen.  Flos  albicari  Nafeitur  in  femitis  et  fepibus. 
Semen  afperi  guffus.  Bilem  ct  pituita  utrunqj  extrahit.  Modus  fumendi  acetabuli 
menfura.  Prodeft  et  ifchiadicis  infufu:et  donec  fanguinem  trahat.  Menfes  quoque 
ac:fed  partus  necat.  Alterum  thlafpen  aliq  pficonapa  uocant  latis  foliisitadicibus 
magnis. Et  ipfum  utile  ifchiadicorum  infufioni.  Prodeft  et  inguinibus  utriq:.  Prax 
cipicur  ut  q colligicdicat  fumere  fe  contra  inguinaiet  cotra  des  coliedidcsiet  conto 
uulnera.unaq!  manu  tollat.  Ttagonia  herba  qlis  fit  non  traditur, Credo  etfalfum 
effe  promiffum  Democriti.  Portetofura.n.eftiadalligatam  triduo  abfumete  lyenes. 
Tragonisifiue  ttagion  nafeitut  in  creta  tantum  infula  m manrimisuunipero  fimtlis 
et  femine  et  folio  et  ramis.  Succus  eius  ladeus  in  gummi  fpiflatus  uel  femen  impoc 
fitione  fpicula  e corpore  eiictt.Tundicur  recensiSi  cum  uino  illinitur  aut  ficcs  fanna 
cum  meile.  Eadem  ladis  abundantiam  facitimammifq!  unice  medetur.  Eft  et  alia 
herba  tragosiqua  aliq  foorpion  uocatifemtpede  alta  fruticofaifoliis  pufillisitacemis 
rubentibus  grano  tritici  acuto  acumineietipfa  in  maritimis  nafcens.  Huius  ramo^ 
.X.  au  t.xii.cacumina  trita  ex  uino  pota  CKliacisidyfentericisifanguinem  exaeantibus 
menfiumque  abundantiis  auxiliantur.  Eft  et  ttagologon:  quem  alii  coraen  uoant. 
Caulem  habet  paruum: follis  cron;radiceloga:duTaifuper  caulem  calice latoinigro. 
Nafeitut  in  afpis  fme  ufu.  Et  de  herbis  qdem  memora  digna  hadenus  accepimus: 
aut  competimus.  In  fine  earum  admonete  no  ab  re  iudicamusialiis  alias  uinu  zates 
effe.  Ldgiffimo  tempore  durat  elateriumiut  diximus.  Chamekon  mget.xl.annis. 


a„t.unum  no- ultra  ducderf.  P-^^cedanu  & anOolochta  ac  uit.s  fflufis  ano  f ut,« 

fuccum  mafa.  Refolutt  aut  omnm  u.s  confuctudfe.  Et  def.nunt  ndelTc 

c;quxquond.eiufufuetei*queqno«re.Omnesu„ohetb*uehLe^ 

uinbufqj  funt  in  fngidis  locis  Qc  m aqlonis.  Item  fica^  Snr  /v  - j a ” ” - 
mediocres.  Sicut  accepimus  de  tmeis  lobricifqf  lelTciPTOM  arabiE  f ^ 
lis.  Ediuerfo  gcaeci*  phtygix  ompl7nd"nlflM'n1f?d™Sr^^^^ 
boetixc]!  thebanis  inafcut:cum  abEt  atheniefibus.  Qu*  co-tmoTario?  f j 

.pfotunt  an.malta  naturas.  Ingcntrarq..^ 

rurfus.  En.mueto  rerum  omtuunt  paris  nullum  an.mal  ad  hortantum  ut  pafo"“ 
aut al.a  fat.aretmafc.  uolmt.  ^m  artes  falutares  mfetu.t  & u.fcenbus.  QuipTrf 

furd,seua.n  rebus  mferuent.  Tum  uero  ‘Ha  animx  auxrlra  prxftannffim^a 

aha  elTe  uoluit  contemplatione  ante  cun<fla  mirabili. 

NA-^LIS  HISTORIAE  LIBER  VI. 
CESIMVSOCTAVVS.  PROOEMIVM. 


DE  Medianis  ex  animalibus.  Cao.i. 

ICTAE  ERANT  OMNIVM  RERVM 
naturx  inter  cxld  ac  terram  nafcenriu,reftaba-tq; 
qux  ex  ipfa  tellure  fodmturifi  no'  hetbai^  ac  frii. 
ticum.  traiUata  remedia  auferrent  tranuetfos : ex 
ipfis  animalibus  qux  fanant  reperta  maiore  me. 
|dta'a.  Qui  ergo  diximus  herbas  et  flo^  imagfes: 
ac  pleraqj  inuentu  rara  ac  diffialiauidem  tacebr 
mus : qd  in  ipfo  hofe  qifit  homini.''  exteraq,  gna 
remedioru  frer  nos  uiuenria,''cum  ptxfernm  nifi 
carenti  dolonbus  motbifqi  i uita  ipfa  pcena  fiar. 
Minime  uero.  Qui  omne  ifumemus  operadicec 
..uo  faftidii  piculii  urgeatiquaMo  ita  dectetii  i mino, 

regratix  q utilitatu  uitx  refpedlu  hfe.  Quinfmo  externa  quoq,  et  barbatos  etiam  n'. 
tus  idagabimus.  Fides  tancu  audlores  appellet.quaq  et  ipfi  cdfenfu  .pprii  iudiai  ita 
eligere  laborauimus.potiufq;  curx  retumiq  copix  mftitimus.  Illud  amonuilTe  perq. 
necelTanu  eflididlas  ia  a nobis  naturas  ammaliuiet  qux  cuiufcp  effet  inuenta.  Neqj 
eiif  minus  profuere  medicinas  repiendoiq  qifunt  ptxbedo.  Nuc  qux  in  ipfis  auxi> 
lief  idicatiineq;  illic  in  totu  omifTa.  Itaqj  hxc  effe  quxda  alianllis  tame  conexa.  In. 
dpiemus  aii t ab  homineiipfii  fibi  exqretesiimenfa  ftati  difficultate  obuia.  S3'?uine 
tiiq;  gladiato^  bibutiut  bibetibus  populis  .pcul  fit  comitiales  motbi . Quod  fpeiUa. 
te  faaentes  eade  hatena  fetas  quoqj  hortot  eft.  At  hetcule  illi  ex  homine  ipfo  forbeti 
e.ncaciffimum  putant calidumifpirateqjiS;  unaipfaanima  exofculo  uulneru.ctim 
plagis  hoc.  Omniu  fera^  qdem  animo  feriore  fas  fit  dpciffeihumano.  Alii  medullas 
cruru  quxtuntiet  cerebrum  infatium.  Nec  pauci  apudgixcos  fingulotum  uifcerii 
ficbrorumqi  etia  fapores  dixere.  Omnia  pfecuti  ufq;  ad  refegmina  unguium.  Quafi 
ucrofanitas  uiden  poffit  fera  ex  hoie  fieri.  Quin  morbo  dignu  nd  ipfamedicixgfa. 
t^egia  hercle  ftuffratioe  fi  nd  .pfit.  Afpici  humana  exta  nefas  habetutiquatomagis 
|pidi.''Quis  ifta luenit  oftetaf  Tecu.n.tes  eriteuetfor  luris  humaniimdftrotuqjatti' 
“■q  primus  ea  cddidifti.  Feaffi  credo  ne  uita  tui obliuifceret".  Quis  fuenit  fingula 


mebra  humana  Qua  coit<!tu<a  mdu<aus !'  QB*' 1?°'^«  ocigine’ 

habuiffe;-  Quis  uenefida  fnocetiota  effeatiq  temediar'  Efto  barbati  extetmque  r,tus 
iuenerint.  Ecia  ne  grxd  fuas  fecere  has  artes  r Democrtti  extant  comentatioes  ad  alu 
noxii  hominis  & ex  capite  offa  plus  ^deffeiad  aha  araia  St  hofpitis.  Ia  ueto  ui  inter/ 
empti  deteeingiuas  i dolore  fcarifican  Apollonius  cfficaciffimum  fcripfit.  Miletus 
oculorum  ruffufio'cs  felle  hominis  fanari.  Artemon  caluana  iterfeiffingneqj  crema/ 
ti  propmauit  aqua  e f6te  nodtu  comitialibus  morbis.  Ex  eadem  fufpendio  interepti 
catapona  fecit  contra  canis  rabidi  motfus  Anthcus.  Atqi  etiam  quadrupedes  homies 
fanauereicotra  inflatioes  boum  pforatis  cornibus  infetctes  offa  humana.  Vbi  homo 
occifus  effet  aut  crematus  filigmem  qua  pnodlaffetifuuni  morbis  dando.  Procul  a 
nobis  nfifq!  Ifis  abfint  ifta.  Nos  auxilia  dicemus  no  piacula.  Sicubi  lacertis  puetpa/  liU, 
tu  uCus  mederi  poterit.ficubi  faliua  taiffufue  corporis  exteraqj  fimilia.  Vitam  quid^ 
nd  adeo  extddenda  cefemusiut  quoquomd  pteahenda  fit.  Quifqs  eft  talis  xquemo/ 
nere  etia-caobfcenusuixcrisiautnefadus.  Quapropter  hocpnmu  qfq,  m remediis 
ammi  fui  habeatiex  omnibus  bonis  qua:  homini  tribuit  natura:  nullum  melius  effe 
tepeftiua  morte.  In  eaqj  id  optimu;  j illa  fibi  quifq;  prxftare  potent. 

An  fit  lu  medendo  aliqua  uisuerbotumSC  fanari  St  depelli.  (^P-U/ _ 

EX  homme  remedio^  pnmu  maxix  quxftiois  et  femp  icertx  eltiualeat  nealiqd 
uctba  dc  incantamenta  carminu.  C^od  fi  ueij;  eftihominis  acceptu  fien  opot/ 
tere  cdueniet.  Sed  uititi  fapidtiffimi  cuiufqj  tefpuit  fides.  In  uniuerfum  ueto  dibus 
horis  hominis  aedit  uitamec  fentit.  Quippe  uiiftimas  csdi  fine  precatio'e  non  uidct 
tcferte:necdeos  rite  cdfuli.  Ptaitereaalia  funt  uecbaimpetrannssalia  dfpulfonsialia 
cdmdtatidis.  Vidimufqj  certis  ptecatidibus  obfectaffe  fumos  magifttatus.  Et  ne  qd 
ueibo^i  ptxtereatiaut  ptzpofte^i  dicatide  fctipto  ptanre  alique.  Rurfufqj  aliu  cudo/ 
dem  dare  q attendatialiu  ueto  ptxponi  q faueti  linguis  iubeat.  Tibicinem  canetei 
ne  qd  aliud  exaudiat'.  Vttaqj  memona  infigni  quoods  ipfx  ditx  obfttepetes  nocue- 
tinnquotienfue  precatio  ertauetit.  Sic  tepete  exns  adimi  capita  uel  cordaiaut  geiari 
uidlima  fta-tc  acciderit.  Dutatq;  immenfo  exfplo  Deao^t  pfts  fihi9  quo  fedeuouete 
carmd.  Extat  Tucix  ueffahs  inceftx  precatioiq  ufa  aquam  tulit  m ctibto:anno  utbis 
tomx.dc.nono.  Boario  ueto  m foto  grxeff  grxcaqi  defoffos  aut  alia^i  gdtiuicu  qbus 
til  tes  effetietia  nfaxtas  uidit.Cuius  facn  precatione  qua  folet  prxire  quindcceraui5< 
collegii  magifter:fiqs  legat: proferto  uim  carmmii  fateat".  Ea  omnia  approbantibus 
odhngdns.xxx.a'no9i  euetibus.  Veftales  nras  hodie  credimus  nddu  egteffa  urbe  man/ 
cipia  fugitiua  retinete  in  loca  precatiois.  Quod  fi  femel  recipiat  ea  tatio:&  deos  pte/ 
ces  aliqs  exaudireaut  ullis  moueri uerbistcoficcndum fitde tota  coniertaiide.  Pntei 
qdem  uf  1 ppetuo  talia  qididete.  Difficillimumq!  ex  iis  etia  fulmina  elicimt  fuo  loco 
edocuimus.  L.Pifo  pnmo  annalium  audior  eft  Tullum  Hoftilium  regem  ex  Numx 
hbtis  eodem  quo  illum  facnficio  louem  cxlo  deuocare  conatumiquoma  parum  me 
quxdi  feciffet  fulmine  idlii.  Multi  ueto  magnati  te^j  fata  6i  oftenta  uetb«  pmutm. 
Cii.n.  in  tarpeio  fodientes  delubro  fundamenta  caput  humanum  inuemffentiraiHis 
ob  id  a fe  legaris  etrunx  celeberrimus  uates  Olenus  Calenus  prxclaru  id  fortunatuq! 
ccmensnntettogatione  in  fua  gentem  tranffetre  tentauitifcipioneprius  detecmmaQ 
teph  imagine  ,m  folo  ite  fe.  Hoc  ergo  didtis  romani  hic  teplu  louis  optimi  mMum 
futuip  eft. Chie  caput  inuenimusf  Conftantiffima  annalium  affirmatione  tranlituru 
fuiffe  fatum  in  etturiammi  ptxmonici  a filio  uatis  legati  tomani  rcfpondilpntmon 

plane  hicifedtomxinucntumcaputdicimus.  Iterum  idacddiffe  tradunt  cum  > 

gium  eiufdem  delubri  prxparatx  quadtigx  fidliles  in  fornace  cteuiffent.  Et  itetum 
fimtli  mo  retentum  augurium.  Hxc  fans  fint  exeplis  ut  appareat  oftentomm  uite 
& 1 nfa  poteftate  effeiac  .put  quxqj  accepta  fur  ita  ualere.  In  augurii  certe  di  cip  i 
conftat.neij  ditas  auesineqjuUaaufpida  pettinere ad  eos  q quaqj  rem  ingre  len 


obfemare  feea  negauerint,  Quo  munere  dmmce mdulgenti*  mamsnullum  eft- 
Qum  eua  er  legum  .pfa5rm.au.  tabui, s uerba  funt:q  ftagts  excacaffet.Et  alibrOui 
„Jum earme .ncatalTet.  Vemua  Flaccus audorea ponit qu.bus  credat, moppuS 

nombus  areomma  fohrum  a romams  facetdotibus  euocan  deum:cu.us  in  mtek  .d 

upp,dum  eiret:prom.tr.q,  .1.  eundem  aur  apl.ore  locum  apud  romanos  culrumue 
Durat  .n  ponrfjcum  d.faplma  .d  Otcrum.  Conftatque  .deo  occultatum  .n  cu.u^d 
mtela  torna  effecne  qu,  hofttum  f.m.l,  mo'  agerent.  Defigi  qu.dem  m.us  deprecari 

„n,bus  nemo  non  metuit.  Hucpt,ner:ur  0u05rea0rbuet.rqu.fq,  cabces  cocWearuq. 

junus  franguaut  eafdecochleat.bus  perforan.  Hmc  Theoctinlpud  gracos.Catuli; 
apud  nos;prox,ineq;Vitgd.,  mcatametorum  amatoria  imitario.  F.ml.natii  onera 
^Ultirump.  credunt  tal,  mo'.  Nd  paua  etii  ferperes  .pfos  tecitan.  Et  hunc  unum 
clfe  ipfis  intelletaumicottahiq)  marfotum  cantu  etia"  in  nodlurna  qete.  Etia parietes 
mcendiorum  deprecationibus  cdfcribuntur.  Neque  eft  facile  dicSmet  externa  uerba 
arq.  feff.cab.l.a  derogant  fide.  Val.d.us  et,a  lat.na  mop.nata.  et  qure  nd.cula  uideri 
cogit  animus  femp  aliqd  imenfu  expeiftas  ac  dignum  deo  mQuendorimo  uero  quod 
nummi  iperet.  Dixit  Homerus  ^fluuiu  fa-gmnis  uulnerato  fcemine  Vlyxe  ihibuiffe 
carmine.  Theophraftus  ifchiadicos  fanari.  Cato  jpdidit  luxatis  mfbtis  catme'  auxilfi 
an.  M.  Varro  podagns.  Cefatd  didfatord  poftunii  adpiK  uehiculi  cafd  ferut  femp 
ut  primum  confed.iletCid  quod  plerofqj  nunc  facete  fc.mus)catm.ne  ter  repetito  cl 
cuntate  itine^r  aucupan  folim.  Licet  hac  m parte  ffgulojr  quoq,  coTae't.a  coarguere. 
Cur.n.  primu a'ni incipientis  diblacis  precatio'ibus inuice  fauftum  ominamur  f Cur 
publicis  luftris  ena  nomina  uidlimas  ducetm  ,pfpece  legimus Cur  6c  fafcinatimbus 
adorande  peculiari  occurrimus  .■'Alii  graca  Nemefi  fuoca'tes:aiius  ob  id  roma;  fimur 
lacrum  i Capitolio  eftiquis  latinum  nomen  nd  fit.  Cur  ad  mentionem  defunflorum 
teflamut  memona' C05;  a nobis  nd  follicitari.''  Cur  ipares numeros  ad  omnia  uehem^ 
tiores  credimus.ridqj  i febribus  dieji  obfetuatide  intelligit'.  Cur  ad  pnmitias  pomoid 
hicueteta  effe  didmusialianoua  optamus.''  Cur  fternutamentis  falutamusf  Quod 
etia'  Tybetiii  Carfarem  trifti(Timu(ut  conftat)homtnu  in  uehiculo  exegiffe  trad^  Et 
aliqnoiequoqicdfalutareteligiofius  putat.  Qum  ficabfentes  tinnitu  auriu  praifenr 
ttre  fermones  de  fe  receptu  eft.  Attalus  affirmat  fcorpione  uifo  fiqs  dicat  duoicohir 
beri  nec  uibtare  idfus.  Et  quoniafcorpio  admonuit :in  africa  nemo  deffinat  aliquidi 
nifi  pr-xfatus  aftica.  In  citeris  uero  gennbus  deos  ate  obteftafmt  uelint.  Na  fi  mens 
alTitmullii  ponere  traflaridum  uidebimur:quonia  multas  etia  pollere  religiones  mae 
mfefiu  eft . Alius  faliua  pofV  aure  digito  relataifollidtudine  animi  spiciat.  Pollices 
cu  faueamus  premere  ena  jmerbio  lubemut.  In  adorado  dextra  ad  ofculu  referimus: 
totumq,  corpus  arcuagimus.  Quod  in  leuum  feaffegallii  religiofius  credunt.  FuL 
getras  adorare  confenfus  gennu  eft.  Incendio  inter  epulas  nominato  aqua  fub  mefa 
pfiidi.  Abominamur  recedete  aliquo  ab  epulisifimul  uetri  folii.  Aut  bibe'te  cduiua 
menfa  uel  repofitoriu  tolli  in  aufpicanftimum  ludicat"'.  Seruii  Sulpitii  priapis  uiri 
commetatio  eft:quaobrem  menfa  linquenda  non  fit.  Nondum.n.plutes  q conuiui 
numerabant'.  Nam  fternutamento  reuocati  ferculum  menfaueifi  non  poftea  guftet' 
aliqd, iter  dita  habet'  Omnino  aut  effe  hiciftitueredlitq  omnibus  negociis  horifqj 
interelfe  credebant  deos.  Et  ideo  placatos  etiam  uitiis  nfis  reliqueru  t.  Qui  & repete 
ronticefcetecduiuiuadnotatum  eftind  nifiinpari  prafentium  numero. q in  te  fame 
labor  eftiad  queeunq;  eo^i  ptinens.  Cibus  etiam  e manu  qilapfus  reddebat'  Atq;  per 
nienfas  uetabat' mundiciaru  caufa  deflare.  Et  funt  cddita  auguria  qd  loquenri  cogd 
taliue  idaccideritimterexecratitrima.  Si  pdtifid  accidat  ditis  caufa  epulantiii  mefa 
nriq,  id  reponi  adoleriqj  ad  larem  piatio  eft.  Medicamenta  priufq  adhibeant  i mefa 
forte depofita  negant  ,pdeire.  Vnguesrefecari nundinis tomanis  tacenti atep  adigito 
nrdiccmultorum  pecunii  religiofum  eft.  Capillii  uero  cdttecftari  contra  defluuia  ac 


dolores  capitis.xvii.lunjiatqs.xxix.  Pagana  lege  in  plerifq!  italia:  pradiis  cauctunne 
mulieres  p itinera  ambulantes  torqueat  fufos:aut  omnino  dctetSos  ferant:quoniatn 
aduerfetut  id  omnium  fpei:pracipue  frugum.  M.Seruilius  Nouianus  priceps  cim.. 
tatis  nd  pridem  in  metu  lippitudinis  ptiufq  eam  ipfam  nominaretialiufue  ei  ptadi/ 
ceretiduabus  Ifis  gtaicis.p.&.a  .chartam  ifctiptam  citculigata  Imo  fubneflebat  collo, 
Mutianus  ter  conful  eadem  obfetuatione  umentem  mufcam  m linteolo  alboihis  re/ 
mediis  carere  ipfos  lippitudie  prtedicates.  Carmina  quxdam  extant  cdtta  grandines. 
Cotraqi  morboiji  gna.  Cotta  abufta,  Quadaetiainptus.  Sed  r,pdedo  obftac  ingens 
uerecundia  in  tata  animo^  uatietate.  Quappter  de  his  ut  libitu  cuiqj  fuerit  opincf", 
Remedia  ex  homine  contra  magos.  Cap.iii. 

Omtnu  mdfttificas  naturas  &c  ueneficos  afpedlus  plenius  diximus  in  portentis 
/ getiu:8d  multas  afaliu  qiprietatesiqua repeti  fupuacuu  e.  Quotuda hominii 
tota  corpora  .pfuntiut  ex  iis  familiis  qui  funt  terrori  fcrpetibusitadlu  ipfo  leuatp/ 
cuflbs  fudluue  modico.  Quo^i  e gne  funt  pfylli  marfiqjKit  q obldgenes  uocaf  iffula 
cypro.  Ex  q familia  legatus  Hexago  noie  a cdfulibus  romi  i doliu  ferpetiu  coiedus 
expimenti  caufa  circiimulcentibus  liguis  mitaculu  ptibuit.  Signu  eius  familis  eft 
fi  mo  adhuc  durat  uetnis  teporibus  odoris  uirus.  Atqi  eoi)i  fudor  quoqj  medebatmo 
mo  faliua.  Ni  in  infula  nili  tentyrii  nafcetes  tanto  funt  crocodilis  terroriiut  uocem 
quoqj  eo^  fugiat.  Ho^i  omniu  geneji  i fua  repugnantia  intetuetu  quoq;  meden  cd/ 
. ftat.  Sicut  aggrauariuulnera  introitu  eoyiqunq  fuerit  ferpetiu  canifue  dente lafi, 
Iide  gallina^i  incubitus. pccorii  foetus  abortu  uitiat.  Tantum  remanet  uirus  excepto 
femel  malo : ut  ueneficio  fiat  uenena.  Paffi  remedio  eft  ablui  prius  manus  eotumi 
aqqj  illa  eos  qbus  medearis  mfpgi.  Rutfus  a fcorpide  aliqnpcuffinuqpofleaaaa/ 
bronibusiuefpisiapibufue  feriunt.  Minus  miret  hociq  fciatiucftem  a tineis  ndatti. 
giiqua:  fuerit  in  funere.  Serpentes  a-gre  priterq  leua  manu  extrahi. 

DE  Quibufdam  fottilegiis  & faliua  hominis.  Cap.iiii. 

PYthagora:  iuetis  nd  temere  fallereiipofitiuoy.nommum  ipare  uocaliu  numeji 
clauditatesioculotumue  orbitate  ac  fimiles  cafusidextris  affignare  ptibus  pate 
leuis.  Ferunt  difficil  s ptus  Rati  foluiicum  qs  tcdlum  in  quo  fit  grauidaitrifmifent 
lapide  uel  miffili  ex  iis  qui  tria  aialia  fingulis  idlibus  intetfeceritihomineiap^iiutfa. 
Probabilius  id  facit  hafta  uelitaris  euulla  a corpore  hoisifi  terta  nd  attigerit.Eofdein 
.n.illata  effedlus  het.  Sic  5£  fagittas  corpore  edudtas  fi  terra  non  attigerint  fubieflas 
cubantibus  amatorium  effe  Orpheus  & Archelaus  fcribunt.  Quin  & comitiale'  mot' 
bum  fanati  cibo  e carne  feri  occifi  code  ferro  quo  homo  interfectus  fit.  Quorunda 
ptes  medici  funt  ficun  diximus  de  Pyrrhi  tegis  pollice.  Et  elide  folebat  oftendi  Pelo/ 
pis  haftaiqua  eburneam  affirmabant.  Neuos  in  facie  tddete  religiofum  habet  etiam 
nunc  multi.  Omnium  ucro  m pnmis  leiunam  faliuam  cdtra  ferpentes  prifidio  eife 
docuimus.  Sed  alios  efficaces  eiusufus  tecognofeat  uita.  Ita  defpuimus  comitia' 
les  motbosihoceft  cdtagia  regerimus.. Similimd  8i  fafeinatides  repeutimus  finiflra 
dextriqj  clauditatis  occurfu.  Venia  quoqj  a deis  fpei  alicuius  audacions  petimus  in 
finum  fpuendo.  Etiam  eade  rde  terna  delpuete  deprecatione  in  omni  medicina  mos 
eftiatqi  effedlus  adiuuate.  Incipientes  furunculos  ter  prifignare  ieiuna  faliua.  Nuc 
mirum  dicemusifed  expimento  facile.  Siqs  poenitear  idlus  eminus  cdminufue  illa' 
ti:&;  ftatimexpuat  mediam  in  manum  quapcuffitdeuafillico  pcuffis  a poena . Hoc 
fipe  delumbata  qdrupede  apptobatiftatf  a tali  temedio  corredto  animalis  ingreffu. 
Quidam  ueto  aggrauanc  idlus  ate  conatum  fimili  md  faliua  in  manu  ingefla.  Cte' 
damus  ergo  & lichenas  leptafqj  ieiuno  illitu  affiduo  arceti.  Ite  lippitudines  matutia 
uelutquotidie  inundtide.  Carcinomata  malo  tetrifubadlo.  Cetuicisdolotemfalma 
ieiuni  dextra  manu  ad  dextrum  poplitem  relata  leua  ad  finiftrum.  Si  quod  anima 
autem  inttauetit:&  infpuatut  exite.  Inter  a.iiuleta  eft  editi  quenque  urini  expuere 


fimiliter  in  calciamentu  dextri  pedis  anteq  induat".  Item  cum  as  I - 
r,,,  m f,».m..pu4..  A.,  f,  ap,o,pjJEb„  jj,„  Jg„., 

nte  fien  Exttana  m^ruentu:aut  f.  dormiens  expeflet^fans  a nutnc^ 

n.catmfex.  Morfus hois  mter afptmos  quoq,  numerat'.  Medet'forL  ex  aunbt 

Acne  qs  miret  etia  fcorpionu  iflibus  ferpentmqjftati  fpofu*.  Melius  e pcuffi  auri^ 
bus  ,pfunt.  Ita  ec  rediuiua  fanari.  Serpenttu  uero  iiOu  cdtuf,  dentis  humLi  farina 
apillus  puero  q primu  decifus  e podagr*  fpetus  diat'  leuare  circuligatus.  Et  i mri 
ipubiu  ipofitus.  Vtro9,quoq,  capillus  canis  morf.bus  medet  exaceto  Etcap.tu  uu" 
noribus  ex  oleo  aut  uino.  Si  credimus  a reuulfo  ctua  qrtanis.  Cdbuftus  leqf  capillus 

caranomat^Pue„qpr.musceaderitdens=utterra-nonattmg.,tinclufusma 

«tailidue  1 brachio  habitus  mul.ebrm  locorQ  dolores qihibet.  Pollex  m pedepneliaa! 
tus  pxio  digito  tumores  inguinu  fedar.  In  manu  dextra  duo  medii  lino  leuiter  coli,/ 
gatidiMlatioes  atqjlippitudfes  arcent.  Quin  et  eieiftus  capillus  calculofo  alligatus 
q fupra  pubem  leuare  caiteros  draturiac  locinetis  etiam  dolores.  Accelentare  partus 
facere.  Addidit  Granius  efficac, ore  ad  hoc  eile  ferto  exe-ptm  Partus  accelerat  u.cinos 
exquo  quaiqjcocepitifi  cmau  fuo  foluto  femina  cinxetit.dein  folueritiadiecaa  pre/ 
catioe  fe  u.xiiTe  eude  & fo  uturu.atqj  abierit.  Sangume  ipfius  hominis  ex  qciiq,  pte 
emilTo  efficaclTie  agina  ill.ni  tradunt  Orpheus  8c  Archelaus . Itf  ora cominii  nTorbo 
lapfo^i.exurgere.n.  otinus.  Quida  fi  pollices  pedum  pungatiexqj  ris  guttt  referant' 
1 facte.  Aut  I.  uirgo  dextro  pollice  attigat.  Hacco-ieiftura  efferes  uirgiL  carnes  ede/ 
das.  blchines  athemefis  excrementoijr  emere  a'ginis  medebat  dt  tdfillisiuuifq!;&:  car/ 
cinomatis.  Hoc  medicamftumuocaba'c  botryon.  Multa  gSa  motborapnmo  coitu 
fo  uunbptimoqj  foeminai)!  mffe.  Au t fi  no'  id  cdtingatddgmq  fiuntimaxieq,  comP 
tiales.^in  a ferpete  ac  fcorpide  pculTos  coitu  leuari  qidiit.uetu  feminas  uenere  ea 
lidi.  Oculoru  uitia  fieti  negatinec  lippire  eos  q tum  pedes  lauat  aq  inde  ter  oculos 
rag.ir.  Immara  morte  raptoru  manu  ff  rumas  parotidas  gutta  tadlu  fanari  affirmac. 
Quida  uero  cuiufq;  defundti  duntaxat  fui  fexus  leua  manu  auerfa.  Et  e ligno  fulge/ 
te  iflo  reiedhs  poft  terga  maibus  demorderi  aliqd  ad  detequi  doleat  admouetiireme/ 
dio  ctTepdtjnt.  Sunt  qui  prsapiant  dentem  fuffin  dente  hois  fui  fexus.  Et  ei  q ca- 
ninus uocet  mfepulto  exe'ptum  adalligari.  Terra'  excaluaria  pfiloth^i  elTe  palpebrali 
tradunt.  Herba  uero  fiq  genita  fit  cdmaducata  detes  cadere.  Vlcera  nd  ferpe  ex  offe 
nominis  arcunferipta.  Alit  e tribus  puteis  pan  menfura  aquas  mifcent:&  prolibanc 
nouo  fideli.  Rcliquu  dat  in  tetcunis  acceffu  februi  bibedutn.  Ite  in  quartanis  frag^ 
mentum  claui  a cruce  inuolutu  lana  collo  fubnedunc.  Auc  fpartu  e aucediberatoqj 
codunt  cauema  qua  fol  nd  attingat.  Magorum  hsc  commenta  funt.  Vt  cotem  qua 
Ktramcnca  fape  exacuta  fmtifubiedam  ignari  ccruicalibus  de  ucnefido  deftdentes 
fuocare.  Indicium  uc  ipfe  dicatrqd  fibi  datum  fic  & ubi  6C  quo  teporciaudore  came 
nominare.  Fulmine  utiqj  pcufTo  circiiatftum  m uulnus  hominem  loq  protinus 
coftat.  Inguinibus  mcdent''aliq  licium  tels  detratllum  alligantes  nouenis  lepcenifue 
nodis  ad  fmgulos  nominantes  uiduam  aliquaiatqj  ita  inguina  adalligantes  Iiao.  Ec 
c iuumialiudue  quod  quis  calcauencralligatumipfos  iubetgereremefic  dolon  uul-' 
nus.  Verrucas  auellunt  a uicefima  luna  m liminbus  fupmiipfa  intuetes  ultra  caput 
jnanibus  porrcdhs:&  quicquid  coprehendere  eo  fricantes.  Clauum  corporis  cu  cadat 
ella  fiquis  diftnngat;  ucl  cito  fanan  aiunt.  Cardinibus  hoftiorum  aceto  affufis  lucii 


ft5ti  illitum  capitis  dolorem  fedare.  Ite  laqueu  fufpendiofi  atcunditum  teporibus. 
Siquideptfcehifetit  faucibusidemiffis  in  aquam  fngidam  pedibus  cadere.  Siueto 
ex  aliis  offibusiimpofitis  capiti  ex  eodem  uafc  olTiculis.  Si  panis  hsreatiex  eodem  in 
utra'q!  aure  addito  pane.  Quin  & fotdes  bois  in  magnis  fecere  remediis  quiduofoji 
gymnafia  grscotumiquippe  ea  ftrigmenta  molliunticalfaciunti  complent  fudore « 
oleo  medicinam  facientibus.  Vuluis  inflamatis  cdtraiftifq)  admouent".  Sic  & menfes 
cient.  Sedis  inflammationes  & condylomata  leniunt.  Itemnetuotu  dolotcsduxata: 
articulosi  nodos.  Efficaaora  ad  eadem  ftrigmenta  a balneis.ac  ideo  mifcent  fuppu^ 
tatotiis  medicamentis.  Nam  illa  quas  funt  e ceromate  praixto  cenoiarticulos  tantum 
molliunticalefaauntidifcutmt  efficaciusifed  ad  caitera  minus  ualent.  Excedit  fidem 
impudens  cura.-qua  fordes  uinliutis  contra  fcorpionum  idlus  fingulatibus  remediis 
celeberrimiaudloresclamat.  Rutfusin  feminis  quas  infantium  aluo  editas  in  utero 
ipfo  cotta  ftetilitate  fubdi  cefet.meconiu  uocat.  Immo  etia  ipfos  gymnafiosi  tafere 
pietes.  Et  illx  quoqj  fotdes  excalfaflona'  uf  hfe  diciit.  Panos  difcutiut.  Vlceribus  fe 
nu  pucrosiq;  fit  defqmmatis  abuftifue  illinut . Eo  minus  omitti  cduenit  ab  aio  bois 
pendentes  medicinas.  Ex  fub  abftmere  a cibo  nimioiaut  potu.alias  uino  titum  aut 
carne. alias  balneis  cu  qd  0091  poftulet  ualitudoiin  praifentiffis  remediis  het . His  ter 
mediis  adnumerafexeratatioiinteno  uocisnigue  fricari  cu  rde.  uehemens.n.fiicario 
fpiftat  lenit  mollic.  Multa  adimit  corpus.  Auget  modica.  In  primis  ueropdcftaW 
latioigeftatioific  ea  plunbus  mdis.  Eqtatio  ftomacho  fid  coxis  utiliflia.  Phthifi  mnu 
gatio.  Logis  morbis  I0C091  mutatio.  Ite  fono  meden  fibi  aut  ledlulo  aut  rara  uorair 
tide.  Supini  cubitus  oculis  cdducutfat qmi  tuflibus.  In  latera  aduerfu  diftillacio'es. 
Atiftoteles  Si  Fabianus  plurimu  fonian  circa  ucmu  fid  autunu  tradut.magifqj  fupio 
cubitu  latpno  nihil.  Theophraftus  celenus  edeoq  dextri  latetis  icubituidifficilius  in 
fupis.  Solu  quoqj  remedioiji  mavimii  ab  ipfo  fibi  praftari  pdtificun  liteorii  ftngili/ 
uqj  uchemetia.  Perfudere  caput  aq  calida  ate  balneari  uaporatione  fii  poftea  frigida: 
falubenimu  intelligif'.  Ite  prsfumcre  cibosifid  1 terponere  ftigida  eiufdeqj  potu  fonos 
aricedereifid  fi  libeat  intetrupe.  Notadu  nullu  aliud  aial  calidos  poms  feqndeoq:  no" 
effe  natales.  Meto  a"te  fdnos  colluere  ota:.pptct  halitus.  Frigida  aq  matutinis  ipati 
numero  ad  cauendumdentiu  dolores.  Ad  lippitudines  oculo^i.  Gp.v. 

iT  Te  pofca  oculos  cotta  lippitudies.  Cetta  expimenta  fut  totius  corpis  ualitudis 
I ,n  uarietate  uidlus  iobfetuata.  Hippocrates  tradit  non  pradentiu  exta  celerius 
fenefeeee.  Veru  id  remediis  cecinitmd  epulis.  Quippe  multo  utiliflia  eft  tepatia  ia' 
bis.  L.  Lucullus  hac  de  fe  prsefeiflura  feruo  dederat.  VI  timoqj  pbto  maius  i cibis  tnu/ 
phalibus  fedenti  dicebat' uel  in  capitolio  epulati  pudeda  reiSeruo  fuo  facilius  patete 

qfei.  DE  Sternutamento  fid  uenere  fid  atteris  remediis.  Cap.vi. 

Temutamenta  pinna  gtauedine  emendat. fid  fiqs  muco  nates(ut  tradut)ofculo 

attingat  ftetnutamenta  fid  fingultu.  Ob  hoc  Varro  fuadet  palma  altera  manu 
fcalpe.  Plenqj  anulu  e finiftra  in  logiflimu  dextrae  di^tu  ttafferri.  Aut  in  aqm  fer' 
uente  manus  immergere.  Theophraftus  fenes  laboriofius  ftemuete  dicit.  Venerem 
danauit  Democritus  ut  in  q homo  alius  exilitet  ex  hoie.  Eft  hercule  ratitas  eius  uti' 
lior.  Athleta  tri  torpentes  reftituunf'.  Venere  uox  reuocat'  cum  ea  cadida  declinat  m 

fufea.  Medet  fid  liiboji  dolori.  Oculoji  hebetandi.  Metecaptis  ac  melacholicis.  A ' 

fidere  grauidis  uel  cu  remedium  alicui  adhibeat'  digitis  pedlinati  inter  fefe  amp  exis 
ueneficiu  eft.  Idqj  coptu  traduc  Alcmena  Hercule  pariente.  Peius  fi  circa  unii  a oue 
genua.  Itepoplites  alternis  genibus  iponi.  Ideo  hacincdfiliisducumpotcftatumue 
fieri  uetuete  maiores  uelut  dne  adtu  ipedientia.  Vetuere  uero  fid  faens  uotife  i“‘ 
md  incetefle.  Capita  aut  apici  afpciflu  magfatuum  nd  ueneratidis  caufa  lutlcre.  e 
ut  Varro  audior  eft  ualitudisiquo  firmiora  cdfuetudie  ea  fieret.  Cum  qd  oculo  inci^ 
detinaltetucdprirai  pdeft.  Cum  aq  dextrae  auticuLiifiniftto  pede  exultate  capue 


d«t9:  hum.5.deu«o.  Inuicc' e d.Wa  jure.  Situ(r.scondtet:fal.uimfrot.  abat.„ 

cohib&la  urin*  jafluma.  In  ftomach.  folutidep^K  preLrc-aut'ma*'T”7'^'"'^'^ 

a5m  d.rnKt«e.  Ia  & ferm6.  pa  mulasdcca^ 

l.mu  ac«p.m_us  fdetiu  f.b,  .parauiffc  a co-uulf.o-c  redduo  fa-gu,ne.  Na  ^ 

de«f|  ac  ucet^=aqd  mgruatcotra^  ,dbus  fpantum  coh.befe  f.ngulans  prafidd  eft 
Qa.od  muetu  a.al.s  docu.mus  Claud  fcrred  defigere  m quo  loco  prrLum  put 
defimu  corrues  naorbo  corrr.tuU  abfolutond  erus  nral.  d,crr^C5tra  reL  audZJ 
ueficxq,  cruaatus  m balnea?,  folus  ^nos  unna  reddere  mmgatonri  het'.  Ac  uulnera 
nodoHercuIupr^hgare.-mr^qua-tu ocor med.cfa e.  Arq, ena  quotrdran,  ciflus  rafi 
mo  u.  qnda  hreunled.cur  Qu.ppecd  Herculaned  qrdrdenc.  Nume?,quo»  qrer' 
nanu  Demetnus  cod.to  uolum.-e.d;  qre  qrern.  cyath.  fexraruue  nd  elTec  potaA  CoV 
tra  l, ppu_ud.es  retro  aures  fncare  qrde(t:6£  lachq^nrofis  ocuhs  fro-td.  Augurm  ex  hofe 
.pfo  no_e  n>ned_,  morte  r agntudfe:qd.u  oculo?,  pupdl^e  rmagrne  reddat  Magna  & 
unna  no  ro  foluded  ena  rel.gro  apud  aurtores  luenif  d.gella  r gna.  Spadoni  cuoq, 
ad  focuduans  bnficra.  Ve?,  ex  .Is  qua:  referre  fas  fu:fpub.i  puero?,  co-tra  fal.uas  af' 
pidu  qs  ptyadas  uocatrquon.a  uenena  i oculos  ho-inu  expuat.  Co'tra  oculo?,  albugi/ 
nes:obfcurrt3tes:acatrice:argema:palpebras:at  cu  erui  farina  co-tra  aduftides.  Cdtra 
aurm  p.tu.tas  uerm.culofq,  f,  decoqfad  d.m.d.as  ptes  ci  porro  capitato  nouo  fidt./ 
li.  Vaporatio  quoq;  ea  mefes  foeina?,  nt.  Salpa  fouet  illa  ci  oculos  ifirmitatis  caufa 
illinit  fo  e ulla  cu  ou.  albugfe  efficacius  ftrutocameli  binis  horis.  Hac  & atramenti 
hcura  abluut.  Vmlis  podagris  medet  argumeto  fullonurciuos  idco  tetari  eo  morbo 
nega'c.  Vcten  fi  mifccat  anis  oftreo^:aduerfus  erupttdes  f corpore  ifaciu  & oia  ulcera 
manacia.  baexcrisiabuftisiredis  uitiis:rhagadiis:&  fcorpionu  idtibus  illinit''.  Obftc^ 
tricu  nobilitas  no  alio  fucco  efficacius  curari  ^nuciauit  corpo^  pruncus  nitro  addito 
ulcera  capitu  pmngies  nomas  praiapue  geniraliu.  Sua  cuiqj  aut  quod  fas  fic  dixiffc 
maxie^de.  Cdfefti  pfufo  cais  moriuechino^qj  fpinis  fha:rcnbus  &ifp6gia  lanifue 
impofita  auc  aduerfus  canis  rabidi  morfus  emere  ex  ea  fubai^lo.  Co'tra9  ferpentmm 
itfius.  Na'  co"tra  fcolopedras  mi^i  ^dif  ucrtice  tadlo  unnx  fux  gutta  Iibcran^cinus 
Ufos.  Auguria  uaiitudis  ex  ea  tradunt"  Si  mane  ca'dida  dem  ruffa  fit.illo  mo'  co'co^ 
quere:hoc  cdcoxiffe  fignificat".  Mala  figna  rubrde.  Pcfffa  nigra.  Mala  bullatis  & craf/ 
In  q quod  fubfidic  fi  albu  cffigmficac  circa  articulos  auc  uifcera  dolore  iminerc. 
bide  uindis  morbii  uifcc^ipallida  bilisirub^  fa'gufs.  Mala  & i q ueluci  furfures  atejj 
nubeculx  apparet.  Diluta  quoqj  alba  uitiofaen:.  Mortifera  uero  craffagraui  odore. 

1 1 pueris  tenuis  ac  diluta.  Magi  uctac  eius  caufa  cotra  fole  lunaqi  nudariraut  ubra 
ci^ufqj  ab  ipfa  rcfpgi,  Hefiodus  luxta  obftantia  reddi  fuadetmc  deii  alique  nudatio 
offedat.  Oftancs  cotra  mala  mcdicamcta  oia  promific  auxilian  matutinis  horis  fua 
flf^infliilatam  pedem.  DE  Remediis  mulicbnbus.  Cap.vii, 

^ j Vxcxmulie^icorporibus  tradutliadportetoisimiracula  accedutiutrileamusdi'' 
v_.Cdii^mebrati  1 rcelera:abortus:mcfiu  piacula. quxqj  alia  nd  obftetnees  mdruc^ 
«ni  ipfx  meretrices  jDdiderc.  Capilli  mulieris  ricremet;odorefcrpetes  fugari.  Eode 
odore  uuluas  morbo  flragulatus  refpirare.  Cinere  eo  qde  fi  i terta  fu  t aemaci:  ucl  cii 
puma  argenti  fcabridas  oculo^i  ac  prurigines  emendari.  Irem  uerrucasfii  ifantium 
idccra  cu  meile.  Capitis  quoqj  uulnera  & omniu  ulceru  finus  fimul  addito  meile  SC 
inure.  Panos  podagras cii adipe fuillo,  Sac^ignefaguinefiftiillicoi&iformicatides 
corporum.  De  ladtis  ufu  conuenic  effe  dulciffimum  mollilTimuqj.qre  dc  i Idga  febre 


cxIiaciTq!  utili{rimu:maxre  eius  qua:  iS  ifate  temouent.  Et  i malada  ftomachiii  febrim 
bus:rofi6ibufq!  efficadfrimii  expiiic.  Ik  mamatum  colle<fti6ibus  ei  churc.oculo  ab 
irtu  ciuore  fuffufo  & i adore  aut  epiphoris  fi  imulgeaf:  plurimu  qiaeft.magifq,  cu 
meile  3C  narcilTi  fuccoiaut  thuris  polline.  Sepqi  in  omni  ufu  efficacius  effe  eius  qu* 
mare  enixa  fitimultoqj  efficaciffimum  eius  qu*  geinos  pepit  mares.  Et  ft  uino  ipfj 
cibifqj  acrioribus  abftmeat.  Mixto  praeterea  ouorum  cadido  liquote.madidaqj  lana 
frdtibus  fpofitum  fluauJes  oculo^r  fufpedit.  Na  fi' rana  faliua  fua  oculum  afpferit, 
pracipuueremediu.  Et  cdtta  morfum  eiufde  bibit  ftillatqj.  Quifimulmfisfiliaqj 
lac'tc  iucltus  fitrlibcrari  oculo^  metu  i tota  uita  affirmat.  Aunu  quoqi  uitiis  medet; 
modice  admixto  oleo.  Aut  fi  ab  iiftu  doletiafeno adipe  tepefaflu.  Si  odotgrauiorfu 
(ut  plt^rqi  fic)ldgis  uitiis  diluto  meile  lana  fcludit.  Et  cocra  morbu  tegiil  foculis  re^ 
had  flhllat  cu  elaterio.  Peculiaritet  ualet  potu  cdtra  uenena  qux  data  funt cii  tnatio 
lepote  bupteftiqj  ut  Atiftoteles  tradit  dorycnidio.  Et  cdtta  ifania"  qua:  faaa  fit  byo/ 
fc/ami  potu.  Podagris  quoqj  iubec  illini  cu  cicuta.  Alii  cu  hyfopo  Si  adipe  afcrfoiqlf 
etia uulua^  doloribus ipomt.  Aluum etia  fiftitpotuut Rabirius fctibit. Et menfes 
ciet.  Eius  ueto  quzfcemina  enixa  fit  ad  uitia  tacu  m facie  fanada  ptxualet.  Pulmo/ 
nd  quoqi  inedmoda  kae  mulieris  fanaV ; cui  admifceat  fpubis  pueri  uria  & mei  attri 
cu.  Oiaffguloijicocleandmefura.  Marmora  quoqi  autideiiniueio.  Eiusquxmate 
pepit  kae  guftato  canes  tabiofos  fien  negant.  Mulieris  quoqi  faliua  leiunx  una  po- 
tete  diiudicat  oculis  cruetatis.  Et  fi  cdtta  epiphoras  feruetes  aguli  oculo^i  fubfdc  ma/ 
dificet".  Efficacius  fi  abo  uinoqi  fe  pridie  ea  abftinuerit.  Inueio  Si  fafda  muliens  alli/ 
gato  capite  dolores  minui.  Poft  haic  nullus  i mdus.  Ia'  primd  abigi  gra‘dies  ttincfqi 
cdtra  fulgura  ipfa  f mefc  cdnudatasific  auertiuioletia  cali.  In  nauigado  qdetepefta-- 
tes  etia  fme mefttuis.  Ex ipfis  uero  mdfibus mdftrifids  alia(ud fuo  loco  idicauimus) 
dira  & infa'da  uaticma'd.  E qbus  dixiffe  nd  pudeat  fi  in  defeau  Iunx  folifue  cdgtuar 
uis  ilkiirtemediabile  fieri.  Nd  fegnius  Si  in  filete  luna  coitus  fuos  manbus  exitiales 
effe  atqi  peffiferos.  Purpura  quoqi  ab  iis  eo  tpfepollui.  Tanto  uf  effe  maiore.  Quo/ 
cdqi  aut  alio  meftmo  fi  nudatx  fegete  abiatietucas  ac  uermiculos  fcatabeofqi  aeno/ 
xia  alia  deddere.  Metrodorus  Sepfius  in  cappadocia  inuentd.pdit  ob  multitudinem 
cachandu  illas  ire  p media  arua  retedlis  fup  clunes  ueftibus.  Alibi  feruat  ut  nudis  pe  ' 
dibus  eat  capillo  cindfuqi  diffoluto.  Caucdu  uero  ne  id  oriete  fole  fadacifemente.n. 
arefeere.  Nouelk  ui tis  cius  tailf  u f ppetuu  kdit . Vt  ad  noxia  res  medicatiffia  tiiffe/ 
tat  ruta  ederas  illico  mori.  Multa  dixfus  de  hac  uiolena.  Scdprxterhxc  ccicume 
tadlis  alueariis  apes  fugere.  Linaqi  cu  coquat' nigrefcere.  Acie  f cultris  tdfo^  hebeta' 
n.  Aes  cdtadlu  gtaueuirus  odoris  accipe  6<erugine.  Magis  fi  decrefeete  luna  id  acci/ 
dat,  Eqsfi  fint  grauidx  tadlas  abortu  pati.  Quietafpedlu  dino  quispculuifasifi 
purgatio  ilk  poft  uirginitate  prima  fitiaut  f uirginea  astate  fpdtanea.  Na  bitume  in 
ludaa  nafcds  fok  hac  ui  fpdte  fupari.  Et  fila  ueftis  cdtadl*  ut  docuimusine  igneqde 
uicdt  quo  cuda.  Cmifqi  etia  ille  fiqs  afpgat  eum  kuadis  ueftibus  purpuras  mutat. 
Floribus  colore  adimit.  Ne  ipfis  qdem  fcemfs  malo  fuo  fmunibus.  Abortu  facinlli' 
tus.aut  fi  dino  prxgnas  fupgrediat.  Qux  Lais  Si  Qeophatus  iter  fe  cotrariapdidetei 
de  abortiuis  carbde  ac  radice  btafficx  uel  miticx  uel  tamarici  in  eo  fagufe  exodo.  Ite 
afinas  nd  eddpe  tot  anisiquot  grana  hordei  edtadta  ederint.  Quxqi  alia  nucupauere 
mdftnfica  aut  inter  fe  pugnatiaicu  hic  foecuditate  fieti  iifde  mdis  qbus  illa  ftenlitate 
pinuntiaretimelius  eft  non  credere.  Bythus  dyrthachmus  hebetari  afpedu  fpecu  ate 
nitore  tradit.  Iifde  aduetfa  rutfus  cdtuentibus.  Omnemij  tale  uf  refolui  ft 

pifce  habeat  fecii.  Multi  uero  ieffe  etia  remedia  tato  malo  aiut.Podagtasil  ini: 

mas:8C  parotidas:panos:factos  ignesifuruculosrepiphoras  ttadlatueajimuliejilcni 
ri.  Lais  Si  Salpe  canu  rabiofo^i  motfus  Si  tertianas  qttanafcj  febres  niefttuoin  aM 
arietis  nigri  argeto  brachiah  inclufo.  Dio  cimus  thebanus  uelfis  omnino  ita  m e 


poroacuIaacumeIpelI,aob«chiJ.ffert*.Sot.raobftem 

„aci.«t  Pk«sxgr.fubterl.m.  Multoq;  efficacius  ab  .pfa  mubere  et  Sti  & 
6C  comitiales  excitari  morbofqj  fanari*  Icethiflat 

bus  dataxat  mifttuis  fpopo-dit.  Inter  des  uero  cduc'it;ri  ad  p^ufqrffimT 

modeffiffimu  e,pm,ffis  eo^t.  Ex  hofe  f.qdd refegmfa  ugu.d  e ped.bus  ma.bufqt t^^ta 
pm.xta:.ta  ut  d.cat  tert.anx  uel  quot.d.ana:  uel  qrtante  febn  rLedm  quiet.:a4  fol“ 
ortu  altente  .anua:  affig.  rubet  ad  remedra  f ns  morb.srqnta  uaitatefr  falfd  erqntau 
noxa  f.  trafferut  naorbos  ad  rnocetrotes.  Ex  „s  omn.ri  d.grtoy  tefegmrna  ungmri  ad 
cauernas  fotmica^abuci  rubet  eiqr  qua  prrma  cceprt  trahere  correpta  fubnelr  colo- 
f « Medrcfa  ex  afalrbus  pegnnrsrde  elephato  & lederde  came. 

^hyena:«ctocodilo:&chameleoter&ffi-corathrppopotamoratlyncrbus.  Ca.vrrr 

M k r “j*  '''“o  "'P'  honote-dirSo.  Relrq  itefta. 

a / brlra  & .fadarut  feffinet  oro  ab  hore  fugere.  In  carens  clarrtates  afalm  Lt  opu 
fequemur.  Hephati  fagurs  pracrpue  mans  fluffiones  desrqs  theumatrfmos  uocit: 
frffit.^  Ramens  ebons  cum  meile  attrco  ut  arritmubecula  in  facre.  Scobe  paronychra 
tollutrefficaaus  fi  extenuata.  Probofadis  taflu  caprtrs  dolor  leuaturreff.caaus  fr  & 
fternuter.  Dextra  ps^bofcidrs  cu  lemma  rubrica  adallrgaca  ipetus  Irbidrnd  ffimulat. 
Sagurs  & rRhiadicrs  qade.  lecurqj  comrtrahbus  morbis.  Ledis  adeps  cu  tofaceo  cute  i 
faae  cuftodit  a uitir_s:ca-dote-q,  feruat.ai  fanat  adufta  nimbus  atticulortlq,  tumores. 
Magoni  uamtates  purSis  eo  adipe  faciliorem  gtatia'  apud  teges  populofue  omittunt 
Pracipue  td  eo  pfgui  quod  fit  itet  fupaliaiubi  elfenullu  pdt.  Similf  detis  maxime  a 
dextera  pteiuilliq,  e roftto  ifenoti  qjmiffia  fut.  Fel  aq  addita  claritatd  oculis  inunrtis 
fadc.  Ec  cu  adipeeiufde  comitiales  morbos  difcutitleui gurtuiec  ut^tinus  q fupfere 
curfu  id  digerat.  Cor  f cibo  fupcu  qrtanis  medet".  Adeps  cu  rofaceo  quocidiiis  fchti- 
bus._  Perudlos  eo  beftia:  fugiiit.  Refiftere  e't  iTidiis  uidet".  amcli  cereb9.  arefadlum 
potuqi  ex  aceto  comitialibus  morbis  aiut  mederi.  Ice  fel  cu  meile  potu.hoc&  aginx. 
Cauda  arcfadafoIuUluu.  Fimi  cinere  crifpan  capillu  cii  oleo.  Ecd)/rentericis ^deft 
illitus  cinisipocufqi  qntu  trinis  digitis  capitiec  comitialibus  morbis.  Vrina  fuUoni/ 
bus  uciIilTima  clTc  tradut.  Iteqj  ulcenbus  manatibus.  Barbaros  ea  feruareqnquenio* 
&heminis  pota  ciere  aluu.  Setas  c cauda  c6tortas:6dfmiftro  brachio  illigatas  qrtanis 
mcden.  Hyena  magi  cx  oibus  aialibus  i maxima  admiracide  pofueruciutpotecui  dC 
ipfi  magicas  artes  dedetutiufqj  q alliciar  ad  fe  hoies  mentealienatos.  Permutationes 
f«us  exiis  anua  uice  dixiusicxccraqj  mdfttifica  nata:  eius,  Nucpfeqmur  quaciiqj 
niedicfs^dut.  Pracipue  pathcris  elTe  f metu  hyena  dicunCzur  ne  conet  qde  refiflere. 
Et  ahqd  de  corio  eo^c  habente  nd  appeti.  Mi^iqj  didlu  fi  pelles  utnufq;  cdtraria  fuP 
p&Jaf  deddere  pilos  pachera.  Cu  fuguic  uenace  declinat  ad  dextra. 'ut  pragrelTi  hofs 
uefligia  occuper.  Quod  fi  fuccefiferitialienari  mete  uel  exequo  hofe  deadere.  Ac  fi  f 
leuadetorfcricidcficietis  argumentu  elTcicclereqj  captura,  Faaliusaiiccapi  fi  dndlus 
fuos  uenator  flagelluq?  & ipfos  equos  fepteis  alligaueric  nodis.  Mox  aiic  uc  e follets 
abagibus  uanitas  mago^  capi  iubet  gemino^  fignu  trafeure  lunadfgulofqj  ,ppe  pi^ 
los  feruari.  Capitis  dolon  alligata  cute ^deffe  qua  fiieric  in  capite  eius.  Lippitudini 
idillitu  frdtibus.  Autncomnmolippiafdccodtumcii  mellis  actici cyathis  tribus  cc 
croa  uncia  illitum.  SicdC  caligics  difcuu  6C  fuffufides.claritatcmexcitati.mcliusin 


ueteratomedicimeto.  Affetuiri  aut  f cypria  pyxide.  Eode  fanan  atgema:fcabricias: 
excrefcMia  I oculisnw  cicatrices.  Glaucomata  ueto  loanetis  teretis  lalTati  fatue  cum 
defpumato  meile  iuOis.  Drees  eius  detiu  doloribus  tatftu  pdeile  uel  alligatos  ordie. 
Humeros  humero?;  & lacerto?;  doloribus.  Eiufdd  detes  fi  de  fmiftra  pte  roftti  eruti  fu 
illizatos  pecoris  autcapripelleiftomachicruciatibus.  Pulmoes  i cibo  fuptoscaliacis. 
Vetriculis  anere  cu  oleo  illitil . Netuis  medullas  e dorfo  cu  oleo  ueteteac  felle,  Febti; 
bus  qttanis  iecur  deguftatu  ace  acceffio-es.  Podagris  fpinai  emete  cum  ligua  6£  dextro 
pede  uituli  marini  addito  felle  taurino  oia  piter  cocfta  atqj  illita  hyenx  pelle.  In  eode 
morbo  pdeire:&  fcl  cu  lapide  afio.  Tremulis  ifchiadias  exilireibusiSC  qbus  cor  palp,. 
tet-aliqd  ex  corde  ma-dfda;ita  ut  reliquat  pcis  emis  cQ  cerebro  hyenar  illinat.  Pilos  ii 
aufetrihac co-pofitio-e  illira.aut  p fe  euulfos  felle:ptiuf| renafci  no  libeat.  Sic  & pal/ 
pebris  futiles  tolli.  Lubo?;  doloribus  carnes  e lubis  ededasiillmedarq;  ra  oleo.  Steti/ 
htate  mulie?;emedari  oculo  cu  glycyrrhiza  K aneto  fupto  i ciboi^miUo  in  ttiduunv 
coceptu.  Cotta  norSurnos  pauotes  ubra?;qi  terrore  unus  e magnis  dentibus  lino  alli/ 
eatuspde.  Suffin  furdtes  eodd  &C  circuligari  a'te  pedus  fuu  cu  adipe  renu  auriocinere 
Lt  pdleptaicipiut.  Mulieri pragnitiapedote hyena: cato;& pili fepte  acgenitalea 
ceruKe  fi  alligdcdotcadis  pelle  collo  fufpdfa:co'tmeti  ptus  ^mittut.  Venereftimula/ 
ri  eenitali  ad  fexus  fuos  i meile  fiiptorec  fi  uiri  mulietu  coitus  odent.  Quiimmo  to- 
tius  domus  coTordii  eodd  genitali  8c  articulo  fpinx  cu  adhatete  cono  colemans  con/ 
ftare-quffpins  articula  fiue  noda  atla-rion  uoca't.  Eftaar  prunus.  In  comitialium 
quoqr  remediis  habet  ea.  Adipe  accdfo  ferpetes  fugan  dicdr.  Maxilla:  pte  cdminuta 
f anifo  St  f cibo  fdpta  horrores  fedan.  EodS  fuffitu  mulieribus  meftrua  euocari.  Ta/ 
taq-  e uanitatisiut  fi  ad  brachm  alligetTupions  toftri  dextra  ptis  des:iacula-tiu  idhis 
deerratos  negre.  Palato eiufdd  atefacloiSccaalumfeaigyptiocalefadoactetiorep- 
mutatoifetores  8C  ulcera  oris  emfdari.  Eos  ueto  q ligua  f calaameto  fub  pede  beanti 
no'  latrari  a caibus.  Siniftra  pte  cerebri  naribus  illitaimorbos  pmciofos  mitiganifiue 
hommaifiue  qdrupeda.  Frontis  corium  fafanatmibus  refiftere.  Ceruicis  carnes  fiue 
ma'dat  fiue  biba-Carefadteilabo?;  medet  dolonbus.  Netuis  a dorfo  armifqi  fuffiOlos 
netuo?!  dolores.  Pilos  roftti  admotos  mulle?;  labnsiamatona  effe.  Iecur  potum  tor/ 
mibus  St  calculis  mederi.  Ia  cor  f cibo  potuue  ftiptaioibas  dolonbus  cotpo^  auxilia- 
ri. Lyenelyenibus.  Omentaulce?;fflamati6ibusca  oleo.  Medullas  dolonbus fpitia; 
St  neruo?;  laflitudini  tend.  Netuos  potos  f uino  cu  thure  frecddit^e  teftituere  adep' 
ti  ucneficio.  Vulua'  cd  mali  pumci  dulcis  cortice  i potu  data  ^defte  mulie^  uulua, 
Adipe  e labis  fuffiri  difficulter  pieresiSt  ftatf  patete.  E dorfo  medulla  adalligata  co/ 
tra  uanas  fpis  opitulari.  Spaftias  genitale  e maribus  fuffitu.  ItS  lippietibus  uuptisi 
& edtta  ifknocs  feruatos  pedes  tadlu  leuos  dextns  pnbusidexteros  leuis.Sinill?;  pede 
fuplatd  ptunenti  letaU  effe.  Dextro  illato  facile  eniti.  Mebrana  qua  fel  cotinuetata 
cardiacis  pota  f umo  uel  i abo  fdpta  fuccuttere.  Vcfica  i uino  pota  contra  uunr  m' 
connenna.  Qua:  adt  f uefica  fuenta  fit  urina  additis  oleo  6C  fefamo  SC  meile  aliano 
haufta  pdeffe  agnmonio  ueten.  Cofta?;  prima  Sc  odaua  fuffitu  ruptis  falutam  efc 
Ex  fpina  uero  ptuncnnbus  offa.  Sagumem  cd  polenta  fdptd  totmibus.  Eode  ta 
poftibusubicdqi  mago?;ffeftari arces.  No  elici  deosmec  colloqifiue  lucernisifiueui' 
fuifiuepluuiisifiueaqifiuepilaifiue  quo  alio  gne  teret'.  Carnes  fiedaticotracais  ra/ 
bidi  morfus  efficaces  effe.  Etiand  iecur  efficacius.  Cames  uel  offa  hois  fiqu®  i uem^ 
culo  ocafa:  iueniat  fuffitu  podagncis  auxiliati.  Si  dgues  fueniat  i lisimorte  alicuuJS 
capientid  fignificari.  Excrementa  fiue  offa  reddita  cd  itetimiticocra  magicas  1 1 u* 
pollete.  Fimum  q in  mteftinis  fuentus  fitiarefadlum  ad  dyfentericos  ualere 
Illitumq!  cum  adipe  afenno  opitulari  roto  corpore latfis  malo  medicamento,  c^" 
uero  morfis  adipem  illitum.  Et  cotium  fi  fit  fubftratum.  Rurfus  uli  finiftti  tiM  ^ 
decocto  cum  fanguine  muftelte  perundtis  omnibus  odio  euenire.  Idem  ficn 


daofto.  Sup  ofaeft:,  «tremi  fiftula  fteftini  cotra  ducu  ac  poteftatum  nqu.tates 
comimftrac.  Et  ad  fucceffus  petinonmiudjciojw^,  ac  Imu  euitus  fi  oio  aliqntulu  qj 
fecu  heat.  At  emfde  cauema  fmiftro  lacerto  religata  fiqs  muliere  reroiciat^mar,,.?- 
elTe:  ti  prarfens  ut  illico  feq^.  Emfde  lod  piloji  cinere  ex  oleo  illitu  uiris  q fic  pbrofa 
molliae.  no  mo  pudicotifed  & feuetos  mores  fduere,  Proxfe  fabulofusIcroLdu^ 
,-genio  quoq,  illoicui  uita  i aqua  terraq,  communis.  Duo.n.gSaeoai.  Illius  e dextra 
maxilla  detes  adalligan  dextro  lacerto  coitus(fi  cred.mu5)ftimulat.  Canini  eius  d«es 

febres  ftatas  arcet  repleri.fut.n.  caniiira ne  diebus  qnqiabagro  c 

re  Ide  pollere  Si  uetre  exeptos  lapillosiaduerfus  febnu  horroL  uenieres  tradm  Hac 

erdecaufa.gyptiipugutadipeagrosfuos.Alrerillifimilismultai-framagnitudi^ 

1- terra  tantumiodoratiflil^qr  flonbus  uiuit.  Obid  itcfima  eius  diligerer  exqmf  lucm 
do  nidomreftacaa  crocodilea  uocat  oculojr  uitiis  urililTima  cu  porri  fucco  inunrlli  & 
cotra  fuffuEoes  uel  cal.gies_.  Illita  quoq,  ex  oleo  cyprinormoleftias  i facie  enafcentes 
to  it.  Ex  aq  uero  morbos  oesrquo^  nafa  ferpic  i faciernitoremq,  reddit.  Lentigines 
tollit  ac  uatosroefqj  maculas.  Et  cotra  comitiales  morbos  bibif  ex  aceto  mulfo  brnis 
obolis.  Appofiu  mefes  ciet.  Optiaque  £ qux  cadidiiriaiSi  foabilisimfmeq,  po-dcroe 
faicu  terat  itet  digitos  fermetefcis.  Lauat'  utoerufa.  Adulterat  amylo  autcymolia- 
fed  maxie qcaptos  onza  tatu pafcat.  Felle iuiais  oculis « meile  co'tra fuffufiQ-es ni/ 
hil  utilius  prardicat.  Inteftinis  Si  reliquo  corpore  eius  fuffiri  uulua  labotates  falutare 
tradiit.  Ite  uelletibuscitcudariuapore  eius  iferihs.  Coni  uttiufq,  cinis  exaceto  lUitus 
lisptibus  qs  fecanopus  fitraut  nidor  cremati  fefu  on^fcalpelli  aufert.  Saguis  utnuf/ 
q,  clantate'  uifusiuais  donatSC  acatnces  oculo^r  eme'dat.  Corpus  ipfii  excepto  capite 
pedibufq,  elixu  madit  ifchiadids . Tuffi  uetcte  em^datipiarcipue  i pueris.  Ite  luboar 
dolores.  Et  adipem  habentiquo  tadus  pilus  defluit.  Hic  puflos  a crocodilis  tuetur. 
Defluit  iftillatq,  morfibus.  Cor  inexu  i lanaouis  nigrzrcui  nullus  alius  color  icurfa/ 
uetitiSi  primo  ptu  genita  IVt  qttanas  abigere  diat.  lugemus  illis  fimillia  & pegrina 

iqjaialia.  Pnufq,  chamelcdte  peculiari  uolumiedignuexiftimatu  Demoaito.  Etp 

figula  mebra  defacratu  no'  fine  magna  uoluptate  nfa  cognitis pditifq,  medaciis  grx/ 
ca  uani tatis.  Similis  eft  magnitudie  fupradiao  crocodilo, fpim  tatu  uitiorac  rccut/ 
uatiia:  cauds  aplitudie  diftas.  Nullu  aial  pauidius  elTe  exiitimaf’;&  ideo  uetficolo/ 
ns  elfe  demutatmis.  Vis  cius  maxia  cotra  accipiter  genus.  Detrahere.n.fupra  uola'te 
ad  fe  tradit:&  uolutariu  prabere  lacera'dum  catetis  aialibus.  Caput  eius  6C  guttur  fi 
roboreis  lignis  accedat  hymbriu  & tonitiuu  concurfus  facere  Democritus  narrat.  Ite 
lecut  1 tegulis  uftu.  Reliq  ad  ueneficia  ptinetia  qua  diat;qq  falfa  extftimates  omit/ 
temustpraterq  f rifu  coarguetiu.  Dextro  oculo  fi  umenti  etuacialbugies  oculoru  cu 
lade  caprino  tolli.  Ligua  adalligata; picula  puerpii.  Eude  falutateeffe  pturientibus 
titcadomu.  Sin  uero  domibus  iferafipniciofiffimu.  Liguafi  uiueti exempta  fitiad 
iudicio^i  euentus  pollete.  Cotaduerfus  qttanas  illigatum  nigra  lana  prima  tdfura; 
Pedeeprioribus  dexter  hyena  pelle  illigatu  finiflro  brachioicdtra  latrocinia  rettotefq) 
norlhirnos  pollete.  Ite  dextra  mamilla  cotra  formidies  pauorefq,.  Sinift^  uero  pede 
torreri  in  furno  cu  herbarqua  e'c  chameleo  uocat.  Additoq,  uguento  in  paflillos  di/ 
geri.  Eos  in  ligneo  uafe  cdditosrpraftare  fi  credimusine  cernat' ab  aliis  q habeat.  At/ 
•nu  dext^  ad  uicendos  aduerfarios  uel  hoftes  ualerc  utiq,  fi  abicdfos  ciufdfm  neruos 
calcauerit.  Sinifl^i  mi^  qbus  miiftris  cdfecret  qlf  fdnia  qua  uelisiS:  qbus  uelis  mir/ 
tatipudet  referre.  Oia  ea  dextro  pede  refoluiificut  finiflro  latere  lethargos:  quos  fe/ 
terit  dextji.  Capitis  dolores  mfpfo  uino  in  quo  latus  alterut^  maceratum  fitifanari 
famis.  Si  finiftri  pedis  aneri  mifceaflac  fuillu  podagricos  fieri  illitis  pedibus.  Felle 
glaucomata  & fuffufides  corrigi  ^pe  credit'  tndui  inuniflide.  Serpentes  fugari  lycne 
inftillato.  Muftelas  cotrahi  in  aquam  cdieiflo.  Corpore  uero  illito  detrahi  pilos.  Ide 
pnflare  narrat  iecur  cum  tanse  tupeta  pulmone  illitum.  Pratetea  iocinete  amatoria 


difTolucre.  Melacholicos  au£  fanari  fi  cx  corio  chameledtis  hcrb*  fucois  hnte  bibat' 
Intefiia  3C  fimu  co^d  cu  id  aial  nuilo  abo  uiuat  cu  fimia^i  urina  illita  limico^  i mane 
odiu  & dniu  hoinu  iis  cddiiare.  Cauda  flumiaSi  aq^  ipccus  fsfii.  Serpeces  foporari. 
Eade  medicata  cedro  &myrrha  iiiigataqj  geino  ramo  palmae  pcufTaaquadsfcatimt 
qu^itusfTtmia  appareat.  Atq?  urina  eo  ramocotadtus  eirec  Demecritusiquonia  ita 
loqcitates  imodicas  ^mifit  fhsberi.  Palaq?  e:ui^  alias  fagace  dc  uitaeuriliffimu  nimio 
iuuadi  mortales  fiudio^lapfu.  Ex  cade  fimilitudie  efemtus^que  qda  tetreflrc  croco/ 
dilu  effe  dixcrut.  Cadiiore  aut  dc  tenuiore  cute.  Prasdpua  tame  differltia  dmofat^a 
crocodilo  aqtico  iqmma^  feta  a cauda  ad  caput  uerfa.  Maxius  idicusideinde  arabi/ 
cus.  Aficruc  faifi.  Ro%eius  6C  pedes  i uino  albo  poti  cupiditates  ueneris  accedunt, 
utiq;  cu  fatyrio  6C  etuese  feic  figulis  drachmis  ommii  ac  pipis  duabus  admixtisiita  ut 
paftiUi  figula^  drachma^d  bibat.  Per  fe  iate^d  carnes  obolis  binis  cu  myrtha  6c  pipe  pa 
ri  mo  pota:  efficaciores  ad  ide  credut,  Prodefi  6C  edtra  fagittas  uencnacasiut  ApclUs 
tradit  pofiea  fuprus.  In  andota  quoqj  nobilia  addit.  Sefiius  plufq  drachmae  podere 
1 uini  hemia  potu  pnicicafFerre  tradit.  Praeterea  eiufdc  dccodtu  cu  meile  fupcu:uencte 
fhibere.  Eli  crocodilo  cognatio  qu^eda  affmitafqj  amnis  eiufdegeminiq;  uitflus  cum 
hippopotamo  reptorc  trahcdi  faguis  ut  dixfus.  Plunmi  aut  ff  faltica  prxfedura.  Hu-' 
ius  coni  dnis  cu  aq  illitus  panos  fanat.  Adeps  frigidas  febres.  Ite  fimus  fuffitu.  De^ 
tes  e pre  leua  dolores  detiu  fcarificaris  gfgiuss.  Pellis  eius  e fmifira  pte  frdtis  i fguma 
adalligataiucncreiKsbet.  Eiurdecmfs  alopcaas explet.  Tcfliculi drachma exaq  cocra 
fcrpeces  bibit.  Saguic  pidtores  utuf',  Peregrm*  funt  di  lyncesiqu^  clanlTi^omnium 
qdrupedu  cernut,  Vngues  ea^  ccs  cu  cono  exuri  cfficacifTie  i carparo  infula  traduc. 
Hoc  cinere  poto  prarpueia  uiro^.  Eiufde  afpfu  foemina^  libidies  inhiberi.  Ice  prurK 
tus  corpo:^,  Vtina  fidlicidia  uefies.  Itaq?  ea  prinus  pedibus  obruere  tradit.  Eadem 
aut8C  ungula^  dolor  moftraf  1 remedio.  Hadtenus  de  externis.  Hunc  reuertcmuc 
ad  noft^  orbe.  Primuq?  comunia  animalium  remedia  atqj  eximia  dicemus, 

Mcdicinx  comunes  ex  feris  animalibusiaut  eiufde  gmbus  piacidis.Ladtis  ufus  bi 
obferuationes.Ec  cafeis  butyro  dc  adipe.  Cap.ix. 

Sicuri  c ladlis  ufu.  Vriliffimu  cuiqi  mfnu  cddpctnutricis  exiriofu  e.  Hi  fut.n, 
infaces  qua:  colofiratiappellatidefato  laiftein  cafei  fpern.  ER  aut  coloftrapna 
a peu  fpdgiofadcfitasladlis.  Maxfe  aut  alit  quodeunqj  humanuimox  caprmu.  Vn 
fortalfis  fabul®  loue  ica  nutritu  dixere.  Dulaffimu  ab  hois  cameimu,  EfficacilTimu 
ex  afmis.  Magno^  afaliii  6i  cotpo^  facilius  reddit.  Stomacho  accomodatilTimu  ca' 
prinutquonia  frdde  magifq  herba  ucrcut"*.  Bubulum  medicatius.  Ouillu  dulcius  & 
magis  alit.  Stomacho  minus  urileiquonia  e pinguius.  Omne  au  t uernii  aqtius  afti-' 
uo.  Et  de  nouellis.  ProbatifTimu  ucro  quod  in  ugue  hatret  nec  defluit.  Innocentius 
dccocifuipraidpue  cu  calculis  marinis*  Aluus  maxime  foluit'"  bubulo.  Minus  infkt 
quodcuqjdccodtui  Sanat  uuas  lichenas.  Ad  osa  utile cdtufa aut  luxata.  Maxiercncs 
uefica  interanea  fauces  pulmdes.  Forri  pruritu  cutis  eruptides  pituita;  cibi  aut  potus 
abftindia.  Na  ut  in  achaia  bubulu  biberet  phchifid  fyndtctiaqi  dixius  t roc  herba^^ 
Sut  inter  exepla  q afininu  bibedo  liberati  fut  podagra  chiragraue.  Medici  fpern  una 
addidere  kiftis  gmbusiquod  fchifion  appellauere*  Id  fit  hoc  mo.  Fidtili  nouo  fetuet 
maxime  caprinurramifqi  ficulneis  rececibus  mifcedadditis  totide  cyathis  mulfi  quot 
fmc  heminx  lad:is.  Cu  feruct  ut  drcufudafjprxftat  cyathus  argeteus  cu  frigida  aqua 
demiffus  ita  ne  qd  infudat'’.  Deinde  igni  deptu  rcfrigeratice  dmidit'' difcedic  feru  a 
latflc,  Quida  6C  ipfii  fe^  ia  mulco  poediiTimu  decoquunt  ad  tertias  ptcsiSC  fub  diuo 
refrigerat.  Bibif* aute  efFicaciffie  heminis  p interualla  fanis  diebus. v.a  potu  illius  fo'' 
litis  gcftari.  Daf  comitialibus  melacholicis  paralyticis  in  lepris  elephatiis  articulari'' 
bus  morbis.  Infudit'' quoqj  lac  cocra  tofides  a medicametis  faiflas.  Et  fi  urat  dyrriena 
decodtucum  marinis  lapillisiaut  cum  ptifana  hordeacea,  icecdera  rofides  itcftino^f 


bubulu  aut  om]Iu  util.us.  Rcce.  quoq,  dyf.nceridt  ffudit-.  Ad  cold  aute  ctudu  Ite 

uulu*:& cotta  ferpenum  ..Sus  phth.f.cu  caUandd:aut  fala^^^^ 

phytocapes  uenen.s.  Pnuan  bubulu  m qcolaft,,  b.bent  aut  ccuta  aut  doLnm  au 
epote  mannu.ftcut  almmu  cotra  gypfa  et  cantfa^at  fulphut  8t  argem  u.uu  Item 
durx  aluo  ,n  febrt.  Gatgar.fTat  quoqj  faucibus  exulee^tis  ut.hlTidi,  b.b.t'  ab  fbec.b 
beate  u.res  teco  l.getibusiquos  attophos  uocat.  Iu  febn  et  qu* careat  dolote  capms 
Puens  ace  cibu  latte  afmim  hemina  dancduenit.aut  fi  m eaitu  cib,  tofio-es  fennant’ 
Annquun  ateams  habuetut.  Sedhocf.  no' effetihabuetut  e caprino.  Bubuli  felo  : 
rhopnoicis  ptodeft  ante  cattera  addito 

heminis  fefami  additis  drachmis  quattuontntis  in  lippitudine,  apnno  Ivcnes  (d 
n.itut  poft  bidm  ledia  tettia  die  hedera  paftis  capris  p tndud  poto  f|-ealio  io,  Lat 
tis  ufus  ahas  cotrartus  capitis  doloribus.  Epatias  rpleuicis  neruosr  uitio  febres  hStie 

busiuertigmiprxterqpurgatio-isgrauedidtumdtibushppis.SuillLtilim 

mo  dyfetena.-necno  phth.ficis.  Huc  et  mulienbus  q dicete-t  falubertimu  fuctut  De 
gmbus  cafeo^tdmusicu  de  uberibus  ffgulifq,  aialm  melins  doceremus.  Seftius  eofd£ 
e&dus  equo  quos  bubulo  tradit.  Hos  uocat  hippacen.  Stomacho  utilesiq  nd  funt 
fa  fuideft  tecetes.  Veteres  aluu  fillat.corpufq,  minuatiftomacho  utiliores  In  totu 
falfa  mmuut  cotpusialunt  mo  lia.  Cafeus  reces  cum  meile  fugillata  emedat.  Mollis 
aluu  (iftit.  Sedat  tormia  paMl.s  f uino  auftero  decoftis.-rutfufq,  in  patina  toftis  cd 
rnelle.-cjuod  fap^t  uocatiq  cu  fale  & fotbis  ficas  euino  tutus  potufq,  medefcxliacis. 
Gmitaliu  carbunculis  caprinus  tritus  & fpofitus.  Ite  accidus  cfi  oxymelle.  Maculis  i 
ba  meo  illitus  oleo  itetl.niG  E ladle  fit  adiuty^i  baibata9t  ge-tm  laudatilTfus  cibus:8i 
qdiuites  a plebe  difcecnat.  Plurimum  e bubulo!&  ide  nome.  PiguilTimii  ex  ouibus 
■Fit  di  excaptmoifed  hyeme  calefatfto  ladle  xftate  exprelTo  ta-cdicrebro  ladfatu  m lo'gis 
uafts  agufto  foramieifpmtu  accipietibus  fub  ipfo  ore  altas  prxligato.  Addtfpaulum 
aqux  u c acefeat.  Quod  e maxfe  coadbu  i fumo  fluit,  at  id  exeptu  addito  fale  oxygala 
appellat.  Reliq  decoquunt  in  ollis.  Ibi  quod  fupnatatibutyiy  e'  oleofu  nafa.  Quod 
magis  uitus  rerpuitihocpracftatius  ludicat'.  Plunbus  co-poritio'ibus  mifcefiueteratd. 
Nata  eius  aftringereimolltreiteplereiputgare.  Oxygala  fit  & alio  mo'  acido  ladbe  ad^ 
dito  m tecestquod  du  acefdt  utiliflfu  d ftomacho.  Effcdlus  dicemus  fuis  locis.  Pro' 
xima  in  comunibus  laus  eadipiifed  maxime  fuillo.  Apud  a'iiquos  et  religiofus  erat. 
Certe  noux  nuptx  mtra'tcs  etiand  foldne  habet  poftes  eo  attfgete.  Inuetetat  duobus 
moisiaut  cum  fale  autfmcerus.tato  utilioriqnto  fit  uetufliot.  Axungi.ietgr2d  ap- 
pellauere  in  uolumibus  fuis.  Neqj  e occulca  uinii  caufaiquonia  id  aial  herbaiy  radie 
abus  uefcit''.  Itaqi  et  fimo  inumeri  ufus.  Quaobte  non  de  alu  loquemut  fue  mulco 
efiicadore  fcEfa:8^  qua:  nd  pepit.  Mulco  ucto  prxftacior  f apns  e.  Vfus  igit  axuntu* 
ead etnolliccia:cxcalfaacda:dsrcut:(ecia;purgadaqj.  Medico^ ahq admixto afchs adr 
pc  cauro^qi  Teuo  & hyfopo  ad  podagras  uti  lubcnt.  Si  ucro  pmanet  dolor  cum  cxm 
myrcoirefinapice.  Sfccra  axungia  medecabuftis  uelniue.  Pcmidibus  aut  cii  hordei 
emere  & galla  pan  md.  Prode  ddcofricans  mebns.  Innr ^iq;  lafTitudics  & fatigatides 
leuac.  Ad  tulTi  uctere  recens  decoqt' qdratis  podere  f uini  cyathis  tribus  addito  meile. 
Vetus  ec  phthiGn  i pilulis  fumpta  fanatrqus  fmc  fale  fucterata  e.  Oio.n.nd  mfi  ad 
ca  qua:  purgada  fituuc  qu*  nd  fit  exulcerata  & calida  recipit".  Quidaqdra'tes  axum 
gi*flimulfi  in  uini  cyathis  tribus  decoquunt  cdtra  tufThqntoqjdie  piceliqdai  ouo 
fumi  lubec  circuligacis  lateribus  dC  peiitonbus  8c  fcapulis  eo^  q phchifi  fetiut.  Tataqj 
cuis  ut  genibus  et  adalligata  redeatm  os  fapor:eaqi  expuere  uideant".  Efuequxnon 
p^pitapciffic  utunt  ad  cute  mulieres.  Cdtra  fcabie  uero  quis  admixto  iumeto^feuo 
|P  pte  tertia  di  pice  picerqj  fubferucfacfhs.  Sincera  ptus  in  abortu  uergeees  numt  coP 
JVni  md  fubdica.  Cicatnces  cdcolores  facit  exrufa  admixta  ucl  argeci  fpuma.  At  cum 
mlphutc  unguium  fcabriaas  emendat.  Medct  fli  capillo  flueu.  Ec  ulceribus  f capite 


muhe^i  cumgallxptcqrta.  Etifumata  piIis  oculo^;.  Dat"  ^phthificisuncutimcu 
uini  uetcris  heina  dccodtatdoncc  tres  uncis  e toto  rcfidat.  AHi  6c  mellis  exiguu  adiK 
ciuc.  Panos  fanat  illita  cu  calce.  Icefuruculos:  duricieq;  mama^.  Rupta  dd  couulfj 
& fpafmata  & luxata  fanat.  Clauos  & rimas  coliqj  uitia  cu  elleboro  albo.  Parotidas 
amixta  farina  c falfamc'taria  tcfta,  (^o  genere ^ficitad  ftruas.  Pruritus  6c  papula^ 
1 balneo  peruiflis  tollit.  Alioqj  ctianu  mo.  Podagtias  ^deft  mixto  oleo  uecere:  con^ 
trito  una  farcophago  Iapide  dc  qnqj  folio  tufa  i uino  uel  cii  calce  uel  cii  emere.  Facit 
6c peculiare eplaftru.  Ixxxv.podere.C.fpusargetcs  mixtis;  unlifli'uc6traifia'matio^ 
nes  ulceru  adipe  uerrino  cdfici.  Et  mgi  putat  utile.  Iifqj  qus  ferpae  illiire  cii  rcfma 
Anriq  maxfc  axibus  uehiculotu  perugedis  ad  faaliore  circuadiu  rocaru  utebat:  unde 
nome.  Sic  quoqj' utili  medicina  cii  ilU  ferrugine  rocaru:adfedis  uitia:  uinlnatifqj . 
Et  p feaxugia  medici  atiq  maxie  pbabac  rcibus  detradla:&  exeptis  uonisaquacdcih 
fncabac  crebro,  decoquebatq;  fidtili  nouo  fspms;  tu  demu  alfcruatcs.  Conuenitqi 
falfa  magis  mollireiexcalfaccteidifcutere.utiliorcqj  effe  uio  lota.  Mafurius  palmam 
lupmo  adipi  dediflfc  atiquos  tradit.  Ideo  nouas  nuptas  illo  perugtre  poftes  lolitasj 
neqd  malimedicaeciifcrrcf.  Qus  ratio  adipis  cade  fiis  qus  ruinae:  Icuic.  alusmo/ 
dis  no  mforis  potetis.  Perflat' onc  cxcptis  uenis  aq  maiia  ucl  falfa  locu.  moxi'  pilj 
tufu:  afpfii  manna.  Crebro  pofteacoqtidoneconisaboleatodor.  Moxalliduo 
le  ad  candore  reduar".  A rmbus  aut  one  laudatifliii  e.  Si  uero  uetus  reuocet' ad  cura: 
liquefieri  prius  iubet.  Mox  frigida  aqua  lauan  fspius.  dei  liquefacere affufo  umoq 
odoraciffio.  Eodeq?  md  itcrii  ac  fspius  cogutidonecuirus  euanefcac.  Multi  priuati 
fic  tauro^lconii  pachera^accaelo^  piguia  curan  lubec.  Vius  dicet  fuis  locis,  CoV 
munis  6c  ratio  medullari  e.  Omnes  molliut:explec:ficcac:cxcalfaciuc.  Laudatifiima 
cemfa:  mox uitulina:  dein  hitcina caprina.  Curat  ate autumnum recetes  lota:fic/ 
caesqj  1 ubra  p cribru.  Deidt  liquacs  p Ifcea  expnmut.ac  reponiit"  i fidtih  locis  fngi' 
dis.  Inter  ofa  au t cdmunia  afalium  fcl  prsftatius  i cftedlu.  Efteniuis  eius  cxcalla' 
cere;morderc:fcindere:cxtraherc:difcutcre,  Mmo9£ai'aliu  fubnhus  itelligit.  Et  ideo 
ad  oculo^medicameta  utilius  cxiftiat.  Taurioprscipuactiaisre  pcllibufqj  colore 
aureo  ducedis.  Omne  aut  curat" teces  prsligaco  ore  lino  cralTo  dmilii  i'  feruete  aqua 
fcihoraimox  ficcatii  fine  fole:acq?  i meile  cdditii.  Danat" eqnu  tatu  iter  ucncna.ideo 
Flaminio  factori  equu  tagereno  liceticii  roms  publicis  faens  equus  etiam  immolet. 
Qui  dC  faguis  ftiptica  ui  habet.  Ite  equa^  prscer  q uirginu  erodic:emargiat:uF 
ctrar.  Taurinus  qderce^  inter  uenena  e:cxceptacgyra.  ibi  em'  facerdos  tcrrsuanaV 
tura  taun  fagumebibir;priuf  qdefccdac  in  ipccus.  Tatii  potfympathia  illa  de  qua 
loquiit:  ut  aliquado  religione  uel  loco  hat.  Drufus  tribunus  plebis  tradit  caprinum 
bibiflcjcu  pallore  6tinuidia  ucncnifibi  dati  infimulan.  Q_.Scipione  inimicu  uellct. 
Hirco^r  faguini  uiscft:  utferrameto^  fubciUras  noalitei  acuat  aut  induret autfca^ 
bncia  poliatiuchementiufqj  q hma.  Non  igit  fa"guis  animaliti  intetcomumadici 
pdt.  Et  ideo  fuis  qusqj  dicet  cffedibus.  Digeremus  enim  in  animalia  fingulaufus: 
plurimuqj  cdtra  ferpetes.  Exitio  ns  eflfe ceruos  neo  ignorat:  ut  fiqus  iutextradas 
caucrnis  madat.  Nec  uero  ipfis  fpirates  tatii  aduerlacifed  membratim  quoq;  fugan 
tos  nidore  cornus  eo^:  fi  urat" didii  e.  At  c fumo  gutture  uftis  oilibus  cdgregandicu-' 
tut.  Pelles  ciufdcm  aialis  fubftrats:  fecuros  praltanc  ab  eo  metu  idnos.  Coagulum 
quoqj  ex  aceto  potum:  ab  idu.  et  fi  dnino  tradlatum  fic:  eo  die  nd  ferit  ferp^.  Te/ 
ftes  quoqj  ems  mueterati:uclgcmtale  mans:falucariccrdac"i  umo.  Item  uentres  qui 
cccipelioncs  uocatfugiut.  Et  dmnoaliqdcerut  habentes  autmedullapiidlos  feuouc 
cerui  autiinali.  Siimisaiit  remediis  prsferthinuli  coagulii  m macris  utero  exedi  uc 
mdicauimus.  Sanguincquoqj  ceruino  fi  una  urat  dracontion  & cunilago  6C  achufa 
lentifciligno  cdttahiferpentesdicunc.  Diifipari  defdc  fi  faguine  detrado  adduciit 
pyretrum.  Inucmoapudaudotesgczcosjanimalcetuo  miusi&pilo  demum  aedente 


y^\.ad  uino.  Ite  adeps  cu  mcllerefinaa!  poiu  cu  ruta 

fitns  quattuor  obolo^t  poderc.-uel  cetebum  i umo  “«mptis  dumaxat 

cetis  fugari  ferpeiesdicut.  Cinereq!  eostpotu  uel  illud'^  ’ P'>‘sac^ 

hauftus  cu  uua  aminea.  Vel  unn^  cu  aTo  fcyiio  clr 
impofitumuelfeuucucEra.  Miiiapraterearemed  ’ ™ origano 

appWquodeqddr„,ror:caf:b[^^:::r;reSX^^ 

genenstquodnuerofiirimuenredixius.  Alia  uero  ex  hirc.s 

effedlus  auget  eius  q fTgularis  natus  Cit,  F.mus  quoq,  capraK  i a«L  d ^""^"11"' 
tus  I iflus  ferpetm  placetiSC  recetis  cinis  m uino  A?-,  - ^ cr  & Jli^ 

afcrp^cm  nSu:  1 caprilibus optfe coValefcat  Ouimedicr  ir- 

capr.  aluU  dinfefla  cd  fio  ftusLto  flati  ilb eat  Abitat"  Tr  “ 
eodeqi  n.do^fugatferpdtes,  Vtut'  5c  pellee!^  recSread  plagii  «,^^^^0^7,; 

collu  auxiliar.  Larduiufqidecoitipota  ns  ^bupreteha^feA^Q^S^rSnti 
aure  dixent  pcuffu  fea  fcorpfoerra.ire  malu  ^,Ls  rraddr.  Ve^nata^  ol  TcciCo 

rrrfcil7iSrd777^^  ^ 

IUS  ex  eode  camis  decoflai  dat  potuiiaut  axugiatu  caklurruS^^^^ 

inapofito ne terari qdeaquai metu affirmar.  Laudat 8c capr.  fimu  ex uino  ilkaTu” 
meile  . Melis  & cuculi  & hirudinis  decodtii  & potum.  Ad  reliquos  befliasi  morfus 

ZSa-  ‘“‘'"■Ad  hotnisliorfus  caifeTib^l 

decodla.  Efficacius  uuuh  , non  ace  qntu  dmfoluat.  Veneficus  rollru  lupi  refiflete 

.uererarum  aiur.ob  id9uilla!p  portis  pnefigunr.  Hoc  ide  praftare  ac  pellis^  cemL 

folida  manica  exiff  mar.qppecata  uis  ell  aialis.  Prater  ea  qus  rettulimus  ac  ueffieia 
eius  calcata  eqsafferuttoipoie,  lisqargffu  uiuu  bibentilardu  remedio  e.  Afinino 
fiffe  potoiuenena  refliguut.  Peculiariter fi  hyofcyamii  potii  fiti  aut  uifciliaut  acu^ 
ta.aut  lepus  marmusiautopocarpathuiautcaryce:  aut  dorycnidm.  Et  fi  coagulum 
ahcui  nocuent.na  id  quoq,  uenenu  e f pria  lactis  coagulatione.  Multos  eius  I alios 
^u  dicemus.  Sed  memilfe  oportebit  recm  uteduiauc  nd  mulco  poflea  tepefadlo  . 
Nullu  em  celerius  euanefcit.  Offa  quoq,  afim  cotracffa  8cdeco<ftaicotra  lepotis  mac 
nni  uenenu  dat.  Oia  eade  onagris  efficaciora.  De  eqs  fens  no'  fctipferut  graiciiq uo- 
nia  tetr*  illa:  no  gignebat.uerutame  fortiora  eadd  q i equis  itelligi  debet.Udle  eqno 
uenenal_epons  manni  & toxica  expugnat'.  Nec  uros  aut  bifotes  graia  icxpimffis  hae 
Dctquaqbouefero  refertis  id«  filuis  portione  tamd  eade  efficaciora  oia  ex  iis  credi 
par  e.  hic  quoq,  ladre  bubulo  cucffa  uenena  expugnari  tradutimaxie  rupradntaiS!  fi 
ep  eme^ci^aa  fitiautfi  cathandes  data:  uomuione  oiaegeri.  Sic «c caprino  lure 
atharides.  Cotra  ea  ueto  quxexulceratio'e  enecatifeuu  uitulind  feu  bubulu  auxiliar. 

Na  cotra  faguifugas  potas  butyru  remedio  e cd  aceto  ferro  calefacto.  Quod  ac  p fe 
fcleit  cotra  uenena.  Na  fi  oleu  nd  fic:uice'eius  reprcefetat.  Multipedd  morfus  cum 

c anat.  Oiafefaiquoq, iurcpoco  uenena fupradidlaexpugnariputat.  Ptiuati 
ero  aconita Sc cicutas.  Iteq,  uitulino  feuo.  Caprinus cafeus reces  lisquifcd biberit , 
acuerocdtracathandas  remedio  e. flCcdtraephemcripotd  cu  tainiauua.  Saguiscae 
prinus  decoctus  cum  medullaicdtra  toxica  uenena  fumitur.  Hadinus  contra  rclie 
^ua . oagulum  hsdi  contra  uifcum:  & chameleonem  album  ifanguinemque 
aunnumicontra  quem  & lepotis  coaguliieexaceto.  Contra  pafliaca  ueto  et  ommu 


marino9ii<itu5uelraorfuscoaguIuIi;porii:uel  h*di:uel  agni  drachma;  p5dere  exui, 
no.  Leporis  coagulu  accotra  uenenaaddit^atidohs.  Papilio  quoq;  lucerna^;  lumini, 
bus  aduolas  iter  mala  medicameta  numerat''.  Huic  cotrarium  eft  lecur  caprinuificu, 
fel  ueneficiis  ex  muftela  tuftica  faflis.  Hic  deide  reucrtemur  ad  genera  morborum. 
Capilli  defluuia  urfinus  adeps  mixto  ladano  SC  adiatho  cotinet.  Alopeciafq;  emaat 
& raritate  fupcilio^r  cu  fugis  lucerna^  ac  fuligine  qua:  e in  tottris  ea^;.  Pmrigim  cum 
umo  ^deft.  Ad  hac  Si  cornus  ceruim  dnis  e umoiucq;  nd  tediu  aialis  eius  capilbs  i", 
crefcat.  Itefe!  captinucii  creta  cymolia  Si  acetoific  uti  paululii  capilli  iarefcat.  Itef  1 
hitcinu  cu  urina  tauri.  Si  ueto  uetus  fit  erifurfutes  adierSo  fulphute  emcdar.  Cinere 
genitalis  afini  fpilTari  capillu  putat:8J  e canicie  umdicati  fi  tafis  illmat''.  Pluboq  tn/ 
tus  cu  oleo  deTarir&afinini  pulli  cii  unna.admifcetqj  nardu:faflidii  gra.  Alopeaas 
fcllc  taurino  ciiargyprio  alumfeccpefadtasillinut.  Capitis  ulcera  manacia  urina  tau/ 
fi  efficaciter  fanat.  Ite  hois  uetus  fi  cyclaminu  adiiciat  Si  fulphur.  Efficacius  tamen 
uiculinu  fel.  Quo  cu  aceto  calefablo  tolliir  Si  Icdes.  Seuu  uitulinu  cu  fale  tritu  cae 
pitis  ulceribus  utiliffimii.  Laudat  6;  uulpiu  adeps  :fed  prxcipue  fel  fimii  cufmapi 
pari  mo  illitu.  Capnni  cornus  farina  uel  cinis  magifqj  hircini  addito  nitro  & tamati/ 
ci  fefeiSt  biitytorolcoqj  prius  capite  rafo  mire  cotinet  ita  fluete  capillii.  Sicut  & canis 
cinere  ex  oleo  illito  ffcilianigtefcut.  LaiSe  caprino  ledes  tolli  ctadiit.  Fimo  cu  meile 
alopecias  expicti.  Ite  ungula^r  cinere  cii  pice  fluete  capillu  cocineri.  Leporinus  cinis 
cu  oleo  myrteo  capitis  dolores  fedat.  Ite  aq  pota  qux  de  bouis  aut  afini  potu  telifta 
e.  Et  fi  ctHimusuulpismafculx  genitali  circuligato.  Cornus  ceruini  cinis  iliins  ex 
aceto  aut  tofaceo  aut  ex  itinorocuiojr  epiphoras.  Eafqj  bubulo  feuo  cu  oleo  codo  il/ 
linur.  Ceruini  cornus  dnis  fcabriaas  eode  liguine  fanat.  Muccdes  aut  ipfos  efficacf 
ores  putat.  Lupi  excremetis  citculini  fuftufioes  ^deft.  Cmere  eo^;  cum  attico  meile 
fugi  obfcunutes.  Ite  felle  urfino.  Epinyftidas  adipe  aprino  cu  tofaceo.  Vngula  afi, 
ninx  dnis  inurftus  e fuo  laifle  acatrices  oculo^  Si  albugies  tollit.  Medulla  bubula  ex 
dextro  crure  priore  trita  cii  fuligie  pilis  et  palpebtay  uitiis  figulis  occurrit.  Callible/ 
phan  pati  md  fuligo  m hoc  ufu  tepat.  Optie  et  lichno  papitaceo.  Oleoqi  fefamino, 
Fuligie  i nouo  uafe  penis  deterfa.  Efficacilfime  tame  euulfos  ibi  pilos  coercet.  Felle 
tauri  cu  oui  albugie  collyria  fuit,  aqqj  difloiu  ta  iugunfp  qtriduu.  Seuum  uituli  cu 
aferis  adipe  et  ocimi  fucco  gena^i  uitiis  aptiffimum  eft.  Eiufde  medulla  cum  pati  po 
dere  cxtx  et  olei  uel  tofacei  addito  ouo  dundx  gcna^/  illinunt"'.  Cafeo  molli  caprino 
ipofito  ex  aq  calida  epiphors  fedat.  Si  tumor  fitiex  meile.  Vtrunqj  uero  fero  calido 
fouedu.  Sicca  lippitudo  lumbulis  fuum  toftis  atqjcdtritis  et  ipofitis  tollit.  Captas 
negat  lippiterquonia  ex  qfda  herbas  edat.  Ite  dorcades.  Et  obid  fimum  earum  rara 
circundatum  noualuna  deuorari  iubetiquonia  noiftu  sqj  quoqj  cetn.it.  Siguinehit/ 
ci  fanari  lufdofos  putat  nytftilopas  appellat  gtxci.  Caprs  uero  lodnere  i uino  aufteto 
decodto.  Quida  iaffaci  lodneris  fame  fungunt.  Aut  felle  caprsicarnefq!  eas  uefciiet 
dum  coquiturroculos  uaporari  prxcipiunt.  Id  quocj;  referre  atbirtafifi  rutili  coloris 
fuent.  Voluntet oculos  fuffiti  locinere f ollis decoifto.  Quida iaffato.  Felqdecapn/ 
num  pluribus  mdis  affumuc  cum  meile  cdcra  caligies.  Cum  uetacti  cadidi  tertia  pte 
cdtra  gleucomata.Cu  umo  cdtta  dcatticesiet  albugfestet  caligfesrer  pterygiatet  arge/ 
mata.  Adpalpebtas  ueto  euulfo  prius  pilo  cum  fucco  olerisiitautundlioinarefcat. 
Cdtra  ruptas  funiculas  cum  lafte  mulieris.  Ad  oia  aure  iueterau  fel  efficacius  putat. 
Nec  abdicat  flmu  ex  melleillitum  epiphoris.  Cdttaqj  dolores  medulla.  Ite  pulmone 
leporis.  Sedat  caligine  fel  cu  paffo  aut  meile.  Lupino  quoqj  adipe  uel  medulla  fuu 
fricari  oculos  cdtta  lippitudies  prxcipiunt.  Na  uulpina  Ifgui  hrltes  in  armilla  lipp>' 
tutos  negat.  Autiii  dolori  et  uitiis  medet' urina  apti  i uitto  feruata.  Fel  apti  uel  fuu. 
uel  bubulii  cu  oleo  citreo  et  tofaceo  xquis  portidibus.  Prxcipue  ueto  taurinum  cura 
porri  fucco  tepidumtuei  cum  meile fi  fuppurent.  Contraque  odorem  gtauem  pe'  ' 


i mali  corio.  In  ea  pte  rupta  cu  lafte  rnuhe^r  efficancer  fanat.  Ouida  et  in 
ntamtatc  aures  fic  pluedas  putant.  A ii  cu  feneda  fern^Mn  A- ^'“a  et  m 

fqcal.<lacollutas.Etftma.otf.tgtau.tasau"rffc 

calfafluffidat.  Utdaquoqtpt-gL.  It.f.muarm.r£S.tfTcrrSra-a^ 
ea  tepefafla.  Vrihor  eq  fpumamel  eqni  fmu  tece-tis  ants  cu  tofaceo.  Seuu  bubulum 

ptius  auribus.  Lanaautemedicamfaeafcludut'.  Ptod^  8:  feuU  uirnl?^7  «caitaCtis 

e^coitu  exceptuiptiufq  terta  atti^t  co-tta  dolores.  Aunb^ 

rulo^  faflu  at  1 aq  liqru.  Alus  u.tiis  adeps  uulpru.  Ite  fel  capnnu  cu  tofaceo  ^do 
aut  pomfucco  autf.  fit  rupta  .b.abq  e larte  multeris.  S.grauiras  firaudildiiM  bue 
buk.  cu  urina  capr^iuel  hira  uel  fi  pus  fit.  In  quocuqi  aur^  ufu  putat  h.c  effic  c.l 
ra  1 cornu  caprino  p dies.x-x.ifumara.  Laudat  & coagulu  lepons  terna  denam  pte  die 

midiaquoq,  fagapemi  amineo  uino.  Parotidas  urimus  adeps  coprimit  pari  p,o-dere 
cara  8t  taurini  feui  Addut  qdah.ppocftidemiat  p fe  buty„  dlirumfi  pnus  fomant' 
fenograc.  decort.  fuccoiefficacius  cu  ftrychno.  Profunt  6t  uulpm  reftesi  & taurinus 

faguisandus  mtus.  Vnna capta calefartaiftillara  auribus.  Fimuqieiufdecuaxune 

ga  illitu.  Deres  mobiles  cofumat  ceruini  cornus  cinis.dolorefqi  eo^  mitigat.-fiue  P 
fncetifiuecolluar.  ^-da  efficaaore ad  des  eofdeufus  ctudi  cornus  fatini  atbittaf. 

Detifiicia  Utroqi  mo  fmt.  Magnd  remediu  d&flupo^  capitis  cinere.  Certuq,  ei  ex^ 
cremetis  eoy  ple5iq,  fuenui  offa.  Hac  adalligata  edddtffertu  hdt.  ItHeporina  eoae 
gula  p aure  ifufaicotra  dolores.  Et  capitis  eo^  anis  dentifricium  i.  Adiertoqj  nardo 
mulcet  graueoletia  ons.  Aliq  murmo^icapitu  cinere  mifcuiffemalut.  Repifi  latete 
leporis  acui  os  fimt  e.hoc  fcattficati  deces  i dolore  fuadft.  Talus  bubulus  accads  eos 
qlabatcu  dolore  admotus  cdfirmat.  Eiufdd cinis  cu  mptrbaddnfricm  c'.  Offaquoqi 
ex  ungulis  fuu  cobufta  eundd  ufd  prabet.  It^  offa  ex  acetabulis  pnaui  circa  qua  coxfr 
dices  uertu  t.  Iifde  fanan  dimiffis  i fauces  lumetoji  uerminatides  noni  e.  Sed  & cor' 
mptos  deres  cohtman.  Afma  quoqj  larte pcuffu  uexarosiautdekiu  eiufdecinete  Ly-' 
ene  iteeq  cu  oleo  ifufo  p aure.  Eft  autd  hoc  ndhippoma-esiquodalioqn  noxm  om'r' 
to.  Sed  I eq ito^  genibus  ac  ff  ungulas  praiterea  i corde  equo^  iuenit'' os  detibus  cani- 
nis maxie  fimile.  hoc  fcarifican  dolote.au  c exepto  dete  e mortui  eq  maxillis  ad  numcBi 
eius  qdoleat  demdftra't.  Eqiy  uirus  a coitu  i lychnis  accefu  Anaxilaus  pdidit  eqnow 
capituuifusreprafftaremdffnfice.  Similf  exafinis.  Na' hippomanes  ta'tas  i ueneh- 
cio  uitcs  hetiut  affufii  ans  mixtura  i effigie  equa  olympta  admotos  mares  equos  ad 
rabid coitus  agat.  Medet  drtibus  & fabrile  glutinu  i aq  decortu  illituqj  & mox  paulo 
dtmartumuta  ut  cdfeffi  colluat  uinoii  quo  dccorti  funt  cortices  mali  punici  dulas. 
Efficax  het  fli  caprino  ladte  collui  dentes  uti  felle  taunnOi  Talo^  caprx  recentni  cinis 
aentifncio  placcc.  Et om  fere  uillacica^  ^drupedu  :ne  fxpms  eade  dicaV.  Cuce'  i facie 

erugari &tcnercrcerc:&cadoremcufl:odiiila(^leafininopuca:c.  Nocumqjeffjquafda 
quocidie.dcc.cuftodito  numero  fouerc,  Poppeaqj  hoc  uxor  Nero'is  priapis  ilhcuir. 

alnea^  quoqjfic  folio  tempatoiafinoiji  gregibus  ob  hoceacomiraneibus.  Impetus 
picuitx  f facie  butyro  illiro  colliit!.  Efficacius  cii  exrufa.  Sicero  uero  ea  uitia  qux  fer^ 
putiiTup  fpofica  farina  hordeacea.  VIceta  i facic  mebrana  e ptu  bouis  madida.  Fn^ 
uolu  licet  uideat  nd  tamen  omutendii  ^ptcrdefideria  mulie^.  Talu  ca‘didi  iuuenci 
•xl, diebus  nodlibufqj  donec  refoluat'  i liquore  dccot!l:u  & illicii  liceolo  candore  cutifqj 
erugationem  prxffarc.  Fimotaurinomaiasrubcfccreaiutmd  utcrocodileaillimme'' 
'usXcd  fouen  frigida  6d  ate  & poftea  lubcnt.  Aeftates  & quxdifcolorem  facmecutem 
*niu  uituli  cii  oleo  3c  gumi  manu  fubadii  emendat.  Viccra  ons  dC  nmas  Ccuii  uituli 


uel  boms  cu  adipe  aferisiK  ocimi  fucco.  Efl:  & alia  mixta  feuo  uituli  cu  medulla  cet/ 
ui  & alb*  fpina follis  una  ttitis,  Ide  praftat  &C  medulla  cu  cefma.ucl  fiuacanalic, 
lufq!  e carne  uacna.  Lichenas  otis  ptaidaciilfe  ukit  glutinu  fabtu  e genitalibus  uitu/ 
loK  Iiq tu  aceto  cu  fulphute  uiuo  ramo  ficulneo  pmixtumuta  ut  bis  die  tecK  illmaf, 
Itflepuras  ex  meile  & aceto  decoftuiqs  & lecur  hitci  calidii  illitu  tollit;  ficut  elephitf 
afm  fel  captinu.  Enanum  lepras  ac  futfutes  tauti  fel  addito  nigro.  Vtina  afini  circa 
ca'is  ottumimaculas  i'  facie.  Fel  uttiufqi  p fefe  aq  infraiiiaieuitatifq!  foUbus  ac  uitis 
pofl:  detraiSa  cute.  Similis  effeiSus  8t  in  taurino  feuo  uitulmoue  felle  cu  feie  cunil* 
ac  cinere  e cotnu  ceruinoificamculaexorie  ecoburat.  Afinino  feuo  cicatricibus  aclic 
ebeni  leprifqi  maxie  color  reddit'.  Hirci  fel  lerigies  tollictadmixto  cafeo  & uiuo  fub 
phure  fpogiiqi  emete:  ur  mellis  fit  ctalTitudo.  Aliqiueterato  felle  uti  maluereimixc 
tis  calidis  furfuribus  podere  oboli  umusiqttuorq;  mellis  prius  defricaris  maculis.Ef/ 
ficax  eiufdc  fii  feuf  cQ  meUthio  8c  fulphute  Si  inde.  Labroij!  fiffutis  cd  adipe  anfetio 
ac  medulla  ceruina  refinaq)  Si  calce.  Inufio  apud  auCfores  iis  q lentigine  h«-t  negati 
mamca:  facrificio^  ufu.  Lacfe  bubulo  aut  caprino  tofilU  & arreriar  exulcerata  Icuat, 
Gargariifat' tepida  ut  e expreifu  aut  caletadu.  Captind  utilius  cu  malua  decoflu  & 
faleexiguo.  Liguaexulceratio'!  St  arteria^  p^deuus  li  omafi  gargariEat.  Tofillisaut 
priuati  renes  uulpiu  aridi  cu  meile  triti  illitiqi.  Angina  fel  laurinu  uel  caprinu  cum 
meile.  lecur  melis  ex  aq  otis  grauitare.  Vlceraqj  butyjrcitilTic  fanat.  Spina  aliudue 
qd  faucibus  adhaires  felis  extiifecus  fio  pfricatis  aut  reddi  aut  delabi  tradut.  Struas 
difcutit  fel  aprmu  uel  bubulu  tepidu  illitu.  Na  coagulu  lepoiis  e uino  i Iftcolo  exuF 
ceratis  duraxat  iponit.  Oifcurit  Si  ugulx  afmi  uel  eq  cinis  ex  oleo  aq  illitus  Si  urina 
calcfabla.  Et  bouis  ugula  anis  ex  aq.  Fimu  quoqj  ferues  ex  aceto  decocfuiteftefque 
uulpini.  Prode  Si  fapo  gallojr  hoc  iuenturrutiladis  capillis  ex  feuo  et  cinere.  Opiius 
faoino  et  caprino  duobus  mois  fpiffus  acliqdus.  Vteiqj  apud  germaos  maiore  i ufu 
uiris  q focis.  Cetuicu  dolores  butyro  aut  adipe  urfino  pfticaV.  Rigores  bubulo  feuoi 
quod  at  fttuis  qide  cu  oleo.  Dolore  iflexibile  opiflhotono  uocarilcuat  uria  capra  au^ 
tibus  ifufaiaut  fimu  cu  bulbis  illitu.  Vngues  cotufos  fel  uniufcuiufq;  aialis  circuligac 
tu.  Pterygia  digito^  fel  taurmu  anduaq  calida  diflolutu.  Quidaaciiiciut  fulphurcC 
alumeipari  podere  6iu.  Tuffi  lecur  lupi  ex  uino  tepido  fanat.  Vtfinuq;  fel  admixto 
meile.  Aut  ex  cornu  bubuli  fumis  ptibus  cinis.  Vel  laliuaeqitriduo  potu  ea  mori trac 
dut.  Pulmo  ceruinus  cu  gula  fua  arefadlus  i fumoidei  tulusiex  meile  quotidiaoelig' 
mate.'  Efficacior  eft  ad  id  fubulo  feruoK  gnis.  Saguine  expuetes  ceruini  cornus  nms. 
Coagulu  lepons  terna  pte  denam  cu  terta  famia  et  uino  myrteo  potu  fanat.  Emfdc 
fimi  cinis  i umo  uefpi  potusmocfnas  tuffis.  Pili  quoqj  lepoiis  fuflici  extrahunt  pub 
moibus  difficiles  excteatides.  Puruletas  aucexulcetatioespcdlotis  pulmdifqj  erapuP 
moe  graueoletia  halitus  buty^r  efficaciffie  iuuat  cum  pari  mo  mellis  attici  decoflum 
donec  ruffefeat. et  matutinis  fuptum  ad  metura  ligua:.  Quida.p  meile  lanas  refina 
addere  maluerunt.  Si  faguis  reiiciatiefficace  tradunt  bubulum  laguine  modice  et  cu 
acero  fuptum.  Na  de  tauiino  credere  temetaiiu  elf.  Sed  glutinum  taurinum  tribus 
obolis  cum  calida  aq  bibit  f uetere  faguinis  excreande.  Stomachum  exulceratu  ladfis 
afinini  potus  reficit.  Item  bubuli.  Rofiones  eius  caro  bubula  admixto  aceto  et  uino 
codla.  Rheumatifmos  cornus  cetuini  cinis.  Sanguinis  excreanones  haidinus  fanguis 
recens  ad  cyathos  ternosicum  aceto  acri  pari  modo  feruens  potus.  Coagulu  tertiapte 
ex  aceto  potum.  loanecis  dolores  lupi  lecut  aridum  ex  mullo.  Afininum  lecuraticlu 
cum  petrofelini  ptibus  duabus  ac  nucibus  tribus  ac  meile  tritum  et  m cibo  fumptu. 
Sanguis  hircinus  cibo  aptatus.  Sufpinofis  ante  omnia  efficax  elf  potus  eqfetotum 
fanguis.  Proxime  lacllis  afini  tepidi  cum  bulbis  decodli;  ita  ut  fecum  ex  eo  bibatur: 
addito  in  tres  heminas  cyatho  naffurcii  albi  perfufi  aquaideinde  meile  diluti.  lecur 
quoqj  uulpinum  aut  pulmo  i uino  nigro  autfelurfmui  aqualaxat  meatus  fpitaoi. 


Amborum  dolores  « quw^nqj  i!{a  mollire  opus  fitmrTino  adipe  pfucari  co-uemt 
Onerem  aptmi  aut  fudli  fimi  inueterati  afpetgi  potione  umi.  Affenint  et  magi  fui 
commenu.  Pnmumomniu  rabiem  hitcorum  fi  mulceatut  barba  mitigari.  Eadem 
pn^fa  non  abire  eos  m alienum  gregem.Huic  admifcet  fimum  capnnum.at  fubdie 
to  linteolo  uiSomua  manu  quantum  pati  polTit  feniensifuftmeniubentuta  ut  fi  le^ 
ua  pars  doleat.  Hae  medicma  i dextera  manu  fiatiaut  eeonttano.  Fimum  quoq-  ad 
eum  ufum  acus  area  pundis  tolli  iubent.  Modus  curationis  eft  donec  uapor  ad  lu^ 
bos  fennatur  puenure.Poftea  uero  manum  porro  tufo  illmunt.Item  lumbos  ipfo  fi. 
mo  cum  meUe.Suadetqi  in  eodem  dolore  et  teftes  lepons  deuorare.Ifchiadioffimu 
bubulum  imponunt  calfadummfolus  cmerefemenri.In  renum  doloreleporis  re. 
nes  crudos  deuorari  lubentiaut  certe  codos  ita  ne  dente  cdringantur.  Ventris  qdem 
dolore  tentan  negant  talum  lepons  habentes.Lyenem  fedat  fel  apti  uel  fuis  potum 
uel  ceru^mi  cornus  onis  m aceto-EfficaoiTime  tamen  mueteratus  lyen  afmi:  ita  ut  ui 
mduo  fentiatur  utilitas.  Afinini  pulli  fimum  quod  primum  ediditipolean  uocant* 
fyn  dant  m^to  mulfo. Datur  et  equi  lingua  mueterata  ex  uinoptafentaneo  medx. 
camc  toiut  didirfe  fe  ex  barbans  Ceolius  6c  Bion  tiadidit.Etlyen  bubulus  fimilimo-. 
Reccs  autem  aflus  uel  elucus  ixi  abo.In  uefica  quocjj  bouis  allii  capita. xx.  tufa  cum 
acen  fextario  imponutur  ad  lyenis  dolorem. Eadem  ex  caufa  emi  lyenem  uituli  fiiin 
mcuc^s  fit:iubencmagi  nulla  precu  contanone:quoniam  hoc  quoqj  religiofepcrti'' 
n^t.Diu^mqjplongicudmemanneclitumcxuttm^&mcluenccm  pan  readere 
ad  pedes . Dein  colleiilum  ui  umbra  arefacere.  Cu  hoc  Eat  fimul  refidere  lyenem  £Egri 
uioacumihberaricj  cum  morbo  diacur.Prodeft  et  pulmo  uulpiu  anere  ficcatus  at<a 
m axjua  potus. Item  haedorum  lyen  impofttus,  Aluum  fifht  ceruinus  fanguis.  Item 
cornus  oniB.Iecur  apnnum  ex  umo  potum  atra  falem:recenfqf.ltemairu:uel  fuiilu 
ucl  hiranum  decocftum  m umi  hemina.Gja^lu  lepons  tn  utno  dcens  magnitudine: 
Aur  E febnfi  fit  exaqua.  Aliqui  et  gallam  adiiaunt.  Adii  per  fe  lepons  fanguinecdten^ 
UiuntIa<ffecoiflo.&jumihmianisiaquapotus»Taunni cornus  ueterise  pteiam 

anis  ffperfus  potioni  aqux.  Sanguis  hircinus  m carbone  decodtus.  Corium  caprmu 
cum  luo  pilo  decoiftujn  fucco  epoto. Coagulu  equi  ec  fanguis  capnnus  uel  medulla 
uel  tecur  aluum  foluit.Fel  lupi  cii  elateno  umbilico  illigatumel  ladbs  equini  potus. 
Item  caprini  cum  fale  et  melle.Caprx  fel  cum  a/damini  fucco  ec  aluminis  modico. 

AJiquiecmtrumecaquamadiecifremalunt.Fel  tauri  cum  abfinthio  tritum  ac  fub'' 
cdtuin  pailillo. Butyrum  largus  fumptum  cieliacis  etdyfentericis  medet.Iecur  uacci'^ 
nuni. Cornus  cerumi  anis  cnbus  digitis  captus  m potione  aquse.  Coagulum  lepons 
fubac^lum  in  pane.Si  uero  fanguincm  detrahunt  in  polenta.  Aprini  uel  fuilli  uel  Ic’' 
ponnt  Emi  cinis  mfperfus  poEoni  tepidi  umi.  Vituli  quoqj  lus  uulganter  datu  mter 
auxilia  csliacorum  6C  dyfentericorum  tradunrur.Laiilis  afmini  potus  utilior  addito 
melle.Necmmus  efficax  Emi  cinis  ex  umo  utnqjuino.  Item  polea  fupradida.  Equt 
coaguliiiquod  aliqui  hippacen  uocant:etiam  fi  fanguinemdetrahantiuel  fimicims. 
denriumi^  eiufdem  tuforum  farma  falutatis  dicitur.Et  bubuli  ladhs  decodi potus. 
Dyfentencis  addi  mellis  exiguum  prarcipiunt.Etfi  tormmafmt:comus  ceruinidne^ 
remtaucfel  taurinum  ejunino  mixtum. Et  cucurbitae  carnes  umbilico  imponere.  Ca' 
E*us  recens  uacanus  immittitur  ad  utruq;  uidum.Item  butyrum  heminis  quattuor 
cum  refm®  terebinrhinje  fexranteiaut  ai  malua  decodtaiaut  rofaceo. Datur dC  feuu 


uimlmum  aut  bubulum. Item  medullx  excoquuntur  cum  farina  et  csra  exiguoq; 
oIeo:ut  forberi  poffit.  Medulla  et  in  pane  fubigitur.Laccaprmum  ad  dimidias  ptes 
decoiffii.Sifmt  et  tomiina:additur  protropii. Torminibus  fatis  elfe  remedii  f lepons 
coagulo  poto  e umo  tepido  uel  femel  aibitTanturaliqui.CauQ.oresetfangumecapn'’ 
no  cum  farina  hordeacea  et  refina  uentrem  illinunt.  Ad  omnes  epiphoras  uentiis 
dluu  cafeum  mollem  fuadent.  Veterem  autem  f farina  tritum  csliads  dC  dyferencjs' 


dari:cyatlio  cafei  in  mni  cyathis  mbus.  Sanguis  caprinus  decodus  cum  medulla 
dyrencencisJecurairumcaprxcsiiads  fubuemt:magifqi  etiam  hirci  cuuino  auftero 
decochjmjpotuqjuelexoleomyrteo  umbilico  impofimm,  Quida  nero  decoquut 
a tubus  fexcanis  aqua:  ad  heminam addiu  ruta,  Vtuntur  et  1/ene  affo  captxhirciuc 
et  feuo  hirci  m pane  qut  cinere  codus  fir;caprs  a renibus  maxmie  ut  p fe  haunacur: 
prorinufqj  modice  frigidam  forberi  iubent.  Aliqui  et  m aqua  decodum  feuum  am.'* 
mixta  polenta  et  cymino  ecaneto  acetoqj.Hlinuncetuentrem  caliacis  Bmo  cii  mellc 
decodo  .Vtuntur  ad  utrumqi  uitium  et  coagulo  hxdx  m uino  myrteo  magnitudine 
faba:  pototet  fangume  eiufdem  in  abum  formatb:quem  fanguiculum  ifocant,  W 
■fundunt  dyfentericis  etglutinum  taurinum  aqua  calida  refolutu.  Inflationes  autc 
difcurit  uitulmum^mum  in  uino  decodum.  Inteftinoril  uims  magnopere  pdell 
coagulum  ceruorum  decodum  cum  lente  betaqjiatqj  ita  m qBo  fumptum.Lepons 
pilorum  cinis  cimmeliedecodus.Ladiscaprmi  potus  decodus  cum  malua  exiguo 
fale  addito  .Et  fi  coagulum  addatur  maionbus  emolumentis  fiet.  Eademqj  uis  eft  et 
iii  feuo  caprino  et  in  forbitione  aliqua  uti  protinus  hauriatur  fngida  aqua. Item  fa»' 
minum  Hedi  cinis  rupta  inteftma  farcire  mire  traditur.  Fimum  leporis  cu  meile  d©' 
codu  et  quotidie  fabx  magnitudme  fumptum  ita  ut  deploratos  fanauennt.  Laudat 
etcapnni  capitis  cum  fu^  pdis  decodi  fuccum.Tenafmos  id  eft  crebra  et  inanis  uo' 
lunras  egerendi  tollitur  poto  lade  afinino:  ite  bubulo;Tinearu  generapellitcerumi 
cornus  anis  potus.  Quxin  excrementis  lupi  diximus  inuemri  offa  fi  terram  non  ac' 
cigermt:colo  medeturadalligatabrachio.Poleaquoq?  fupradida  magnopere  ^deft 
infapadecoda.Item  fudlifimi  farina  addito  cymino  inaqua  mtx  dwroda:. Cornus 
ceruini  teneri  cinis  cochleis  africanis  cum  teftis  fuis  tufis  mixtus  in  uini  potione.  V<y 
fica:  calculorumqj  cruciatibus  auxiliatur  unnaapriietipfauefica  pro  abo  fumpta, 
EfRcaaus  fi  prius  fumo  maceratur  utrunqj.Vefica  elixam  mandi  oportet  et  a mu'' 
here  foemina:  fuis.  Inueniuntur  et  in  iocmenbus  eorum  lapilli  haud  duriae  lapillis 
fimiles  candidi  ficuh  m uulgati  fueiquibus  contritis  acqj  potis  in  uino: pelli  calculos 
aiunt. Ipfi  apro  tamgrauis  fuauiinaeftmt  nifi  egefta  fuga:  non  fuffKiat;ac  uelut 
deuindus  opprimatur.Exuti  illa  tradunt  eos.  Leporis  renes  inueterati  m uino  pon 
calculos  pellunt. In  perna fuum  articulos  efte  diximusiquo;^:  decodum  ius  faat  um 
na:  ucdius.  Afinini  renes  inueterati:tntiqj  et  in  uino  mero  datiuefic^medenrur.Cah 
culos  expellunt  lyenra  equini  ex  uino  aut  mulfo  pon  diebus  ,xl.  Prodeft  et  ungula: 
equx  emis  in  uino  aut  aqua.Item  fimum  caprarum  m mulfoiefficadus  filueftnum. 
PiU  quoqj  caprini  cinis;  Verendorum  carbunculis  cerebrum  apri  uel  fuis  fanguifqj. 
Vina  uero:qux  in  eadem  parte  ferpuncjiecur  eommeombuftum  maxime  lunipen 
ligno  cum  charta  armeniaca  fanat.Fimi  cinis  fel  bubulum  cum  alumine  argyptio  ac 
muna  ad  craftitudtnem  mellis  fubadum.infuper  beta  ex  uino  coda  impofita.  caro 
quoqj . Manantia  uero  ulcera  feuum  cum  medulla  uituli  m uino  decodum:ueI  ca^ 
prinum  cum  meile  rubiqjfucco.  Vel  fiferpant:  fimum  etiam  prodefte  cum  meile 
dicunciaut  cumaceto:et  per  fe  butyrum.Teftium  tumorcii  feuo  uituliaddito  nitro 
cohibet.  Vel  fimo  eiufdem  ex  aceto  decodo.  Vrinx  incontinenuam  cohibet  uefica 
apnna  fi  affa  mandatur.  Vngularum  apri  uel  fuis  cinis  potioniinfperfus.  Vefica  fa^ 
mma:  fuis  combufta  ac  pota.Item  hxdi.  Vel  pulmo. Cerebru  lepons  i umo.  Eiufde 
tofticuli  tofti  uel  coagulum  cum  anfenno  adipe  in  polenta.  Renes  afmmi  in  mero 
tnti  potiqj.Magi  uernni  genitalis  emere  poto  ex  uino  dulademonftrantunnam  far' 
cere  m canis  cubiculo:ac  uerha  adiicereme  ipfe  urina  fadatiu t canis  in  fuo  cubiculo. 
Rurfusciet  urinam  uefica  fuisjfi  terram  non  attigerit:  impofita  pubi.  Sedis  uims 
pi-xclare ^deft  fel  urfinum  cum  adipe.  Q^uidam  adiiciunt  fpumam  argcnriac  thus. 
Prodeft  et  butyrum  cum  adipe  anferino  ac  rofaceo.  Moduipfxres  ftatuuntrutfit 
ilhcu  faciles. Prxclare  medetur  et  taurinum  fel  in  liteolis  concerpris.Rimafq;  pduat 


aJacamcom.iiillaiioni,uuimc;aptcicuuu;i;aui,i^^ucaL^  iiit,.LiuDus  cuiii  tuiM 
Citeiis  ui^  medetur  fangms  capnnus  cum  polenta.  Item  fel  caprmum  condylo^ 
matis  per  fe.Item  fel  lupmum  ex  umo.Panos  & apolfemata  m quacunque  pte  lam 
guis  urfmus  difaint.  Ite  taunnus  andus  mtus.Pracipuum  tamen  remedium  tradit' 

,n  calculo  onagmquem  dicunt  cum  mterficiaturireddere  unna  liquidioremm  untio: 

fedmterrafpdlkntemfe.Hicadalligatusfoemmt  omnes  impetus  difcutit:  omn.qi 
fuppurati^e  libetat.Eft  autem  rarus  muentu  mec  ex  omni  onagro.-fed  celebn  remer 
dio.Prodeft  et  urma  afim  cum  melanthio.Et  ungula  equma  anis  cum  oleo  et  aqua 
dlitus.Sanguis  equi  ptaapue  admilTam.Et  fanguis  bubulus.  Item  fel.  &ro  quoq, 

eofdemettetaushabetcalidaimpofita.Etungulxcmisexaquaautmelle.  Vrma  cj 

pratura.Hircommq,  catnes  in  aqua  decoiSa.  Aut  fimum  ex  us  cum  meile  decodlum, 

Fel  urfmu  fuie  uermu.Vnna  fuum  1- lana  impofita.  Fcemma  atteti  adutiq,  equitae 

m nomm  elt.  Volillimum  eft  ad  omnes  inde  caufas  fpuma  equi  ex  ore  mgumibufqj 
dlinire. Inguina  et  exulcemm  caufa  inrumcfcunc.Rcmeciio  funr  equi  feCe  ttes  toride 
nodis  etceftroshetbaadalligaCEintraulcus.Podagris  medetur  urfmus  adeps:  tau/ 
nnumq;  feuum  panpondcrc  & carx . Addunt  quidam  hippoaftidem  & gallam.  Alii 
hiranumpraferuntfeuum  cum  fimo  caprx  et  croco  et  fmapi  cum  caulibus  edera* 
tiicis  ac  appendicio  uel  flore  cucumeris  filueftns.Item  bouis  fimum  cum  acen  face. 
Magnificant  dc  uituk  qui  nondum  herbam  gufUuerit  fimum.  Aut  per  fe  fangumem, 
caun.  Vulpem  decodlam  uiuam  donec  offa  tantum  reftent.  Lupumue  uiuum  oleo 
cxioci  modo  mcoiflum.Seuum  hircinum  cum  helfines  parte  xquaifmapis  tertia.  Fi/ 
nu  captim  cinerem  cum  axungu.Qum  et  ifchiadicps  un  fub  polliabus  pedum  eo  fi/ 
mo  feruente  utilifiime  tradunt.  Arnculorumq?  urnis  fel  urfmum  utilifiimum  efle  ec 
lepons  pedes  adalligatos.  Podagras  quidam  mitigari  pede  leporis  uiuentis  abfafo  fi/ 
quis  fecum,  afiidue  habeat.Pemiones  urfmus  adepsinmafq;  pedum  omnes  arcet.Ef/ 

ficaaus  alumine  addito.Seuum  caprinum. Dentium  equi  fanna.Apnnu  uel  fuillu 
fel.Cum  adipe  pulmo  impofitus.  Etfi  fubmti  fint  contufiue:  ofFenfione.  Siuero 
adufiifngoreileporinipilicmis,  Eiufdcm  pulmo  contufis  difiecflus:  aut  pulmonis 
cinis, Sole  aduftafeuoafininoapcifnmecurannir.Item  bubulo  cum  rofaceo.Clauos 
et  nmas  calhqj  uina  fimum  apri  uel  fuis  recens  illitum  ac  tertio  die  folutum  fanat. 
Talorum  cinis  pulmo  aprinus:autfinHus:autceruinus.Atcntus  calciamentoru  un/ 
naafinicumluto  fuo  illita. Clauos  feuum  bubulum  cum  thuris  pollme.  Perniones 
uero  corium  combuftum.  Melius  fiexuetere  caldamento.Iniurias  a calciatu  ex  oleo 
conicapnnicmis.Varicum  dolores  fedat fimi  uiculini cinis  cum  Iilu  bulbis  dcco(5lis 
addico  meile  modico. Itemq?  omnia  inflamata  ac  fuppurationes  mmantia.Eade  res 
ctpodagneis  prodeft  et  articulariis  morbis  emanbus  prxdpuc  uitulis.  Articulorum 
atenns  fel  aprorum  uel  fuum  Imteo  calefaiflo  impofitum. Vituliqj  qui  nundii  herba 
guftauerit  fimum.  Item  caprinum  cum  meile  et  aceto  decotftum.Vngues  fcabros  fe/ 
uum  lumli  emendat.Item  caprmum  admixta  fandaraca.  Verrucas  uero  aufert  uitu/ 
Imt  fimi  cinis  ex  accto.Afiniunnx  lutum.  Comitiali  morbo  tefies  urfmos  edifiepro/ 
deftmel aprinos  bibilTeexIacTe equino  autexaqua.Itemapnnam  urinam  ex  aceto 
mulfo.Efficaaus  quar  inaruent  in  uefica  fua. Dantur  et  fuum  tefficuli  inueteraci  tri/ 
tiq;  m fuis  laifie  prxcedente  uini  abffmcntia  et  fequente  continuis  diebus. Dantur  ec 
lepotis  fale  cuftoditi  pulmones  cum  thuris  tertia  parte  in  umo  albo  per  dies.xxx.  Ice 
coagula.Eiufdemafinicerebnimexaquamulfainfiimatumpnusin  foliis  femuda 
per  dies.  Vel  ungularu  eius  cinis  cocleanbus  bmis  toto  menfe  potus. Item  cefles  fa/ 
le  afferuati  et  afperfi  potioni  in  afinanim  maxime  laifle  uel  ex  aqua. Membrana  ptus 
earum  prxdpue  fi  marem  peperint:oIfadfa  accedente  morbo  comitialium  refiRiC. 
Suntquietnarenigroqjcoredendiimcumpancfijbdiuoptimaauc  fecunda  luna 
prxapiant.Alii  carnem:  aliqui  fanguinem  aceto  dilutum  per  dies.xl.  bibendum. 


o uidamutinamequi  aqus  ferran®  ex  officmis  mifcent.^dem  poaone  etlympha. 
Ms  medentur.Comitiahbus  datur  et  ladis  equini  potus  lichensq!  i aceto  muKo  hi^ 

bendum.Dantur  et  carnes  captmxin  rogo  hominis  toto  ut  uolunt  magi.Seuum 

earum  cumfelle  taurino  pan  pondere  decoiSumiet  m follitudo  fellis  recoditumuti 

ne  terram  attmgar.Potumuerofublime  ex  aqua.Morbumiprum  deprehendit  ca/ 

piini  cornus  udcerumiuftimdor.  Siderans  unnapulhafmmi  nardo  admixtp  per 

comuncaionem  prodelTe  dwtur,  Regio  morbo  cornus  cerumi  cmis.  Sanguis  afuum 

pulli  ex  uino.Itemfimumafinmi  pulli;  quod  prunum  edidit  a partu:  datum  fabs 
magnitudineeuinomedeturmtradieintertid.  Ead^  et  ex  equmo  pullo  funiiterq, 
uiseft  Fradhs  ofTibusprxfentaneus  maxillarum  apncmis  uelluis.itemlardu  elixu 

atq’  arcdligatum  nura  celetiute  folidar.Coto.quidem  fraiftis  laudatur  unice  capm 
num  fimum  exuino  uetere.apentiextiahitiperfanat.  Febres  arcet  ceruorum  caro  ut 

diximus.  Eas  quidem  qus  certo  dierum  numero  redeunt  oculus  lupi  dexter  falfus 

adallioatufq!  fi  credimus  magis.  Eft  genus  febnura  quod  ephemermum  uomt.  Hoc 
lioeraS  tradunt;  fiquis  e uena  auris  afinitres  guttas  lanOTinis  m duabus  heminis 
aquxh-ufent.Quarunis  magi exetemeta  felis  cum  digito  bubonis adalligan  lubet. 
etner«?edant:non  remoneri  fepteno  circuitu.  Q.uishoc  quafo  inuenue  potuit' 
Qua:  eft  ifta  mixtuta'Cur  digitus  buboms  potiflimum  eleiftus  cft'Modeftiores  lecur 
felts  decrefeente  lunaocofse  inucteratum  faleexumo  bibendum  ante  acceffiones 

quartanxdixcre.Idem  magi  fimi  bubuli  cinere  confperfo  puerorum  unna  illinunt 

digitos  pedumimanibufqj  lepons  cor  adalligant.  Coagulum  ante  accelfionem  pro' 
piMnt.Datur  et  cafeus  capnnus  recens  cum  meile  diligenter  feto  expreffo.  Melan/ 

chohos  fimum  uituliiuinodecoiftii  remedio  eft.Lethargicos  exatatafinilyen  nan' 

bus  illitus  ex  aceto. Caprini  cornus  nidoriaut  pilorumiiecur  aprinum. Itaqj  ct  ueter^ 
nofis  datur.Phthificis  medentur  iecurlupi  ex  uino.Macra:  fuis  foeminx  herbis  paftx 
lai-dum.Cames  afininxex  lure  fumptx.Hoc  genere  maxime  i achaia  cura-t  id  malii. 
Fimi  quoqi  andnfed  pabulo  uitidi  pafto  boue  fumum  arundme  hauftum  prodeffe 
tradunt.Bubuli  quoqi  cornus  mucronem  cxuftum  duoru  cocleariu  menfura  addita 
meile  pilulis  deuoratis.  Captxfeuo  i pulte  halvcaaaet  phthifin  et  tuffim  fanan.Vel 
receno  cum  mulfoliquefaiftorita  ut  uncia  m cyathu  addatur:  rutxqj  ramo  pemii^ 
fccatur;n5  pauci  tradrit.  Lupi  & capta  feui  cyatho  uelladis  pari  menfura  deplotam 
phrhificum  conualuilTeicertus  aucftot  affitmat.Sunt  et  qui  fuum  fimidnerem  pro' 
fuilTe  fcnpfetint  m palTo.Et  cerui  pulmonem  raaxune  fubulonic  fuxatum  m fumo: 
trirumqj  in  umo.Hydropicisauxdiatut  urina  ueficaapri  paulatim  data  in  potus. 
Efficaaus  qua  maruent  cu  uefica  fua.Funi  taunm  maxime  fubulonis:fed  et  bubuli: 
dearraentinis  loquor. Quida  bolbiton  uocant.  Cinis  cocleanotu  trium  in  mulfihe' 
mina  bouis  foemina  in  mulieribus: et  ex  altero  fexu  in  uins:quod  ueluti  myfterium 
occultarunt  magi.Fimum  uituli  mafculi  ilIitum.Fimi  uitulmi cinis  cum  femme  fta' 
phylmi  aqua  portione  ex  uino.Sanguis  capnnus  cum  medulla.Efficaaotem  putat 
hitcorumiuriqs  filentifco  pafcantut.Igm  facro  urfinus  adeps  ilUniturimaxmequi 
eft  ad  renes.  Vitulmum  fimum  tecensiucl  bubulu.  Cafeus  caprinus  ficcus  cu  porro. 
Ramenta  pellis  cemina  defeda  pumice  ex  aceto  trita.  Ruborem  cum  prurigene  equi 

fpuma  aut  ungula cinis.Eruptionibus  pituitriafmint  fimi  cinis  cum  butyro.Papum 

nigtis  cafeus  caprinus  ficcus  ex  meile  ct  aceto  m balneis  oleo  remoto.  Puftulis  fuilU 
fimi  anis  aqua  illitusiuel  cornus  ceruiui  cinis.Luxatis  recens  fimum  aprinum  ud 
fuillum.Itemuitulmum. Vertis  fpuma  recens  cum  aceto.  Fimum  capnnumc^ 
meile.  Bubula  cato  irftpofita  tumorem  fanat.  Fmium  fuillum  m tefta  calefaau 
trinimq!  cum  oleoiduridas  corpomm  omnes  tollit  optime.  Adeps  e lupis  ili' 
tus  miis  quxrampereopuseft:pIiirimum  proficit.Fimum  bubulum  in  cmeteca' 
lefac'him:autcapnnuminuino  uel  aceto  decodum.In  furunculis  feuum  bubulum 


cum  fale.Autfi  dolor  eft:mtln(^hlm  oIcoKquefaAum  fmerale.Stmiliqj  mdaprmd 
in  ambuftis.i^odeft  urfinus  adeps  cum  lilu  radiabus, Aprmum  aut  fuillum  fimum 
inueteratum.Setanimexus  e pcniallis  te(!l:oiiis  anis  cum  adipe  tritus.  Tali  bubuli 
cinis  cd  exta  et  meduUaceruina.  Fel  uuti , Fimu  Icpons.Sed  caprarum  fimum  fmc 
acacrice  fanare  diamr.  Glutinum  prsftancifrunum  fitexaunbus  taurorum  &ge/ 
mtalibus.Nxcquicqefficaausprodeftambuftis.Sed  adulteratur  nM  sque  qbuO 
uis  pellibus  inueteratis  cal^endfq;  etiam  decodis.  Rhodiacum  uero  fidelifftnii. 
Eoqi  puilores  et  medici  ucutur. Id  quoqj  quo  cadidius:eo  probatius.  Nigruetligno'' 
fum  dam^tur.  Nemorum  dolonbus  fimum  caprinum  decodum  maceto  cum 
meile  unliflimum  putantmel  putrefccnte  nemo.  Spafmata  et  percuffu  uitiata  fimo 

apnno  curantuerecolledo  etarefado. Sic et  quadtigis  agendis  cradosirotaue  uuh 

neratos.Et  quoquo  modo  fangume  cotufoiuel  fi  recens  illmatur.Sut  qui  idcoxiffe 
aceto  unliusputent.Quinetin  potu  fannam  eam  ruptis  conuulneraafqi  et  euerfis 
ex  aceto  falutarem  promittunt.  Reuerennores  emerem  eius  ex  aqua  bibunt.  Ferutqj 
ct  Neronem  prinapem  hac  potione  recreari  folitum:cu  fic  quoqj  fetngario  appto^ 
bare  uellet. Proximam  fuillo  fimo  uim  putant. Sangumem  fifht  coagulum  cermnu 
ex  aceto.  Item  leporisiHuius  quidem  ctpilomm  anis. Item  exfimoafmmo  cinis.  Et 
pilorum  quidc  emis  illitus, Efficacior  uis  e manbus  aceto  admixto, Eci  lana  ad  omne 
profluuium  impofito.  Similiter  ex  equino  capiteiet  focmins.  Aut  fimi  uituloru  cnis 
illitus  ex  aceto, Item  caprini  cornus  uel  fimi  ex  aceto. Hircini  uero  iocineris  dtlTedi  fa 
mes  efficacior.Etanis  utriufqjcx  umo  potusiucl  nanbus  ex  aceto  illitus.  Hirani 
quoqj  utns  uinani  dumtaxat  cinis  cum  pari  podere  refmJe.  Quo  genere  fiftit^faguis: 
etuulnusglutmatur.Hzdmum  quoqj  coagulum  ex  acetoiet  foemmum  eius  com' 
buftorum  anis  fimiliter  pollere  traduntu  r.  Vlceta  fanat  in  nbiis  cninbufqj  adeps  ur^' 
finus  admixta  mbnca.Qus  uero  fcrpuntifel  aprinum  cum  refma  et  csrufa.  Maxil^' 
lamm  apri  uel  fuum  cinis. Fimum  fuum  illitum  ficcum.Item  caprinum  ex  aceto 
fubferuefadum.Cstera  purgantur  et  explentur  butyro.  Cornus  ceruini  onere.  Vel 
medulla  ccrui.Felle  taurino  cucyprmo  oleo.  Aut  fimo  aprino.  Authitano.  Fimum 
recens  fuum.  Vel  mueterati  farina  dlmit  uulnenbus  ferro  fadis.Phagedenis  et  filhi/* 
Iis  immittitur  fel  tauri  cum  fucco  porn  aut  lade  mulierum.  Vel  fanguis  andus  cum 
cotyledone  herba. Carcinomata  curat  coagulum  leporis  cum  pari  pondere  cappans 
afpcrfum  umo.Grangrenas  urfmum  fel  penna  illitum.  Afmi  ungularu  cims  ea  qu$ 
ferpunt  ulcera  infperfus.Sanguis  equi  adrodit carnes  fhpnca  ui.Iremfimi  equmi  T 
ucteratifauilla.Ea  uero  quae  phagedenas  uocant  in  ulcerum  genere  cotububuli  cinis 
cum  meile.  Caro  uituli  recentia  uulnera  non  pantur  mtumefccre.  Fimum  bubulum 
cum  meile. Focminum  uituli  anis  fordida  ulcera:&  qua;  cacoethe  uocant  e lade  mu^' 
lieris  fanat.  Recentes  uero  plagas  ferro  illatas  glutinum  uunnum  liqucfadu  terno 
die  folutu.  Cafeus  caprinus  ficcus  ex  aceto  ac  meile  purgat  ulcera.  Q_uze  uero  ferput 
cohibet  feuum  cum  cxra.Item  addita  pice  ac  fulphurc  percurat.Similiter  proharad 
cacoethe  hxdifaminini  cinis  e lademuliens. Et  aduerfus  carbunculos  fuis  focmina: 
cerebrum  toflum  Jlitumqj.  Scabiem  hommis  afmina:  medulla:  maxime  abolet.  Vn^' 
naieiufdem  cumfuo  lutoillitar.  Butyrum cnam quod  miumentisproficircurefma 
calida. Glutinum  taurinum  maceto  hquefadum  addita  calce.  Fel  caprinum  cum 
aluminis  cinere.  Boas  fimum  bubulumiunde  et  nome  traxere.  Canum  fcabies  fanat 
bubulo  fanguinerecenti.Itemmqj  cum  inarefcat,illito;et  poftero  die  abluto  anere 
Iixiuio.  Spinx  ct  fimilia  corpon  extrahuntur  felis  excrementis.  Irem  capra:  ex  uino. 
Coagulo  quocunqj:fcd  maxime  lepons  cum  thuns  pollme  et  oleoiaut  cu  mufapan 
pondereiaut  cum  propoli.  Cicatnees  nigras  feuum  afininum  reduat  ad  colorem.  Fel 
uituli  extenuat  calefai^m.  Medici  adiiaurmyrrhaS!:  mei  et  crocum. ^rcaqj  pyxide 
condunt.Aliqui&florem  serismifccnt.  Mulierum purganonesadiuuat fel  taurmu 


lanafucdda  appoficum.  Olympias  thcbana  addidit  hyfopum  ctmtrum.Comuscer 
uuii  cinis  potus  Jtem  uulus  laborann.  Illitumquoqj  et  fei  tauiinum  cuopio  appcx 
fitum  obolis  bmis. Vuluas  etpilo  cemino  fuffin  prodeft.Traduntceruasicu  fenfeift 
fe  crrauidasdapillum  deuorare;quem  m excrementis  repertum  aut  in  uulua  (nam  et 
ibi  inuemtur)cuftodire  partus  adalligatum.  Inueniuncur  et  olTicula  in  corde  et  uulua 
perquamunlia  grauidis  parturienabufqj.  Nam  de  punicc  qui  in  uaccarum  utero  Cy 
mili  modo  repentur:diximus  in  natura  boum.Lupi  adeps  illitus  uuluas  mollit.Do/ 
lores  earumiecur.Camefqj  lupi  cdilTe  panturis  prodeft.Aut  fi  mapientibus  ptunrc 
fit  luxta  qui  ederit.  Adeo  ut  ebam  contra  illita  noxia  ualeat.Eundem  uero  fupuenire 
pcminofum  eft.Magnus  QC  lepons  ufus  mulienbus.  Vuluas  adiuuat  pulmo  andus 
potus.Profluuiaiecurcumfamiaterra  ex  aqua  pocum.Secundas  coagulum, Cauee 
piidiana  balnea.Illitum  quoqj  cum  croco  &C  porn  fucco:  uellere  appofitum  abortus 
mortuos  expellit. Si  uuluze  leporum  m cibis  fumantur:  mares  conapi  putant.Hoc  ec 
tediculis  eorum  et  coagulo  profici.Conceptum  lepons  utero  exemptum  iis:qu$  pa^ 
rcie  uefierint:reftibdem  foecunditatem  afferre.Sed  et  pro  conceptu  leporis  faniem  et 
uiro  magi  propmant.Item  uirgini  nouem  grana  fimi  ut  ftent  ppetuo  mammar.Coa/ 
gulo  quoqj.  Ob  id  cum  meile  linunt  fanguinem  ubi  euulfos  pilos  renafcinolut.  W 
liationi  uulua:  fimu  aprinii  fudiumue  cum  oleo  dlim  prodeft.  Efficaaus  fiflit  fanna 
andi  utafpergaturpotiomiuel  figrauids  autpuerpera:torqueantur.Lad:eruispoco 
cum  miilfo  adiuuanturpartus  mulierum. Per  fe  uero  potum  defiaentia  ubera  puet' 
perarum  replct.Eadem  arcumlita  fanguine  fotmma:  fuis  mmus  crefeunt.  Si  dolent 
lacfbs  afmuii  potu  mulcentur. Quod  addito  meile  fumptum  et  purgauones  ea^:  ad' 
luuac.Sanatetuuluanim  exulcerationes  eiufdem  animalis  feuum  mueteratumieti 
uellere  appofitum  duriciam  uuluarum  emollit.Per  fe  uero  recens  uel  inueteratu  ex 
aquadlitum  pfdothri  uimoptmet.Eiufdem  animalis  lyen  inucterarus  exaquadlitus 
mammis  abundantiam  faat.  Vuluas  fufFitu  corngit.  Vngulx  afininx  fufiitx  ptum 
macurantrut  uel  abortus  euocetur.nec  aliter  adliibeturiquoniam  uiuentem  partum 
necat.Eiufdem  animalis  fimum  fi  recens  imponatunprofluuia  fagumis  mire  fedare 
didrur.Nec  non  et  cinis  eiufdem  fimuqui  et  uuluiE  prodeft  mipofitus.  Equi  fpuma 
dlica  per  dies  .xl.  pnufqnafcanturpnmumpdirefhnguuntur.Item  cornus  ceruuii 
decocio.  Melius  firecennafintcomua.  Laifte  equmo  luuantur  uulua:  colluca.Quod 
fi  mortuus  partus  fentiatunlyen  cx  aqua  dula  potus  eiicit.Item  ungule  fuffitu  aut 
Emum  andum.  Vuluas  proadentes  butyrum  infufum  fiftit. Induratam  uulua  apit 
fel  bubulum  rofaceo  admixto;foris  uellere  cum  refma  terebmthma  impofito.  Aunt 
et  fufTitu  fimi  e mare  boue  proadentes  uuluas  repnmi;partus  adiuuan.  0)nceptus 
uero  uaccmila(flispotu.SterdiCatemob  parcus  uexationem  fien  certum  eft.  Hanc 
emedari  Olympias  thebana  affirmat  felle  taurmo  et  adipe  ferpetium  eteruginead' 
dico  meile  medicatis  locis  ante  coitus. Vitulinum  quoq;  fel  fi  f pui-gationibus  fuent 
fub  coitu  afperfum  uulueeGa  duridauctnsemollitietprofluuiuminuit  umbilico 
pcruncflo.acqjin  totum  uulue^deft.Modu  ftatuuncfellis  pondere  denam  ad  apu 
ternam ammixto  amygdalino  oleo:quantum  effe facis  appareat.hocin  uellere  im' 
ponunt. Mafculi  fel  uitulicum  mellis  dimidio  mnimferuaturad  uuluas.  Carnem 
uituii  ficum  ariftolochiainaiTatam  edant  circa  conceptuimares  pancuras  ^pmitrut. 
Medulla  uituIi  in  uino  et  ex  aqua  decodla  cum  feuo  exulceratiombus  uuluarum  im' 
poricaprodeff.Item  adeps  uulpium.-excrementumqj  felium  cum  rcfinaet  rofaceo 
impofitum.Capnno  cornu  fuftn  uuluam  ucddTimum  putant.Sdueftriu  caprarum 
faguis  cum  palma  manna  pilos  decrahit.Csteraru  uero  fel  callum  uuluaru  emolht 
mfperfum:eta  purgatione  conceptus  faat.Sicquoq;  pfdotlirtuis  effiat  euulfispdis 
tnduo  feruat"  dlitum.Profluuium  quis  immcnfum  unna  caprse  pota  fifti  obftetnees 
promittunc.et  fi  fimum  dlmatur. Membrana  caprarum  f aqua  partu  edito  iueteraw. 


uLamoaspotahxra  umIa^IZ“»  o?on 

butyro  unlius  per  fe  etcum  melletpriuanm  «fm  nardo.  Infantibus  mhil 

ulcera.  Dens  lupi  adalligatus  infannum  pauores  oroh  ad  ons 

et  pellis  lupinapraftat.  Dentes  Qnod 

ngabdentLrfuLprieIbredi^nrtpo™‘rri:‘^“"^^ 

aluus.Ieair  afini  ammixta  modice  panace  mftiUamn?  ‘nfannum 

alus  infantes  tuetur.Hoc.xl.diebus  fien  nt-rnr,  p os  a cominalibus  morbis  et 
dos  infantes  faat.  Dentesiquiequis  pnmum  mdiirfM^'  mipauK 

fannbus  adalligan.Ef^caaus  fi  temm  not,  * dencmonem  proflat 
dlimtur  ad  lyems  dolores. Ad  ulcera  mana  bubulus  i meile  edimr.  Et 

mtufqj  et  dlitus  ulcufcula ons.Cerebrum  morandi'  ‘^'^“olus 

pnusqlacdeturifantibusimfhllaturrnnn-a^  &P'‘'“''o^nm  aureum  traiedfu 

Capiuium  fimum  inquu  itoTinfan^"^  ^ oomioalesicaterofq!  mfatium  morbos. 

Lacfe  capnno  uel  cerebro  leporam  OCTumSi^OT™”' P“"°  cohibet:  maxune  puellas. 

r t;r;„S;Tr 

fel  apnnum  illitum.Item  medulla  fuum^haufe  ftimulat 

quonam  loco  tdrepofuetmt.  lecur  luporum  eqna\ngula  funde  elTe  Ermmp 
E!rnf  dd-corduuL  quTaS 

fin^nn  ^ T reapere:fi  panem  hordeaceum  eo  die  q uo  mter- 

i:;  fentire^nri. 

nte  mduratas  fale. Adeoqi  mhd  omdTum  eftiut  leporem  furdum  celenus  pim 

C^rjmouA^d  profluat mme-tis: fmlhi 

uXouurcoc^  O ■"  fulphuruiuum  allium  fd^ 

balwTd  r "T  ‘^“da.aut  uulpis  adipem. Camcm  cv 

Z^  r if  medeniOmmum  uero  quadrupedu  morbis 

^ Gallmleos  non  amngia 

exeo  collo  induta 

cren^eTmTh-^*™^ “ 7 r ^ "luMa.Boues  m cypro  contra  tormina  hommum  exx 
Lun  ' boum  fi  prius  cornua  pice  hquida  pungantur. 

Lupos  inagrumnonaccedereifi capti  unius  pedibus  mfradis  cultroq;  adalo  pam 
’ IT*  a fP^'g^'^Latq,ipfe  defodiatur  meo  loco  ex  quo  cmpit 

for, I “1“°  pnmus  fulcus  eo  anno  m agro  ducflus  fit  excuflu  aratro 

cuslariuquofa.mdia  conuenitiabfumat.  Aclupum  nulli  animalium  nocinirum 


m eo  agro  ^diu  id  fiat.  Hinc  deinde  reuertemut  ad  animalia  fui  gencusiqus  aut* 
plaada  nonfiintiaut  fera. 

CAI I PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  VP 
CESIMVSNONVS.  PROOEMIVM. 


DE  Medicina  et  iuentortbuseius.de  origine  medicina::etquandoptimu  clinice: 

' u iatraliptice. et  dc  Chryftppo:  et  Erafiftratotet  Empince  :cc  Ero' 

illuftribus  medicis.Etquotiesratiomediansmutata  fit.Etqpri' 


phdoiet  reliquis  illuftribus  medicis.Et  quoties  ratio  medians  mutata  ut.btqpn' 
mus  roms'  medicusiet  quando. Etquid  de  medicu  anuqui  romani  ludicauennt.  Et 
uitia medicina:.  Capitulum  primum, 

p^TVRA  REMEDIORVM  : ATQ_VE 

^mulntudo  mfbnnum  acprstentorum:  plura 
de  ipfa  mededi  artecoguc  djcerc.qq  non  ignarus 
I Ti  nullis  ate  hsc  lauo  fermoecoditaiacepfqj  ac 
lubneu  efle  reni  omniii  nouaru  pniiapui : nec 
^aliud  unqj  grans  q ftenlis  diificultatis  i 
i do. Sedquonia  occurrere  ueti  funde  eft  omniii 
quihawrnofcant  cogiunoni : quonamo  exole< 
Vennt  m medians  ufuiqus  temperau  atqj  pn»’ 
mntu  erat.Miruqj  ct  uidignum  ptmus  fubiti 
I Yiullam  artium  mconftantiorem  fiiilTe.  Et  ena 
r*nunc  fspius  immutaiicontigencai  fitfruducK 
fiornuilai " Diirpnmutmnuentores  fuos  afiignauitiec  cslo  dicauit.Nec  no  et  hodie 

multifaria  ab  oraculis  medicina  petitur.  Auxit  deinde  famam  etiam  cnmme:  iifhim 
fulmine  AefculapiufabulataiquoniamTynclandam  reuocauifietaduitam.  Nscta^ 
men  celTauic  narrare  alios  reuixdTe  opera  fua  clara  troiani5  temporibus  a quibus  fv' 
ma  certior  uulnerum  duntaxat  remediis.  Sequentia  eius  mirum  didtu  i nocfte  den' 
fiiTima  latuere: ufqi  ad  peloponefiacum  bellum.  Et  tunc  eam  reuocauitin  luceHip' 
pocrates  genitus  in  mfula  co:m  pnmis  clara  et  ualida  ac  Aefculapio  dicata. Is  : cum 
fuilTct  mos  kberatcJs  morbis  fcriberein  templo  eius  dei:qui  auxiliatus  en'et:utpoft^a 
funditudo  proficeret:exfcnpfiffe  ea  traditur.  Atq;  ut  Vairo  apud  nos  crcdit  la  tiplo 
cremato  is  inflicudTe medianam  hanc:qux  clinice  uocatur.Nix  fuit  pofteaqu^ftue 
modusrquoniam  Prodicus  Selymbnx  natus  difcipulus  eius  iIHcuiffet  quam  uocant 
latralepncen-Reutftonbus  quoqj  medicorum  ac  medias  m cis  uedhgal  mucnic.Hoi)i 
plaata  Chryfippus  mgenn  garrulitate  mutauvt.Plunmumq;  etiam  ex  Chryfippo  di'' 
fapulus  eius  Erafiflratus  Ariftotelis  filia  gemtus.  Hic  Annocho  regefanate  centum 
talentis  donatus  eft  a rege  Pcolemxo  filio  eius:ut  inapiamus  et  premia  arns  often' 
dere.  Alia  fadao  ab  expenmcntis  fe  cognominans  Empincen  coepit  m fiolia  a Creote 
aongennno  Empedoclis  phyfia  au(5loittare  commendato.  Diffidenjntq;  es  fcholx: 
et  omnes  eas  damnauic  Erophdus  in  muficos  pedes  uenarum  pulfudifcreto  p atatu 
gradus. Deferta  mdeethax:  fe<lta  eftiquoniam  neceffe  erat  m ea  litteras  fare.  Muta^ 
taet  quam  poflca  Arclepiades(ut  rcttulunus)  fuenerat.Auditoreius  Themifon  fuit. 
Seq?  inter  mitia  fcnpfit.IUo  mox  recedente  a uita  fua  plaata  mutauic.  Scdetilla 
Antonius  mufa  eiurdem:aucflontatcdiuiAugufh,:quem  contraria  mediana  gwm 
penculo  exemerat.  Multos  pt^terea  medicos  celebernmofqj  ex  iis  cafTios  carpicanoi 
aruncios  albuaos  rubnos.cc.l.  fefterria  annua  mercede  iis  fuere  apud  pnnapes. 
Qua:  Stertmus  unputauit  pnnapibus;  qj  feftertus  quingenis  annuis  cotentus  cJTet. 
Sexcena. n.fibiquxftu  urbis  fuiffe  numeratis  domibus  oRcndebat.Paretfratxi  euis 


merces  a QaucLo  Ofare  infufa  efl:;c£nrurqua:  quanq  exhauflis  opibus  neapoli 
exornaca  ut  heredi  feftertia.ccc.relmqueretjquancumAthcnaiden:  Aniausfolus 
Exortus  d^deeft  Vectus  ualens  adulteno  MelTaliiisE  Qaudu  Cafans  nobilitatusi 
pancer<]j  eloquentia  aUedlator . Is  eam  potennam  nadois  nouam  mftituic  fedam 
Eademacas  Neronis  prmapatu  ad  Tbeffalu  tranfihuitdelentemcuncfta maiorum 
plactaac  rabie  quadam  m omnes  aui  medicos  perorantem. Quali  prudeoa  iVenioq; 
sdunan  uel  uno  argumento  abunde  poteft  cummonumenco  fuo:quod  ellappra 
uia:  lacronicen  fe  mlcnpfent.NulUus  hiftnonu  par:ex  quo  de  comitio  e quadngano 
comitatu  regreiTus  mpubheo  erat.Eum  Crmas  mafTilienfis  arte  gemmata  ut  caunor 
rehgiofiorqj  ad  fyderum  motus  ex  ephemende  mathemanca  abos  dando:  horafque 
obleruado  auftonute  eum  praceiTu.  Nuperqj  feOertia.c.reliqmc  mutis  patnx  may 
nibus  quoqj  alus  pene  non  mmori  fumma  extrudis.  Hi  regebant  fataicum  repente 
auitatem  Charmis  ex  eadem  mafTdia  inuafit:damnatis  non  folum  pnonbus  medicis 
uerum  et  balneis.Ftigidaqj  enam  hybemis  algoribus  lauan  pfuafit.  Merfit  xgros  m 

lacus. Videbamus fenes confulares  ufqjmoftentationemngentes.  Qu^dere  extat 
enam  Annei  Seneca  aftipulatio. Nec  dubiu  eft:omnes  iftos  famam  nouicate  aliqua 
aucupantes  animas  ftatim  noftras  negocun.Hmc  illa  arca  agros  mifera  fententia^ 
concertationesmullo  idem  cenfente  ne  uideatur  alTertio  altenus.  Hinc  illa  mfcelias 
monumenti  infcnpcio:rurba  fe  medicorum  peniTe.Mutarur  ars  quotidie  tones  iter-' 
pollis.Etmgemorumgraaaflacu  impellimur.  Palamqjefttuc  quifquis  inter  iftos 
loquendo  polleat  imperatorem  iiico  uica  noftra  neafqj  fien.Ceu  uero  non  miliage^ 
tium  fine  medicis  degant:nec  tamen  fme  medicma.  Sicut  populus  romanus  ultra 
fexcenCefimum  annum ineqj  ipfein  acapiendis  artibus  lentusimedicinauero  etiam 
auidus  donec  experta  damnauit.  Eteni  percenfere  mfignia  pnfeorum  in  his  monbus 
conuenic.CalTius  Hemina  ex  antiquis  audor  eftpnmum  e medicis  uenifle  romam 
P»;lop6nenfem  Archagathu  Lyfania flliu.L.  Aemilio. M.Liuio  confuL  anno  urbis 

d.xxxv.  Eiqi  lus  qaintium  datum  et  tabernam  in  compito  anlio  eptam.  Ob  id  pu-' 
blice  uulneranum  fiiilTe  eum  tradut  uocatum,  Mireq:  gratum  aduentum  ems  imo. 
Mox  a fauicia  fecandi  urendiqj  tranfifTe  nome  in  carnifice  et  f tediu  artis.  Omnefqj 
medicos. quod clanirLmeitelligipoteftex.M.Catonercuius  audontas  rnuphus  atqi 
cenfura  enam  quanto  non  mmimum  conferuntrtanto  plus  in  ipfo  eft.  (^amobre 
uerbaipfa  ponemus.  Dicam  de  ifEs  graxas  fuo  loco  Marce  fili  quid  athenis  exqfitu 
habeam.  Et  quod  bonum  fit  illorum  litteras  afpicere  no  perdifcere.  Vmcam  nequif' 
fimum  indoale  genus  illorum;6c  hoc  puta  uatem  dixiffe.  Quandocunqj  ifta  gens 
fuas  litteras  dabiciomniacorrumpet.Tunc  enam  magisrfi  medicos  fuos  huc  mittet, 
lurarunt  mter  fe  barbaros  necare  omnes  medicma. Sed  hoc  ipfum  mercede  faaunr  j 
ut  fides  us  fit;et  facile  difperdant.Nos  quoqj  diditat  barbarosiet  fpurios:nofqj  ma-' 
gts  q alios  hippicos  appellationefedant.Interdiatibi  de  medias. Atq?  hicCato.dc.v. 
anno  urbis  noftra:  obutiodogefimoquinto  fuoinequis  dli  defuiffe  publicx tempora: 
aut  pnuatim  uitx  fpana  ad  expediendum  arbitretur. Q^uid  ergo.''damnatam  ab  eo  re 
unlilTimamcredimusfMmunehercule.Subiicitenimqua  medicma  ufus  et  fe  et  cd' 
lugem  ufqj  ad  longam  fenedamperduxentius  ipfis  falicetqux  nucnos  trademus. 
Profiteturqj  effe  etiam  commentanum  fibi  quo  medeatur  fdioiferuis:  familianbus: 
quxnos  per  genera  ufus  fui  diflerimus. Non  rem  annqui  damnabant:  fed  artem. 
Maxime  uero  quxftumelTe immani predouitxrecufabant.Ideo  templu  Aefculapu 
etiam  cum  reciperetur  is  deus:excra  urbem  feofferiterumq;  f infula  traduntur.  Et  cu 
grxeos  Italia  pellerentrdiu  enam  pofl:  Catonem  excepilTe  medicos. Augebo  prouid^ 
damillorum.Solam  hanc  artium  grxearum  nondum  exercuerat  romana  grauitas. 
In  tanto  frudu  pauciflimi  quiririum  atrigere:et  ipfi  ftanm  ad  grxeos  tranffugx.Im'' 
fno  uero  audtoiatas  aliter  q gnece  eam  tradannbus  enam  apud  imperitos  expertefq? 


Imcui  non  etV.Ac  minus  creduntrqus  ad  falutem  fuam  pemnentifi  itelligut.Itaqj 
hercule  m pac  armi  fola  euemc.uc  cuicunqj  medicum  fe  proficcntr  ftatim  aedatur: 
cum  fit  penculum  mnullo  mendacio  maius.Nd  tamen  illud  mtuemur.adeo  blada 
eft  fpitandi  per  fecuiq;  dulcedo.  Nulla  prxterea  lex  qus  puniat  mfcmam  capitalem. 
Nullum  exemplum  uidiite.Difciit jpenculis  noftris.Etexpenmetaper  mottes  agut. 
Medicoqi  tantum  hommem  ocadirfe  fumma  impunitas  eft.  Qumunmo  tranfit  m 
conumum.Et  mteperanna  culpatur.  Vltroq!  qui  petiere  arguuntur.  Sed  et  decuna:  f 

mote  cenfutisprmapumexammantur.Inquifitio  per  panetes  agitur.Etqde  num' 

mo  ludicct  a gadibus  colummfqi  Herculis  arcelTitut.De  exilio  ueto  non  mfi  die.xlv. 
Q ufqj  eleblis  uins  datur  tabella.  At  de  iudice  ipfo  quales  m confilo  euntiftati  occae 
furftMento  dum  nemini  noftru  libet  fcireiquod  faluti  fus  opus  fit.  Alienis  pedibus 
abulamus.  Alienis  oculis  agnofcunns.  Aliena  memoria  falutamus.  Aliena  uiuimus 
opera.Perieruncq!  rerum  naturx  precia:&  uita:  atgumeta.Nihil  aliud  pro  noftro  ba/ 
bemusiqdelicias.  Nodefetam  Catonem  tam ambitiof* artis inuidia  a meobieiftu; 

a fenatu  illum  qui  ita  cenfebat.  Itaqi  non  criminibus  artis  arreptis  ut  aliquis  expece 
tauent.Quidemm  uenenorum  femliusiaut  lide  teftamentorum  plures  infidiarlam 
uero  et  adulteria  etiam  m pnnapum  domibusiut  euidens  i Liuia  Drufi  Cafatis.Item 

Valentis  m qua diiftum  eft  regina. Non  fut  artis  iftaifedhommum.  No  magis  h« 
urbi  nmuit  Cato  ut  equidem  aedoiqregmas.Neauatinam  quidem  arguam  rapae 
cefiqi  nundmas  pendentibus  fans  et  doloni  mdicatutaiac  mortis  arma. aut  arcana 
praxrepta.  Squamam  m oculis  emouendam  potius  q extrahendam.  Per  qua  effeillii 
eftiut  nihil  magis  prodefteuideretutrqmultitudogralTantium.Neqjenmi  pudons 
xmuli  precia  fumittunt.Notum  eft  ab  eodem  Archamide  unum  agrum  ex  prouine 
cialibus  feftertiis  ducentis  conduiftum.Archontio  uulnerum  medico  feftertus  cenni 
condemnato  ademifte  Qaudium  prmapem.Eideqj  i galba  exulati  et  defde  reftituto 
acquifitumnd  muius  mtra  paucos  annos , Et  haxrpetfoms  imputentur.  Ne  facem 
quidem  aut  infatiam  eius  turba  arguamusiipforumqi  mtemperantiam  in  morbis 
aquarum  calidarum  diuerticulisitmpenofam  mediam. Et  abufdem  definenbus  cibo 
fxpius  die  mgefto.  Mille  praterea  poenitentia  modisiculmarum  etiam  pracepus;  et 
unguentorum  mixtunsiquando  nullas  omifere  uita  Jlecebtas.  Inuehi  peregnnas 
merces iconciliatiq;  externa  precia  difplicuifte  maioribus  aedidenm  quideminon  ta^ 
men  hoc  Catonem  prouidifTeicum  damnaret  artem.  Tytiace  uocatur  excogitata  c6' 
pofinoluxuna.Fit  ex  rebus  extemisicumcot  remedia  dedent  natura:  qua  fingula 
fufficerent.  Mithridancum  antidotum  ex  rebus. lim.  coponitur.Intenm  nullo  pon^ 
dere  aqualuet  quarundam  rerum  fexagefima  denaru  unius  imperata. Q^uo  deorum 
perfidiam  iftam  monfttante.''  Hominum  eni  fubtilitas  tanta  efte  non  potuit.Ofte' 
tatio  ams  et  pottentofa  fnentia  uendicano  manifefta  eft.  Ac  ne  ipfi  quidem  illam 
nouere.Compenqi  uulgo  pro  cinaban  mdica  m medicamenta  mmium  addi  infatia 
nominisiquod  efte  uenenum  docebimus  mter  pigmenta.  Verum  et  hac  ad  figulorii 
falutem  pertinent. Illa  autem  qua  nmuit  Catoiatqj  ptouiditimnocennora  multo  et 
parua  opmatu:qua  proceres  artis  eiufdem  m femetipfis  fatentur. Illa  ^didere  impu 
mores. Illa  qua  fampatimur  lueflatus  caromata  ceu  ualitucbnis  caufa  mftituta.Bal^ 
nea  ardentesiquibus  perfuafere  m corponbus  cibos  coquuut  nemo  non  minus  ualP 
dus  exiret. Obediennftuni  uero  efferrentur. Potus  demde  leiunorum  ac  uomiriones: 
et  rutfus  perpocationes:ac  pilorum  euitatio  inftituta  refinis  eorum. Itemqi  peiSmes 

m foemims  quidem  publicati.Ita  eft  profeifto:  lues  morum  nec  aliiide  maior  q e me' 
dicma.  Vatem  prorfus  quotidiefacit  Catonemiet  eius  oraculum  ifatis  efte  uigenia 
gracorummfpicere.Haec  fuerint  dicenda  pro  fenatu  illo  fexcentifrj  populi  romani 
annis  aduetfus  artcmiin  qua  concLtione  mfidiofiffima  audlotitatem  peftunis  boni 
faciunt.Sunul  contra  attonitas  quorundam  petfuafiones  quiprodcftenifipreciol* 


no  putant.  Neque  enim  dubitauerim  aliqbus  faftidio  futura  qua;  icetur  animalia 
At  non  Vu^iiio  nefas  fuit  nominare  formicas  nulla  neceiritaceiet  gurguliones  ac  lu/ 
afugiscongeftacubiiiabiactis.Non  Homero  iter  prxlia  deoru  improbitate  mufea 
der^bere.Nonnatura:gignereifta:  cum  gignat  hommem.  Promdecaufas  quifq, 
et  effecilus  non  res  ^ftimet.Oriemur  autem  a confefTis:  hoc  cft  lanis  ouibufq;  Vt 

obiterrebus  pt^puis  honos  m pnmis  habeatur.Qusdam  ena  fi  alienis  loas:  tamen 

obiterdianccefleent.NecdeefTetmateri^pompaiaquicqalmdmtuenliberefq 
dem opens  Quippemterpnmaproditis etiam exemerephamas  medicSiis. 

Ceu  uero  id  certum  efleciatq?  non  fabulofum.  Imdere  elb  uicc  remedu  poft  millefi' 
mum  annum  reditura  monftrare.  DE  Medicma  lanani.  Cap.ii. 

T Anis  aucHrontate  ueteres  romani  etia  religiofam  habuere  poftes  a nubenbus  at-- 
nngiiubentes.Prxterqj  cultu  & tutela  contra  frigom.Sucack  plurima  prxiUt 
remedia  ex  oleo  uinoqjiaut  acetoiprout  qusq?  mulceri  moradenqj  opus  fitiet  ad  ftri^ 
gilaxanueduxans  m^ris dolennbufqj  neruis  impoficeific  crebro fufiufs,  Qmdam 
enam  falcm  admifcent  luxatis.  Alii  cum  lana  rutam  tiicam  adipemqj  imponunt.  Ite 
contufis  tumentibufq;. Halitus  quoq?  oris  gratiores  facere  traditur  confricans  den- 
bus  atqj  gingiuis  amixto  meile.  Prodeft  & phrenencis  fuffitu.Sanguinem  m nanbus 
fiftic  cum  oleo  rofaceo:&alIio  indica  modico  aunbus  obturatis  fpdTius.Qur&uW 
nbus  uecuftis  iponiCcu  meile.  Vulnera  ex  uino  uel  aceto  uel  aquafiigida  et  oleo  afp- 
fa  fanat.  Anetis  uellera  lota  ftigidacjj  ex  oleo  madefadta  in  mulieribus  malis  inflam- 
manonesuulux  fedant.Et  fi  procidant:  fuffitu  tcpnmunc.  Succida  lana  impofita 
fubditaqj  mortuos  partus  euocat.Siftit  etiaprofluuu  earum.  At  canis  rabiofi  morfi- 
bus  inculcata  poff  diem  feptimum  foIuitur.Reduuias  fanat  ex  aqua  fngida  .Eadem 
nitro  fulphure  oleo  aceto:pice  liquida  feruetibus  tidla  q caliddTuna  impofita  bis  die 
lumborum  dolores  fedat.Sangumeqi  fiftit  cx  anete  fucada:  articulos  extremitatum 
prarligans.Laudaciflima  omnis  ecollo.Nationeucro  galahcaiurentinaiattica:  mile^ 
fia.Sucadam  imponunt  et  defquammatis  percuffis  liuidis  contufis  coUifis  conmns 
deiecfbs.Capins  er  aliis  dolonbus  ftomachi  ffiimtioniex  aceto  &rofaceo.Cmis  eiusi 
limturattrinsuuIneratisambuftis.Etinoculoru  medicameta additur. Ite  ififhilas: 
aurefqj  fuppuratas.Adhaxdetonfam  eamialu  uero  euulfam  decifis  fummis  ptibus 
ficcant.Carpuntqj  ctin fic^hlicrudo  componuntsac meile  perfundunt  utrunqj.Alii 
haftulis  ted^fubiecftisietfubmdemtcrftratisjoleo  afperfam  accendunt.  Cinercmqji 
libellis aquaadditaconfncantmanuietconfidete patiuntur:  idq;  f^epius  mutantes 
aquam  donec  linguam  aftrmgatlemter;ncc  mordeat.  Tunc  anerem  reponunto  Vis 
eius  ftiptica  eft:efhcaanrimeqi  genas  purgat.  Quin  ipfx  fordes  peaidum  fudorq;  foe 
minum  et  alarum  adh^entes  lanis  xfopum  uocanc.  Innumeros  prope  ufus  habente 
In  amas  ouibus  genito  palma  fit  pluribus  modis.Sed  probauffimu  lana  ab  iis  pti-- 
bus  recenti  concerpta:aut  quibufcuqj  fordibus  fuccidis  primu  colleiftis  ac  lento  igni  i 
aneo  uafefuffemefaifhsec  refrigeratis:  pinguiqi  quod  fupcmatatrcolleifto  in 
uafentemmqj  decoda  priore  materia:quse  pinguitudo  ucraqj  frigida  aqua  Iauamr:6i 
inlintcoficcacur:acfoletorreturdoneccandidafiatactranflucida.  Tum  in  ftagnia 
p)oade  conditur.  Probatio  autem  ut  fordium  uirus  oicac:&  manu  fricate  ex  aqua  non 
liqueturrfed  albefeat  ut csrufa. Oculis  uribifimum  contra  inframariones  genaruc^ 
callum.  Quidam  in  tefta  torrendo  confiauntne  pinguedinem  amittat:utiic  talem 
exifhmates  crofis  et  duris  genis:angulis  fcabiofis  et  lachtymatibus.  Vlcera  ndoculo- 
rum  modo  fanac:fed  otis  etiam  et  genitalium  cu  anfetino  adipe.  Medetur  et  uulux 
iHammationibus:ct  fedis  rhagadis:et  codylomatis  cu  meliloto  ac  butyro.  Reliquos 
ufus  ei  us  fuo  loco  digeremus. Sordes  quoqj  caudamm  conaetaempilulas  ac  Ciccatx 
per  fe  nif^q?  farina  er  illitas  dentibus  mireprofunt  etiam  labentibus:  gingiuifq;  fi 
caronomafrrpat.Iamuero  pura  uellera  aut  per  fe  impofita  caecis  dolotiusiaut 


accepto  fulphurc  et  cinis  eomm  gemtalium  uiti^-Tantumq;  pollet  ut  medicametis 
quoqj  fuperponantur. Medentur  anteomma  etpecon  ipfifi  fafladio  non  pafcatur. 
Cauda  en^  qarnfTune  pneligata  euulfa  mde  lana  ftattm  uefcuntur.  Tradutqj  quod 
extra  nodum  fit  e cauda  prxmon.  DE  Quorum  natura.  Cap.ii. 

LAnx habent etcumouisfotieutemfimulfronuimpofLti  contra  epiphoras. 

Non  opus  eft  eas  m hoc  ufu  rudiculis  elTe  curatas.Neqj  aliud  q candidum  ex 
ouo  infundi  ac  pollinem  thuris.Oua  per  fc  infufo  candido  oculis  epiphoras  cohibe't! 
urentef<^  refrigerat.  Quidam  cum  croco  prxferunt:et  ^ aquamifcctcollyriisJnfam 
tibus  uero  contra  luppitudines  uix  aliud  remediu  eft:but}/ro  ammixto  recenti,  Eade 
cum  oleo  thu  ignes  faaos  leniunt  becx  foliis  fupenlligatis.  Cadido  ouorum  i oculis 
et  pili  reclinantur  hamoniaco  trito  ammixtoqj.  EtVanin  fadecum  pmeis  nucleis 
ac  meile  modico, Ipfa  facies  illita  fole  no  aduntur.  Ambufta  aquis  fi  ftatim  ouo  occu' 
pcturrpuftulas  non  fentiunt, Quidam  ammifcent  fannam  hordeaceam  et  falis  paru, 
Vlcenbus  uero  ex  ambufro  cum  candido  ouorum  toftum  hordeum  ct  fudlo  adipe 
mire  prodeft. Eadem  curatione  ad  fedis  uitia  utuntur.Infannbus  quidem  etiam  fiqd 
ibi  procidat.  Ad  pedum  rimas  ouorum  candido  decotilocum  cxrufxdenarioruduo'' 
rum  pondere  pari  fpumx  argenti  myrrhx  exiguo  deinde  uino.  Ad  ignem  factum  ca> 
dido  ouorum  tuto  cum  amylo.  Aiunt  et  uulnera  candido  glutman.Calculofqj  pelli. 
Lutea  ouorum  cocfla  ut  indurefcantiadmixto  croco  modice:  item  meile  ex  lade  mu' 
liens  illita  dolores  oculorum  mitigant.  Vel  cum  rofaceo  et  mulfo  lana  oculis  impo^ 
fitaiuel  cum  trito  apii  femine  ac  polenta  in  mulfo  illita,  Prodeft  et  tuffientibus  per 
feluteum  deuoratu  liquidum:ita  ut  detibus  no  attigatur, Thorads  diftillationibus. 
Faudii  fcabridx.Priuatun  contra  hemorrhoidu  morfum  ilIinitur:rorbeturq;  crudu, 
Prodeft  et  rimbus:  ueficx:  rofionibus:  exulceratiombufqj:  et  cruenta  excreanubus. 
Quinq;  ouoru  lutea  in  uini  hemina  cruda  forbentur  dyfentericis  :cu  iure  putaminis 
fui  et  papaueris  fucco  aut  uino.Dantur  cxliacis  cum  uuxpaftx  pinguis  paripodere: 
et  malicorio  per  tnduum  xquis  portionibus. Et  alio  modo  lutea  ouorum  tnum  lardi 
uetens  et  meile  quadrantibus.  Vini  ueteris  cyathis  tnbus  tnta  ad  crafTitudine  mellis 
et  cum  opus  fit  aucllanx  nucis  magnitudine  ex  aqua  pota.  Item  ex  oleo  frida  terna 
toris  ouis  pridie  maceratis  i aceto, Sic  et  illita  lyenicis.  Sanguinem  autcreiidenubus 
cum  mbus  cyathis  mixti.Vtunturiifdemadliuentiafiuetuftiora  fmt;cum  bulbis  ac 
melle.Siftunt  et  menfes  mulierum  cocfta  et  ex  uino  pota.  Inflationes  quoq;  uulux 
cruda  cum  oleo  ac  uino  illita.  Vtiliora  funt  et  ceruicis  doloribus  cum  anferuio  adipe 
et  rofaceo, Sedis  caauiciis  durata  igni:ut  calore  quoqj  profint. Et  condylomatis  cum 
rofaceo.Itemambuftisduratainaqua  mox  in  pruna  putaminibus  exuftis  tum  lutea 
ex  rofaceo  illinuntur.Fiuntettota  lutea:qux  uocantfitiftacum  triduo  incubata  toh 
lunrur.Stomachum  dilTolutumconfirmanc  pulli  ouorum  cu  gallx  dimidtoutauc 
ne  ante  duas  horas  alius  abus  fumatur.Dant  et  dyfenterias  pullos  in  ipfo  ouode^ 
co(ftos  ammixta  uini  aufteri  hemina:et  pari  modo  olei  polenfeqj. Membrana  puta^ 
minis  detracfta  fiue  crudo  fiue  decocfto:  labiorum  filTuris  medetur.  Putaminis  anis 
in  uino  potus  fanguinis  eruptionibus.  Comburi  fine  membrana  oportet.  Sic  fit  et 
denafncium.Idem  cinis  et  mulierum  menfes  cum  myrrha  illitus  fiftit,  Firmitaspu'' 
taminum  tanta  eft:ut  reda,  nec  ui  nec  pondere  ullo  frangatur:nec  nifi  paululum  P 
flexa  rotundi  tate.Tota  oua  adiuuant  partum  cum  ruta  et  anetho  ct  cymino  pota  ex 
uino.Scabiem  corporum  ac  pruritum  oleo  et  cedria  mixris  tollunt.  Vicera  quoqj 
humida  in  capite  cyclamino  ammixca.Ad  puris  et  fanguinis  excreariones  ouu  crudu 
cum  porri  fcdiuifucco:p^riqj  menfuramellis  grxei  calefddaim  hauritur.Danturfii 
tuffientibus  cod:a  et  trita  cum  melletet  cruda  cum  pafTooleiq;  pari  modo,  Infudiirur 
etuirilitarisuiriis  fmgulacum  ternis  paftiamyliqj  femunciaa  balneis.Aduerfus  idus 
ferpencium  codta  tnca<^  adieifto  nafturrio  dlmutur. Cibos  quot  modis  fuenitinotu 


efccum  trinfmitcmt  faucium  tumorem  calfartuq,  obiter  fouean  t.  Nullus  efl:  alius 
abus  quim  Xgtituinealatmeqi  oneret.Simulq;  uini  ufum  etcibi  habeat.  Macera^ 
torum  maceto  mollmdiximus  putamen.Talibus  cum  farina  i panefubaihsi  ctlua 
recreantur,  ^idam  lu  refoluta  in  pannis  torren  unlius  putit.  Quo  genere  non  ab 
uos  tantum  fed  et  menfes  foemmarumfifluntiautfi  maior  fit  impetL  cruda  cum 
fanna  ex  aqua  haununtur.Et  per  fe  lutea  ex  iis  decodla  rurfum  in  aceto  donec  mdu^ 
tefcant.  Iterumqi  cum  tnto  pipere  torrentur  ad  cohibendas  aluos.  Fit  etdyfentericis 
remedium  fmgulare  ouo  effufo  m fidhlinouo  eiufdemq,  oui  menfura: ut  paria  fmt 
omnia  meile  mixto  mox  aceto.Item  oleo  confufis  ctebroq,  permixns.  quo  fuennt  ea 
excellennora:hoc  prsfentaneuni  remedium  ent.  Alu  eade  mefura  pro  oleo  et  aceto 
rcfmamadudunt  rubentem  umumqj.-etalio  modo  temperant  oei  tantum  menfura 
pi.npmeiqj  corticis  duabus  fexagefimis  denariorum.  Vua  eius  quod  rhun  diximus: 
mellis  obolis  qumqjfimuldecodtis:itaut  abus  alius  poft  quattuor  horas  fumatur. 
Torminibus  quoqj  multi  medentur  oua  bma  cum  alis  pifcis  quattuor  una  atteredo 
uimqj  hemina  calefadendo  atq?  ita  potiu  dando.  Et  ne  quid  defit  ouorum  gratisrca^ 
didti  ex  lis  admixtum  calci  uiuae  glurinat  uitri  fragmenta.  Vis  uero  canta  eft  ut  lignii 
perfufumouo  non  ardeat.  Acne  ueftis  quidem  contatftaaduratur,- De  gallinarum 
autem  ouis  tantum  locuti  fumusicum  etrciquarum  alitum  reflant  magna:  unlita^ 
tes  ficut  fuis  dicemus  lods.  Prsterea  efl:  ouorum  genus  in  magna galliarum  fama 
omiflum  agKEcis.  Angues  ea  numerus  efl:  ouorum conuolun  fakuis  faudii  corpoi,«qi 
fpumis  artdid  complexu  glomerantunangumum  appellatur.Druida:  fibilis  id  diciit 
m fublimeiadtari.fagoq;  oportere  interdpi  ne  tellurem  atungat. profugere  raptorem 
equo.ferpences  emminfequi:donec  arceantur  amnis  alicuius  mteruentu.Expeiime^ 
tum  eius  efle  fi  contra  aquas  fluitetluel  auro  andaim.  At9(ut  eflmagorum  follenu 
occultandis  fraudibus  fagax)cerraluna  capiendum  ccnfent.tanq  cdftruereoperarione 
eam  ferpentiumihumani  fit  arbitrii.  Vidi  equidem  idouum  mali  orbiculati  modid 
magnitudine.  Crufla  cartilaginis  uelutacetabulis  brachioru  polypi  crebris:  infigne 
drjidis.  Ad  uiiftorias  litium  ac  regum  aditus  maxime  laudatur.  Taceuanitatis  ut 
habentem  id  in  lice  in  finu  equitem  romanum  euocatum  adiuo  Claudio  pnncipe 
interemptum  non.ob  aliud  faam.  Hic  came  complexus  anguium  et  efferatorum  cd^ 
cordia  caufa  uidetur  effe:  quare  extera:  gentes  caduceum  in  pacis  argumentis  arcu '' 
dica  effigie  anguium  fecerint;Neqj  enim  cnflatos  effe  in  caduceo  mos  efl.  Deaferii 
ouis  magnae  unlicatis  ipfoqjafere  diifluri  hoc  uolumine  debemus  honore  di  coma-' 
genorum  clariffim^e  rci.Fit  ex  adipe  anferum.  Alioquin  celebernmiufus  efl.  Ac  hoci 
comagenefyriiaimcynnamo  cafia  pipere  albo  herba  qu^comagine  uocatur:  obru^ 
tis  mue  uafisiodore  iucundo:utiliffimumad  pfeiflionesicduulftonesicaxos  aucfubri 
tos  doloresjomniaq?  qua:  acopis  curantur,  Vnguecumq?  pariter  et  medicametum  e. 
Fit  et  m fyna  alio  modo.  Adipe  auium  curato  ut  dicemusiaddiris  enfceptro  xylobaP 
farno  phoeniceo  tu  fo;  item  calamo  fingulorumponderequiflcadipiscymino  bis  aut 
terfubferuefacflis.Fitautemhyeme:  quoniam  aeflatenon  glaaat  nifiaccepra  czera. 
Multa  przeterea  remedia  funt  ex  anfere quod  miror  sqj  q incoruis.  Nanqj  cu  anfere 
cornus  absftatei  autumnum  morbo  confluflaridicitur.De  anferum  honore:  quem 
meruere  gallorum  m capitoliumafcenfu  deprehenfoidixunus. 

Remedia  dc  caneret  ex  animalibus  qu*  plaada  nd  fut  fed  fera:«SC  ex  uolucnbus  :et  cd'' 
tramorfus  phalangiorum.  Cap.uii. 

I j Ade  decaufa  fupplicia  annua  canes  pedunt  iter  icdemluuctutis  et  Summam 
r^i  uiuim  furcas  fambucea  arbore  fori.  Sed  plura  de  hoc  animali  dici  cogunt  prifl 
eorum  mores.  Catulos  latflentes  adeo  puros  exiflimabant  ad  cibummt  eria  placidis 
iiummibushoftiaruuice  uterentur  iis, Genito  mane  catulo  res  diurna  fitretf  coenis 
deorum  etiam  num  ponitur.  Catulina  addita  talibus  quidem  epulis  celebres  fuiffe 


Plauti  fabuU  funtmdiao.  Saguinc  canino  contra  toxica  nihil  pnrfhnttus  putatur. 
Vominones  quoc]i  hoc  animal  mdftralTe  uidctur.  Et  alios  ufus  ex  co  mire  laudatos 
referemus  fuis  locis.  Nunc  ad  ftacutu  ordmcm  pergemus.  Aduerfus  ferpentiu  idus 
efhcaca  habentur  fimum  pecudis  recens  in  uino  deco(5tum  illitumq;.  Mures  difTei^fi 
ecimpofia  quo^i  natura  non  cft  fpernenda  prxcipuemafcenfu  fyderumutdiximus; 
cum  lumme  luna: fibrarum  numero  crefeente  atq;  decrefccnte.Tradut  magi  locinere 
muns  dato  poras  in  fico  fequi  dantem  id  animal.  In  homine  quoq;  fimiliterualere. 
redrefolut  cyatho  olei  poto.  MuOelani  duo  genera.  Alteru  filueflre.  DifUt  magni 
tudme.  Grxa  uocant  Lc'lides.  Haru  fel  cotra  afpidas  diaturefficax:cxcero  uenenu. 
NaMaute  qua:  in  domibus  nofins  obcLTac:etcatulos  fu6s(utaudtorcft  Cicero)quon-' 
die  traffert:mutatq;  fedem  ferpetes  profequinir.Ex  ea  mueterata  falc  denani  podus 
m cyathis  tnhus  datur  percurris;aut  uentnculus  coriandro  fartus  mueteratufq^  et  ui 
uino  potus. Et  catulus  muftelx  etia  efficaaus.  Quxdam  pudenda  diddu  tata  auiflo^ 
ram  affcuoracione  commendancurme  pra:tente  fas  non  fic.  Siquidem  dU  concordia 
rerum  aut  repugnantiam^dicina;  gignuntur.  \^cluti  euincum  animalis  fetiddTimuec 
di(flu  quoqj  fafhdiedi  natura  contra  ferpennum  morfus  et  pnccipue  afpidum  ualere 
dicitur.  Item  contra  uenena  omnia.  Argumento  ^ diciit  gallinas  quo  dic  id  ederit  no 
iterfici  ab  afpide.Cames  quoqj  earu  percufTis  plunmu  prodefTe.  Ex  us  qua-  tradunt 
humamn'imum  illmire  morfibus  cum  fangumc  teftudmis . Item  fuffi  tu  eoru  abigere 
fanguifugas  adharrentesihauftafq;  ab  animalibus  rcftinguere  in  potu  datos.  Qiuq 
et  oculos  quidam  iis  inungunt  tntis  cum  fale  et  lade  mulierum.  Aurefq;  cum  meile 
et  rofaceo  ammixtis,  Eos  qui  agreffes  finttetinmalua  nafeantur  crematos  cinere 
mixto  rofaceo  infundunt  aunbus.Cxtera  qux  de  lis  tradunt: uomicx  ct  quartanarii 
roine<.lia:alioruqj  morborii  quaq  ouo  aut  exra  aut  faba  inclufos  cenfcant  deuoridos 
fjlfa  nec  referenda  arbitror.  Lediargi  tamen  medicinx  cum  argumento  adhibent: 
quoniam  uincamr  afpidum  fomnificauis  feptenos  i cyatho  aqux  dantes  puenlibus 
amvs  quetemos.  Etfbrangunxfiflulxqnmpofuereiadeo  nihd  Jla  rerum  omnium 
parens  fine  inrcnubus  caufis  genuit.  Q^uin et  adalligatos  leuo  brachio  binos  lana 
fubrepta  pafloiibus  refiflercnocTiumis  febribus  prodideruntidiumis  inrofeo  panno. 
Rurfus iisaduerfaturfcolopendrafufTituqj  necat.  Afpides  percufTos  torpore&fom^ 
no  necanr:omnium  ferpennum  minime  fanabiles.Sed  et  uenenum  carum  fi  faguis 
attmgit:aur  recens  uulnus  fbtim  fterimit.Inueteratu  ulcus  tardius.  De  extero  potu 
quantalibetcopia:non  nocet.  Non  enun  eff  tabifica  uisiitaq;  occifa  morfueamtn 
animalia  abis  innoxia  funt.  Contarer  in  proferendo  ex  iis  remediainifi.M.V  arrone 
fcirem.lxxxm.uitxanno  prodiddTeafpiduK^tusefhcacifrimecuran  haufta  apcufTis 
ipforum  urina.  Bafdifdiquem  etiam  fcrpenti^s  ipfi  fugiunt  alios  olfacftu  necantem: 
qui  hominem  uel  fiafpiaat  tantum  dicitur  intenmereifangumem  magi  mins  laudt^ 
bus  celebrant  coeuntem  picis  modo  et  colore  dilutum  cmnaban  clariorem  ficn.  Tri'' 
buunt  ei  et  Oicceffus  petitionum  a potefUnhus:&  a diis  enam  precum:morborum 
remedia  benefiaorum  munere.  Quida  id  Saturni  fanguinem  appellant.  Draco  no 
habet  uenena.  Caput  eius  limini  ianuarum  fubditum  propitiatis  oratione  dus  fomi' 
natam  domum  facere  promittitur.  Oculis  eius  fueteraris  er  cum  meile  tntis  lunclos 
non  paucfccre  ad  noc^lumas  imagines  edam  pauidos  cordis.  Pmgue  m pelle  dorcadu 
neruis  ceruinis  adalligatum  in  lacerto  conferre  ludiacrum  ui(5loriam,  Piimii  fpody'' 
Ium  aditus  poteffatummulcere.  Dentes  eius  illigatos  pellibus  caprearum  ceruinis 
neruisimites  prxflare  dommosipoCefUrefqj  exorabiles. Sed  fuper  omnia  eO:  copofd 
tio:quamui(dos  faciuntmagorummendacia.  Caudadraconis  et  capite  uiUis  leonis 
e fronte  et  medulla  eiufdem  equi  ui(floris  fpuma  canis  unguibus  adalligatis  cerumo 
cono:ncruifqjceruialternatLsetdorcadis.  Qux  arguiiTe  non  minus  refertiq  contra 
ferpentes  remedia  demonftrafTciquomam  hxc  morborum  beneficia  funt.  Draconu 


a4.pem  uenenata  fog,'unt.  W um«  {chnaumonum.Etcum  cineremaceco  pufto, 

V.perxcaput  UTipofi^mmel  altmus  qqu*  percuffentt  fm 

aiunt  ab  ea  deuoran  temtarAIn  .pfo  toto  cap.te  utunmr.  Runt  et  ex  mplraTalMi 

qmthenaauocanturagiimsitemisdig.nsutnnq,amputat.si^ 

etkuorefpmieadh.jntei^tekquocorporempa,iaexaquaetanethodlc^^^^^ 

ntfq,exempns&  adita  Magineiatq,  ttam  umbra  ficcatts  paMtsiquiustd 
multa  medtcamentautunt".  S.gn.ficandum  u.demte  u.pera  tai  hocfiel  oLdi 

purgataiutfopratoueaip^cuoletfexmnodecoquutaddtmti^ 

at  tcmis  ftillis  aditis  t oleam perungunturrat  omnes  beffia:fugia-teos.  Ptjetetea  co'/ 
fetcotraornntufetpetmtauslutsffanabdes  ipfaru  ferpeadexu  fpof.ta  aXm 

Eofqtqaitqndouiper^eaxrco^dhaufen-tmuqpofeaLnafetpL.^^^^^^ 

uenenamseftnif.peRluna.ftgams,Sed^defta.uusco-preh<;fu1^&,-aqco-mfea 

foucaprimmorfus.C^m&meffeeitemediamultacredunt:utd,ceml 

ituiof  ^‘^««“fetquxdiexus  co-fia:utpoffltamu  fetmones 

iteUy.  Atqaguis  sfculapms  epidauro  romam  aduedus  eftmulgoqj  piCat:3c  i do/ 

mius.Acmfimcmiisfemma exurerentur nonelTetfcecunitatieoruLeaftere  In 

orbe  terrarum  puIAemmum  anguium  genus  eftqaod  m aqua  uiuit.hydn  uocant. 
r lecurferuatum aduerfus  Jercuflos  ab 

us  a xdiumeft.  Etfcoipiomtusftellionumueneno  aduerfatur.  Hteni&e  ftellio/ 
mbus  maiummeiamentuni.  Nam  cum  immortuus  eftm  uinofaaem  eorum  qui 
bibermt  lenti^e  obduac.ob  hoc  m unguento  necant  eum  mfidiantes  pelicii  fotmau 

Remeiuqten:ou.luteum&;melacnitru.FeI  ftellionum  tntum m aquaimuftelas 
congr^are  iatar.  Interomma  uenenata  falamandr*  fcelus  maximum  eft.  Cateia 
enim  Ungulos  fenuntmecplures  panter  mterimuntiut  omittamia  perire cdfaentia 
dicuntur  homme  percuffoineqj  amplius  admitti  ad  tertas.  Salamandrapopolos  pa/ 
titcr  necare improuidos  poteft.  Nam  fi  arboriirrepferitiomniapoma  mfiat  ueneM, 
eteosquiedenutini^t  frigida  ui  mhil  acomto  diftans,  .Quinimmo  fi  contado  ab 
^ ligno  uel  pede  crufta  pams  mcoquatur  idem  uenefidum  eftiuel  fi  in  puteii  cadat. 

Quippe cumfalmaen^quacunqjpartecorponsiuelmpede  imorefperfa  omms  in 
toto  corpore  defluat  pilus.  Tamen  talis  et  tanta  uis  uenem  a quibufdam  animalium 
ut  luibus  manitur:  dominante  eadem  illa  rerum  diffidentia.  Venenum  eius  exti/ 
gm  pnmum  ommum  ab  u's  qux  uefcantur  illamenfimile  eft.  His  uero  fimilia  funt 
qux produntur canthandumpotuiaut lacertam  abo  fumpta.  Ctteta aduerfantia 
diximusiicemufqj  fuis  locis.  Ex  ipfis  qus  magi  tradunt  contra  incendiaiquoniam 
Ignes  fola  animalium  extmguatifi  forent  uera  lam  effet  expta  roma.  Seftius  uenerd 
accenicibo  carum  fi  detradis  mteianeisetpeibusetcapiteunmclleferuentuntra/ 
dit.negatqj  reftingui  ignem  ab  lis.  Ex  uolucnbus  in  auxilio  contra  ferpentes  primu 
uutur  eft, annotandum  quoqj  minus  uirium  cfte nigris  pennaru.Ex  iis  enim  fi  urat; 
mdorefiigan  eas  dicunt.  Item  cor  eius  alins  habetes  tutos  eife  ab  impetu  noToIum 
erpetiumifed  etiam  ferarumsdt  latronum:  ac  regum  ira.  Carnibus  gallinaceorum 
ita uttepebutauulfxappofitisiuenena  ftrpetium  domatur.  Itccerebro  in  uino  po/ 

to.  Parthi  gallinx  malut  cerebrum  plagis  imponere.  Ius  quoqj  ex  iis  potum  prxcla/ 
temedetur:3t  i multis  aliis  ufibus  mirabile.  Pantherx  leonefqi  non  attingutpudos 
^ ■ prxdpue  fi  & allium  fuerit  incodum . Aluum  foluit.  Validius  e uecere  gallmaceo. 

lodeft  & contra  longinquas  febres;& torpentibus  membris:tremuhrqj:&  articula/ 
tiis  morbisiet  capitis  doloribus. Epiphorisnnflammationibusifaftidiis  incipienti  te/ 
nafmouodneri  renibus  ueficx.Contracniditatesifufpiria.  Itaqj  etiam  faciendi  eius 


excantprscepta.  Efficacius  enim  coiOi  cum  oleremarmo:  autribioaut  cappati:aut 

ap.o:aut  herba  mercunaluautpolypodio^aut  aneAo.  Valjnmie  aute  i cogus  tnbus 

aqus  ad  tres  hemmas  cum  fuptadi<ftis  hcrbisret  refrigeratu  fub  iuo  dan  tempeftiuis 
antedente  uomiuone.  Non  pratenbo  miraculum  quaq  ad  medicinam  no  pemna; 

fi  auro liquefcenn  gallinarum membramifceanturiconfurtiunt  illud  mfe.ita  hoc 

uenenum  aun  eft.  At  gallmaceis  ipfis  circulo  e farmenus  addito  collo  non  canunt. 
Auxiliatur  contra  ferpentes  et  columbarum  caro  recens  confcerpta:  et  hirundmum. 
Bubones  pedes  ufti  cura  pulpigine  herba.  Nec  omittam  in  hac  alite  quoqj  exeplum 
maeio*  uanitansiquippe  praiter  reliqua  portentofa  mendaaa.  Cor  bubonis  impofr 
tummammaimuliens  dormientis  fmiftrantradiit  efficere; ut  omnia fecreta^nuoet. 

Prxterea  in  pugnam  ferentes  idem  fornotesfien.  Eiufdemouoad  capillos  remedia 

demonftrant.  Quis  autem  quaefo  ouum  bubonis  uidere  potuit  cum  tam  ipfam  aue 
uiduTeprodigiumfitrquis  unqj  expenn  etprxapue  in  capillo  fSangumequide  pulli 
buboni  etiam  cnfpan  promittiit  capillum.  Huius  genens  prope  uiden  pofTutqus 
tradunt  & e uefpertilione:^  fi  fit  arcunlatus  domui  uiuus  & per  fe  feneffiram  iucifo 
capite  inftgamr  amuletum  effe.  Pnuanmqj  ouilibus  atcunUtum  totiens  & pedibus 
fufpenfum  furfum  m fuplimmare.  Sanguinem  quoqj  eius  cum  catduo  cotra  ferpl/ 
tiumidus inter prxapua laudant.  Phalagium eft italix ignotum  &plunu  geneti. 

Vnumfimileformicanfedmultomaiusimffo  capite:  reliqua  parte  corporis  nigrai 

albis  mtercurfantibus  refperfus  guttis.  Acerbior  huius  q ucfpx  icftus.  Viuit  maxime 
orca  furnos  molas.  In  remedio  eft  fi  quis  eiufdem  genens  alteram  pculTo  oftcdat. 
Et  ad  hoc  fcraantur  cum  mortui  inueniuntur.  Et  cortices  eorum  contriti  & pon  me' 
dentur.  Et  muftelx  catuli  ut  diximus  fupra.  Aeque  phalangion  grarci  uomnt  intct 
genera  araneorum.fed  diftmguunt  lupi  nomine.  Tertium  genus  efteodephalagii 

Lmme araneusilanugmofusigrandiffimo  capite. quo  dilTeclo  muenin dicaturitus 

uermiculi  duoiadalliganqj  mulienbus  cerama  pelle  ante  folis  ortum  praiftant  ne  cor 
cipiantiut  Cealius  in  comentanis  reliquit.  Vis  ea  annua  eftiquam  folam  ex  omni  t3' 
cito  dixiffefas  fit.-quonum  aliquarum  foecunditas  plena  libens  tali  uenia  indiget. 

Vocarat  et  rhachmo  nigro  fimilis  ore  mmimo  fubalbo  pedibus  breuiffimisitaqim-' 

perfeftis.  Dolor  a raorfu  eius  qualis  a fcorpione.  Vnna  fimilis  araneis  textis.  Idem 
erat  Afiornoranifi  diftmgueretur  uirgulis  albis.  Huius  morfu  genua  labefaiftantur. 
Peior  utroqj  eft  cxraleus  lanugine  nigraicaliginem  concitansiet  uomitus  arancofos: 
etiamnum  deteriona  crabrone  penna  tantum  differens.  Hic  Si  ad  maciem  perducit. 
Mgtmecion  fotmicx  fimilis  capiteialuo  nigra  guttis  albis  diftinguennbus.  Vefparu 

dolore  torquet.  Tetraganthii  duo  genera  habent.peior  medium  caput  diftinguente 

linea  alba  & tranfuerfum  altera.  Hic  ons  tumorem  facit.  At  cinereus  pofterion  parte 
candicas  lentior.  Mmime  autem  noxius  eodem  colore  qui  telas  mufcis  in  paneti  us 
litiffime  pandit.  Contra  omnium  morfus  remedium  eft  gallinaceum  cerebrum  cu 
piperis  exiguo  potum  mpofca.  Item  formicx  qumqj  potx.  Pecudii  fimi  cmis  illitus 
ex  aceto.  Etipfi  araneiquicuqj  I oleo  putrefacfti.  Muns  aranei  morfus  fanat  coagulo 
agnxm  uinopoto.  VngulaianetmaEanerecumelle.  Muftelaicatulo  utiferpenubus 

diiftumeft.  Siiumenta  momordentimus  reces  cumfaleimponitunautfel  uef^^ 

lioms  ex  aceto.  Et  ipfe  mus  araneus  contra  fe  remedio  eft  diuulfus  & impofitus.  Na 
fi  prxgnans  momorderit;  protinus  diffilit.  Optimum  eft; fi is  unponaturqmomot'' 
dent.  Sed  Si  alios  ad  hunc  ufumferaant  moleo  aut  luto  circunlitos.  Eft  Si  contra 
morfumeius  remedio  terra  ex  orbita.  Ferant  enimnd  tranfiriabeo  orbitam  torpore 
quodam  naturx.  Scorpionibus  contrarius  maxune  inuicem  ftellio  traditur; ut  ui  u 
quoqj  pauorem  iis  afferat;6i  torporem  fngidt  fudoris.  Itaqj  in  oleo  putrefaciunt  eu^ 

ct  in  eo  uulnera  perungunt.  Quidam  oleo  illo  fpumam  argenteam  decoquunt  a 

cmplaftri genus latqi  laillinunt.  HuncgtsacoloremuocatSiafcalaboteSig^ift®^ 


aoioron.  item  teltalicut< 

aliqua  parte  ficuc  eracimDoritarhbrrarprlinn,..  j.i r.. 


"lifcunqj  ab  ea  pte 
erat  terra  operta  ex 


* , 1 Ulter  auctores.  Alu  m 

peibus  & capite  exiftunant  effe.Alu  negant.  Conuenit  tantum  penas  eatd  auxiliari 
in  quamnq;  parte  fit  uenenum.  Ipf*  nafcuntur  ex  uermiculo  in  fponeia  maxime  cy^ 
norhodi:  qux  fit  m caule.  Sed  foecudiiTima  m fmxmo.  Cateneq,  m alba  tofa  mmus 
cfticaces.  Potennllim^  mter  omnes  uana  luteis  Imcisiquas  m pennis  traTuetfas  hae 
bent.  Multum  pingues  memores  minuce  lane  pilofa:.  Inunhffima:  uero  unius  colo/ 
nsmacraeq!.  Condunturm  calice  fidili  non  picato  ac  Imteo  colligato  congeftsrofa 
mamra.a;  fufpendunturfupet  acetum  cum  falefemens: donec p Imteolu  uaporent. 
poftea  reponuntur.  Vis  earum  adurere  corpusicruftas  obducere.  Eade  pityocampis 
m picea  nafcentibus.  Eadem  buprefti.  fumliterq;  ptaipatantur.  Efficaciffims  omnes 
ad  lepnu  lichenafqj  dicuntur.  _Menfesat:ac  urmam.Ideo  & Hippocrates  hydropicis 
dabat.  Canthandes  obieftefut  Catoni  uncenficeu  uenenu  uendidiflet  i auftione 


rcgia:quomamcas  feftcrtiis.lx.addixerat. 

DE  Seuo  camelmo.-6c  cane  rabido: &lacerta:acanfenbus:ac  columbistacmuftelis 
remeaia.  Capitulum. liu. 

"Tj  Tfeuum  autem  ftnito  camelinum  tunc  ueniirefeftcrtiis.Ixxx,  obiter  diifhim 
.-t  V ^i^-efficaaoris  ad  omniaufus  q eft  adeps  afennus.  Diximus  & mellis  uenenaci 
genera.  Contra  quod  utuntur  melleun  quo  apes  fintmortua:.  Idem  potum  m umo 
remedium  eft  uitiorumiqu*  abo  pifcium  gignutur.  Incanis  rabidi  morfu  tuetur  a 
pauore  aqux  capitis  canmi  cinis  illitus  uulnen.  Oportet  igne  comburi  omnia  eode 
modo  ut  femcl  diximus  i uafe  fi(fhli  nouo  argilIa'arculito:arqj  ita  in  fumum  indito. 
Idem &m.  potione  Quidamqjobid  edendum  dederunt.  ^iqui&  uermene 
^dauere  canino  admligauere.  Menftruaue canis  in panno  fubdiderecaliaautincus. 
pfius  caudae  pilos  combuftos  infuere  uulneri.  Cor  caninum  habentem  fugiunt  ca-^ 
nes.  Nlon  latrant  uero  lingua  canina  in  calaamenCo  fubdita  pollid.  Aut  caudam 
nmftcla!  quae  abfoTa  dimiffa fit  habentes.  Eft  limus  faliuxfublmgua  rabiofi  canis 
qui  datus  m potu  fien  hydrophouos  nd  patitur.  Mulco  tamen  uoliffime  lecureius 
qui  m rabie  momordent  datur.  Si  poffit  fien  crudum  mandendum.  Si  minus  quo'’ 
quomodo  cocetum  aut  IUS  inco(5hs  carnibus.  Eft  uermiculusi  lingua  canum  quocac 
a grxas  lyttarquo  exempto  infantibus  catulis  nec  rabidi  fiunt  nec  fafhdimn  fetiunt. 
idem  ter  igni  arcumlatus  datur  morfis  a rabiofome  rabidi  fiant-  Et  cerebello  gaJli-' 
ftaceo  occurritur.  Sed  id  deuoracum  anno  tantum  eo  prodefl:.  Aiunt  Sc  cnftam. galli  • 


contritam efficadterimponi.  Et  anfetis  adipem  cura  meile.  Saliuntur &cameseom 
qui  rabidi  fuerunt  ad  eadem  remedia  in  abo  dandi.  Qum  & necantur  catuli 
aqua  adfexum  eius  qui  momordentiutiecur  crudum  deuoreturex  us.  Prodeft  &fi/ 
mumgallmaceum  duntaxatruffiimiex aceto  impofitum.  Et  muns  araneacauds 
cinis  ita  ut  ipfe  cui  abfaffa  fitiuiuas  dimittatur.  Gleba  ex  hirundinum  nido  illita  ex 
acetoiuel pulli  hirundmiscombufti.  Membranafiue  feneCius  anguium  uemahotie 
exuta  cum  cancro  mafculo  trita.  Nam  etiam  perfe  repof.ta  m aras  armanifqj  tineas 
necant.  Tanu  uis  mali  eft  ut  unna  quoqj  calcata  rabiofi  canis  noceat  maxime  ulcus 
habenubus.  Remedium  eft  fimum  caballinum  afperfum  aceto  flC  calefaiftum  i fico 
impofitum.  Minus  hoc  mireturqui  cogitet  lapidem  a cane  morfumiufq)  { ^uerbiu 
difcordis  ueniffe.  Qui  murinam  canis  fuamegeiTetiti  torporem  lumborum  diatur 
fcnnre.  Lacerta  quam  hyfepa  alu'  chalcidicen  uocant  f uino  potaimorfus  fuos  fanat. 
Venefiais  ex  muftela  filueftti  faflis  cotranum  eft  lus  gallmacei  uetcris  latgehauftu. 
Peailtanter  contra  aconitum  addi  parum  falis  oportet.  Gallinarum  fimu  diitaxat 
candidum  in  hyfopo  decodum  aut  mulfoiuenena  fungorum  boletorumq;  aftrigit. 
Item  inflammationes  ac  ftrangulationes.quod  miremur  cum  fi  aliud  animal  oufta^ 
uentid  fimum  tonnmibus  & mflanonibus  affiaatur.  Sanguis  anfermus  cotraleoo^ 
res  mannos  ualeticum  olei  squa  portione.  Item  contra  medicamenta  mala  omnia. 
Alfcmamr  cum  lemma  rubnca  & fpmx  albaifucco  paftillomm  drachmis  qumq;  qui 
m iqatliis  ternis  aqu.e  bibamr.  Item  muftela:  catulus  ut  fupra  diximus  praparatus. 
Coagulum  quoqi  agninum  aduerfus  omnia  mala  medicamenta  pollet.  Ite  fanguis 
anatum  ponticarum.  Itaqj  Si  fpilfatus  feruatur  umoqj  diluitur.  Quidam  foemma 
anatis  efficaaotem  putant.  Simdi  modo  cbtra  uenena  omnia  aconiatu  uentnculus 
ualet.  Coagulum  pecoris.  Caulis  ius  ex  came  anetu  priuatim  aduerfus  cathandas. 
Item  lac  ouium  calidumiprater  q iis  q bupreftm  aut  aconitum  bibennt.  Columbam 
filueftnum  fimum  pnuanm  contra  aigenuuiui  potum.  Contra  toxica  muftela  uuP 
gans  inueterata  binis  drachmis  pota. 

Ad  Alopecias  tollcndas:&:  ad  pdos  reddendos:& ad  lendes  tolledasi&adpalpebrasi 
&L  ad  glaucomataiSC  ad  oculosiflC  ad  patondas  remedia.  Cap.v. 

ALopcaas  repler  fimi  pecudum  cinis  cum  oleo  cypno  & meile.  Item  ungulam 
muli  ucl  mul*  ex  oleo  myrteo.  Praterea(ut  Varro  nofter  tradit)murinu  fimii 
quod  item  mufccrdas  appellat.  Et  mufcamm  capita  recentia  pnus  folio  ficulneo  aP 
perata.  Alii  fangume  mufcarum  utuntur.  Alii  decem  diebus  cinerem  eamm  dlmunt 
cum  anere  charta:  uel  nucumiita  ut  fit  tertia  pais  e mufas . Alu  lacfte  mulierum  cum 
braflica  emerem  mufcarum  fubiiciunt.quidam  mei  tantum.  Nullum  animal  minus 
doale  exiftimatur  mmonfue  i telledais . Quo  mirabilius  eft  olympiai  facro  certamme 
nubes  earum  immolato  taurodeo  quem  Myoden  uocantextra  temtonumidabirei 
Alopecias  cinis  e murium  capitibus  caudifqjdC  totius  muns  emendat:  praxipue  fi 
ueneficio  acadent  hxc  iniuiia.  Item  hennacei  anis  cum  melleiaut  conum  combuftu 
cum  pice  liquida.  Caput  quidem  eius  uftum  per  fe  etiam  acatnabus  pilos  reddit. 
Alopeaasauremin  ea  curande prieparanoportetnouacula  Scfinapi.  Quidaexaceto 
unmaluerunt.  Quie  de  ennaceis  dicuntur  omnia  tanto  magis  ualebuntmhyftnce. 
Lacertacquoqjutdiximuscombuftaiaimradicerecenns  harundinisiqua;  utuna cre/ 
man  poflitiminutatim  findenda  eft.  Icemqi  myrteo  oleo  permixto  aneres  capilloru 
defluuia  continent.  Efficaaus  uirides  lacerts  omnia  eade  pr^ftat.  Enanumunlius 
'ammixto  fale  & aebpe  urfmo  &cepa  tufa.  Quidam  denas  uindes  m decem  fexunis 
olei  uetens  difcoquunt  i contenti  femel  in  menfe  ungere.  Pellium  uipennay  cinis 
alopeaas  celernme  explet.  Ite  gallmarum  fimum  recens  illitum , Comi  ouum  i areo 
uafepermixtum  illimmqj  derafo  capitei  nigritiam  capillis  affert.  Sed  donec  iarefiratt 
oleum  m ore  habendum  eftme  & dentes  funul  nigrefeant.  Idqj  m umbra  faaendura 


triduum  abluendum.  AlufanguineSd  cerebro  eius  utuntur  cum  umo 
nigro.  Alii  excoquunt  ipfum:a£no(5te  concubiam  plumbeum  uas  condunt.  Aliqui 
alopecias  cantharidetrita  illinuntcumpiceliquidainitro praeparata  cute.  Cauftica 
uis  earum:cauendumqj  ne  exulcerent  alce.  Poftca  ad  ulcera  ita  fada  capita  munum 
QC  fel  muriumi8:  fimum  cum  hellcboro  8C  pipere  illini  lubent.  Lendes  tollutur  adipe 
canino:ucl  anguibus  inabo  fumptis  aguillarummodoiautuemacione  earum  qua 
exuuntpota.pniriginesfelleouillo  cum  creta  cyniolia  illiu  capiti  donec  marefcat. 
Capitis  dolonbus  remedio  funtcochleace^quarnud*  luemunturnondumperaifte 
ablato  capiteiflC  iis  lapidea  duritia  exempta,  Efl;  autem  ea  calculi  lautudme:  quae  aL 
iigatur;<3c  minuta:  fronti  illinuntur  tntac.  Item  refipum  olTa  e capite  uultuns  adalli^ 
gjtaiaut  cerebrum  cum  oleo  cednno  peruniflo  capite  dc  intus  nanbus  illitis.  Comicis 
cerebrum  coiftum  in  abo  fumptum  uel  noifhuE  idem  prxftat.  Gallmaccufqj  fi  fclu^ 
fus  abftmeat  die  ac  no(ile  pari  inedia  eius  q doleat  euulfis  collo  plumis  circuligatifc^ 
uelcnfbs.  Muftelx  cinis  illitus.  Surculus  cxmdo  miluipuluino  fubieifhis.  Murma 
pdlis  cremata  ex  aceto  illito  cinere.  Lunacis  inter  duas,  orbitas  luent»  olliculum  per 
aurem  cum  eborc  traicdhim:  ucl  in  pellicula  canina  adalligatum,  quod  remedium 
olunbus  femperq?  prodeft.  Fracfto  capiti  aranei  tela  ex  oleo  etacero  impofitarnd  nifi 
uulnere  fanato  abfcedit.  Hxc  & uulnenbus  conftnnarum  fanguinem  fiftit.  A cere^ 
brouero  profluentem  aferisfanguisiautanatisinfufus  adeps  fiftit.  Adepfq^  earude 
alitum  cum  tofaceo  codus.  Matutmo  pafcentis  harunduic  caput  prxcifum  maxime 
luna  plena  lineo  panno  adalligant  capins  dolonbus  Iiao.  Aut  cara  alba  froti  illmut. 
& pilos  caninos  panno  adalligant.  Cerebrum  comias  mabo  fumptum  palpebras 
gignere  dicitur.  Hyfopumqj  cum  myrrha  calidum  penicillo  illitum.  Idempraftara 
mufcaruifimi  quoq?  munni  cinere  aequis  portionibus:ut  efficiatur  dimidiu  pondus 
denam  promittituriadditis  duabus  fexcis  denarii  fcxtiui  ut  omnia  hyfopo  illinantur. 
Item  murini  catuli  triti  in  uino  uetere  ad  craffitudmem  acopi.  Pilos  m iis  icdmodos 
cuulfos  renafeind  patiturfclherinacci.  Ouorumftellionis  liquor.Salamandrxcmu. 
Cinis  lacerta:  uindismeli  uino  albofolecoadus  adcraffitudinem  mellis  ina:reo  uafe. 
Hif udims  pullorum  anis  cum  lade  titymalli  fpumaq^  cochlearum.  Glaucomata  di-^ 
eunt  magi  cerebro  catuli  feptem  dierum  emundan  fpecillo  demilTo  in  dexteram  ptem 
fi dexter  oculus  curetur: in  fmiftram  fi  finifter.  Aucfelle  recenti  axionis.  Noduarum 
eftid  genus  maximumiquibus  pluma  auri  modo  micat.  Suffufioncm  oculorum  ca^ 
nino  fellc  malebat  qhyenac  curari  Apollonius  pritancus  cum  meile.  Item  albugines 
oculorum.  Munum  capitum  caudatumi^l  cinere  ex  meile  mundis  claritatem  uifus 
reftitui  dicunt.  Multoq?  magis  gliris  aut  muns  filueftris  anere:  aut  aquils  cerebro 
uel  felle.  Cum  attico  meile  cinis  Sc  adeps  foricis  combufti  tritus.  Lachrymofis  oculis 
plurimum  confert  ftibi.  Quod  quid  fittdicemus  in  metallis.  Muftel«E  cinis  fuffufiO'' 
nibus.  Item  laccrt»  hirundinifuc  cerebrum. quxeriam  tntx  codxuc  fronti  illirx  cpi^ 
phoras  fedant:  fiueperfefiue  cum  polline  fiue  cum  thure.  Sic  fld  folatis  idcfbfole 
correptis  profunt.  Vmas  quoqi  cremarei&i  cinere  carum  cum  meile  cretico  fungi  ca^ 
ligmes  utiliffimum  eft.  lumcntorum  oculis  membrana  afpidis  quam  exuent  cii  adi^ 
pe  eiufdem  clancatem  inundis  facit.  Viperam  uiuam  in  fidili  nouo  comburere  ad^ 
dito  foeniculi  fucco  ad  cyathu  unii  & thuris  mamma  una  atq?  ita  fuffiifiones  oculo^i 
& caligines  inungereiuriliffimu  cft.  Medicamdu  id  entheon  uocatur.  Fit&  collynii 
uipera  in  olla  putrefadauermiculifqj  enatis  aim  croco  tntis.  Exuntur  m olla  cum 
fale  quem  lingendo  claritatem  oculorum  confequuntur  6C  ftomachi  conufq;  corpo^ 
ustempeffiuicates.  Hinc  etiam  falpecon  datur  falubntatis  caufa.fic  m antidotum 
contraferpentes  additur  & attollitur.  Quidam  & uiperri  utuntur  in  abis.  Prirnum 
omnium  occifaE'ftatim  fale  f os  addi  iubent  donec  liquefcat  humor  quattuor  digito^ 
niefura  utrinq;  prxcifa.exemptifqi  fteraneis  difcoquunc  f aqua  aut  oleo  fale  anetho 


et  omnibus  aut  ftarimuefcuntunaut  a pane  colligut  ut  fspius  utantur.  Ius  pratej 

fupradufta  pediculos  e toto  corpore  expellitipruritufq!  enam  fummx  cutis.  Effedtu 
oftendit&perfecapins  uipennianis.  VtililTune  oculos  mungunt.  Itemqjadeps 
uipennus.  De  felie  non  audailec  fuaferimiqux  praapiunt:  quoniam  utfuo  loco 
docuunusmonaliud  eft  ferpentium  ucnenum.  Anguium  adeps  etugmi  mixtus  mp/ 

tasoculoru  partes  fanatietmebranafiueearufeneiSusuematione  exuta  fi  adfricet' 

claritatem  oculorum  facit.  Vlula:  quoqj  fel  pratdicatur  ad  albugines  fuffufiones  ca' 
ligmes.  Adeps  fimiliter  adclaritatem.  Aquil^iquam  diximus  pullos  ad  comendum 
folcm  expenriimixto  felle  cum  meile  amco  lungutur  nubecuk  & caligationes  fuffu/ 
fionefqj  oculorum.  Eadem  uis  6C  i uulturino  felle  eft  cu  pom  fucco  & meile  exiguo. 
Et  Item  m gallinacei  faie  alligato  ad  argemaiac  ad  albugmes  ex  aqua  diluto.  Ite  ad 
fuffufiones  oculorum  maxime  cadidi  gallmacei.  Fimu  quoq;  gallinaceoni  dutaxat 
rubrum  lufciofis  illinendum  monflrant.  Laudant  & gallin*  felifed  ptaapuc  adipe 
contra  puflulas  i pupillis.  Hos  falicet  eius  rei  grana  faginat.Adiuuat  minficeerap/ 
tas  oculorum  tuniculas  ammixto  fchifto  & hemante  lapidibus.  Fimum  quoqj  earu 
dutaxat  cadiduin  oleo  ueterecorneifqj  pyxidibus  adferuantadpupillaru  albugines. 
Qua  m mentione  fignificandum  eft  pauones  fimum  fuum  reforbere  tradi  inuide'tes 
hommum  utilitanbus.  Accipiter  decocftus  m rofaceo  efficaciftimus  ad  inundiones 
omnium  uitiorum  putatur.  Item  fimi  eius  cmis  cii  attico  meile.  Laudatur  & mdui 
lecur.  Fimu  coliibarum  ex  aceto  ad egylopas.  Similiter  ac  ad  albugines  &cicatnces; 
Fel  anfetmum  fanguis  anatum  contufis  oculis  ita  ut  poftea  hyfopo  &:  meile  fungat. 
Fel  perdicum  cum  mellis  iquo  pddere.per  fe  uero  ad  clatitatem  Diofcoridisi&Hipe 
pocransutputantauiftontateaduaturi^in  argentea  pyxide adferuan  lubent.Oua 
perdicum fuafesreo  decoda  cum  meile: ulceribus  oculorum  &glaucomatis  medeV. 
Gilumbarum  turturum  palumbium  perdicum  fanguis  oculis  cruore  fuffufis  eximie 
prodeft.  In  columbis  mafcula;  efficaciorem  putant.  Yenaautem  fub  ala  ad  hucufu 
inadituriquoniam  fuo  calore  utilior  eft.  Superimponi  oportet  fplenium  e meile  de^ 
codumilanamq;  fucddam  ex  oleo  et  umo.  Earundem  auium  fanguis  nydilopas 
fanar.  Et iecur ouium.  Atqj uti  capris  dixunus  efficacius  flilua:.  Dccodo  quoqj  eius 
oculos  abluere  fuadent:  5c  medulla  dolores  humorefqj  illinunt.  Bubonis  oculorum 
cmis  collyno  mixtus  clantatem  oculis  facere  promittitur.  Turtuns  fimum  albugines 
extenuat.Item  cochlearum  cinis.  Funum  cenchndis  accipitrum  genens  hanc  graci 
faciunt.  Argema  ex  meile  omnibufqi  qux  fupra  fcnpta  fu  t fanantur.  Mei  unliflimu 
oculis  m quo  fut  apes  immortutc.'  Ciconia:  pullum  qui  ederit;  negaf  anis  connnuis 
lippiturus.  Item  qui  draconis  caput  habeat.  Huiufqj  adipe  & meile  cum  oleo  uetete 
inapientes  caligines  difcuti  tradunt.  Hirundmum  pullos  plena  luna  cxcacannrefti' 
tutaqi  earum  acie  capita  comburuntur.  Cinere  cum  meile  utuntur  ad  clantatem  6; 
dolores  ac  lippitudines  ficiiftus.  Lacertas  quoqj 'plunbus  modis  ad  oculoni  remedia 
affumut.  Alii  enim  uiridem  includuntnouo  fidhli.ac  lapillos  qui  uocantur  cenidu: 
qus  & mguinum  tumonbus  adalligati  folent:  nouem  fmgulos  fignis  fignantes.-K 
fmgulos  detrahunt  per  dies.  Nono  emittunt  lacertam.  Lapillos  feruant  ad  oculotu 
dolores.  Alii  terram fubftemunt  lacertx  uiridiexcaicatti&una  in  uitreo  uafe  anulos 
mcludunt  ferro  folido  uel  auro. cum  recepilfe  uifum  lacertam  apparuerit  per  uinum 
eimffa  ea  annulis  contra  lippitudmem  utuntur.  Alii  capitis  cinere  pro  ftibioadfm^ 
bnaas.  Quidam  uiridem  longo  collo  in  fabulofis  nafcentem  comburunt:  & fapiete 
epiphoram  mungunt.  Et  Item  glaucomata.  Muftelx  etiam  oculis  pudhi  erutis  nut 
uifum  reuern.  cademqjquxin  lacerris  flt  annulis  faciunt.  Serpentis  oculum  oex 
trii  adalligatum  contra  epiphoras  prodeffe  fi  ferpens  uiua  dimittatur.  Lachtyman'' 
tibus  fme  fine  oculis  cinis  ftellionis  capitis  cum  ftibio  eximie  medetur.  Aranei 
mufcarii  telatSC  pnecipue  fpeluncaipfa  impolita  fronti  ad  duo  tempora:  ita  uta 


puero  impube &capiamf&  imponatur.  Nec  is  triduo  feoftendate^ciu  medeatur  ne 
uealcerucer  nudis  pedibus  terram  atcuigat  his  diebus:  mirabiliter  epiphoras  mederi 
dicuntur.  Albugmes  quoqjdiatur  tollere  inunrfhone  araneus  candidus  longifTimis 
ac  tenuilTimis  pedibus  contritus  m oleo  uetere.  Sed  is  etia'  cuius  cramiTimum  textu 

eflm  contignationibus  fere  adalligatus  panno  epiphoras  fanare  traditur.  Scatabei 
uindis  natura  contuentium  uifu  exacuit.  Iraqj  gemmarum  fculprores  cotuitu  eow 
acquiefcutMures  purgat  fel  pecudis  cu  meile.  Canmiqj  ladis  iltil  latio  fedat  dolo- 
rem. Grauitatem  adeps  cum  abfinthio  Qc  oleo  uetere.  Item  adeps  anferinus.  Quida 
adiidunt  fuccum  cepe  allii  pan  modo.  Vtuntur  & per  fe  ouis  formicarum. nanqj 
a;  huic  animali eft  medicina,  cdftatqj  urfos  xgros  hoc  abo  fanari.  Anferum  quoq;  et 
omnium  auium  adeps  prxparatur.exeptifqj  uenis  ommbus  patma  noua  fi(5hliopta 

infoleifubditaaquafementiliquatur,  Siccarur9  Irneis faccis  ifidilLnouorepofims 

loco  fogtdo  minus  putrefcitiaddito  meile.  Murium  cmis  cum  meile  mftiUatus:  aut 
cum  tofaceo  decoctus  aunurfV  dolores  fedat.  Si  aliquod  animal  m aurem  intrauenc: 
prxcipuum  remedium  cft  murinum  fel  aceto  dilutum.  Siaqua  intrauent: adeps  an- 
ferinus cum  cepe  fucco.  Gliris  detracflapelleiinteftinifqj  exemptis  difcoquicurmelle 
m uafe  nouo.  Sed  medici  maliit  nardo  dccoquiufq;  ad  tertiasiatqj  ita  aiferuan. de- 
inde cum  opus  fit  ftrigili  tepefaiila  infundere.  Conftat  deplorata  aunum  uitia  eo 
remedio  fanah.  Aut  fi  terreni  uermes  adipe  anfetis  decodti  infundantur.  Item  ex  ar- 
boribus rubri  cum  oleo  triri  exulceratis  6;  ruptis  aunbus  prxclarc  medentur.  Lacerti 
mueterari  in  os  pendentium  addito  fale  contufi  & ab  idbi  Ixfas  aures  fanant.  Effica- 
cifrime  autem  ferrugineas  maculas  habentes.  Lineis  etiam  per  caudam  diftind:e. 
Millepedaiab  aliis  centipeda  aut  multipeda  diifla:animal  eft  e uermibus  terrx  pilofu 
multis  pedibus  arcuatim  repens  trai^tuqj  cotrahens  fe:  onifed  grxei  uocacralu  tilon. 
Efficadtet  fanat  aurium  dolores  in  cortice  punici  mali  decodlu  6d  pomfucco.  Addiic 
et  tofaceum  in  alteram  aurem  infundunt.  Illa  aute  qux  non  arcuatur  fepa  grxei 
uocantralii  fcolopendram  minorem  pemidofamqj.  Cochlex  qux  funt  m ufu  cibi  cu 
myrrha  aut  thuris  polline  appofitx.  Itemminutx&latx  fradiuris  aunum  illmunt 
cum  meile.  Senedus  ferpentiii  feruente  tefta  ufba  infhllatur  rofacco  ammixto  edtra 
omnia  quidem  uitia  efficaxifed contra  graueolenriam  prxapue.aut  fi  purulenrx  fiit 
ex  aceto.  Melius  cum  felle  capnno  uel  bubulo  aut  teftudinis  mannx.  Vetuftior  ano 
eadem  membrana  non  prodefl::nec  hymbre  perfufa:ut  aliqui  putant.  Item  aranei 
fanies  cum  rofaceo:aut  per  fe  in  lana  uel  cum  croco,  Aunbus  prodeft  gryllus  cu  fua 
terra  effoffus  & illitus.  Magnam  audontate  huic  animali  perhibet  Nigidius ; maiore 
magi:quoniamretro  ambulet: terramqj  terebretiftridat  nodibus.  Venantur  eum 
formicxdrculigatxcapillomcauemameiuscomedac  efflato  prius  puluere  nefefe 
condatjfiC  ita  formicx  complexu  extrahitur.  Ventris  gallinaceorum  membrana  qux 
abiid  folet  inueterata  dC  in  uino  trita  aunbus  purulenos  calida  infunditur.  Gallmaiy 
quoqj  adeps.  Eft  &quxdam  pinguitudo  blattx  fi  caput  auellatur.  Hanc  enta  una 
cum  tofaceo  aunbus  mire  prodefte  dicunt.  Sed  lanam  qua  incluferint  poftpaulum 
extrahendam. celerrime  enim  id  pingue  tranfire  in  animal:  fienuc  uermiculum.  AIii 
binas  ternafue  in  oleo  decodas:efficadlTime  aunbus  mederi  fcnbuc;&^  tritas  i liceolo 
imponi  contufis.  Hoc  quoqj  animal  inter  pudenda  eft.  Sed  propter  ammirationem 
naturx  prifeoruq?  cura:  totum  in  hoc  loco  explicandum.  Plura  earum  genera  fecenit. 
Molles  quas  in  oleo  dccodasuermdsefficadter  illini  experti  funt.  Alcerum  genus 
Mylochon  appellauere  drea  molas  fere  nafcens.has  capitedetrado  attntas lepras  fa- 
naffe  MufaSiPidon  in  exemplis  reliquerunt.  Tertium  genus  & odoris  tedioiuifii 
exacuta  clune  cum  piffeleo  fanare  ulcera  tradunt  alias  infanabilia.  Strumas  panos 
diebus. xxi.impofitas:pcufra:cdrufa:cacoethe:fcabie:  hirunculofqj  detradis  pedibus 
et  pennis*  Nos  hxc  etiam  auditu  faftidimus,  Athercule  Diodorus  6c  morbo  regio  et 


orthopnoids  reftitifTe  tradit  cum  refina  8C  meile.  Tantum  potefktis  habet  ars  ea  pro 
medicameto  dandi  quicquid  uelic.  Humamflimieoru  cinere  crematoni  referuadu 
ad  hos  ufus  in  cornea  pyxide  cenfuere.aut  tritas  clyftenbus  infundas  orthopnoids 
aut  rheumaticis.  Infixa  utiq;  corpori  illitas  extrahere  cdflat.  Mei  utiliilimii  aunbus 
quoqjeft  in  quo  apes  emortua:  funt.  Parotidas  comprimit  columbinum  ftercus  uel 
perfeiuel  cumfanna  hordeaceaiautauenacea.  Nocitu^qj  cerebrum  uel  iecurcu  oleo 
infufum  autiaik  aut  parotida:.  Multipeda  cum  refinx  parte  terna  illita,  Gtylli  fiue 
illm  fiue  adalligati.  At  reliqua  morborum  genera  medicmafqj  ex  iifdem  animalibus 
aut  eiufdcm  generis  fequenu  dicemus  uolumine. 

CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER.XXX 
PRAEFATIO. 


DE  Onginemagic*artis:quado&  a quibus  capent:^  a quibus  celebrata  hieritj 
et  reliqus  ex  animalibus  medicin».  Capitulum  primum. 

AGICAS  VANITATES  SAEPIVS  QVI/ 

dem  antecedentis  operis  parte  ubicuqj  caufalo/ 
cufqj  pofcebanticoarguimus.  Detegemus  etiam 
nunc  in  paucis  ♦ Tamen  res  digna  efl  de  q plura 
' dicantunueleoipfoquofraudulentilTima  arciii 
j plurimum  in  to  co  terrarum  orbe  plunmifqj  fx/ 

) culis  ualuit.  Auiilontate  ei  maxima  fuiffe  nemo 
miretur:quando  quidem  fola  artium  tres  alias, 
imperiofiirimas  humanx  mentis  complexa  in 
una  fe  redegit.  Natam  pnmu  e medicina  nemo 
) dubitat:  ac  fpede  falutari  irrepfiffe  uelutaltioie 

Jandioremqjq  medidnamuta  blandiifimis  de^ 

frdetatifTunif<^  prbmtflis  ad  didifle" uires  religionis  .ad  quas  maxime  edam  num  calP 
gathumami  genus. atqj  ut  hocquoqj  fuggeffeiit  mifcuiiTeaites  mathematicas  nullo 
non  auido  futura  de  fefe  fdenduatq?  ca  e cxlo  uerilTime  peti  credente.  Ipfa  podeflis 
hominum  fenfibus  tnplid  uinculo  in  tantum  faftigii  adoleuit:  ut  hodieqj  etiam  iii 
magna  parte  gentiu  pr2ualeat;&  in  oriente  regum  regibus  inrperet.  Sine  dubio  illic 
orta  in  perfide  a Zoroaftre  ut  inter  auifiores  conuenit.  Sed  utrum  unus  hic  tantum 
fueritian  poftea  Sc  alius  no  fatis  coftar.  Eudoxus  qui  inter  fapietias  fe(ltas  clanfTima 
utiiiffimaqj  ea  ftelligi  uoluit:  Zoroaftrcm  hunc  fex  milibus  anorum  ante  Platonis 
mortem  fuifie  prodidit.  Sic  8c  Anftoteles.  Hermippus  qui  de  tota  ea  arte  diligctinie 
fcnbit:6C  uines  centum  milia  uerfuum  a Zoroaftre  condita  indicibus  quoqj  uolumi-' 
num  eius  pofitisexplanauit.etiamprxceptotem  a quo  inftitutum  diceret: tradidit 
Agonacem.  Ipfum  uero  qumq?  milibus  annoru  ante  Troianum  bellum  finiTe.  Miru  . 
hoc  in  primisidurafie  memonam  artemq?  tam  longo  xuo  commentariis  nd  interce'' 
dentibus:  prxterea  nec  claris  nec  continuis  fucceffionibus  cufiroditam.  Iftos  enf  qf9 
cdmuni  auditu  faltem  cognitos  habetrqui  folicognominanturiApufcoru  &C  Zaratii 
. medos:  babyloniuqjMarmaridium:  et  arabemHippocuialTynum  uero  Zarmoce^ 
mdani. quorum  nulla  extant  monumenta.  Maxime  tamen  mirum  eft  in  bello  tro'' 
iano  tantum  de  ea  arte  filentium  fuiffe  Homero;tantumqj  operis  ex  eadem  in  Vlyxis 
erronbus : adeo  ut  totum  opus  no  aliunde  confiet.  Siquidem  Protea  SC  firenum  eam' 
tus  apud  eum  non  aliter  intelligi  uolunt.  Circem  utiq?  &C  inferorum  euocatione  folu 
hac  agi.  Necpofieaquifq  dixit:  quonam  modo  uenilTet  telmefum  religiofiffiniani 
urbem  quondamitranfiffetqj  ad  theffalas  urbesi  quarum  cognomen  diu  optinuiti 


foloMirte  fulminante.  Mirorc^.  Ac.llispopul,sfamiemsmtanmmadS^^ 

ut  Menander  quojj  litteram  fubditatibus  peritus  in  eadem  telmefo  genims  thelTa/ 

Um  cognominant fabulamcomplcxam  ambages  foemmamm  detmhiuumW 
Orph^pumteepropiquopnmu  i-tulilTe  aduianas  ufq,  fupetftirionesacred^^^ 

ptofeiSumifi  non  ex  petfis  effer  uis  tou  m thtaciamq,  magi<i  delata  furiTet  PnZ! 

quodextetutequidemmueniocommentamsdeeaetatHofthanesiXetxemtTem 

perfammbel  oiquodis  g«aaiuttubtcomitatus:ac  uelut  femma  atns  polS 
afperfiffeobi^tmterfedoquacunqKommeauetatmundo.  DiIigennorLauWm 

hunc  ponutZotoafttemaliuptocdnefium.  Quod  certueftihicLiimeHolS^^nL 

admbiemnonauidimtemmodofcienri^eiusgtxcommpopulos  egit.  QuanS 

maduettam  fumma  litteram  dantatem  glonamq;  ex  ea  faentia  annqu^s 

femper petitam.  Certe  PydiagorasiEmpedoclesiDcmocrimsiPlatoad  hac  difcedi 

nauigauere:  radas  uenus  q peregrinationibus  fufcepris.  Hanc  reuetfi  piadicauere 
hac.atcanis  habuere.  Democnms  Appollonicen  apridene & Datdanu  ephcenice 

d^ufttamtuoluminibusDat^efepulchtoe.uspetiris.fu^uetoradifaplLeota 

edms.  Quj  recepta  ab  alus  honmum  atqj  tranfiffeper  memonam  «que  ac  nihil  in 
uitamitandumeff.  Intanmm  fides  iftisfafq,  omne  deeft.adeo  utiiquiatteradeuiV 

to  dio  probant  haic  opera  effe  eius  mficienmt. Sed  fiiftra.  Hucemm  maxime  affixiffe 

an,^eamdulcedinemconftat.Plenuq,mitaculiachocparitetuttafq,  artes  efflo, 
ruifle.raedicinamdicoimagiceqieadem^tatedlam  Hippocrate  hanc  Democrito  d. 

lufflanobus  arca peloponnefiacumgtaxris bellum:  quod  geftumeftacrecentefimo 

utbis  noarx  anno.  Eff  & alia  magices  faifflo  a Mofe  eria  num  & Lotapea  ludais  pe. 
densifed  multis  mdibus  annomm  poftZoroaftrem.  Tanto  recenrior  eft  cypna.  No 
fiuem&AlexandnMa^itemponbus  auiSoritatem  addidit  ptofeffione  fecundus 
Holthanes  rommam  eius  exomams.  Planeq;  quod  nemo  dubitet  orbem  terramm 
peragramt.  Extatitaq)  & apud  italas  gentes  ueftigia  eius  in.xu.  tabulis  noftris  aliifqj 
argumentis  qu^  prionuolumineexpofui.Dc.lvii.  demum  anno  urbis  Cn.Come. 
lio  Lenmlo.P.Licinio  Craffo  cdfulibusifenamfconfulmm  fabhim  eftrne  homo  im. 
molaremr.palamq!  in  tempus  fduitfacri  prodigiofi  celebrario.Gallias  uriqj  doffedic 
etquideadnoftram  memoriam.  Naq;  Tiberii  Cifaris  prinapams  fuftulit  dmidas 
eom.ac  hocgenus  uammmedicomq,.  Quidipfe  ego  hanc  memore-attem  oceanum 
quoqi  ti^rgreff^:&  ad  namra;  inane  pemedam  m britanmamrqua;  hodie  ea  atto. 
nite  celebrat  mnriscetimoniisiutdediffe  petfis  uideripofflt.  Adeo  iffatoto  mundo 
confenfereqqdifcordi&fibiignoto.Nonfaris  xftimari  poteft:  quantum  romanis 
aebeamt:quifuftuleremonftra:in  quibus  hominem  ocadere  religiofiffimum  erat, 
mandi  uero  etiam  faluberrimum.  Vt  narrauit  Hofthanesifpecies  eius  plures  fut. 

N Vituperatio  Neronis  Cxfans.  Cap.ii. 

Ancjj  ea  qu^  a fphsris  6C  ex  aere  & ftellis  & lucernis  ac  peluibus  fecuribufq;  & 
multis  aliis  modis  diuina  promittit:  prsterea  umbraruiinferorumqjcolloqa: 
^^somniaztatenoftra  princeps  Nero  uana  falfaqjcompent.  Quippe  non  achara 
tragiciq;  cantus  libido  illi  maior  fiiit.  Fortuna  rerum  humanarum  fumma  gefhente 
mprofundis  animi  uitiis.primum^  imperare  diis  concupiuitinec  quicqgenerofius 
ualuit.  Nemo  unq  ulli  artium  ualiius  fauit.  Ad  hac  non  opes  illidefucreinouires: 
non  difcendi'  ingenium  aliaq;  non  patiente  mundo.  Immenfum  & indubitatum  exe^ 
pium  eflrfalfr  artis  quam  dereliquit  Nero.  Vtinaqj  inferos  potius &quofcunqj  de 
mfpicionibus  fuis  deos  confuluiUctiq  lupananhus  atq?  proflituris  mandafTet  inq/ 
itiones  eas.  Nulla  profetflo  facta  barbahlicetferiqjntus  non  mitiora  q cogitationes 
eius  fuiffent.  Ssuiusfienos  repleuit  umbris.  Sunt  quadam  magis  perfugia  uelud 
Icnaginem  habentibus  non  obfequi  numina  ut  cerm  non  poffint.  Forte  hoc  in  illo  f 


Niha  membris  Jefuit.  Nam  dies  eligere  certos  liberum  erat.Pea^es  ueto  quibus  no 
nifi  ater  colos  effetifanle.  Nam  hominem  immolare  edam  gratilTimum.  Ma^s  ad 
eum  Mithndates  uenerat:  armeniacum  de  fe  triuphu  afferens  :&  ideo  prouinciis  gra/ 
uls.  Naulgare  noluerat: quoniam  cxpuere  in  mariajaliifqj  mortalium.  necefTitatibus 
uiolare  naturam  eam  fas  no  putant.  Magos  fecum  adduxerat.  Magicis  etiam  cccnis 
eum  luitauerat.  Non  tamen  cum  regnum  ei  daret  hanc  ab  eo  accipere  artem  ualuit. 
Proinde  autem  ita  perfuafum  fit  inteftabilem  irritam  inanem  efre:habentem  tamen 

quafdamueritatisumbras:fediniisueneficas  artes  pollere:  non  magicas,  Quirat 

aliquis  q ux  fmt  mentiti  ueteres  magi  cum  adolefcentibus  nobis  uifus  Appion  gram^ 
mancx  aras  prodident  cynocephaliam  herbam:qux  in  xgypto  uocaretur  ofmtes  di- 

uinam&  contra  omnia  uenefida.  Sedfieaeruereturiftanmeumqui  eruilTet:  mori. 

Seq?  euocaffe  umbras  ad  perconundumt  Homerus  qua  pama  quibufqj  parenabus 
genitus  effet.  Non  tamen  aufus  profiten  quid  fibi  rerpondille  diceret. 

DE  Talpis:&  reliqux  mcdicinx  p morbos  digeftas  irfanimalibus:  quomm  genera 
plaadafunt: aut  fera.  Cap.ui. 

EEculiare  uanitaris  fit  argumentum:^  animalium  cuniftorum  talpas  maxime 
miratltot  modis  a reru  natura  damnatas  excitatis  perpetux  tenebris  etia'nu 
lefofTas  fepultifqj  fimtles.  Nullis  xque  credut  exos.  Nullu  religionis  capacius 
iudicant  animahut  fiquis  cor  eius  recens  palpicanfqj  deuoratic:diuinaaonis  & rerum 
effiaendarum  cuentus  promittant.  Dente  talpx  uiux  exempto.-fanari  dennum  do/ 
lores  adalligato  affirmant.  Cxcera  ex  eo  animali  plaata  eorum  fuis  reddemus  loas. 
Nec  quicq  probabilius  muemetur:  q muris  aranei  morfibus  aduerfari  eos:  quoniam 
dc  terram  ut  diximus  orbiris  deprelTam  auerfantur.  Cxterum  dentium  dolonbus(ut 
iidem  narrant)  medetur  canum  qui  rabiem  prxferunt;  capitu  crematorum  cinis  fine 
carnibus  mftillatus  ex  oleo  cyprio  per  aurem  cuius  e parce  doleant.  Caninus  dens  fi/ 
nifter  maximus  circunfcarificato  eo  qui  doleat:aut  draconis  os  e fpina.  Irem  enydri/ 
dis.  Eft  autem ferpens  mafculus  6i  albus.Huius  maximo  dente arcunfcanficant.aci 
fuperiore  dolore  duos  fuperiores  adalligant:e  diuerfo  infenores.  Huius  adipe  pugut 
qui  crocodilum  captant.  Dentes  fcanficant&offibus  lacertx  e fronte  luna  plena  ex/ 
emptis:ita  ne  terram  attingant.  Colluunt  caninis  dentibus  decodis  in  uino  ad  dimi/ 
dias  parces.  Cinis  eorum  pueros  tarde  dentientes  adiuuat  cum  meile.  Fit  eode  modo 
& dentifricium  e caninis  dennbus.  Cmisemurino  fimo  inditus:uel  lecur  lacertarum 
aridum.  Angninumcorfimordeaturautalligetunefficax  habetur.  Sutque  itereos 
qui  murem  bis  in  menfe  iubeant  mandi  dolorefqj  ita  caueri.  Vermes  terreni  decotfri 
in  oleo  infufiqj  auriculx:cuius  e parte  doleant: prxflant  leuamentum.  Eomndeams 
exefis  dentibus  coniediis  ex  faali  cadere  eos  cogit.  Integros  dolentes  illitus  luiiat. 
Comburi  autem  oportet  in  tefta.  Profunt  6C  cum  mori  radice  in  aceto  fcjdlitedecoiiri 
ita  ut  colluantur  dentes.  Is  quoqj  uermiculus  qui  in  herba:  qux  ueneris  labrum  ap/ 
pellarur:inuenitur  cauis  dennum  inditus  mire  prodeft.  Nam  erucx  braffiexeius  c6/ 
tad:u  cadunt.  Ece  malua  amices  mfunduntur  aunbus  cum  rofaceo.  Arenuixqux 
mueniuntur  in  comibus  cochlearum  cauis  dentium  inditx  ftatim  liberant  dolore. 
Cochlearum  inanium  dnis  cum  mura  gingiuis  prodeft.  Serpenns  cum  fale  m olla 
exuftx  cinis  cii  rofaceo  in  contrariam  aurem  infufus.  Anguinx  uemationis  mebrana 
cii  oleo  txdxq;  refina  calefatfta  dC  auri  altemtri  infufa.  Adiiciunt  aliqui  thus 
ceum.Eadimqj  cauis  indita  ut  fme  moleftia  cadant:  prxftat.  Vanum  efte  arbitror 
canis  ortu  angues  cauda  membranam  exuere:quoniam  neutrum  in  italia  uiium  e • 
multoq?  minus  credibile  in  tepidis  regionibus  tam  fero  exui.  Hanc  autem  uel  luete^ 
ratam  cu  exta  celerrime  dentes  eucllere  tradunt.  Et  dens  anguium  alligatus  do  ores 
minuit.  Sunt  qui  & araneum  animal  ipfum  finiftra  manu  captum  tritu qi  i rolaceo 
& in  aurem  infufum  cuius  a parte  doleatiprodeffe  arbitrentur.  Ofticulis  gallui^^'^ 


.ftpaffempulloru  fatmeno»  crematorum  anerem  ex  aceto  mfncite.  O^Zotm 
commendanaffirmantmunnocmerecummellefifircetur  dentes.  AdmtfiS^- 

matathn  radices.  Penna  uultuns  fi  fcalpant  detes.-aadumh.lm.n,  f ^ 

hyftnas  penna  fedffe  ad  firmitatem  pertinet.  Lmgu*  ulceta&  labro  t, 

habetniK^.lMfeobem.ptiim6aecuinK.ric«>{mpo(la,n,  u.l?™ 
butymrn  addunt.  Siuerouioligines  fintfel  canmum  pnusacucompud^s  StL 
S m tenues  confedi  membranas  &cal.di 

inrpofmmel  columbmum  fimum.  Cutcmmfaaeadepsanfensuelgall, me  cuftodu 
Lichenasacmurrno  fimoexacetoiUmuntiStanereermacei  exoleo.  l hac  “rani; 

pnusnitroexacetofaaemfouenpr^apiunt.Toll.texfaaeuina8ccochlearurqu“ 

Ute&iTOnucspanrimmuemuntuccummellecmis.  Omnium  quidem  cochleamm 
anis  fpiirat  calfaat  fmedaa  ui.  Et  ideo  caufticis  commifcemtipfonfq,  & lepns  & le^ 
tigini  illmirur.  Inuen.o  & foim.cas  Herculaneas  appellatasiquibu,  mrL  adieifto  fale 
eaguo  mna  faneiitur.  BupreOis  animal  eft  rarum  m italia  fimillimum  fcarabeo 
longipedi.  Fallit  mter  herbas  bouem  maximeiunde  & nomen  inuenit.  deuoratumq, 
tacho  f^e  uamflammatmt  rumpat.  Haxcuhircmo  feuo  lichenas  dhta ex faae  to^ 
h ib^?  “I  ut  fupradidtum  eft.  Vultuimus  faguis  cum  chameleonis  albaii  quam 
nib^  efie  d^usiradice  & cedna  mtus  cotentufqj  braflica  lepras  fanat.  Ite  pedes 

tiliirimum  & m fiae  fape  mei  in  quo  apes  fint  emortua.  Pracipue  tamen  faaem 
putgat  atqj  erugat  cpgni  adeps.  Stygmata  dele'mr  columbino  fimo  ex  aceto.  Graue^ 
dinem  muenio  fimnifi  quis  nates  raunnas  ofculctur.  Vua  & faucium  dolor  mitigac 
hmoa^orum  pnus  q herbam  guftauennt  in  ubra  arefadro.  Vua  fucco  cochles  fca 
tranffofelhtaiut  cochla  ipfa  in  fumo  fufpendatur.  Hinmdmum  anere cu  meile. 
S.c  & tofilb  fuccummr.  ToTillas  ac  fauces  laiSis  ouilli  garganlTario  adiuuat.  Multie 
peda  trita.Fimum  columbinum  cii  palfo  garganirafum  ena  cum  fico  anda  ac  nitro 
imp^itum  extra  afpentatem  fauaum  & diftillationcs  leniunt.  Cochlea  coqui  dcb« 
u^afle^emptoq,  uncum  terreno conteii.&in  palfo  dari  potui.  Sutqaftypaleius 
efhu^imas  putenti&miisfmegmaeamm.  Lenit  & gryllus  mfriutus.  Autfiquis 
mmbusqmbuseumcotnuentitonfillasattmgat.  Anginis  felleanfetmocu  elateno 
K meile  attlTime  fuccumtur.  Cerebro  noftua. onere  hirundinis  ex  aqua  cahda  poto, 
rmius  medicina  audloreftOuidiuspocu.  Sed  effiudotes  ad  omnia  qua  exhirudi> 
n*us  monftramr.-pulli  filueftnum.  Figura  nidommeos  deprehendit.  Multo  ume' 
efticaalfime  npanamm pulli.  Ita  uocantmripammuuis  nidificantes.  Suntmulri 
qui  cuiufcunqi  hirundmis  pullum  edendum  cenfent.-ut  toto  anno  non  metuaturid 
malum.  Strangulatos  cum  fanguine  comburunt  in  uafe:&  cinerem  cum  pane  aut 
potu  dat.  Quidam  6C  mufirelx aneres  pari  modo  ammifcent.  Sic  6c  ad  ftrums  remc'' 
dia.  Da't  ac  comitialibus  quoridiepotu.  In  falequoqj  feruata:  himndines  adiginam 
una  drachma  bibuntur.  Cui  malo  dC  nidus  earum  mederi  diatur  potus.  MiUepecbm 
illmi  anginis  cfRualTimum  putant.  Alii.xxi.  mus  i aqua  mulfe  hemina  dan  p aruc 
dinemiquoniam  dentibus  radhs  nihilprofiint.  Tuduntb;  murem  cum  uetbenaca 
excodnm  fi  bibamr  is  liquonremedio  elfe.  Et  corrigiam  caninam  ter  collo  drcudata'. 
Fimum  columbinum  uino  Sc  oleo  pmixtum.  Ceruicisnemis  &.  opyfthotono  ex  milui 
nidofurculus  uitis  adalligatus aiuoliarididtur.  Strumis  exulceurismufielie  faguis. 


Ipfadecotflainumomontamenfecnrisadmouetur.  Aiunt&mabo  fumptam  idcm 
efficere. uelcinen  CIUS  rarmetis  cdbuftx  mifcetur  axungia.Lacertus  uiridis  adalliga/ 
tur.  Poftdies.xxx.oportecaliu  adalligari.  Quidam  cor  eius  in  argenteo  uafculo 
uant.  Ad  fceminarum  ftrumas  uetcres  cochlea:  cum  tefta  fua  tufa:  illinuntur:  ma;^ie 
qua:  frutetis  adhxrcnt.  Item  cinis  afpidum  cum  feuo  tautmo  imponitur.  Anguinus 
adeps  mixtus  oleo.  Item  anguium  anis  ex  oleo  illitus:uel  cu  cera.  EdifTe  quoqj  eos 
medios  abfdfis  utrinqj  extremis  artubus  aduerfus  ftrumas  prodcft.  Vel  cinere  bibilTe 
in  nouo  fi<ftili  ita  crematorii.  Efficacius  multo  iter  duas  orbitas  ocaforum.  Etgryllu 
illinite  cum  fua  terta  defoffumfuadent.  Item  fimum  columbarum  per  fefeiuel  cum 
farina  hordeacea:  uel  auenacea  ex  aceto . Talpae  emere  ex  meile  illinere.  Aki  iecur  eiufde 
contritum  inter  manus  illinunt:&  triduo  non  abluunt.  Dextium  quoqj  pedem  eius 
remedio  elTe  ftrumis  affirmat.  Alii  prarcidut  caput:6C  cu  terra  a talpis  excitata  tufum 
digerunt  mpaftillos  pyxide  ftagnea.&  utuntur  ad  omnia  qux  intumefeunt:  & qu^g 
apoftemata  uocant:qua:qj  inceruice  funt.  Vefdqj  fuilla  tuncuetant.  Tauri  uocatur 
fcarabei  terreftres  hircino  fimiles.nome  cornicula  dedere.  Alu  pediculos  terra:  uocar. 
Ab  iis  quoqj  terram  egeftam  illinunt  ftrumis  &:fimilibus  uitiis:^  podagris. tiiduo no 
abluunt. prodeftqj  hxc  medidnain  annum.  Omniaq;  his  afcnbunt  quasnos  i gryllis 
rettulimus.  Quidam  6C  a formids  teiaa  egefta  fic  ututur.  Alu  uermes  terrenos  cotidc 
quot  funt  ftruma:  adalligant:  panterqj  cum  iis  arcfciit.  Alu  uiperam  drea  canis  ortii 
arcuiiadunc  utdiximus.  Dem  medii  comburunt.  Deinde  dnerem  eum  dantbibedii 
tcrfeptcnis  diebus  quantum  praihendicur  temis  digitis.  Sic  ftrumis  medenc.  Aliqui 
uero  circunligat  eas  lino  quo  prxligata  infra  caput  uipera  pependerat:  donec  exani' 
maretur.  Et  millepedis  utuntur  addita  refinx  tercbindnnx  parte  quarta.  Quo  medi^ 
camento  omnia  apoftemata  curari  iubent.  Humeri  dolonbus  muftelx  cinis  cucaia 
medetur.  Ne  fmcmalxhirfutx  formicarum  oua  puens  ifricataprxftat.  Itemmam 
gonibus:ut  lanugo  tardior  fitpubefccntium  fanguine  e tefticulis  agnotu  qcaftrant. 
Qui  euulfis  pilis  illitus  dC  cocra  uirus  profiat.  Praecordia  uocamus  uno  nomine  exta 
in  hoininerquoru  in  dolore  cuiufcunqj  parcis  fi  catulus  ladtcns  admoueatur:  appri^ 
maturqj  lis  partibusttranfire  in  eum  morbus  didtur.  Idqj  exenterato  perfufoqj  uino 
deprehendi  uiriato  uifccre  illo  quod  doluent  hominis:^  obrui,  aliis  religio  eft. 
quoqj  quas  melolonthas  uocamus:ftomachi dolorem  fedantapplicatxfxpius.Tri' 
fireq;  morbos  segrirudine  eorum  intelligitur:  plerumqj  di  morte.  Pulmonum  uiriis 
mcdenturfi«:mures:maximeafricani  detrafta  cutem  oleo  6dfaledeco<fli:  atqjin  abo 
fuinpti.  Eadem  res  5c  purulentis  uel  cruentis  excreationibus  medetur,  Prxcipueuero 
coclilearum  abus  ftomacho.  In  aqua  eas  fubferuefieri  intafto  corpore  earum  opor^' 
tet:mox  i pruna  torreri  mhilo  addito.atcjjitaeumogaroqj  fumi:  prxdpueafricanas. 
Nuper  hoc  compertum  plurimis  prodelTe.  Id  quoqj  obferuanc:uc  numero  impari 
fUmant.  Virus  tamen  earum  grauitatem  halitus  fadt.  Profunt  di  fanguinem  excre^ 
antibus  dempta  teftatntxin  aqux  potu.  Laudatiffimx autem  funt  afticanx.  Exiis 
olitanxaftypaleicx.  Siculx  modicxiquoniammagnitudoduras  facit:6c  fine  fucco. 
Balearicx  quas  cauaricas  uocant:quoniamin  fpeluncis  nafcuntur.  Laudatx&exim 
fulis  caprearum.  Nullx earumautem abis gratx neqj  ueteres:neqj recentes.  Fluuia^ 
tiles  albx  uirus  habentinec  non  filueftres. ftomacho  utiles. aluum  foluunc.  Item 
omnes  mmutx.  Contra  mannx  ftomacho  utiliores.  Efficaoftima:  tamen  in  dolore 
ftomachi.  Laudatiores  traduntur  quxcunqj  uiuxcum  aceto  deuoratx.  Prxterea  fuC 
quxaceratx  uocantur  late  mulrifananafccntes:de  quarum  ufu  fuis  dicemus  lons. 
Gallinaceorum  uetris  membrana  meterata  di  mfperfa  potioni  diftillationcs  pedtons 
fichumidam  tuffimiuel  recens  tofta  lenit.  Cochlexcrudx  tritx  cu  aquxtepidxcya^ 
thistnbusfiforbeantuntufTimfedant.  Diftillationes Edat  6<:canina  cutis  cuilibet 
digito  dreundata.  lure  perdicum  ftomachus  recreatur.  lodnerum  doloribus  medet 


muftelafiIuefl:nsinabofumMf3>.»t.. ■ 

m.  Sufpmons  multipeda  .ta  ut  ter  fepten"mTtnco“mell ' dT 

bibantur.  Omne  enun  uas  earum  mgrefat  contadS  Al‘iatur.-&  p a.undmcm 

inpaanadoneccandidiefia-texcoquunt  Tuncm  1 ‘ '“"“ns  fextanum 

&exaqua  calida  dari  iubent.Cochie*mabos  us  au^T^“"''  necat. 

alienaturmensiaut quibus  uertigmes  fiunt-ex paffi 

cumfua  teftaetcalefaftxmpoSlMdiebusplfmZ «^ontntx 

ma  dre  dedere:  fequenribmasitettio  temas:quaioXrnZr'  ^‘9  Egulas  prK 
na  emendat  et  uomicas.  EfTe  animal  locufcfunlr  ^ S-cetfufpK 

uocatur.  latinum  nomen  non  habet.  Aliaui  arhin-»  P*Mis:  quod  tr^oialisgmxc 
efTe  quodgtyllus  Uocef.  Ex”rxx!to«SbL\tXbr/lt°'“  P^^^o-^efhoc 

fanguinemqrexpuentibus.  Eftquicochle,sdIotisqu,bufd^“ 

uelmannam  aquam  ita  decoquat.et  in  abo  fi.m  ^ P^n^opum  infundat: 
cotonea decodlafunt.  Pecudis  lyen recens  ^ “'"usiex  aqua  in  qua 

extendrtut:d.centeeoqu.medeamt.dpenifereSZrW^ 

panete  dormitoru  eius  tedloue  mcludi  & nhr,n„  i ^ mbent eum  i 

Canmus  fi  uiucnn'  expnmatut  6c  m abo  fumf  r,  yc  ° '‘=‘'='’°uiefqr  carmen  dia. 

fuperJligant.  AIuduLmieturLci™^^^^^ 

nnaceilyenem.  Item  cochlearum  mneren.  r ^ ‘g^ofan  fchueihee 

necperfanet.  Eliberatd: lacerta uindi  ®‘”‘”®*“'‘^‘^™<^:addito meile do^ 

ton,e.uscuimedemrfur3arii^^^^^^ 

pite  bubonis  cum  unguenCMSto  r “ C'"«'cae 

j™s  uocatur.  Vpupxcor.  In  latens  llonC  ird^Tr&ctcli^a^^.s^T''^ 
decoillammiqux&petfeillmutur  n.r„se,K  r i cinis  i pnfana 

Lumborum  dolon  ftellio  tranfmanhus  cap,te  abkmS3"°  A 
papauens  nigri  denam'  pondere  dimidio  eo  fucco  bibitur  “ 

ibua  & capite  m cibo  fumuntur,  Cochlea:  tres  contr^«  cumr/^Tf 

cod!t2cumpipen5grants  yv  Anii.l-pr,  4 ii  ^f^iris fuisatq; i mnode^ 

ac  inteftmLs  & capite  pedib^fqi 

mta.atq,  in  uafenouo  addito  fale  & paffi  cyathis  duobus:aut  palmarem  fucco 
eamm  b^^''  PuWeruefedis  & m potu  dans.  Profunt  6c  cLbuibe  ut  anis 
nafc  ° r,?  nudxdequibus  diximus: 

0^7  '^"’^™'‘"“='"“"W'^^““>>'P''n^dyfentenas.  Qumx  combuitr  cumdenani 
ponderedimidiiacaaiT.  Exqjco  cinere  dantur  rnrh!p^n-a  k 
QUQlik.r-.,.n.  ^ j 7 7 aancur  cochleana  bmainumo  mymce:aut 

tenSn?  ° T-°f°  ^fcanis  ita  utuLr.  Ah. 

maon.n  ^ T'  fitiaddunt  acaaa  fabx 

^nitudme.  Scnedtus  anguium  dyfentencx  & tenafmis  m flagneo  uafe  decoquit 

uettri  O ' u ^ ^ g^II^^^ceo  ufdem  medetunfed 

“«ens  gallmaceiuehemennus.  Salfumius  aluumat.  Membrana  gallinarum  tofta 


ac  data  in  oleo  acfale  cxliacorum  dolores  mulcet.  Abftmerc  autem  frugibus  antcct 
gallinam  fiC  hominem  oportet.  Fimum  columbinum  tofVum  potumq;.  Caro  palubi 
m aceto  decodiadyfentcricis  ac  csliacis  medetur.  Turdus  maffatus  cum  myrti  baccis 
dyfcntcricis.  Itemmerulx.  Item  medetur  mei  in  quo  fmt  immortux  apes  dccodlu, 
GrauiiTimum  uicium  apuleios  appellamr.Huic  refifti  aiunt  difcerpti  uefpercilioms 
fangume.  Enam  illito  uentre  fubuenire.  Refifhc  6C  cochlea  ficut  diximus  in  fufpmo/ 
fis  temperata.  Item  anis  earum  quae  uiuscremau»  fint  potus  exumoauftero.  Galh/ 
naceorii  lecur  alTum  cum  uencnculi  membrana:quxabiici  folet  inueterataiammixto 
papauens  fucco.  Alii  recentem  torrent  exuino  bibendam.  Ius  perdicum  dC  per  fc 
mculus  contntus  exuino  mgro.  Item  palumbus  ferus  6c  e pofcadecodiis.  Lycnpc^ 
cudis  toftus  6C  in  fimo  rntus.  Fimum  columbinum  cum  meile  illitii.  Offifragi  ueter 
arefac^lus  6c  potus  iis  qui  cibos  non  conficiuntruti  ilTimus:ucl  fi  manu  tatum  teneat 
capientes  cibum*  Quidamqj  adalligant  ex  hac  caufaifed  continuare  non  debenti 
maaem.n. facit.  Sifht  6c  anatum  mafcularum  fanguinem.  Inflationem  difcuticco^ 
chlearum  cibus.  Tormina  fanat  lyen  ouium  tolbusiatq»  e uino  potus.  Paliibus  ferus 
expofcadecocitus.  Athippondisex  uino.  Cims  ibidis  fine  pennis  crematx  potus. 
Quod praterea  tradituri  toiminibus.  Mini efl:  anate appofita  uentn  tranfire  mor/ 
biiianaceqj  emori.  Tormina  6C  meile  curantur  in  quo  funt  apes  immortux  dccoclo. 
Coli  uinuni  cflicaciflime  fanatur  ab aue galenca  afla  in  abo  fumpta.  Quidam  i uafe 
nouo  cum  plumis  exuh  iubecicontenqj  in  cinere  bibiqj  ex  aqua  codlum  cochlcanbus 
ternis  perquaenduum.  Quidicorems  adalligari  fcemini.  Ahireces  tepenfqj  adhuc 
deuoran.  Confulahs  afprenatum  domus  eftun  qua  alter  c fratnbus  colo  liberatus  efl: 
aue  hac  in  abo  fumptaiet  corde  eius  in  armilla  aurea  inclufo. alter  facnfiao  quodam 
fadto  crudis  laterculis  ad  forma  cammiiatqj  ut  facru  paiflum  erat  obflruifto  facello, 
Vnum  efloflifrago  mtefhnu  mirabili  natura  omnia  deuorata  conflacnti.Huius  pce 
extremam  adalligatam  prodclTc  contra  colum  conflat.  Sunt  occuln  mreraneomm 
morbiide  quibus  mirum  proditur.  Si  catuli  pnus  quideant  applicentur  flnduo  fto^ 
macho  maxime  ac  pc(flon.&  ex  ore  xgri  fueflum  lacflis  acdpianc:  tranfire  uim  morbi, 
portremoexaniman.difledifqj  palam  fienargneaufas.  Mon  dC  human  debere  eos 
obrutos  terra.  Magi  quidem  ucfpernlionis  fangume  contadto  uentre  in  toni  annii 
caucii  dolore  rradiic.Aut  m dolore  fiquis  aquam  per  pedes  fluentem  haurire  fufti^ 
neat.  Munno  fimo  cdtra  calculos  illmereuentremprodcfl.  Herinacei  camc  iucuda' 
elTeaiunrifi  capite  pcrcuflo  unoicflu  interficiatur  pnufq  in  fe  unnam  reddat.  Eos 
qui  carnem  edennciflrangunx  morbum  contrahere  mmimepofle.  Hxcearo  adhuc 
modum  ocafa  flilliadia  ueficx  emendat.  Item  fuffitus  ex  eodem.  Quod  fi  unnam 
in  fc  reddidcrmcieos  qui  carnem  ederintiflraguna:  morbu  edtrahere  traditur.  lubent 
uermes  terrenos  bibi  ex  uino  autpalToad  comminuendos  calculosi  uel  cochleas 
dccocbas  uti  fufpinofis.  Eafdem  exemptis  teflis  tntifq^  tres  i umi  q'athis  bibiircquo' 
ndieduasitcrnadicunamurflilliddiaunna:  emendent.  Teftarum  uero  manium 
cincre  ad  calculos  pellendos.  Item  hydri  leairbibi.  Vel  cinerem  fcorpionum  aut  pa^ 
nc  fumi.  Vel  fiquis  cum  locufla  edit.  Lapillos  qui  in  gallinaceorum  ucfica:  aut  i pa^' 
lubiumuentnculo  inuenianturcontenifiCpotioniinfpergi.  Item  membranam  e ue/ 
tnculo  gallmacei  andamiuel  fi  recens  fit  toflam.  Fimum  quoqj  palumbinum  i faba 
fumi  contra  calculos  dC  alias  difficultates  ueficx.  Similiter  plumarum  anerem  palu^ 
bium  feroni  ex  aceto  mulfo.  Et  inteflinorii  ex  iis  onerem  cochlcanbus  tnbus  e nido 
hirudinum.  Gryllum  dilutum  aqua  calida.  Oflifragi  uentrem  arefaeflum.  Tuituns 
fimum  inmulfodecocflumiuelipfius  decocflxius.  Turdos  quoq’  edifle  cum  baccis 
myrciprodeflunnx.  Cicadas  toflas  in  patellis.  Millepedam  omfeon  bibiffe.  Ecin 
uefica:  dolonbus  decodtum  agninorum  pedum.  Aluii  at  gallinaceorum  decodum 

ius  aena  mollit.  Cic6i  hirundinum  fimum  adic(fl:o  mclle  fubditum.  Sedis  uiciis 


ct^cantTima  funt  oefipum.  Quidam  adiidunt  pomphoIium&:  rofaceum.  Camni 
apiusduisrenedaferpennscxacetofirhagadesrmt.  Cmis fimi canim'  candidi  cum 
rofaceo.  Aiutq?  inuentum  Aefculapii  efTc.  Et  code  uemicas  efficaciJTimc  tolli.  Mu'' 
nni  Enii  dms.  Adeps  cygni.  Adeps  bouis.  Procidentia  alui.  Succus  cochlea9£ 
cuocatus  imca  depellit.  Atcntis  medeturcmis  muns  filuatid  cum  mclle  uel  hennacci 
ucl  ucrpertilionis:&  anferinus  cum  cerebro  8c  alumine  acoefipo.  Fimum  colubinum 
cum  meile.  G>ndylomatis  priuatim  araneus  dempto  capite  pedibufq;  infucatus.  Ne 
acria perurant:adcpsanrennuscumca:rapunicacamirrarofaceo.  Adeps  c)'gni.  Hac 
& hamorrhoidas  fanare  dicut"".  Ifchiadicis  cochleas  crudas  cncas  cu  uino  amineo  & pK 
perc  potu  prodefTc  dicunt.  Lacertam  uiridcm  m dbo  ablatis  pedibus  fteraneis  capite. 
Sic  et  ftcllioncm  adiedlis  huic  papaueris  nign  obolis  cnbus.  Ruptis  conuulfis  fel  ouiu 
cum  lac'le  mulierum.  Verendorum  formicariombus  uerruafqj  medetur  anetmipuL 
moms  maffati  fames.  Cazteris  uitiis  uellerum  eius  uel  fordidorum  dms  ex  aqua.  Se-' 
uum  ex  omento  pecudis  dCprzEcipue  a renibus  ammixto  anere  punias  ex  fale.  Lana 
fucada  ex aqua  fngida.  Carnes  pecudis  combuft^ex  aqua.  Mula  ungularum  cinis. 
Dentis  caballini  cotufi  farma  infperfa.  Teftibus  uero  fatina  ex  offibus  camni  capitis 
fme  carne  tufis.  Si  deddatteftiualter.fpuma  cochlearum  illita  remedio  clTe  tradiit. 
Tetns  ibi  ulcenbus  6c  manatibus  auxiliantur  canini  capitis  recentis  aneres.  Cochlea: 
late  pux  coentx  ex  aceto  uel  cinis  eius . Mei  i quo  apes  fiitemortua:  cu  refina.  Cochlea 
nudx  quas  in  africa  gigni  diximus  cn«  cum  thuris  pollinedi  ouorumalbo.xxx.qj 
dierefoluunt.  Aliqpro  thure  bulbum  amifeent.  Hydrocelids  ftelliones  mire  ^delTc 
traduntur  capite  pedibus  interancifqj  demptis:  reliquum  corpus  inafTatum.  In  abo 
id  faipms  datur.  Sicut  ad  unn*  incontinentia.  Caninum  adipem  cum  alummefciflo 
fabsE  magnitudine.  Cochleas  afncanas  cum  fua came  8c  tefta  crematas  poto  anere. 
Anferum  trium  linguas  inafTaras  in  abo.  Huius  rei  au(^lor  eft  Anaxilaus.  Panos  apit 
feuum  pecudu  cum  fale  tofto.  Murinu  fimum  ammixto  thuns  polline:&  fandaraca 
impofita  difcuar.  Lacertx  dnis:  ipfa  diuifa  impofita.  Irem  multipeda  concnta;a<' 
mixta  rcfina  tercbfthma  ex  parte  tertia.  Quidam  & finopidem  ammifeent,  Cochlex 
cotufa:  5c  per  fccinis  inaniu  cochlearum  exrx  mixtus  difculTonam  uim  habet.  Fimii 
columbarumperfefe:uelcumfarinahordeacea:aut  auenacea  illitum.  Cantharides 
mixta  calce  panos  fcapelli  uice  auferunt.  Ingumum  rumorem  cochlea:  minutie  cum 
meile  illita  leniu  t.  Varices  ne  nafcantur:  lacerra:  fangume  puens  crura  leiunis  a leiu^ 
no  illinuntur.  Podagras  lenit  oefipum  cum  laifle  muliens  & caruffa.  Funum  pecudu 
quod  liquidum  reddunt.  Pulmones  pecudum.  Fel  arietis  cu  fcuo  muns  dilTedi  im^ 
pofm.  Sanguis  muRelie  cum  plantagine  illitus  6C  uiux  combuftarcmis  ex  aceto  & ro 
facco  fi  pena  illmat.  Vel  fi  cxva.  & tofaceum  ammifceatur  fel  caninum  ita  ne  manu 
attingatur: fcd  penna  illinatur.  Fimum  gallmarum  uermium  terrenorum  dnis  cum 
mellcuca  ut  tertio  die  foluatur.  Alii  ex  aqua  illinere  malunt.  Alu  ipfo  aceto  menfura 
cum  mellis  cyathis  tnbus  pedibus  ate  rofacco  perundiis . Cochlea:  latx  poti  tollere  d^ 
cuntur  pedum  dc  articulorum  dolores.  Bibunturautebinxin  uino  tntx.  Eidem 
illinuntur  cum  hclfmes  herbi  fucco.  Quidam  ex  aceto  intHuiffe  contenti  funt  fale. 
Quidam  fale  cum  uipera  cremaris  f olla  noua  & fipius  fumptis  aiunt  podagra  libe^ 
ran,  ValceiTeSC  adipe uipenno  pedes  perungi.  Et  dcmiluoafKrmanafi  inueterato 
tritoqj  quarum  tres  digiti  capiant:bibatur  ex  aqua.  Aut  fi  pedis  fanguinem  cu  uraca 
uel  pennis  eorum  cum  pnmum  nafccnturitntis  cum  urtica.  Qinn  Sc  fimus  eorum 
articulanbus  doloribus  illmirur.  Ite  anis  mufieliautcochlearum&cum  amylo  uel 
tragacantho.  Inaiffos  articulos  aranei  teli  commodiflune  curant.  Sunt  qui  anere 
earum  ua  malint  ficut  fimi  columbini cinereicii  polera  & uino  albo.  Articulis  luxaris 
prifentaneumeft  & feuum  pecudis  cum  anere  & capillo  mulierum.  Pemiombus 
quoqj  imponitur  feuum  pecudum  cum  alummc.  Canmi  capitis  dms  aut  fimum 


murinum.  Quod  fi  putrida  fint  ulcera  caira  ad  cicatricem  perducunt:  uel  gallorum 
crematorum  fauilla  ex  oleo.  Item  muris  filuatici  cum  meile.  Vermium  quoq;  terre/ 

norum  cum  oleo  uetcrc.  Et  cochleae  quxnudx  inucmunrur,  Vlcera  omniapedum 

fanat  ams  carum  qux  uiux  combuftx  fint.  Fimiqjgallmaceidnis.  Exulcerationes 
columbini  fimi  anis  ex  oleo.  Attntus  etiacalaamentoril  uctens  folexcrematx  anis. 
Agninus  pulmo  et  aneris  fanant.  Dentis  caballini  contufi  faima  pnuatim  fubleuat. 

Lacertx  uindis  fanguisfubtntus  & hominum  &iumcncorum  pedes  fublitus  fanat. 
Clauos  pedum  urina  muli  mulxue  cum  luto  fuo  illita.  Fimum  ouium.  Iccur  lacerta: 
uiridisruelfanguifflocco  impofitus.  Vermes  teneniex  oleo.  Stellionis  caput  cumuri 
ricis  pari  modo  tritum  ex  oleo.  Fimii  colubinum  decoifhim  ex  aceto.  Verrucas  ucro 
omnium  generum  unna  canis  recens  cum  fuo  luco  illita.  Fimi  canini  cinis  cumexra. 
Fimum  ouium-  Sanguis  recens  murinus  illitus;uel  ipfe  musdiuulfus.  Hcrinaceifel. 
Caput  iacertx  uel  fanguis  ucl  cmis  totius-  Membrana  fcnedfiiris  anguium.  Fimum 
gallinaceum  cum  oleo  ac  nitro.  Canthandes  cum  uua  taminia  intntE  exedunt.  Sed 
Ita  erofas  aliis  qux  ad  perfananda  ulcera  monfirauimusicuran  oportet.  Nuc  autem 
reuettemur  ad  ea:qux  coris  corponbus  mededa  fuc.  Fel  canis  nign  mafculi  amulerii 
effemagi  dicunt  domus  totius.  Suffitx  eo  punficatxue  contra  ommamalamedica/ 
menta.  Irem fanguine canis refperfis paneabusigemtaliqi  eius  fub  limine  lanuxde^ 
folTo.  Minus  mirentur  hxc  qui  faunc  foediffimum  anunal  quantum  magnificent 
nanum:quoniam  um  nullus  fic  exitus  faginx  ncc  finis  alia  q morte;diutius  in  fame 
uiucti.Septenis  ita  diebus  durafTe  tradunt.  At  i fariecate  pauaonbus  dehifcere.  Suc 
qui  hunc  ex  aure  fmiftra  canis  omnes  dolores  fedare  adalligatu.  Fudicii  eu  i auguno 
uitalium  habent.  Nam  fixger  ei  refpondcat  qui  intulent  a pedibus  flannimterro^ 
gantiqj  de  morboifpem  uicx  certam  effe.  Monturum  nihil  refpondere,  Aduauntiut 
cuellatur  ex  aure  leua  canis  cui  non  fic  alius  q niger  color.  Nigidius  fugere  tota  die 
canes  confpetfriim  eius  qui  e fuc  id  animal  cuellent  feripeum  reliquit.  Rurfusmagi 
tradunt  lymphatos  fanguinis  talpxafperfura  refipifcere.  Eos  ueroquia  nodlumis 
diis  faunifqj  agitentundracoms  Imgua  & oculis  felleunteftimfqi  i uino  dc  oleode^ 
codlisiac  fub  diuo  noifhi  refrigeraris  penidios  marurinis  uefprinifq?  liberan  pfiidho/ 
nibus.  Remedio  effe  tradit  Nicander  amphifibcnamferpetem  morcu.im  adalligata 
ucl  pellem  tantii  eius.  Quinimmo  arbori  qu*  exdatur  adalligata  no  algere  exdetes: 
facdiufqi  fuccidere.  Icaqjfolaferpentium  frigori  fecommitntpnma  omnni  ^cedes 
& ante  cuculi  cantum.  Aliud  eft  cuculo  miraculu.-quoquis  loco  pnmumaudiatalite 
illa:fidcxcerpescircunfcnbarur:acuefhgiu  id  defodiatur: non  gigni  pulices  ubicu<^ 
fpargatur.  Paralyfin  cauennbus  pinguia  glynum  decodorum  6C  fonciim  uoliiTima 
tradunt  elTe.  Millepedas  ut  in  anginis  diximus  potas.  Phchifm  fentientibus  lacerta 
uindem  deco<flam  m uini  fextariis  cnbusad  cyathum  unum  fmgulis  cochlcanbas 
fumptis  per  dies:donec  conualefcanc.  Cochlearum  cinerem  potum  in  uino.  Cornm-' 
alibus  morbis  oefipum  cu  myrrhx  momento  dc  umi  cyathis  duobus  dilutum  magni^ 
tudine  nucis  auellanx  a balneo  potum.  Tefticulos  arierinos  inueteracos  tntofq;  di' 
midio  denarii  podereinaqua  uel  ladfisafinini  hemina.  Interdicit  uini  potus  qmnis 
diebus  ante  pofica.  Magnifice  laudatur  & fanguis  pecudum  potus.  Item  fel  cum 
meile  pr.rapue  agninum.  Catulus  lacflens  fumprus  abfafo  capite  pedibufqj  ex  uino 
6c  myrrha.  Lyen  mulx  potus  m oxymclite  cyathis  tnbus.  Stellionis  rranfmanni  cmis 
potus  maceto.  Tunicula  fiellioms  quam  eodem  modo  ut  anguis  exuit  pota.  Quida 
SC  ipfum  arundine  exenteratum  mueteratuqj  bibendum  dedere.  Alu  f abo  in  ligneis 
uerubus  maffatum.  Operx  precum  eft  quomodo  prxripiatur  fare  cum  exuitur 
mebranahybema  alias  deuoranti  ea. quonia  nullum  animal  fiaudulenrius  inuideri 
rradunt.  Inde  ftellionum  nome  aiuntnn  maledictum  tranflatum.  Obferuaccubil* 
cius  xftatibus.  Eft  aute  in  locis  hoftiorumfeneftrarumqjiaut  cameris  fepulchrifue* 


Ib  ueremapiente  filTis  zmndm:hus  texas  opponunt  cafas^quarum  anoufto  etum 

5 U “ totporem.  Sed  eo  detetoo  nd  poSl  veCr? 

N J.d  e.  remedio  mcom.nahbus  morb,s  p^fettur.  Ptodeft  & cetebruL  mufelTrue: 
tetatumpotumqi:&.ecurems.  Tefficuluuulu^q,  aut  uentnculus  inueteam  Z 
conandro  ut  dmmusutem  anu.  Sdueftns  uero  toa  m cbo  fumpa.  Eaderomna 

prodicantur  exmpto.L^erau.nd.s  cum  condimentis  quo  fartidium  abC^nt- 

ablatu  pedAus&mpite.Coch!eariimcmuaddirofemme\ni&urncocummX?n: 

unftos  fanat.  Magu  placet  draconu  cauda  m pelle  dorcadis  alligaacemmis  neruu 

Vel  lapdi  euetre  pulbrumhirundinum  fmiaro  lacerto  annexi.  Dicuntur  n exclufo 

pullo  lapillumdare.  Quod  fi  pullus  lu  detur  mcipientiin  aboiquem  pnmu  pepent- 

cumquupnmutentatusfitiliberatureomalo.Pofteamedeturhirundmum^f^Z 

cum  thareiuel  cor  reces  deuoratum,  Qum  & enido  eani  lapdlus  impofims  reafare 
diciturcofeftimiac  adalliptus  perpetuo  tueri.  Prodicatur &iecut  miLi  deuoratum 

6 fenedus  ferpenuum.  lecur  uulturu  tntum  cum  fuo  fanguine  ter  feptenu  diebus 

potum.  Corpullr  uultunni adal  igatum.  Sed&ipfum uulniremmabo daniubent- 

acquidemfatiatumhumanocadauere.  Qu.dapeduseibibendumccnfenti&rcem/ 

no  calice.  Aut  teftes  gallinacei  exaqua  & lade  antecedente  quinq;  dierum  abft.nen  na 

uinio  iamueteratos.  Fuereai:qui.xx.unammufcasruffas:& quidem  emortuas  in 

pom  darentiinfirmionbus  pauaores.  Morbo  refiftunt  regio  fordes  aunum:  aut  ma'^ 

marum  pecudis  denani  pondere  cum  mprrha:  momento  &uini  cyathu  duobus.  Ca' 

nim  capitis  anu  m mulfo . Mulnpeda  m umi  hemina.  Vermes  terren  iin  aceto  mlufo 
cu  myrrha.  Gdlma  fifrt  luteu  pedrbus  pnus  aqua  punficansidern  collutu  urno  quod 
bibatur.  Cerebrum  perdiosiaut  aquilo  muinicyarhu  tnbus.  Cinis  plumatum  aut  iV 
teraneorumpJumbi  fed  in  mulfo  ad  cochleana  tria.  PaiTerumanu  farmentu  cre^ 
maramm  cochleanbus  duobus  m aqua  mulfa.  Auis  Iderus  uocaturacoloreiquo  fi 
fpedeturifananid  malum  tradunti&auem  mon.  Hanc  puto  latme  uocan  galgulu. 
Fhrenetias  prodefle  uidetur  pulmo  pecudum  calidus  arca  caput  alligatus.  Nam  nd 
modo  muns  cerebrum  dan  potui  ex  aquaiaut  dnerem  mufteloi  uemm  euam  inuete^ 
ratas  hennacei  carnes  quis  polTitfurenri  enamfi  certa  fit  medicma^Bubonis  quidem 
oculoru  cinerem  inter  ea  quibus  prodigiofe  uitam  ludifica'cur.acceperim.  Proapueqj 
febmira  mediana  placiris  eorum  renunaat.  Nanqj  & in.xii.figna  dige.Tere  eam  fole 

nanfmeanteuterunqr  lunaiquodtotumabdicandum  paucis  exemplaribus  docebo. 
Siquidem  crematis  tritifqj  cum  oleo  perungi  iubent  ogros.-cum  geminos  tranfitfol 
cnTtis  & auribus  3c  unguibus  gallinaceorum . Si  luna  rafis  barbis  eorum.  Si  uir-^incm 
dteruter  hordei  granis.  Si  fagitcanum  uefpertilionisalis.  Si  Iconem  luna  tamarias 
nrondei&acUiducfatiux.  Si  aquani  e buxi  carbonibus  tritis.  Ex  iftis  cofefTa  autcerte 
uenTimilia  ponemusificut 3:  lethargum  olfadonis  exatan.  Inter  eafortafTis  mufteliE 
tefticulis  inuetcrarisiaut  iocinereufto.  Iis  quoqj  pulmone  pecudis  calidu  circa  caput 
adalligari  putant  uale.  In  quartanis  medicinx  clinice  prope  modum  nih:l  pollet. 
Quamobrem  plura  eorum  remedia  ponemus.  Pnmumq;  eu  quem  adalligan  lubeiit 
puluerem  in  quo  feacdpiteruoluraucnt  lino  rutilo  inlinteolo.  Canis  nign  dentem 
ongilTimum.  Pfeudofpecen  uocantuefpamiquaEfingularis  uolitat.hac  finildrama^ 
nuapprehenfafubnecfriint.  Alu  uero  quam  quis  eo  annouiderit  pnmam.  Viperx 
caput  abrcifumin linteolo :uel  coruiuenris  exemptum.  Muris  roftellu  auricuiafqj 
lummas  rofeo  pannoupfumq^  dimittunt.  Lacertx uindis  dextrum  ccjlum  effolTii 
mox  cum  capite  fuo  deafo  in  pellicula  caprina.  Scarabeus  qui  pilulas  uoluit.  Prop-' 
td  huc  s^gypei  magna  pars  fcarabeos  inter  numina  colit  cunofa  Appionis  interpreta^' 
tione  qua  colligit  folis  operum  fimilitudinem  huic  animali  effe  ad  excufandos  gdis 
Hix  ritus.  Sed  3C  alium  adalligant  magi  cuj  funt  cornicula  reflexa  riniftra  manu  coP 
leifriim.  Tertium  qui  uocatur  fullo  albis  gutris  dilTctltum  utriqj  lacerto  adalligant. 


CsECera  finiftro.  Cor  anguinum  finiftra  manu  exemptu  uiuenabus . Scorpionis  cau/ 
dx  quattuor  articulos  cum  aculeo  panno  nigro:ita  ut  nec  fcorpionem  dimilTum  tiec 
eum  qm  alligaucritmideat  a;ger  mduo.poft  tertium  arcuitumid  condat.  Erucam  in 
Imteolo  ter  lino  drcundant  totidem  modis  ad  fingulos  dicentes  quare  faciantiqme/ 
dcbuntur.  Limacem  in  pelliculam  uel  quattuor  limacum  capita  pr^afa  harundine. 
Multipedam  lanainuolutam.  Vermiculos  ex  quibus  ubani  fiuntiantcq  pennas  gcr/ 
minet.  Alios  e fpinofis  frutetis  lanuginofos.  C^ida  cx  illis  qtemos  iclufos  iugladis 
nucis  putamine  adalligant.  Cochleafq^quainudaiinuemuncur.  Stellionem  inclufu 
capfulis  fubiiciunt  capitiific  fub  decelTu  6bns  emittunt.  Deuorari  autem  iubent  cor 
mergi  marini  fine  ferro  exempcu:inueteratumqj  coten:&:  ui  calida  aqua  bibi.  Corda 
hirundinum  cum  meile.  Alii  fimii  drachma  una:in  ladas  caprmi  uel  ouilli  uel  pafTo 
c)'athis  tnbus  ante  accelTiones.  Sunt  qui  totas  ccnfeant  deuorandas.  Afpidis  cutem 
pondere  fexta  parce  denarii  cum  pipcns  panmodo  parchorum  gentes  in  remedium 
quartana:  bibunt.  Chiyfippus  philofophus  tradidit  phtyganion  adalligatum  remc/ 
dio  elTc  quartanis.  Quod  elTec  animal  nec  ille  defcnpfitmec  nos  inuenimus  quino/ 
uilTcc.  Demonftrandum  tamen  fuit  a tam  graui  audtorc  diifbamifi  cuiufq  aim  effi/ 
cacior  effet  ad  mqredum.  Cornias  carnes  efteific  nidum  illinere  m longifTimis  morbis 
unlifTimum  putat.  Et  in  tertianis  fiacpoteilas  experiendi:  quoniam  mifena  fpci  de/ 
ietftaian  ne  aranei  quem  lycum  uocant  tcla:ipfo  fpecu  toto  refma  exraqj  impofica 
utnfq?  teponbus:&i  frod pdeft.  Aufipfe calamo  adalligatusiqualiter&aliisfebnbus 
prodeffe  traditur.  Item  lacerta uindis  adalligata uiua in eo  uafe;  quod  capiat.  Quo 
genere  6C  recidiuas  frequeter  abigi  affirmat.  Hydropicis  oefipum  ex  umo  addita  myr/ 
rha  modice  potui  dacurnucis  aucllana:  magnitudine.  Ahq  addunt  ^anfermu  adipe 
Qc  oleum  myrteum.  Sordes  ab  ubenbus  ouium  eunde  effedhim  habent . Irem  carnes 
inueterata: herinacei  fumptx.  Vomitus quoqi canum  dlims  uentri:  aquam  trahere 
promittitur.  Igni  facto  medetur  oefipii  cum  pompholomo  &rofaceo,  Ricmifaguis. 
Vermes  terreni  ex  aceto  illm.  Gryllus  contntusm  manibus.  Quo  genere  pneftac: 
ut  qui  id  fecenc  anteqinapiat  uiciumitoco  eo  anno  careat.  Oportet  autem  eumferro 
cum  terra  cauema:  C\ix  tolli.  Adeps  anfens.  Viperx  caput  andum  afferuatu  6:  com^ 
buftum:dein  ex  aceto  impofitum.  Seneiftus  feipcncium  ex  aqua  illita  a balneo  cum 
bitumine  & feuo  agnino.  Carbunculus  fimo  columbino  deletur  per  fc  illito : ucl  cum 
lini  femine  ex  aceto  mulfo.  Item  apibus  qua:  in  mellcfuntimmortux  impofitis,  Po'' 
Icncaq?  impofita  infpfa.  Si  i uetcdis  fiticitenfqf  ibi  ulcenbus  occumc  c mellcoefipu 
cu pliibi  fquamis.  Item fimu  pecudii indpictibus  carbunculis.  Tubera etquacuncp 
emolliri  opus  fiticfficaciffime  anfermo  adipe  curantur.  Idem  prxflat  6c  gruii  adeps. 
Furunculis  meden  diatur  araneus  fipnus  qnommeturfit  impofitus:6d  terria  diefo^ 
lutus.  Musaraneus  pedens  necatus  fic  ut  terra  nec  poftea  attingatiter  arcundatus 
furunculo  totiens  expuentibusmedenteSi  cui  medebitur.  Exgallmaceo  fimo  quod 
eft  ruffiiimaxunereces  illitii  exaceto.  Ventriculus ciconix  decodhis.  Mufex  impari 
numero  ifncata:  digito  medico.  Sordes  expecudumauriculis.  Seuum  ouium  uctus 
cum  anere  e capillis  mulierum.  Seuum  arietis  aim  cinere  puniris  6c  falis  pari  podere. 
AmbufHs  capitum  canis  anis  medetur.  Item  glinum  cum  oleo . Fimum  ouium  cum 
exra commixtum.  Murium rinis 6icochlearum. Eoqjficutneacatrixquidem  appa^' 
reat.  Item  adeps  uipennus.  Fimi  columbmianis  ex  oleo  illitus  cyprino.  Nemorum 
nodis  medetur  capitis  uiperinicinis  ex  oleo  cyprino  illitus.  Terreni  uermis  cinis  cum 
meile  illitusieriam  dolores  tollit.  Item  amphifbena  mortua  adalligata.  Adeps  uuP 
turinus  cum uentre arefadus conmtufqj  cum adipefuillo  inueterato.  Cinis  ecapite 
bubonis  in  mulfo  potus  cum  lilii radice: fi magis  credimus.  In  contracflioncncmoru 
caro  palumbma  in  obis  prodeftifid  fueterata.  Herinacei  fpafticis.Item  muftelxonis. 
Serpcnaiifenedusm  pelle  taunnaadalligatafpafmos  fieri  prohibet.  Opifthotonias 


mJu.  .^r  andum  mtus  obolis  in  aqus  mulfe  cyathis  tnbus  potum.  Rciuiuas  & 
qu*  in  digitis  nafcuntur  ptery^  tollunt  canmi  capitis  cmis  aut  uulua  decollaf  oleo 
fuperillitobumoouillo  cumelle.  Itefolliculus  cuiuflibet  animalis  felbs.  Vn„ 

fcabnaamcathandes  cum  pice  temo  diefoiutaiiautlocufcto^cumfeuohS^ 

Pecudum  feuum.  Aliqui  r^centudcum&  potmlacam.-uel  stis  flotem.Ita  ut  temo 
diefo  luant.  SangumemfAt  e nanbus  feuum  eaomento  pecudum  illitum  C 
coagulum  ex  aqua  m^e  agnmum  fubditum  uel  mfufum  etiam  fi  alia  non  nft 
Adeps  anfennus  ^m  bu^to  pan  pondere  paftillis  mgeftus.  Cinis  cochlearum 
narum.  Sed  & ipf*  ewradle  teftis.  E nanbus  fluentem  fanguinem  fiftunt  cochlea 

conmca  fronti  dlit*.  Aranei  telafuppofita.Gallmaceicerebellum.melfagu^^^^ 

fluuia  a “tebro.  Item  colubmus  faguisiob  id  feruatus  concretufqj . Si  uerf  exuuLe^ 
re  immodice  fluat  fimicabaflmi  cum  putammibus  ouorum  cteln  cmis  impofims 
mire  fiftit.  Et  uulnenbus  medentur  efipum  cu  hordei  emere  & etugme  aquis  ptibus 

Ad carcinomataacfapentiaquoqiualet.  Erodit aculceru  margines.  Camelm  qu* 

excrefcant.ad  aquahtatem  redigit.  Explet  quoqj  :&  ad  deatneem  perdunt.  Ma^a 
uis  & m emere  pecudu  fimi  ad  camnomata  addito  nitroiaut  cinere  ex  oflTibus  fccmmfl 
agnmommimaxime  m us  ulceribus  qua  ncatricem  non  trahunt.  Magna  & pulmo/ 
nibus  P«apue  anetum.Excrefcentes  carnes  m ulcenbus  ad  aqualitatcm  efficaciflime 
reducut.  bimo  quoqj  ipfo  ouium  fub  tefta  calefadro  Bc  fubaiflo  tumor  uulneru  fedat; 
Fiftulx  purgatur fanaturqj.  Ik  epmyiflides.  Suma  uero  uis  m canmi  capins  emere. 
Excrefcentiaommafpoduuiceerodit&pfanat.  Itemmurmofimo  eroduntur. Iteqj 
muflelxhmt  emere.  Dunnas  ena  in  alto  ulcerum  Bc  caremomata  pfcquit  multipeda 
mtaiadmixta  refina  terebinthina  Bi  finopide.  Eademqj  utiliflima  funt  m iis  ulcenbus 
quiuetmibus  peticbtamr.  Quin  Bi  uermium  ipforum  genera  mirandos  ufus  habet. 
CoIIk  qui  tn  ligno  nafcuntur; fanant  ulcera  omnia.  Nomas  uero  combufti  cu  pati 
pondere  anifi&  « oleo  illiti.  Vulnera  recenna  conglutinant  terreni  adeomt  neruos 
quoqj  abfafos  illitis  folidan  infra  feptimu  diem  Demoentus  pruafenc.  Icaqj  i meile 
feruandos  cenfet.  Cmis  eorum  margmes  ulcerum  dunores  abfumic  cum  pice  liq  uida 
uel  fymbolo  6C  meile.  Quidam  arefaiflis  in  folead  uulnera  ex  aceto  utunturmecfol/ 
uuntnifi  biduo  intetmiflo.  Eadem  ratio  Si  terrenarum  cochlearum  eft.qux  exempto 
tufxqi  Bi  impofitxirecentia  uulnera  cdglunnant;&:  nomas  fiflunt  qux  non  adhxrd. 
Herpes  quoqj  animal  a grxas  uocatur:quo  prxapue  fanantur  quacunq;  ferpunt. 

Cochlea  quoqj  profunt  mm  tertis  fuis  tufa  cum  myrrha  quidem  S:  thure  ena  praei/ 
fos  neruos  fanare  dicunt.  Draconu  quoqj  adeps  ficcatus  m Cole  magnopere  prodert. 
Item  gallinacei  cerebrum  recentibus  plagis  fale  uipermo  m abo  fumpto.  Tradunt  Bi 
ulcera  tratrtabiliora fieri fanan  celerius.  Antonius  mufa  medicus  cum  inadirtet  f/ 
fanabtlia  ulceraiuiperas  edendas  dabatimiraqj  celeritate pfanabat.  Tryxalidum  cmis 
margines  ulcerum  duros  aufert  eum  meile.  Item  fimus  columbmus  cum  arfemco  & 
meile  ea  qua  erodenda  funt.  Bubonis  cerebro  cu  adipe  anfermo  mire  uulnera  dicut 
glurinan  qua  uocantur  cacoethe.  Cmis  enam  focminum  aneris  cum  ladle  muliebn 
diligenter  prius  elutus  linteolis  fanat.  Vlula  quoqj  auis  coirta  in  oleo  cui  liquato 
mifcetur  butyrum  ouillum  S:  meliad  ulcera  fananda  ualet.  Vlcerum  labra  dunora 
apes  in  meile  mortua  emolliunt.  Et  elephanafin  fa'guis  & cmis  murtela-.  Verberum 
uulnera  atqj  uibices  pellibus  ouium  recentibus  impofitis  oblitterantur.  Articulorum 
frairturis  cmis  foemmum  pecudis  peculiariter  medetur.  Efilcaaus  cum  cara.  Idem 
medicamentum  fit  ex  maxillis  fimul  tirtistcotnuqjcerumo  Bi  cara  mollita  rofaceo. 
Ortibus  frairtis  caninum  cerebrum  linteolo  illito  fuperpofins  lanisiqua  demdefub/ 
fundantur  fere  quattuordecmi  diebus  folidat.  Nec  tardius  dnis  filuellns  muns  cum 
inelleiaut  cum  uermium  terrenorum  anere.  Qui  etiam  ortfa  extrahit.  Cicatncesad 
colorem  reducit  pecudum  pulmo  praapue  ex  ariete  feuum  exnitro.  Lacerta  uiridis 


cinis.  Vernatio  anguium  ex  uino  decocta.  Fimum  columbinum  ex  meile.  Item  uiti/ 
Ugines  albas  ex  uino.  Ad  uiuligincm  SC  cantharides  cum  rutic  foliorum  duabus  pt{/ 
businfoledonccformicetcucis:  tolerandje  funt.  Poftca  fouere : oleoqj perungere 
neceiTanumute^qj  illinere:idq?  diebus  pluribus  facere  cauetes  exulceratione  multa 
Ad  eafdem  uiriligines  & mufeas  illini  iubent  cum  radice  lappatona.  Gallinaru  firnu 
candidum  feniatum  in  oleo  uetere cornea  pyxide.  Vefpertdionum  fanguinem.  Fel 
herinaceiexaqua.  Adfcabiem  uero  bubonis  cerebrum  cum  afro  nicro.  Sedante  om^ 
ma  fanguis  caninus.  Sedant  pruntum  cochle^E  minuta:  lata:  contritiE  illita.  Harun^ 
dines  & tela  quxqj  alia  extraheda  funt  corponieuocat  mus  dilTedus  impofitus.  Ptiy 
apue  uero  lacerta  diiredaifid  ucl  caput  eius  tantum  contufum  cum  fale  impofitum. 
Cochlexexiis  qua:  grcgatim  folia  feiftanturcontufarimpofitaiq;  teftist&esquinia''' 
duntur  exempta:  teftis.  Sed  cum  leporis  coagulo  efficacilTimx.  Offa  anguium  eude 
cum  coagulo  cuiufcunq?  quadrupedis  intra  ternum  diem  approbant  effeifhim. 

AD  Muliebria  mala  medenda:6d  conceptus  maturandos.  Cap.iiii. 

LAudant  6c  cathandes  tnta:  cum  farina  hordeacea.  Muliebnbus  malis  mebrana: 
aptuouium  profiauntificut  in  capns  rettulimus.  Fimum  quoqj  pecudum 
cofdem  ufus  habet.  Locuftarum  fufficu  flranguria:  maxime  mulierum  luuantur 
Gallinaceorum  tcftes  fubinde  fi  a conceptu  edat  mulier:mares  m utero  fien  dicunt 
Partus  conceptos  hiflncum  dnis  potus  continet.  Maturat  caninum  lac  epotu.  Euo' 
cat  membrana  e canum  fecundis  fi  terram  non  attigent.  Lumbos  parturienhum  po/ 
tus  ladhs.  Fimu  munnu  aqua  pluuia  dilutum  mammas  mulierum  aptu  tumefedes 
refiat.  Cmis  herinaceorum  cum  oleo  puniflarum  cuftodit  partus  contra  abortus.  Fa^ 
alius  enituntur  qus  fimu  afermu  cu  aqua:  cyathis  duobus  forbuere.  Aut  ex  umculo 
muftelmo  per  genitale  effluentes  aquas.  Vermes  terreni  illm  inceruices  & fcapulas 
ne  nerui  doleant:pra:ftant.  Grauidis  fecundas  pellunt  in  paflb  poti.  Item  per  fefe 
impofin;mammarumfuppurationes  concoquunt&apenunt.  extrahutitqj:  fi^adei^ 
catneem  perducunt.  Lacdeuocantpoticummulfo.  Inueniuntur&m  gramine  uer-' 
miculi:qui  adalligati  collo  cotinent  partum,  Detrahutur  autem  fubparcu:aliaseniri 
non  patiuntur.  Caucndum  etiam  ne  in  tetra  ponantur.  Conceptus  quoqj  caufa  dat'’ 
in  potu  quini  aut  feptem.  Cochlea:  in  cibo  fumpea:  accelerant  partum.  Item  coceptu 
impofits  cum  croco.  Easde  ex  amylo  & tragacantho  illita:  profluuia  fiflunr.  Profunc 
& purgationibus  fumptx  in  abo  dc  uuluam  auerfam  comgunt  cum  nicdullacemina 
ita  ut  um  cochlea:  denam  podus  addatur  &cypn.  Inflationes  quoq;  uuluarii  difcu^ 
tiunt  exempta:  teftis :tnta:qi  cum  tofaceo.  Ad  hoc  aftypaleica:  maxime  eligunt.  Alio 
modo  afncana;  bins  cum  fcenograro  qued  tnbus  digitis  capiatur;  additis  mellis  co'' 
chlearibus  quattuor.  Illinuntaluopnus  mno  fucco  pumfta:.  Sunt&  minuta Idgiqj 
candidae  cochlea  paftim  oberrantes.  Ex  arefatfbc  f fole  tegulis  :tufaqj  i farina  mifcec 
lomento  aquis  portionibus,  Cadoremq?  6;liuorem  corpon  afferunt.  Scabendi deD 
deria  tollunt  minuta  & lata  cum  polenta.  Viperam  mulier  pragnans  fi  cranfeende-' 
rit.-abortum  fadet.  Itemamphifbenam  mortuam  duntaxat.  Nam  uiuam  habdes  i' 
pyxide  impune  tranfeuntetiam  fi  morma  fit.  Atq;  adferuata  partus  fadles  praftac 
uel  mortua.  Mirum  fi  non  adfemata  rrafeendent  grauida:  innoxiam  fieri:fi  ^tinus 
tranfcendatadferuatam.  Anguis  mueteratifuffitus  menftrua  adiuuant.  Anguium 
feneiftus  adalligata  lumbis  faaliores  parcus  fadt;  protinus  a puerperio  remouendai 
Dant  & in  uino  bibendu  cum  thure.  Aliter  fumpta  abortu  fadt.  Baculus  quo  angui 
ranaexcuffa  fitrpartunentes  adiuuat.  Tiwalidum  anis  illitus  cu  meile  purgationes. 

Itemaraneusqfilumduacexalco:capiaebetmanucauacncufqi  admoucn.  Quod 

fi  redeuntem  prehendent:inhibebit  idem  purgationes.  Lapis  actites  in  aquila  reptus 
nido  cuftodic  parcus  cotra  omnes  abortuu  infidias.  Penna  uulturina  fubieifta  pedi-^ 
bus  adiuuatpartunentes.  Ouu  comi  grauidis  cauendum  conftac;  quonia  mfgrcffus 


feondasfacen 

„tod.t  adeps  anftris  cum  „faceorZllTK:i!!‘^^^^ 


re, 

^ptu 


n.toduadepsanferiscumrofaceoScT^ntXZrXr'’  - ■ -- 

uexatis  inuenere  otiiium  adipem  utilem  i mamis  puerperio 

Jlmuut.  OuorumperirpCtTul^^i^;'!^^  blattas 

feruat.  tctarcudarm  o^pS^o^^  «^tes  mimas 

foKunditatemfaceredacais  quoq?  copiam.  Cumarf  ^“rbeantur  eadem.- 

dolores  minuere.  Molas  utert  rumpere  Smh'  ^^^Pcperundis  mammis: 

Olmantur.VefpettdtonumTanTS^^^^^^^^ 

non  fatis  proHcit  nifi  eruc«  uel  cicuta  femen  onfl-  puerorum  illitus: 

toIIun«tV.:autuonexceda[uulr. 

autem  duplex  rubens  unq,  et  cand.duTAK.  r ^ 

Qu.da-m  mbus  hemm^SaX 

utuntut.-euulfis  prius  pjis-quos  renafri  .1  ^ e P ?'l  ''ffdius  & pfilotbri  uice 

O Fromifcu^medions,  &pitulum.v. 

mris  tradunt.  Siuero  ocuU 

emendantur.  Poftealiarundmiada!ligat*:fufpcndunturmfumo.  Tradunto,  pitcr 

cumeaexptranterananmfantem.  Cochlearum faltuadbtamfanuumocults^paC 

bt^  cotngtt:gputq,  Ramtcofis  cochlearum  cmts  cum  thure  ex  oui  albt  fucco  dhms 
p ares. XXX  medetur.  Inuen.unmr m com.culis cochlearum arenace* duncue.e^ d»l 
Otionem  facJem  prxftant  adalligat®.  Cochlearum  manium  cmii  admixtus  cetx  pa'/ 

dennummteraneomm  partes  extremas proh.bet.Opottetautemcmenm.fcerif^^^^ 

punflisem^am  e cerebro  u, per®.  Qtebnimuipemi  ill.gamm  pelltcul®  dentitiones 
adiuuat.  Ad.demua!ent&grandtlTum dentes  ferpentmm.  Fitiumcorutlana  adal- 
ligatum mfatium  tuffr  medetur.  Vix  eft  feno  compleffi  qmedam  non  omittenda  ta/ 
men:quiafuntprodita.lUm.amfanttumlace«ameder..ubent.  Marem  hanc  pre- 
hendi. Id  mtelligi  & q,  fub  cauda  unam'  cauemam  habeat.  Id  agendum  ut  p aumm 
au  t argentum  aut  oftrum  mordeat  uitium.  Tum  in  calice  nouo  illigatur : & m fumo 
ponitur.  Vrmamfantm cohibetur munbus  elixis  in  abo  daris.  Scarabcoru  cornua 
grmdia  denticulata  adalligata  m us  amulcri  naturam  optinent.  Bouis  capiti  lapilld 
tradunt  melleiquiiab  eo  expui  fi  necem  timeatimopinatis  pracifo  capite  exemptum 
ada  igatuniq,  mire  prodeife  dentitioni.  Item  cerebrum  eiufdem  ad  eundem  ufum 
a a Etlimacislapillufmeoiliculiiquocimuemtur  in  dorfo.  Magnifice 

luuat  ac  ouis  cerebrum  gingiuis  illitum.  Sicut  aures  adeps  anferinus  cum  ocimi  fucco 
impolitus.  Sut  ucrmiculi  in  fpmofis  herbis  afpenianugmofi.hos  adalligatos  ntinus 
me  eri  tradurinfantibus  ; fiquid  exobo  h®reat.  Somnos  alhat  oefipu  ciimyrrhas 
momento  in  umi  cyathis  duobus  diluttimiucl  cum  adipe  anferino  &c  uinomyrtite. 
Auis  cuculus  leporina  pelle  adalligatus.  Aaleol®  roftni  i pelleafinina  feri  adalliga- 
mm.Putanc&pferoftmmeiufdemcffertuse/feumo  collutum.  Ediuerfo  fomnil 
arcet  uefpertilionis  caput  aridum  adalligatum.  In  unna  uinli  lacerta  necata  uenerem 
eius  qui  feceriticohibet.  Na  iter  amatoria  elfe  magidicut.  Inhibet  et  fimum  cochle.® 


et  columbinum  cum  oleo  H uino  potura.  Pulmonis  uukunm  dextera  ptesiucnerem 
coatant  uras  adalliga»  gruis  pelle.  Item  fi  lutea  ex  ouis  qnqi  columbarum  admixta 
adipis  fuilli  denam  pondere  ex  meile  forbeanmr.  Palleres  in  abo  uel  oua  eorii.  GaP 
linacei  dexter  teffis  anetina  pelle  adalligatus.  Ibicum  aneres  cu  adipe  anfetis  & m„o 
perandis  fi  conceptus  fitipartus  contmere.  Cotta  ihibere  uenerem;  pugnatons  galli 
tefticulis  aTermo  adipe  illitis  adalligatifq,'  pelle  anetina  tradut.  Item  cuiufcunq!  galli 
gallmacei  fi  cum  fanguine  gallinacei  ledio  fubuaantur.  Cogiit  cocipere  inuitas:  fet* 
ex  cauda  mulae  fi  iundbs  inter  fe  colligentur  in  coitu.  Qui  in  urinam  canis  fuaigeffe/ 
ntidicitur  ad  uenerem  pigrior  fieri.  Mirum  & de  ftellionis  cinere  fi  uerum  eft  m Ima^ 
mento  inuolutum  in  fmiftramanu  uenerem  llimulare.  Si  tranfreraturin  dextram: 
inhibere.  Item  uefpettilionis  fanguraem  colledhim  flocco  fuppofitumqj  capiti  mu/ 
liemm  libidmemmouereiaut  anferis  lingua  m abo  uel  ponone  fiiptara.  Tynaueto 

raadlato  corpore  pota.  Et  membrana  fenefluris  anguium  tnduo  inhibet.  Acfemm 

exempto  cafeo  potum  cum  exiguo  fale.  Cafeos  fi  cerebrum  muflela:  coagulo  addat: 
negant  corrumpi  uemftateiauta  munbus  attragi.  Eiufdemq!  rauftelai  cinis  fideturi 
offi  gallmaceis  pullis  dc  columbinis  mtos  cfte  a muftclis.  luraentorum  unni  rorini/ 
na  uefperttlione  adalligato  finiuntur.  Vermicario  tcrarcuniato  uerendis  palumbo 
mirum  didhi  palumbus  emiffiis  monturiiumentumqj  liberatur  confeflun.  Ebriofis 
oua  nodruaipertriduumdatainuinoitediuiTi  eius  adducunt.  Ebnetatem  arcet  pe/ 
cudum  affiis  pulmo  prafumptus.  Hirundinis  rofiri  crais  cum  myrrha  tntus  &.  iiiui/ 
no  quod  bibatur  infperfusifecuros  praftabit  a temulentia.  Inuenit  hoc  Honis  afly/ 
riorumRex.  Prater  hsc  fune  notabilia  anraialium  ad  hoc  uolumen  pertinentium. 
Gromphenam  auemin  fardinia  narrant  grui  fimilem  ignotam  lam  etiam  faidis : uc 
exifhmo.  In  eadem  prouincia  eft  ophion  ceruis  tantum  pilo  fimilisincc  alibinafcens. 
Iidem  audtores  nomraauetefirulugum.  Quod  nec  quale  cfTet  animal:  nec  ubi  nafcc/ 
retur  tradiderunt.  Fuiffe  quidem  non  dubitoicuin  &C  medicinae  ex  eo  fit  demoflrata:, 
M. Cicero  tradit  animalia  bituros  uocariiqui  uites  racam  pania  rodant. 

DE  Miraculis  quarundam  beftiarum.  Cap.vi. 

~T~>  Eliqua  mirabilia  ex  lis  quoqj  dicemus.  Non  latrari  a cane  membranam  ex  fe/ 
r~\  eundis  canis  habentemiaut  leporis  fimum  uel  pdos  tenentem.  In  culicum  ge/ 
nere  muliones  non  amplius  q uno  die  uiuere.  Eofq:  qui  arboraru  pici  roftrum  habe/ 
ant  & mella  eximant  ab  apibus  non  attingi.  Porcos  feqiii  eos  a quibus  cerebrii  corui 
acceperint  in  offa.  Pulucrem  in  quo  fe  mula  uolurauent  corpori  infperfum  mitigare 
ardores  .amoris.  Sorices  fiigari:fi  unuscaftratus  emittatur.  Anguina  pelle  & faleA 
farre  cum  ferpillo  contrios  uno  dieideicdlifqj  cum  uino  in  fauces  boum  uua  matu/ 
refcenteitoto  anno  eos  ualere.  Vel  fi  hirundinum  pulli  tres  tnbus  offis  dentur.  Puh 
uere  e ueftigio  anguium  colledtoifparfas  apes  in  alueana  reueiti.  Arietis  dextro  tcfle 
praligato  oues  tantum  gigni.  Non  laffefccre  in  ullo  labore  qui  nemos  ex  alis  di  cru/ 
nbus  gruis  habeant.  Mulas  non  calcitrare  cum  uinum  bibennt.  Vngulas  tantum 
mularum  repettasmeq!  aliam  ullam  matenamqux  non  perroderetur  a uenenoflyr 
gisaquancumiddadura  Alexandro  Magno  Antipater  mitteret  memoria  dignu  eft: 

magna  Arifto telis  infamia  excogitatum.  Nunc  ad  aquatilia  reuertemur. 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER.XJKL 


PROOEMIVM. 


MeJiang ex  aquatilibus!  Aquarummirabaiav  Cap.i. 

> QVATILIVM  SEQVVNTVR  INME^ 
dicina  benefiaaiopificenatura  tiei  illis  qdecefla- 

te  et  p udas  fluftufq;  ac  reciprocos  iftusamnK 

uqj  rapidos  curfus  iprobasexereteuires.  Nufq 
poteria  maiore  fi  ue^i  fateri  uolu mus.  Quippe 
hoc  elementucaiteris  omnibus  imperat,  TerrL 
deuorant  aqu®.  Hammas  necant.  Scandunt  in 
fublune:&  cailu  quoq;  fibi  uendicant.  Acnubiu 
obtentu  uitalem  fpiiitum  ftragulat,  Qua-caufa 
fulmia  ediditiipfo  fecum  difcordante  mundo. 
Quid  effe  nutabilius  poteft  aqs  i calo  ftannbus  < 
'‘^‘‘ll^teu  paru  fit  in  tatam  puenire  alritudinf: 
rapiunt  eo  feram  piTcium  examma.  Sape  etiam  lapides  fubuehuntportantes  aliena 
pondera.  Eadem  cadentes  omnium  terra  nafcenrium  caufa  fiunti  protfus  mirabili 
natura.  Siquis  uelit  reputare  ut  fruges  gignantur  arbores  fruticefq;  uiuantin  calum 
migrare  aquas  animamep  etiam  herbis  uitalem  inde  deferre  uiiifci  confeffione.omms 
quoq;  terra  uires  aquarii  eife  benefiai.  Qua  propter  ante  omnia  ipfarum  potenna 
exempla  ponemus.  Cuniilas  enim  quis  mortalium  enumerare  queat.'' 

Ede  Differentia  aquarum  medicinisi&obferuarioibus.cc.lxyi;  Cap.ii. 

Micat  benigne  palfimq;  in  plunmis  tertis  alibi  frigidaialibi  calidaialibi  iud:* 
firat  in  trebellisaqtanica  gente.  Exin  in  ppreneis  montibus  tenui  interuallo 
difeemente.  Alibi  tepida  gelidaq;  auxilia  morboiii  conferentes.  Et  e cuiftis  anunaliu 
hominum  tantum  caufa  erumpentes.  Augent  numerum  deorum  numinibus  uariis 
urbefqi  condunt.firat  puteolos  in  campaniaiftanelas  in  ligunaifeftias  in  narbonefi 
puinria.  Nufq  tamen  largius  q in  baiano  finuinec  pluribus  auxiliadigenenbusialia 
fulphurisialia  aluminisialuc  falisialia  nitriialia  bituminis  i nonnulla  eriamacidafalr 
faue  mixtura.  Vapore  quoq;  ipfo  aliqua  profunt.  tauq;  efl  uis  ut  balneas  calefaciat: 
ac  frigidam  etiam  in  foliis  feruere  cogantiqua  in  baiano  pofideana  uocantur  nomme 
accepto  a Qaudii  Cafaris  liberto. Obfonia  quoq;  percoquut.  Vaporat 8: in  mari  iplo 
qua  Lianii  Craffi  fuere.  Mediofq;  inter  fluhlus  exiftit  aliquid  ualitudini  falutare.  Ia 

grnerarimneruisprofunrpedibufueiautcoxendicibusialialuxatis.-ffaiaifue.Inaniue 

aluos.fanantulcera.capiriaunbufqjpriuatim  medentur.  Oculis  uero  ciceroniana: 
Digna  memoratu  uilla  eft'  ab  auemo  lacu  puteolos  tendentibus  impofita  littoriicer 
Ichrata  porticu  ac  nemore.  Qua  &uocabat.M. Cicero  academiam  ab  exemplo  athe^ 
namm:  ibi  compofitis  uoluminibus  eifdem  nominibus.  In  qua  & monumentum 
(Ibi  inftaurauerat.  Ceu  uero  non  8c  in  toto  terrarum  orbe  feciffet.  Huius  in  parte  pri-" 
ma  exiguo  poft  obitum  ipfius:  AntiftioVetere  poffidente  eruperunt  fontes  calidi 
Pqfalubres  oculis  celebrari  carmine  Laurea  Tullii  qui  fiiit  e libertis  eius.  Vt  qitinus 
nofcatur  etiam  minifterium  eius  hauftus  ex  illa  maieftate:  ponam  enim  ipfum  car^ 
nicn  dignum  ubiqj  & non  ibi  cantum  legi. 

Quod  tua  romana  uindex  clariffime  lingua 
Silua  loco  melius  furgere  iuffa  uiret. 

Atqi  academia  celebratam  nomine  uillam 
Nunc  reparat  cultu  fub  poriore  Vetus. 

Hic  eriam  apparent  lympha  non  ante  reperta: 

Languida  qua  infufo  lumina  rore  leuant. 

Nimirum  loras  ipfefui  Ciceronis  honori 
Hoc  dedit:hac  fontes  cum  patefecit  ope. 


Vt  quoniam  totum  legitur  fine  fine  per  orbem: 

Sint  plures  oculis  qujs  medeantur  aqua.  In  eadem  Campania:  tegione  finuelTans 
aqus  fterilitatem  foeminarum  Si  uiroru  ifaniam  abolere  produntur.  In  enaria  ffulj 
calculofis  mederi.  Et  qua:  uocaf  acidula  ab  teano  fidicino  quattuor  milibus  paiTuu 
frigida.  Item  in  ftabiano  qua  dimidia  uocatut:&  in  uenafranoex  fonte  acidulo, 
Idem  contingit  in  uclino  lacu  potantibus. Item  in  fyris  fonte  iuxta  taurum  monte. 
Audor  eft.M.  Varro.  Et  in  phtygia  gallo  flumine  Callimachus.  Sed  ibi  in  potando 
neceflarius  modustne  lymphatos  agat.  Quodin  athiopia  accidere  iistqui  e fonte 
rubro  biberint  Ctefias  feribit.  Iuxta  romam  albula  aqua  uulneribus  medenf.Prage^ 
lida  ea. Sed  fubcutila  in  fabinis  gelidiflima  fudlu  quoda  corpora  inuadunttut  pto/ 
pemorfus  uideri  pofftt.aptilfima  ftomacho:netuis:uniuerfo  corpori.  Thefpi eorum 
fons  edeeptus  mulieribus  reprafentat.  Item  in  arcadiaflumen  elatu. cuftodit  autem 
partum.Linusfonsin  eadem  arcadia  abortus  fieri  non  patit",  E diuerfoin  pytrhea 
flumen  quod  aphtodifiumuocatur:  fteriles  facit.Lacus  Amphion  uitiligines  tollit, 
Varro  audior  eftTicium  queda  pratura  fundlu  marmorei  figni  facic  habuiHe  ppter 
id  uitiii.  Cidnus  cilicia  amnis  podagricis  medetificut  apparet  in  eptftola  Caflii  pat/ 
menfis  ad.M.Antoniu.  Contra  aquaj;  culpa  in  troezeneiomniii  pedes  uitiafetiunt. 
Tungri  ciuitas  gallia  fdtem  habet  ifigne  plurimis  bullis  fl:illatem;fcrruginei  faporis 
quod  ipfu  nd  nifi  i fine  potus  itelligit.  Putgathic corpora.  Tertianas  febres  difcutit: 
calculoriiq;  uicia.  Eade  aqua  igne  admoto  turbida  fit.ad  pofterum  rubefeit.  Leuco^ 
gei  fontes  inter  puteolos  Si  neapolim  oculis  & uulneribus  medet.  Cicero  I admiran^ 
dis  pofuit  reatinis  tantu  paludibus  ungulas  iumentotum  indurati.  Eudicus  i heflu 
eutiche  fontes  duos  tradit  effeicerone  ex  quo  bibentes  oues  nigras  fietiimelleexquo 
albas  : ex  utroq;  autem  uarias.  Theophraftus  in  thuriis  catharin  candorem  facete; 
fybarim  nigritiam  bobus  ac  pecoribus.  Quin  Si  homines  fentire  differentia  ea.  Na 
qui  fybarin  bibatrnigriores  effeiduriorefq!  Si  ctifpo  capillo.  Qui  ex  cathariteadidos; 
molliorefqi  ac  porredla  coma.  Item  in  macedonia  qute  uelint  fibi  candida  nafei  ad 
halialmone  ducere  : qua:  nigra  autfufca  ad  axium.  Ide  omnia  fufea  qbufdain  locis 
ti-adit  nafciiSC  fruges  quoquficut  in  meffapiis.  At  in  leucis  arcadia:  quoda  fonte  muc 
res  terrefttes  bibere  Si  conuerfari.  Erythris  aleos  amnis  pilos  gignit  in  corporibus.  In 
boetia  ad  Trophonium  deumiiuxta  flume  crynum  duo  futfdtestquorum  alter  me.' 
monamtalter  obliuionem  affert:  inde  nominibus  inuentis.  In  cilicia  apud  oppidum 
iufgum  tiuus  fluit  unusiex  quo  bibetium  fubtiliores  fefus  fieri  Varro  tradit.  In  cea 
infula  fonte  effe  qui  hebetes  facit.  Zame  i aftica  ex  quo  canoras  uoces,  Vinu  tedio 
uenire  iis  q ex  clitorio  lacu  biberint.  At  Eudoxus  Si  Theopompus  iebriati  fotibus  iis 
quos  diximus  afferut.  Mutianus  adriai  fote  Liberi  patns  flatis  diebus  feptenis  eiuP 
de  dei  uinu  fluere.  Si  auferatur  e cdfpeblu  repli  fapore  i aqua  trafeunte.  Polyclytus 
explere  olei  uice  iuxta  folos  cilicis  fontem,  Theophtaflus  hoc  idem  fieri  in  athiopia 
eiufde  uirtutis  fote.  Lycos  in  indix  tectis  fote  effeteuius  aqua  lucerna:  atdeat.  Idem 
ecbathanis  traditur.  Theopompus  in  fcottis  lacu  eflfe  dicit:qui  uulneribus  medetur, 
luba  i troglodytis  lacu  ifanu  malefica  ui  appellatum:  ter  die  fieri  amatu  falfumqirac 
deide  dulcettoriefqj  etia  noblu  fcate‘te  albis  ferpetibus  uicemi  cubitorii.  Ide  inatabia 
quo.q;  fonte  exilire  tata  ui  ut  nullu  nd  podus  impadlu  tefpuat.  Theophtaflus  mar' 
fys  fonte  in  phrygia  ad  celenaru  oppidum  faxa  egerere.non  qicul  ab  eo  duo  fut  fdtes 
cyllon  Si  gyllomab  effedlu  graicotum  nominu  didli,  Cyzice  fds  Cupidinis  uocatunex 
quo  potares  amore  deponere  Mutianus  credit.  Gannoneefl  fds  calidus  citra  fumum 
fetuorc  q i uinu  additus  triduo  calore  potionis  cuflodit  in  uafis.  Sunt&mattiaciin 
germania  fdtes  calidi  trans  thenumiquoru  hauflus  triduo  feruet.  Circa  margines  ue.' 
to  pumicem  faciut  aqux.  Quod  fiquid  fide  carere  ex  iis  aliqua  arbitratur:  difeat  in 
nulla  pte  naturs  maiora  effe  miracula:quaq  iter  uitia  opis  abunde  mulca  rettulimus. 


Ctefias  tradit  fiden  uocaii  ftagrm  i mdisii  quo  nihil  inatetifed  ofa  mcrgani',  Celius 
apud  nos  lauemo  aitetia  folia  fubfidere.  Varro  aues  qu.  euolauerft  cLn'.  Co-tra  f 

afai^IacuapufcidamomafluuitatmihihmergitUteiTinliafo-tephimhu^  Ao- 

pion  tradit.  Et . medoru  la™  puteoq,  Saturni.  Neptunni  Ks  limire  trafire  folet  in 
loca  uiaa  portedes  Jiqd.  Miru  quoq;  eft  q cu  pifcibus  trafit.  RefpoTa  ab  iis  petunt 
fcote  c.bo:que  rapmt  putres  S.  uero  euftu  negfncaudis  abigut.  Amnis  oladias  in 
birhynia  Brietu  alluit.hoc  eft  ac  replo  8c  deo  nomen.cuius  gur|ity,iun’  necaVparrhi 
uelur  ^_a  urenre.Iri  catabna  fores  ramarici  i auguno  habent,  ifes  fut  odonis  pe^ 
dibus  diftates  1 unu  alueu  coeut  uafto  amne.ffgulis  ficcat  duodecies  diebus  ahqndo 
uiaescirra  fufpitione  ulla  aquaeicu  fir  illis  uianus  fo's  fie  i-termiffio-elateus.  Diruai 
efl  no  pfluere  eos  afp.cere  uoleubusificut^xime  Lartio  Licinio  legato  poft  praturi 
poft  feptem  dies  acadit.  In  ludaa  tiuus  fabbatis  oibus  ficcat'  E diuerfo  miracula  alia 
dira  Ctefias  i amenia  fetibit  effe  fo-rfiex  quo  nigros  pifces  illico  mottf  afferte  i abis. 
Quod  & citra  danubii  exortu  audiuiidonec  ueniat' ad  fote  aluio  appofitu-  ubi  finit 
id  genus  pifau.  Ideoqj  ibi  caput  eius  amnis  i telligit  fama.  Hoc  id^  & i lydia  i ftaeno 
nympha?!  tradut.  In  achaia  ad  pheneum  aqua^fluit  e faxis  ftyx  appellataiqua:  illico 
necat  ut  diximus.  Sed  effe  pifces  puos  i ea  tradit  Theophraftus  letales  & ipfosmuod 
no'  r aho  gHe  mortifero?!  fo'tiu.  Necare  aquas  Theopo-pus  & in  thracia  apud  cychros 
dicit.  Lycus  1 leontinis  tertio  die  fi  qfq  bibent.  Varro  ad  foraden  fciipfit  effe  fo'te': 
CUIUS  fit  latitudo  quattuor  peduifole  oriente  eu  exudare  fetueti  fimilemtauefq;  qu* 
guftauentiiuxta  mortuas  iacete.  Na-qj  & ha:c  ifidiofa  co'ditio  q quada'  eria  blid.unt' 
afpediiiut  ad  nonacrin  arcadia.  Orno  ei  nulla  deterrent  qualitate:  fed  hanc  putant 
nimio  frigore  effe  noxia':  utpote  cti  qifluens  ipia  lapidefcat.  Aliter  arca  thelfalica  k' 
pe  quonia  uifus  oibus  terrori  eft.  Ttadutep  etia  as  ac  ferrii  erodi  illa  aqua.  Profluit 
ut  idicauimus  breui  fpatio.  Mituq;  filiqua  filueft  ns  a'pledi  radicibus  fdte  ed  dicit  f^p 
flores  purpura.  Et  quadi  fui  gfiis  herba  i labris  fotis  uiret.  In  macedonia  nd  qicul  ab 
Euripidis  poeta  fepulchroduo  riuicdfluutialtcrfalubetnmi  potus:alter  mortifeni 
In  petperenis  fds  eftiq  quacuq!  rigat  lapidea  facit  terra.  Ite  calida  aqua  i eubcca.  Le^ 
beoneqj  alluit  riuus:i  quo  faxa  i altituclfem  crefeut.  In  eutimenis  deieda  corona  m 
fote  lapides  fiut.  In  cololfis  flume  efl::i  quo  lateres  coniedi  lapides  extrahut.  In  fcy/ 
tetico  metallo  arbores  quacuqj  flufe  alluu  t faxa  fiut  cii  ramis.  Diftillates  quoq;  gut^ 
ts  i lapides  durefeut.  In  atris  corydis  namioze.  In  macedonia  ena  pedetes  i ipfis  ca/ 
meris.  At  in  Corintho  cum  decidere  in  quibufdam  fpeluncis  uttoq;  modo  columnas 
fadunt  ut  in  phaufia  cherfonnefi  rhodo  in  antro  magno  etiam  difcolori  afpedu.  Et 
haftenus  contenti  fimus  exemplis: 

DE  Qualitate  aquarumiinfalubtitite  uel  comoditate  earum.  Cap.iii. 

K \ Varitur  iter  medicos  cuius  gnis  aqua  fit  utiliffia.  Stagnates  pigtafq;  meriro 
V / damnat: utiliores  quaq>fl.uut  exiftimantes.  Curfu.n.  pcutfuqjipfo  extenuari 
atq  qificete.  Eoqj  miror  ciftetna?!  ab  al iqbus  maxie  jibari.  Sed  ii  rationem  afferunt 
quonia  leuifffa  fit  hymbriu  aqua:  ut  qua  fubite  potuerit  ac  pendere  i aere.  Ideoqj  er 
niues  prafeiufnubibus:  niuibufq;  etia  glacies  uelut  adifinitu  coadafubtilitate.Le.' 
uiota  ei  hac  effeiflc  glacie  multo  leuiore  aqua.  Horu  fercria  refellere  iterefl  uita.  In 
primis. n.  leuitas  illa  deprehedi  aliter  q fefu  uix  poteflinullo  pene  momento  poderis 
aquis  iter  fediftanbus.  Necleuitaris  i pluuia  aqua  argumetueff  fubiffeeaicalurcu 
'tia  lapides  fubire  appareaticadefq  ificiatur  halitu  terta.  Quo  fit  ut  pluuia  aqua 
fotdiu  ieffe  plutimu  fetiat'.  citiffimeq!  ideo  calefiat  aq  pluuia.  Niue  qde  gladeqj 
lubtiliffimiielemeti  eius  uideti  miroriappofito  gradinii  argumeto  e qbus  peflilem 
iitlimu  potu  effe  cduenit.  Nec  uero  pauci  itet  ipfos  e c6irano:ex  gelu  acniuibus  fi 
falubernmos  potus  pradicatiquonia  exadtu  fit  ide:quod  tenuiffimu  fuerit.  Minui 
certe  liquore  omne  cdgelatione  deptehedit:&  tote  nimio  fcabiefieri.  Pruina  uredine 


coenatis  Si  niuts  caufis.PIuuias  qde  aqs  cclerrie  putrefcere  couemtimmimeq!  dura/ 
re  f nauiearione.  Epigenes  aute  aqUa  qu®  feptia  putrefadfe  purgau  fic:ph,bet  ipli- 
us  no  putrefcere.  Na  ciftemas  etia’  medici  co'fite-t  iuales  aluo  dunaas  taaetes  fauci/ 
bufqj  «ia  limi  no  aliis  ieffe  plusraut  afaliu  qu®  aplius  faaut  t^iu  cofitendu  habet. 
Nec  Oati  araniu  utiliffimas  effe.ficuti  nec  tortetid  ullius. lacufqj  plurimos  falubres 
maxfe,  Qudeda  huius  giiis  aptifTf»  ali*  alibi*  Partho^  reges  ex  ^alpe  & culeo 
ta-tu  bibo^;  E®  quis  f lo'giq  comita-fillos.Bt  ho^i  placere  potu  no  qa  fit  amnes  appa/ 
tetiquonia  nec  e tign  nec  euphrate  nec  e multis  alus  bibut.  Limus  aquali  umu  e:f, 
taral  ide  amnis  aguillis  fcateatifalubritatis  idiciu  habet.  Sicun  frigoris  tineas  i fo-te 
eizni.  Ante  oia  damnafamarsiac  qu®  faobe  ftari  iplet.  quod  euenit  troewne.  Na 
mtrofas  atq;  falmaddas  Si  feculitas  i'  defertis  rubrd  mare  petetes  addita  polera  utiles 
itra  duas  horas  faciutiipfaqj  uefcut-poleta.  DamnaVi  primis  fotes  q cenu  faciunt: 
quiqj  malu  colorebibetibustefetutiK fi uafa®te ifiautraut  fi  leguia tardepcoquut. 
Si  liquat®  leniter  terta  teliquutidecoflaq!  craflis  obducutuafa  ctufiis.  Eft  etia  nu 
uitid  no'  fetid®  mo-  ue?!  orno  quicq  recipietis  iucudu  fit  illud  licet  gracuq,:&ut  fape 
ad  uicina  ladis  accedes.  Aqua  falubre aeri  qfimillima  effe  opottet.  ynus  i toto  orbe 
tradiffo-s  aqu®  iucdd®  oletis  i mefopotamia  cabille.  Fabul®  ratione  afferat:  quon.a 
eo  luno  pfufa  fit.  De  cstero  aqua^tfalubriu  fapor  odorae  nullus  elle  debet,  Quida 
ftatera  iudicafi  de  falubritate:fruftra-te  dilige'tia:qua-do  perra9:  e ut  leutot  fit  aiiq.  Cet/ 
tior  fubcilitas  itcr  pares  meliore  elTe  qux  calefiat  refrigeretqj  celerius,  Quf  exhaufla 
uafis  ne  manus  pedcafi  depofitifqj  i humd  tepefcereaffirma't.  Ex  quona'  ergo  genere 
maxfe  obabilis  cdtigitr'Puteis  nimiru  ut  in  oppidis  cdftare  uideo.  Sed  iis  qbus  exer^ 
citationis  ratio  crebro  hauftu  cotingif.Si  illa  tenuitas  colate  terta.  Salubritati  hxc  fi/ 
tis  fur.  Frigori  & opacitas  neceffana.  Vtqj  c®lu  uideit  fuper  omnia  obferaatio  una. 
Eade  Si  ad  peni  cate  ptinet  ut  illa  uado  exiliat  uena  nd  e lateribus . Na  ut  tadlu  gelida 
fit:etia-  arce  cdtingit.  Si  etia  expteffam  alra:aut  e fublimi  deiefla  ueiberatu  cortipiat 
aera.  In  natado  qde  fpititu  cotincttbus  frigidior  ferit  eadem.  Neronis  principis  iy 
uentu  eft  decoquere  aqua  uitioq;  demiffain  niues  refrigetate.ita  uoluptas  frigoris  cd/ 
tingit  fine  uitiis  niuis.  Omne  utiqj  decotfia  uciliorem  effe  cduenit.  Item  calefadlam 
magis  refrigerari  fubtiliffimo  inuento.  Vitiof®  aqu®  remediu  eft  fi  decoquat  ad  di/ 
midias  ptes.  Aqua  frigida  iniedlafiftiffaguis.  Aellus  in  balneis  arceffiqs  ore  teneat. 
Qu®  fut  hauffu  frigidiffim®:nd  pinde  & raclu  effe  alternate  hoc  bono  multi  fami/ 

hari  exemplo  colligut.  Clatifftmaaquaptomniu  in  toto  orbe  frigoris  falubtitatifqi 

palma  prxeonio  urbis  martia  eft  inter  reliqua  deu  munera  urbi  tributa.  Voc^atut 
hxc  quoda  aufeia.Fons  autem  ipfe  piconia.Orit  in  ultimis  motibus  pebgnoy.Tran/ 
fic  marfos  8c  fucinum  lacu  romam  non  dubie  petens. Mox  fpecu  merfa  in  tybuiana 
fe  apit  noucm  milibus  paffuu  fornicibus  infttudlis  p indudlu.  Primus  ea  in  urbem 
ducere  aufpicatuseft  Ancus  Martius  unus  e regibus.  Poftca.Q^  Martius  rex  in  pffi' 
tuta.  Rurfufqj  tefticuit.M.  Agrippa.  Idem  & uitginem  adduxit  ab  odlaui  lapidis  di/ 
uetticuloiduo  milia  paffuutprxneftina  uia.  luxta  eft  hetculaneus  riuus:quem  refu/ 
giens  uirginis  nomen  optinuit.  H09:  ammu  compatione  differentia  fupradida  de/ 
prehendit'' cu  quitu  uirgo  tadlu  prxftat:titum  ptxfter  martia  hauffu.  Quaqutti/ 
ufqj  iaptidem  utbi  periit  uoluptas  ambitione  auariciaqj  m uillas  ac  fuburbana  e/ 
coquentibus  publici  falutem.  Nd  abre  fit  quxtendi  aqs  iunxiffe  tdem. 
in  cduallibus  maximeiflC  quodi  cduexitatis  cardine  aut  montium  radicibus.  Mu  ti 
fepcentrionales  ubiqj  ptes  aquofas  exiftimauete.q  in  re  uatietatem  natutxapui  e 
cdueniet.  In  hyteanis  mdtibus  a mendiio  latete  nd  pluit:ideo  filuigetiabaqldistan/ 
tum  ptefunt.  At  Olympus  offa  pnafus  appenninus  alpes  undiqt  ueffiunt' : amni 
bufqt  pfundunt.  Aliq  ab  auftro  ficut  in  creta  albi  mdtes.  Nihil  ergo  m ^ 

obfetuationis  indicabitur.  Aquaji  funt  notx  iuncus  aut  harundotaut  herba  e qu 


iflura  eft.  Multumqj  alicui  loco  peftore  incuba's  rana.  Salix  enim  erratica  & alnus 
autuitex  aut  hedera  fpotejrueniuntSicorriuaadeaqua:  pluuis  inlocum  humilio/ 
rem  e fupioribus  defluentis  augurio  fallaci.  Certior  multo  nebulofa  exhalatio  e ante 
ortu  folis  Idgius  ituwibus.  Quod  ex  edito  qda  rpeculad ^ni  terta  meto  attfgete.  Eft 
& peculiaris  sftimatio  peritis  ritu  notaiqua  feruetiffimo  sftu  fequutur  diefq;  horis 
irdetiflimisiqualis  ex  quoqj  loco  tepcuffus  fplddeat.  Na  fi  terra  fitie'te  humidiot  eft 
illeiidubitata  fpes  ^mittit.  Sed  tara  itetione  oculo^  opus  eft  ut  fdolefcat.  Quod  fu/ 
gentes  ad  alia  expimeta  decurrut  loco  { altitudine  pedii  quiqj  defoflb.  Ollifqj  e figu/ 
lino  ope  crudisiaut  pudla  pelui  azrea  coopto  lucernaqi  ardente  cdcamerata  frodibus; 
dein  terra.  Si  figulinu  humidu  ruptuueiaut  fi  i xte  fudotiuel  lucerna  fine  defeiftu  olei 
reftidlaiautetia  uellus  lanx  madidii  tepiafmd  dubie pmittutaquas.  Quida  & igne 
prius  excolut  locuitato  efficaciote  uafo9i  atgumeto.  Terta  uero  ipfa,pmittit  cadica/ 
nbus  maculisiaut  tota  glauci  coloris.  In  nigra  eni  fcaturigfes  no  fete  fut  pennes.  Fi/ 
gularis  creu  fep  adimit  fpes.  Necaplius  puteu  fodiut  coria  terrx  obferuatesiut  a ni/ 
gra  defcedat  ordo  fupradidtus.  Aqua  fep  dulcis  in  atgillofa  terra.  Frigidior  in  tofo. 
Naq;  8«  hic  ^bat.  Dulces  eni  leuefqj  facitiflt  colado  cdtinet  fordes.  Sabulti  exiles  li/ 
mofafqj  ^mittit.  Glarea  icettas  uenas  fed  boni  faporis.  Sabulu  mafculinu  & harea 
cacbunculofa  certas  ftabilefi^  8C  falubres.  Rubra  faxa  optimas  fpeiqj  certiflimx.  Ra/ 
dices  motiu  faxofx;  Scfilexihocaplius  rigeres.  Oportet autefodietibus  humidiores 
affidue  refpodere  glebasifaciliufqj  fetrameta  defcedete.  Depteffis  puteis  fulphurata 
uel  alummofa  occutretia  putearios  necat.  Expimetu  huius  periculi  eft  demiffa  ardes 
lucerna  fi  extiguat''.  Tiic  fecudu  puteu  dextra  ac  finiftta  fodiut' xftuaria  quxgrauio/ 
rem  illum  halitu  recipiant.  Fit  SC  fine  his  uitiis  altitudine  ipfa  grauiot  aetiqua  emen/ 
dant  afliduo  linteorum  iadlatu  euentilando  donicu  ad  aquam  uentum  eft.  Sine  ha/ 
rena  tofus  furgitine  uenx  obftruatur.  Quxda  aqux  uete  ftatim  incipiente  frigidiores 
funtiqua^  no  i altum  origo  eftihybemis  eni  cdftant  hymbnbus.  Quxda  canis  ortu 
ficut  in  macedonia  apparet.  Vttunqj  ante  oppidum  pellam.  Incipiente  enim  xftate 
frigida  eft  paluftris. dem  maximo  xftu  in  excelfiotibus  oppidi  riget.  Hoc8iin  chio 
euenit  fimili  ratione  portus  & oppidi.  Athenis  &C  neachronos  nimbofa  xftate  frigidi/ 
ot  eft. deinde  maxio  xftu  q puteus  i louis  horto  at  ille  fiedtatibus  riget. 

^uaru  fubito  nafcentiumraut  definentium.  Cap.iiii. 

"]^7|  Axirae  aute  putei  drea  anfturura.  Nam  ipfa  xftate  defidunt.omnefqj  quatti/ 
J. ’lduo  eo  fubfidunt.  lam  uero  mulrihyeme  tota  ut  drea  olympum  uere  primu 
aquis  redeiiribus.  In  ficilia  quidem  circa  meifanam  SC  mylas  hyeme  in  totu  iarefeut 
fontes.  Aeftate  exundant.amnemqj  fadunt:  Appollonix in  ponto  fonsiuxta  mare 
xftate  tantu  fuperfluic:8i  maxime  canis  orturpatdus  fi  frigidior  fit  xftas.  Quxdam 
terrx  hymbribus  ficciores  fiuntiuelut  in  narmenfi  agtoiquod  admiradis  fuis  iferuit 
M.Ciceroificdtate  lutu  fieri  q>des:hymbte  aute  puluere.  Omnis  aqua  hyeme  dulcior 
eft.  Aeftate  autem  minus.  Autuno  minime.  Minufqj  per  ficcitates.  Neqj  xqualis 
amnium  plerunqs  guftus  eftimagna  aluei  differentia.  Quippe  tales  fut  aqux  qualis 
terra  per  quam  fluut.qualefqj  herbarum  quas  lauant  fucci.  Ergo  iidem  amnes  parte 
aliqua  reperiunturinfalubres.  Mutant  fapotem&  influentes  nui  ut  botyfthenem: 
uiiftiqj  diluutur.  Aliqui  ueto  fle  hymbre  mutantur.  Ter  accidit  in  bofphoroiut  falfi 
derideret:  necaretqj  ftumeta.  Tories  fle  nili  rigua  pluuix  amata  feceteimagna  pefti/ 
lentia  xgypti.Nafcu  tur  fontes  deafis  plerunqj  filuisiquos  arborii  alimenta  cdfume/ 
bant.  Sicut  in  hemo  obfidente  gallos  Caffandrorcum  ualli  gratia  filuas  cecidiffent. 
Plerunqj  uero  damnofi  torrentes  cotriuanturdetraflta  collibus  filuacotinere  nymbos 
ac  digerere  cdfueta.  Et  coli  mouetiij  terram  callumqj  fummx  cutis  folui  aquarum  i/ 
tereft.  Proditur  certe  in  creta  expugnato  oppido:  quod  uocabatur  arcadia:  ceffaffe 
fontes  amnefqi  qui  in  eo  ficu  multi  erant.  Rurfus  condito  poft  fex  annos  emerfiffe 


uti  Qusqj  cocpifTent  partes  coli* 

^ Obferuatio  hiftotica.  Cap.v. 

gtrs quo®  motus  profundunt  fotbentq;  aquas  ficut  ritea  pheneum  arcadi® 

I quiqmes  accidiffe  conftat.  Sicut  in  cotico  mo'te  amnis  erupit:pofteaq  coep/ 
tus  eft  coli.  Illa  mutatio  mirabilismulla  euidente  caufa  appatetificut  in  magnefij 
calidas  fadlas  frigidas  alias  non  mutato  fapore.  Et  in  catia  ubi  Neptumni  templum 
eft  amnis  qui  fuerat  ante  dulcis  mutatus  in  falem.  Eft  Sc  illa  miraculi  plena  arethu/ 
fam  fyracufis  fimum  redolete  propterolympiaiueriqi  fimileiquoniam  alpheus  in  ea 
infula  fub  ima  maria  permeet.  Rhodioni  fons  in  chetronnefo  nono  anno  purgamen 
ta  egerit.  Mutantur  6C  colores  aquatuificut  babylonix  lacus  aiftate  rubras  habet  die^ 
bus  und«im.  Et  botyfthenes  sftatis  temporibus  ca:ruleus  fetturiquaq  omnm  aqua^ 
tum  tenuiffimus.  Idcoqj  innatans  hypani.  In  quo  Bi  illud  rnirabile.  Auftns  fla-tibus 
fupenorem  hypanin  fien.  Sed  tenuitatis  argumentu  dC  aliud  eftiquod  nullu  halitu 
non  modo  nebulam  emittit.  Qui  uolunt  diligentes  circa  hoc  uideri:  dicunt  aquas 

grauiores  poft  brumam  fieri.  -j  r-  ■ 

Ratio  aqua:ducenda;;&  quomodo  medicatis  uccndumiSJ  quid  profit  nauigatioj 
6C  medicina:  aqua:  marina.  Capitulum. v.  o rr  j i 

CActerum  a fonte  duci  fiiftilibus  tubis:  utilifTiraum  efticraflitudine  binum  di/ 
gitorumtcommifturis  pyxcidatis  ita  ut  fuperior  intret  calce  uiua  ex  oleo  leui/ 
gans.  Libramentum  aqua  in  centenos  pedes  furfum  elia:  minimum  erit  fi  uno  cu/ 
niculo  ueniet  m binos  aaustlamina:  efte  debebuntiper  quas  furgere  in  fublime  opus 
fueritie  plumbo.fubit  altitudine  exortus  fui:ut  fi  longiore  traiSu  ueniat  fubeat  cte/ 
braidefcendatqj  libramenta  ne  peteant.Fiftulas  denum  pedum  longitudinis  elTeile/ 
gitiraum  eft.  Et  fi  quinarirc  eruntifexagena  pondo  pendere. Si  oiftonatis  centena.  Si 
denaris  cetena  uicena.  Ac  deinde  ad  has  portiones.  Denaria  appellaturicuius  lamina: 
latitudo  anteq  cutuetur  digitorum  decem  eft.dimidioqj  eius  quinaria.  In  omm  an' 
fradlu  enim  collis  quinariam  fieritubi  dometur  impetusmeccftariura  eft.  Ite  caftella 
prout  res  exiget.  Hometum  calidorum  fontium  mentionem  non  fecifte  demitorxu 
alloqui  lauari  calida  ftequetet  indiceret.uidelicet  quia  medicina  tunc  non  erat  haci 
qua:  nunc  aquarum  perfugio  utitur.  Eft  autem  utilis  fulphurataneruis.  Aluminata 
paralyticisiaut  fimili  morbo  folutis*  Bituminata  aut  nitrofa  qualis  cutilia  utilis  eft 
bibendoiatqj  purgationibus.  Pleriqyin  gloria ducuntiplurimis  horis  perpeti  calore 
earumiquod  eft  mimiciffimii.  Nanqj  paulo  diutius  q balneis  uti  oportet. ac  poftea 
frigida  dulci  nec  fine  oleo  difcedentibusiquod  uulgus  alienu  arbitratur:  idcirco  non 
alibi  corporibus  magis  obnoxiis.  Quippe  6i  uaftitatc  odons  capita  replecuf:&  frigo/ 
remfeftanrurfudantiaireliquacorporu  ptemerfa.  Similis  error  quo  quidam  plurio 
potu  gloriatur.  Vidii^  iam  turgidos  bibendo:in  tantum  ut  annuli  integerentur  cute; 
cum  reddi  non  poffet  haufta  multitudo  aquic.  Nec  hoc  ergo  fieri  conuenit  fine  cre/ 
bro  falis  guftu.  VtunturSc  ceno  fontium  ipforu  utiliterifed  ita  fi  in  litum  fole  ina/ 
refeat.  Nec  uero  omnes  quse  fint  calidaumcdicatas  efte  credenduificut  in  fegefta  Cv 
cili®;larifta;croade;magnefia:.nelo:lipara.  Nec  decolor  fpecies  airis  argeriueiutmub 
ti  exifttmauetcimcdicaminii  argumentu  eft.quando  nihil  eoru  in  patauims  fotibus 
ne  odoris  quidem  differentia  aliqua  deprehenditur. ' Medendi  modus  idem  m ma/ 
rinis  ent:qu2  calefiunt  ad  neruoru  dolores  ferruminata  & fracfturas  offaqi  contufa. 
Ite  ad  corpora  ficcada.  Qua  de  caufa  & frigido  mari  ututur.  Prsterea  eft  alius  ufus 
mulriplex.  Principalis  uero  nauigandi  pthifi  affeiftis  ut  diximus:  aut  fanguine  ege/ 
rentibusificut  proxime  Anneu  Gallionem  fcaffe  poft  confulatu  meminimus.  NeiJ 
enimatgyptus  propter  fe  petiturifed  propter  longinquitatem  nauigandi.  QuinK 
uomitiones  ipfte  inftabili  uolutatione  commota:  pluribus  morbis  capitis  oculorum 
petftoris  medentur.  Omnibufqj  propter  qua:  hellebotum  bibitur.  Aqua  uero  mans 


pet  fefe  efficaciore  difcut.enj.s  tumoribus  putant  medid.-fi  il!a  decoquatur  hordea/ 
cea  farina  ad  paron^das^emplaftris  eria  maxime  albis  & malagmatis  mifcent.  Ptodeft 
« mfua  cerebro  idtu.  Bibitur  quoq,  quis  non  fine  iniuria  ftomachi  ad  putgada  cor/ 
pota  bilemqi  attamiaut  fan^inem  concretum  reddendum  alterutra  pte,  Q uidam 
« in  quartanis  dedere  eam  bibenda.  Et  in  tenafmis  articularibufq,  morbis  ^fetua. 
tamiacin  hocuetuftate  uirus  deponentem.  Aliqui decorSamiomnes  exalto  haufta' 
nullaqi  dulciu  mixtura  corruptam.  Inquo  ufu  pracedere  uomitum  uolunt  Tunc 
quo9  acetum  aur  uinum  aqua  mifcent.  Qu.  puram  dedere  raphanos  fupermandi 
ex  mulfo  aceto  lubentmt  ad  uomitiones  reuocent.  Clyfteribus  quoqj  marinam  infu/ 

dunttepefaiSam.Teftiuquidetumorifouendomonaliudpraiferunt.  Itempnionu 

Ultio  ante  ulcera.  Simili  modo  pruritibus  pforis  & lichenu  curationi.  Lendes  quoq. 
8i  tetra  capitis  animalia  hac  curantur.  Et  liuenria  reducit  ead6  ad  colorem.  In  quib^ 
curationibus  poft  marinam  aceto  calido  fouereiplurimum  prodeft.  Quin  & ad  idus 
uenenatos  falutaris  inteUi^tur:  ut  phalangioium  Sc  fcotpionum  & phthiade  afpide 
refperfis.  Calida  autem  in  iis  aiTumitur,  Suffitur  eadem  cu  aceto  capitis  doloribus 
Tormina  quoqj  Si  choleram  calida  infiifa  clyftenbus  feda't.  Difficilius  perfrigefcut 
marina  calefadla.  Mammas  rigetes  prscordiaimaaemqj  corporis  pifcina:  maris  cor/ 
ngunt.  Aurium  dolores  capitis  gtauitates  cum  aceto  fetuenrium  uapor.  Rubiginem 
ferro  matin^  celerrime  exterunt.  Pecorum  quoqj  fcabiem  fanantilanafqj  emolliunt. 
Nec  Ignoto  haic  mediterraneis  fupetuacanea  uideri  poffe.  Veru  & hxc  cura  ptaiuidit 
inuenta  ratione  qua  fibi  qi  iifq,  aquam  maris  faceret.  Illud  in  ea  ratione  mirum : fi 
plufq  fextatius  falis  cum  t|uattuor  aquai  fextariis  mergatur: uinci  aquam  faleqj  nd 
liquari.  Cetero  fextatius  falis  cum  quattuor  aqu^  fextariis  falfiffimi  maris  uim  84 
naturam  implet.  ModerarilTimum  autem  putant  fuptadiillam  aqus  menfura  odo/ 
nis  cyathis  falis  temperati:quoniam  ita  84  netuos  calefaciat;84  corpus  non  exafpcret. 
Inueteratur  quod  uocatur  thalaffomelizquis  portionibus  matisimellisihymbris  ex 
alto.84  ad  hunc  ufum  aduehunt:fidiliqj  uafe  84  picato  condunt.  Prodeft  ad  purgati/ 
ones  maxime  fine  ftomachi  uexatione  84  fapore  grato  84  odore.  Hydtomeli  quoqj  ex 
hymbre  puro  cum  meile  teperabatur  quoda  quod  daretur  appetentibus  uinii  agris: 
ueluciinnocetiorepotu.  Damnatum  ia  multis  annis  iifde  uitiis  quibus  uinummec 
iifde  utilitatibus.  Quia  fape  nauigates  defedu  aqua:  dulcis  labotat:h3ec  quoqj  fulv 
fidiademoftrabimus.  Expanfa  drea  nauim  uellera  madefeunt accepto  halitu  maris 
quibus  humor  dulcis  exprimitur.  Item  demiftle  reticulis  in  mari  edeauae  e ca:ta  pila, 
uel  uafa  inania  obturata  dulcem  intra  fe  colligunt  humorem.  Nam  in  tetra  marina 
aqua  argilla  percolata:dulcefcit.  Luxata  hominum  corpora  84  quadrupedum  na/ 
tando  in  cuiuflibet  genis  aquaifadllime  in  artus  redeunt.  Eft  84  i metu  pegrinatiu: 
ut  tentent  ualitudine  aqua  ignota.  Hac  cauet  a balneis  egtefti  ftatf  frigida  fufpeda 
hauriendo.  Mufcusquiin  aquafuerit  podagris  illitus  prodeft.  Item  oleo  ammixto 
talotu  dolori  tumoriqj.  Spumaqj  aqua  affciduuetrucas  tollit.  Necnon  hatenalit/ 
toru  maris:ptadpue  tenuis  84  folibus  candensiin  medicina  eft  ficcandis  corporibus 
cooptis  hydropicorii  aut  rheumatifmos  fetietiu.  Ethadlenus  de  aquis.  Niic84de 
aquatilibus.  Ordiemur  aute  ut  i reliqs  a pricipalibus  eotuiqua  fur  fal  84  fpdgia. 

DE  Generibus  falis:84  cdfedhinstet  medidnisjerobferuationibus.  Cap.vii. 

SAI  omnis  aut  fit:aut  gignitur.  Vttunqj  plunbus  modis:  fed  caufa  gemina: 

coadlo  humore  uel  ficcato.  Siccatur  in  lacu  tarentino  aftiuis  folibus.  torumqj 
ftagnum  i fale  abitimodicu  alioqui  altitudine  genuand  excedens.  Item  in  ficilia  m 
lacu  qui  cocaicus  uocaturiet  alio  iuxta  gelam.  Horu  extremitates  tantum  latefcunt: 
ficut  in  phrygia  Cappadocia.  Afpendiiubi  largius  coquitur  et  ufqj  ad  mediu  lacum. 
Aliud  etiam  in  eo  mirabileij  tatundem  nodhi  fubuenit:quatu  die  auferas.  Omnis 
eft  alius  fal  minutusiatrp  non  gleba  eft.  Aliud  genus  ex  aquis  maris  fponte  gignitur 


fpuma  i extremis  littoribus  ac  fcopulis  relifla.Hac  enim  omms  rore  denfatur.Et  eft 
acrior  qua:  m fcopulis  inuemtur.  Suntetiam  num  naturales  differenti®  tres.  Nanq, 
m badtris  duo  lacus  uafti:altet  ad  fcythas  uerfus:alter  ad  darios  fale  sftuant.  Sicut 
ad  ftytium  in  cypro  Bi  circa  memphin  extrahunt  lacu.dein  fole  ficcant.  Sed  & fun,j 
fluminum  denfantur  in  faleiamne  reliquo  ueluti  fub  gelu  fluenteiut  apud  cafpias 
portas  qusfalis  flumina  appellantur.  Item  circa mardos  &atmenios.  Prstereaapud 
bad:ros  amnis  ochus  etxerxes  ex  appofitis  montibus  deferunt  falis  ramenta.  Sucet 
in  africa  lacus  di  quide  turbidi  falem  ferentes.  Ferunt  quidem  & calidi  fontes  ficut 
pegafei.  Et  haiftenus  habent  fe  genera  ex  aquis  fponte  prouenientia.  Sut  &:  montes 
natiui  falismt  in  indis  oromenus.-in  quo  lapidianarum  modo  csditut  renafcens.mae 
iufqj  regum  ueiftigal  ex  eo  eftiq  ex  auro  atqi  margaritis.  Effoditur  K e terra  ut  pala'  e 
humore  denfatom  Cappadocia.  Ibi  quidem  caditur  fpecularium  lapidum  modo. 
Pondus  magnum  glebisiquas  micas  uulgus  appellat.  Catthis  arabia:  oppido  muros 
domofqi  maffis  falis  faciuntiaqua  ferruminantes.  Inuemt  6i  luxta  peiufium  Prole/ 
maus  rex  cum  caftra  faceretiquo  exemplo  poftea  inter  aigyptu  di  arabia  etiam  fqua/ 
lentibus  locis  coeptus  eftinueniti  dettaiftis  arenis.  Qualiter  di  per  aftic®  fitientia  ufq, 
ad  Hammonis  oraculum.  Iis  quidem  crefcens  cum  luna  nodibus.  Nam  cyrenaici 
traiflus  nobilitantur  hammoniaco  di  ipfo  quia  fub  arenis  inueniaturiappellato.  Si/ 
milis  eff  colore  aluminuquod  fchifton  uocant:16gis  glebismeq!  petluadis ; ingratus 
faporc;  fed  medicinx  utilis.  Probatur  qmaximepetfpicuus  rediis  fciffuris  ifignc.de 
quo  ptodicurij  leuiflimus  intra  fpecus  fuos in lucem uniuerfam prolatusmix credi/ 
bih  pondere  ingrauefcat.  Sed  caufa  euidens  cuniculoru  fpiritu  madido  fic  admuate 
molie'tes  ut  adiuuent  aqua:.  Adulteratur  ficulo  que  cocamcii  appellauimus:  necnon 
&cyprio  mire  fimili.  In  hifpania  quoqj  citeriore  e gelaefte  cxditur  glebis  pene  traflu/ 
centibus.  Cui  iam  pridem  palma  a plerifqi  medicis  inter  omnia  falis  genera  pliibet. 
Omnis  locus  in  quo  repentur  falifterilis  eft.mhilqj  gignitiSi  in  totum  fpote  nafces. 
Inter  hxc  funt  fadatii  uaria  genera.  Vulgaris  plunmufqj  in  falinis  man  adfufomon 
fine  aqua:  dulcis  riguis:  fed  hymbrc  maxime  iuuante:acfuper  omnia  fole  multo: 
non  aliter  inarefcens.  Africa  circa  uticam  conftfuit  acetuos  falis  ad  collium  fpeciera. 
Qui  uero  fole  lunaqj  indurueremullo  humore  liquefcunt:  uixq!  etia  ferro  cadunt. 
Fit  tamen  di  in  creta  fine  riguis  in  falinas  mate  infundentibus.  Et  circa  xgyptu  ipfo 

mari  influente  m folum  ut  credo  nilo  fuccofum.  Fit  & e puteis  in  falinas  ingellis. 

Prima  denfatio  babylonix  in  bitumen  liquidum  cogitur  oleo  fimileiquo  di  i lucet' 
nis  utuntur.  Dectaifto  fubeft  fal.  Et  m cappadoci®  puteis  ac  fonte  quem  in  falinas 
ingetunt.  In  chaonia  excoquunt  aquam  ex  fonteirefrigerandoqi  falem  faciunt  ferte 
neccadidum.  Galli®  germanixqi  ardetibus  lignis  aqua  falfam  mfudunt.  Hifpaniai 

quadam  fui  patre  puteis  hauriunt  munam  appellantes.  Et  illi  quidem  etia  lignum 

referte  arbitratur.  Quercus  optima  ut  qu®  p fe  cinere  fincero  uim  falis  reddat.  A i i 
corylus  laudatur.  Ita  infufo  liquore  falfo.  Carbo  etiam  in  falem  uertitut.  Qiiicunq: 
ligno  conficitur  fal  niger  eff.  Apud  Theophraftum  inuenio  imbros  hatundmis  & 
lunci  cinerem  decoquere  aqua  folitos:donec  exiguum  fupercffet  humoris.  Quin  & e 
muria  falfamentotum  recoquitur. itcruq!  confumpto  liquore  ad  naturam  fua  tedit 

uulgo  heminis  lucundiffimis.  Matinorum  maxime  laudatur  cyprius  a falamine.  At 

e ftagnis  tarentinis.  Ace  riguis  qui  tateus  uocatur.  Hi  duo  oculis  utiles.  A cappaao' 
ciauero  qui  in  laterculis  affetturicutis  nitorem  dicitur  facere.  Magis  tamen  extcn  it 
is  quem  ftytium  appellauimus.  Itaqj  a partu  uentrem  eo  cum  melanthio  illinunt. 
Salfiffimusfalquificciflimus.  Suauiflimus  omnium  taretinus  atq;  cadidimmus^ 
Et  de  extero  fragilis  qui  maximecandidus.  Pluuia  dulcefcit  omnis.  Suauiore  tame 
rores  faciunt.  Sed  copiofum  aquilonis  flatus.  Auftro  non  nafeitur.  Flos  uero  a i^ 
non  fit  nifi  aquilonibus.  In  igni  nec  crepitat  nec  exdit  tragafeus.  neqj  acanthius  a 


oppido  appellatus.  Nec  ullius  fpuma  aut  ramentum  aut  tenu.s.  Agngentmus  ion., 
um  patiensiex  aqua  exiht.  Sunt  et  colorum  differentia:.  Rubeus  memphi.  Rufttis  ^ 
nrca  oxum.  Cemunpis  purpureus.  Circa  gelam  in  eadem  ficilia  tanti  fplendoris!  uti 

imaginem  reapiat.  In  cappadocia  croceus  effoditur  tranfluddus  et  odotatiffimus 
Ad  mediem*  ufus  antiqui  tarentinum  maxime  laudabant.  Ab  hoc  uero  quarcunqi  e 
matmis  ex  genere  eotpratcipue  fpumeu.  lumentoru  uero  et  boum  oculis  traoefeum 
etbeticum.  Ad  obfon.um  et  cibum  utilior  quifquis  facile  liquefcit.  Item  humid.or 
minorem  emm  amaritudinem  habet:  ut  atticus  et  euboicus.  Seruandis  carnibus  ap’ 
nor  acer  Qccus  ut  megaricus.  Conditur  etiam  odonbus  additisiet  pulmentarii  u.ce 
implet  exatans  auidiatem  inuitanfqj  in  omnibus  cibisiita  ut  fit  peculiaris  ex  eo  k 
telledus  inter  innumera  condimenta.  Ita  eft  in  mandendo  quaifitus  garo.  Quin  et 
pecudes  armentaq,  et  iumenta  fale  maxime  follicitantur  ad  paftumimultum  larei. 
ores  ladte.multoq;  gratiore  etiam  in  cafeo  dote.  Ergo  hercule  uita  humanior  fine  iL 
nequit  degete.adeoq)  neceffanum  elementum  eft:  ut  trafietit  intelleiftus  ad  uolup. 
tatem.  Animi  quoqj  fammia  fales  appi  llantur.omnifq;  uita:  lepos  8c  fumma  hilari, 
tatis  laboruqj  requies  non  alio  magis  uocabulo  cQ-ffat.  Honoribus  etiam  milit.aiq;  i. 
tcrponimt  falariis  m(le  di(flis:magna  apud  antiquos  autftomate.-ricut apparet  exno-' 
mme  falanx  uisiquoniam  ilia  fal  in  fabinos  portari  confueeat.  Ancus  Martius  rex 
falis  modia  fex  miha  m congiario  dedit  populis, & falinas  primus  inftituit.  Varro 
etiam  pulmentarii  uice  ufos  ueteres  amftor  eft.efitaffe  enf  falem  cum  pane  & cafeo: 
ut  prouerbio  apparet.  Maxime  tamen  in  faens  intelligiturad:oritas  quado  nulla  cd^ 
ficiuturfinemola  falfa.  Salinatu  fynceritas  fumamfeatfuam  differentia.  Quida 
enifauillafalisiquileuiffimaexeoeft&candidiffimaflos  falis  appellatur.  Eeflos 

quidem  falis  in  totum  dmerfa  res  humidionfqj  naturx  & crocei  coloris:aut  ruffi  uc^ 
luti  rubigo  falis.  Odore  quoq?  ingrato  ceu  gari  diffentiens  a fale  non  modo  a fpuma. 
Inaigypto  inuenitur uideturqj mlo deferri.  Ecfdtibiis  tamen  quibufdam  innatat. 
Optimum  exeo  quod  olei  quadam  pinguitudinemreddit.  Eftenimin  fale  pinguK 
tudo. quod  miremur.  Adulteratur  autem  tingiturqj  rubrica:autpletuqj  tefta  trita. 
Qui  fucus  aqua  deprehenditur  diluente  faditium  colorem:cum  uerus  ille  non  nifi 
oleo  refoluatur:&  unguentarii  propter  colotem  eo  maxime  utantur,  Canicia  in  uafis 
fumma  eft.  Media  uero  pars  humidior  ut  diximus.  Floris  natura  afperaexcalfadtoria 
Ifomacho  mutilis.  Sudorem  cit.  Aluum  foluit  in  uino  6c  aqua  acopicis  8i  fmegma^ 
ticis  utilis.  Detrahit  SC  ex  palpebris  pilos  efficaciffime.  Fsces  imx  cdcutiutur  ut  color 
croci  redeat.  Prxtet  hxc  etiamnum  appellatur  in  falinis  falfugoiab aliis  falfilago  to^ 
ta  liquida  marina  aqua  falfior  ui  diffas.  Aliud  etianu  liquoris  ex<[uifiti  genus  quod 
gaton  uocauere  inteftinis  pifdum  cxterifqj  qux  abiiciendaeffet:fale  maceraiis:ut  fit 
illa  putrefcenrium  fanies.  Hocolim  conficiebatur  ex  pifceiquemgrxci  gaton  uoca-' 
bant.  Capite  eius  ufto  fuffitu  extrahi  fecundas  morantes. 

DE  Scombro  pifcetfid  muria:&  alece.  Cap  viii. 

NVnc  e fcombro  pifce  laudatilTimum  in  fimbus  Carthaginis  fpartarie  6c  cetariis 
foriorum  appellatur  fingulis  milibus  nummum  pmutacibus  congios  pene  bi' 
nos.  Nec  liquor  ullus  pene  prxterungueta  maiore  in  preaoefTe  coepit:  nobilitatis 
etiam  geribus.  Scombros  quidem  8C  mauritaniii  beticaqj  6c  catreia  ex  oceano  intrices 
cipiunt:ad  mhil  aliud  utiles*  Laudatur  6d  clazomene  garo.  Pompciiqj  Leptis, 
Sicut  muria  antipolis  ac  thuria.  Ii  uero  & dalmatia.  Viciu  huius  efi  alex  impfedfa 
nec  colata  fxx.  Coepit  tamen  priuatim  ex  mutili  pifciculo  mmimoq?  confia.  Apua 
noftriaphyengrxciuocantsquoniamispifciculuse  pluuia  nafatur.  Foroiulicnfes 
pifcem  ex  quo  fadunt  lupum  appellant.  Ttanfiic deinde  in  luxuriam  creuetutqj  ge ' 
neraadmfmitumificuri  garum  ad  colorem  mulfi  ueterisiadeoq?  diluti  fuauicacem 
ut  bibi  polTic.  Aliud  uero  ad  calf  imonianim  ruperiticioneietiam  faecis  iudxis  dicatu: 


\ 


quod  fit  e pifdbus  fquamma  carentibus . Sic  alex  pemenit  ad  oilreas  echinos  urticas 
cammaros  mullorum  locinera.  Innumcrifqj  generibus  ad  fapoce  guUccepitfalta/ 
befccrc.  Hsc  obiter  indicata  fint  defidetiis  mtx:dC  ipfa  tamen  nonnulli  ufus  m me/ 
dendo.  Nanqj  & alece  fcabies  pedoris  fanatur  infufa  per  cutem  incifam.  Et  contra 
canis  morfus  draconifq?  marini  prodeft.  In  linteolis  autc  concerptis  imponitur.  Et 
garo  ambufta  recentia  fananturjfiquis  infundat  ac  non  nominet  garum.  Cotta  canu 
quoqj  morfus  ^deftimaximeqj  crocodili;&  ulceribus  qus  ferputjaut  fordidis.  Oris 
quoqj  &aurium  ulceribusiaut  doloribus  mirifice  prodeft.  Muriaquoqj  fiueillafal/ 
fugoifpiffatimordetiexcenuatificcat.  Dyfentericis  utilis  eft  etiam  fi  nome  itcflina 
corripit*  IfchiadicisczEliacisuctcribus infunditur.  Fotu  quoqj  apud  mediterraneos 
aqux  marinje  uicem  penfat. 

DE  Natura  falis:8deius  medicinis.  Cap.ix» 

SAlis  natura  eft  per  fe  ignea  & inimica  ignibus  fugiens  eostomnia  erod^.  Cor/ 
porauero  afiringensificcansialligans.  Defunda  autem  ac  putrefeemia  ita  ui' 
dicans  ut  duret  ea  per  farcula.  In  medendo  uero  mordens:  adurens  : repurgansiexte/ 
nuansidifibluens.  Stomacho  tantum  inutilis  praccerq  ad  excitandam  auiditatem. 
Aduerfiis  ferpentium  morfus  cum  onganoimelleihyfopo.  Contra  cerafien  cu  origa/ 
no  &:c3:ra  aut  pice  aut  meile.  Auxiliat  cdtra  fcolopendras  ex  aceto  potus.  Aduetfus 
fcorpionumiduscumquartapartelini  feminisidColeo  uel aceto  illitus.  Aduerfus 
crabrones  uero:uel  uefpas  fimiliaqj  cx  aceto.  Ad  hecerocranas  capitifqj  ulcera  fiipuf/ 
tulas  papulafue  incipientes  ucrrucas  cum  feuo  uiculino.  Item  oculorum  remediis; 

ad  excrefeentes  ibi  carnes  cotiufqj  corporis  pterygia.  Sedtn  oculis  peculiariter.  Ob 
id  collyriis  emplaftrifqj  additur.  Ad  hoc  maxime  probatur  etateustaut  caunites.  Ex 
iduuero  fuffufis  cruore  oculis  fuggillacifqjcum  myerhae  pari  podere  ac  melle:aut  cu 
hyfopo  ex  aqua  calidarutqj  foueatur  falfugme.  Ad  ha:c  hifpanienfis  eligituricotraqj 
fuffufiones  oculorum  cum  lade  in  coticulis  tencur.  Priuatim  fuggillationibus  f lin-' 
teolo  inuolutus  crebroqj  ex  aqua  fecuenti  impofitus.  Vlcetibus  oris  manantibus  in 
linteolo  concerpto.  Gingiuarum  tumori  infricatus.  Et  cdtra  fcabriciemliguifridlus 
comminucufq}.  Aiuntdenres  non  erodi  neqj  putrefeere  fiqs  quotidie  mane  ieiunus 
falem  contineat  fub  linguaidonec  liquefcat.  Lepras  idem;  dC  furunculos;^  lichenas; 
& pforas  emendat  cum  palTa  uua  exempto  eius  ligno:6d  feuo  bubulo  atq?  origano  ac 
fermento  ucl  pane;maxime  chebaicus.  Hic&ad  pruritus  eligitur.  Tdfillis  fiCuuiscu 
meile  prodefl.  Quicunqj  ad  anginas.  Hic  amplius  cum  oleo  dC  aceto.  Eodem  tepore 
extra  fauces  illitus  cum  pice  liquida.  Emollit  aluum  m uino  mixtus.  Idem  noxia; 
6C  tinearum  genera  pellit  in  uino  potus.  Aefius  balnearum  edualefeentes  ut  tolerari 
poffmtdmgu®  fubditus  praefiat.  Nemorum  dolorem  maxime  ufurpanda  obferua^ 
tione  circa  humeros  dC  renes  in  faccis  aqua  fecuenti  crebro  madefaiftus  leuat.  Colum 
torminaqj  6C  coxarum  dolores  potus:84  i iifdem  faccis  impofitus  candens.  Podagras 
cum  farina  ex  meile  & oleo  tritus. ibi  maxime  obferuanda  ufurpatione  qua  quidem 
totis  corporibus  mhil  effe  utilius  fale  et  fole  dicunt.  Icaqj  cornea  uidemus  corpora 
pifcatorum.  Sedhocpr^cipuum  dicatur  in  podagris.  Tollit  etclauos  pedum.  Item 
perniones.  Ambuftis  ex  oleo  imponitur;aut  commanducatus,  puftulafq?  reprimit. 
Ignibus  uero  factis  ulcenbufqj  qua  ferpunt;ex  aceto  aut  hyfopo.  Carcinomatis  cum 
uua  taminia.  Phagedenis  ulcerum  tritus  cum  farma  hordei  fuperimpofito  linteolo 
madente  umo.  Morbo  regio  laborantes  donec  fudent  ad  ignem  contra  pruritus  quos 
fentiunt:ex  oleo  et  aceto  infricatus  iuuat;et  fatigatos  ex  oleo.  Multi  et  hydropicos 
fale  curauereiferuorcfqj  febrium  cum  oleo  perunxere;et  tuffim  ueterem  lin<5tu  eius 
difcufiere.  Ciyftenbus  infudere  ifchiadicis.  Vlcenbus  excrefcetibus  uel  putrefcetibus 
impofuere.  Crocodilorum  motfibus  ex  aceto  in  linteolisiita  ut  battuerentur  ace  i(^lu 
ulcera.  Bibitur  et  contra  oppium  ex  aceto  mulfo.  Luxatis  imponitur  cum  farina  et 


meile.  Item  evtuberationitus.  Denrinm 

prodcft.  Ad  omn.a  autem  fpuma  fahs  mcmd,o7ZuZ!Tr 

additur  ad  excalfartiones.  Item  rmcematici,  ad  q^icunq,  fal  acopis 

Pecorum  quoqifcabiem  et  boum  illLs  tollit  leuandamq,. 

mfpuiwr.  Haic  de  fale  ditta  fmt  Imgendusiet  ocuIis  iume-to^ 

xTo-».iS;S;“S.tr»''T-  c.,.. 

" e.l.g.nnus 

queqTheophrafto  diligentius  tradidille  Exiguu.Tfi!'  naturam.  Nec 

atate  conuallibusiquod  uocant  halmiVara  Nfen?  n canefcetibus  C,c^ 

ford.dumterra..quodappella„tagru.^:Namr 

tum  eftiet  lam  pndem  m totum  omilTum  Aaul  neT  r 1“"^ 

fed  fmeuinbusdenfandi.  Oprimum  copiofumn,  repmt": 

calellricum  candidum  purumq;  proximum  fal  ? n*  naacedonia:  quod  uoca't 

dulcifonticulo.  Ib.f.tLrurXa“ 

rurfus  innatatiet  deinde  celTafauo  ann  r r ‘^‘^^“^‘“tidemqj  cedat  ac 

copettumeft„ecfolespro£;3:°?CS 

fcatebra  fonticuli  fempetemicameda^cum  ner  a ^ Mirum  eft  & illud 

quibus  gignitur  fi  fiiere  hymbresifalfius  nitrumT " 1«  antem  di,  bus 

lidius  commouent  limum.  Et  hic  quidem  nadiV  quia  uac 

abudantmsifeddeterius.  Nam fufLm  lanidnf  ^'’/|I'P'°  aute^cdficitur  multo 
falinifi  j falinis  mate  infundunt  nihilu  ^ modo  quo 

decedente  madent  fucco  Imi.xrdiell  ™ 
hymbres  afFuenntiminus  de  flumine  addunnftanmm  m deX^eft 

circachalcidafoXffimaTa  ‘ 

Optimum  quod  tenui(rimum*&:  ideo  f nitrofas.  In  nitro 

ad\nf, aenis  l taq 

Nitrariie  eerem^rin^  n "‘"t  ^ 9 d-cetur  fuo  loco’ 

annqmnegabantfieninificumtosceadilteti^ 

S maZ"  P " T"'  '^'■‘oP^^mentorum  fen^^ento  gml 

CIS d n medicorum aphronittum  tradidit mafia colligim  fpefil/ 

iZm' p'  ‘^7'  Dem  ficcant  fole.  Opamii  piat' 

D^olf P°'’‘^"°Pn'"=«^  naaxime  friabile.  Colofe  penelur- 
ea  fole  in  affejtur.  Aegypnum  in  uafis  picatisme  liquefcat.  vla  quoqj 

eiodm  fift  1 7"*  P™‘’^"'>=“'  P«  tenuidimum  & qmaxime’fpo> 

Deprehenditur  guftu.  Sind 
Wn  P""?''-  C^leeafperrum  redditodld  ueheme-ter. 

ritur.n  reda  opertum  ne  exihat.alias  igni  non  exilitnitrum.ndiilqi  gignit  aut  alit. 
^um  in  falinis  herb^  gignantur:&  in  man  tot  animalia:  tantum  algx.  Sed  maiore 
eiieacnmoniam  nitro  apparet:no'  hoc  tantum  argumentoifed  & illo  q,  nittan*  cal. 
oamenta  protinus  confumunt.  Alias  falubresioculordq;  claritati  utiles.  In  nitranis 
n tippiunt.  Vlcera  allau  eo  celerrime  fanantur.  Ibi  fadla  tarde.  Cit  & fudorem  cu 
Loperundhsicorpufqj  emollit.  In  pane  falis  uice  utuntur  caleftrico.  Adrhapha'os 
Syptioitcnenores  eos  facit.fed  obfdia  albafii  deteriorajolera  uitidiora.  In  mediana 


autem  calfadt:extcnuat;mordet!fpiirat:nccat:exuIcerat.  Vtile  iis  qua;  euocanda  ftt 
aut  difcucienda  8t  lenius  motdeda  atqs  extenuada:ficut  in  papulis  puftulifq,. 
dam  in  hoc  ufu  accenfum  uino  aufteto  reftmguuntratqj  ita  mto  in  balneis  utuntut 

fmc  oleo.  Sudotes  nimios  inhibet  cum  iride  arida  adiedio  oleo  uiridi.  Extenuata; 

cicatrices  oculorum  64  fcabricias  genarum  cum  fico  illitum  aut  decoiftum  inpalTo  ad 
dimidias  partes.  Item  contra  argemas  oculorum.  Vngues  decodlum  in  pallo  in  mali 
punici calice  adiuuat  nitrum.  Claritatemq;  uifus  cum  meile  inundhim.  Ptodell  de' 
tium  dolori  ex  uino  fi  cum  pipere  colluantur.  Item  cum  porto  decodum,  Nigtefca' 
tes  dentes  crematum  dentihicio  ad  colorem  reducit.  Capitis  animalia  & lendes  necat 
cum  famia  cetra  illitum  ex  oleo.  Auribus  purulentis  uino  liquato  infunditur.  Sot' 
des  eiufdem  partis  erodit  ex  aceto.  Sonitus  64  tinnitus  difcutit  ficcum  additum.  Vi/ 
tiligines  albas  cum  cymolia  creta  xquo  pondere  ex  aceto  in  fole  illitum  emendat.Fu, 
runculos  ammixtum  tefinx  extrahitiaut  cu  uua  alba  paUamucleis  eius  fimul  tritis. 
Tellium  inflammationi  occurnt.  Item  eruptionibus  pituitx  m toto  corpore  cii  axu/ 
gia.  Contraq!  canis  morfus  addita  tefina  initus  cum  aceto  illinitur.  Sic  64  ferp6tium 
morfibus:phagedenis:64  ulceribus  qux  ferpunttaut  putrefcunt  cum  calce  ex  aceto. 
Hydropicis  fico  tufumdaturiillimturq;.  Difcutit  64  tormina  fidecodum  bibatpt 
pondere  dtachmx  cum  tuta  uel  anetho  ucl  cymino.  Refiat  lalTitudmes  cum  oleo  ex 
Leto  peiundorum;84  cdtia algores  hortotefqj prodeftimambus  pedibufqj  cdfricatis 
cum  oko.  Comprimit  64  pruritus  fuffuforum  felleimaxime  cum  aceto  datum.  Suc/ 
currit  84  uenenis  fungorum  ex  pofca  potum.  Aut  fi  bupreftis  pafta  fit  ex  aqua : uo/ 
mitionefqj  euocat.  Iis  qui  faguinem  tauri  bibennt  cum  lafete  datur.  In  facie  quoqj 
exulcerationes  fanat  cum  meile  64  lad:e  bubulo.  Ambuftis  toilum  donec  mgtefcac 
tntumq.  illinitur.  Infriditur  urceis  84  renum  doloribustaut  rigori  corporumi  netuo/ 
rumqi  dolonbus.  Paralyfi  in  lingua  cum  pane  imponitur.  Sufpiriofis  in  ptifana  fu/ 
mitur.  Tuffim  ueterem  fanat  flore  mixto  gaibanitrefinxterebmrhins  pari  pondere 
ommumiita  ut  fabx  magnitudo  deuoretur.  Coquitur  dilutumqj  poftea  cum  pice 
liquida  forbendum  in  angina  datur.  Flos  eius  cum  oleo  cypriotarriculotu  dolonbus 
in  fole  iucundus  eft.  Regium  quoqj  morbum  in  uino  exterminat  potum.Et  iflatioes 
difcutit.  Sanguinis  profluum  fiftit  e naribus  ex  feruenti  aqua  uapore  nanbus  rapto, 
Prurigine  alumine  permixto  tollit.  Alatum  uirus  ex  aqua  quotidiano  fotu.  Vlcera 
ex  pituita  nata  cxra  permixtum.  Quo  genere  netuis  quoqj  prodefl.  Cxliacis  ifundit. 
Perungi  ate  acceffiones  frigidas  nitro  64  oleoimulti  prxccpere.  Sic  64  aduetfus  lepras 
lentigines.  Podagricis  in  balneis  uti  folia  nim  ^deftiatrophisiopifthotonisitetanis. 
Sal  nitrum  fulphuti  concodum  in  lapidem  uertitur. 

DE  Spongiarum  natura.  Capitulum. xi. 

fO  Pongiarum  genera  diximus  in  naturis  aquatilium  marinorum.  Quidam  eas 
ita  diftinguunt,  Alias  ex  iis  mares  exiftimauere  tenui  fiflula  fpifliorefqj  pfot/ 
bentes:64  qute  tinguntur  in  deliciis  aliquando  64  purpura.  Alias  foeminas  maioribus 
fiftulis  ac  ppetuis  maribus  duriores.  Alias  quas  appellant  tragos  tenuiffimis  fiftulis 
aEqjdenfiflimis.Candidxcutafiuntiemolliflimis  recentes  per  aftatem  tinda:  falis 
fpumaiad  luna  64  pruinas  fternutur  inuetfxihoc  eft  qua  parte  adhxfereiut  candore 
bibant.  Animal  efle  docuimus  etiam  cruore  inhaerente.  Aliqui  narrant  64  auditu  regi 
easicontrahiq;  ad  fonumiexptimentes  abundantiam  humorisinec  auelli  petns  polle 
ideo  abfcindi  64  faniem  emittere.  Quin  64  eas  qux  ab  aquilone  fmt  genits  praferunt 
exteris.  Nec  ufq  diutius  durate  fpiritum  medici  affirmant.  Sic  84  ptodefle  corpori' 
busiquia  noftto  fuum  mifceant:64  ideo  magis  tecentesimagifqj  humidas.  Sed  mi' 
nus  m calida  aqua  minufqj  undasiaut  udis  corporibus  impofitas.  Er  fpiflas  mirius 
adhxrefcere.  Molliflimu  genus  earum  penicelli  oculorum  tumores  leuantex  tnu  o 
impofiti.  Ite  abftergedx  lippitudini  utiliffimi.  Eam  qux  tenuiffima  eft  molliuima 


quoq!  effe  oportet.  Imponucut  fpongiie  ipC®  epiphoris  ex  poCca-K  ex  aceto  calido  ad 
capitis  dolores.  De  cactero  recentes  difcutnit:moUiut:mitiga-c.  Veteres  conglutinant 
uulneta.  Vfus  earu  ad  abftergedaifouendaiopieda  a fotu  dii  aliud  imponaf.  Vlcera 
quocp  humida  BC  fenilia  impofitaeficcat.  Fraducx  Bc  uulnera  fpdgiis  utililTfe  fouct. 
Sanguis  rapitur  in  fecando  ut  curatio  pfpici  polTit.  Et  ipfa:  uulneru  infta-mationibus 
imponunturmuc  ficcxinuc  ex  aceto  infperfieinuc  e uinoinuc  ex  aqua  fngida.  Ex  aq 
uero  cxledi  impofit*  ficcant.recentia  non  patiuntur  intumefccte.  Imponuntur  et 
integris  ptibus&fluiftuatione  occulta  laborantibus  qua:  difcucienda  fintia:  iisquai 

apoftemata  uocant  meile  decofto  peruniftis.  Item  articulariis  alias  aceto  falfomadi/ 
daialias  e pofca.  Si  ferueat  impetus  ex  aqua  eadem  e callo  falfo  madidis.  At  contra 

fcorpionum  itSus  ex  aceto.  In  uulnerum  curatione  acfuccida;  lana  uicem  implenti 

Nunc  ex  uino  at  oleoinuc  ex  eadem.  Differentia  hxc  j lans  emolliunt:  fpon^a  co' 
ercent  tapiuntq;  uitia  ulceni.  Citcunligantut  8c  hydropicis  ficcauuel  ex  aqua  tepida 
pofcaue  utcunqj  blandioribus  opus  eft  opermueiaut  ficcare  cutem.  Imponuntur  Si 
lis  morbisiquos  uaporari  oporteat:feruenti  exaquapetfufaiexpteffaq!  inter  duas  ta^ 
bulas.  Sic  Si  impofita:  ffomacho  profunt;&  in  febri  contra  nimios  ardores.  Sed  fple^ 
neticis  e pofca.  Ignibus  factis  ex  aceto.  Efficaciores  quado  aliud  iponioportetificut 
fanas  quoqj  partes  fpatiofe  operiant.  Sanguinis  ptofluuium  fiftunt  ex  aceto:aut  frK 
gida.  Liuoremabirau  recentem  ex  aqua  falfa  calida  fajpius  mutata.  Tollutqj  teftiu 
tumore  doloremqj  ex  pofca.  Ad  cami  morfus  utiliter  concife  imponuntur  ex  aceto 
aut  frigida:aut  meile  abunde  fubindehutneiilandiB.  Africani  cinis  cum  pornfediiui 
fucco  fanguinem  teiiaentibus  hauftu  falis  ex  frigida  prodeft.  Item  cinis  cu  oleo  uel 
aceto  fronti  illitus  tertianas  tollit.  Pnuatim  africani  ex  pofca  tumorem  difcutiunt. 
Omnium  autem  emis  cum  pice  crematarum  fanguinem  fiflit  uulnetum.  Aliq  raras 
tantum  ad  hoc  cum  pice  urunt.  Et  oculorum  caufa  comburuntur  m cruda  olla  figuc 
lini  operisiplurimum  proficiente  eo  cinere  contra  fcabricies  genarum:  excrefcentefqj 
catnesifli  quicquidopus  fit  ibi  deftcingere:fpiffare:explere.  Vtilius  in  eo  ufu  lauate 
cinerem.  Pnftant  Si  ftrigilum  uicem  linteorumq;  affedlis  cocponbus:8c  cdtta  folcm 
apte  protegunt  capita.  Medici  ifeitia  ad  duo  nomina  eas  redegere.  Afncanas : quarii 
firmius  fit  robur.  Rhodiacafq;  ad  fouendum  molliores.  Nuc  aute  molliffima:  circa 
muros  antipolis  urbis  reperiuntur.  Trogus  audior  efficirca  lynam  peniallos  mollifc 
fimos  nafci  in  alto  unde  ablata:  fint  fpongix.  Polybius  fupet  a:gtum  fufpenfosiqee 
notes  facerenodtes.  Nunc prasuertemut  ad  marina  animaliaiSi:  aquatilia. 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  UBER  TRT 
CHSIMVSSECVNDVS.  PROOEMIVM. 


Medicina  ex  aquatilibus. 


■dTVM  EST  AD  SVMMA  NATVRAE 


exemplotumqj  per  rerum  ordinem:&  ipfum  fua 
fponte  occutnt  immenfum  potetii  occulta:  do.' 
cumentum:ut  ptorfus  nec  aliud  ultra  quiti  de' 
beatmec  par  aut  fimile  poffit  inueniri : ipfa  fe 
uincete  natura.et  qde  numerofis  modis  declara' 
te. Quid  enim  uiolentius  man  uentifuc:6C  turbi' 
nibus  ac  procellis  quo  maiore  hominu  ingenio  i 
nulla  fui  parte  adiuta  eft.-q  iielis  temifqif  Ad' 
datur  his  & redprod  xftus  inenarrabilis  uistuer 
.fumqi  totum  mate  in  flumen. 


DE  Echeneide  pifcc  t 8c  mirabili  cius  proprietate : de  corpedinc;&  marino  lepo/ 
te : 6C  mirabilia  rubri  maris.  Capitulum. i. 

TAmen  omnia  h^ec  pariterqj  eodeimpelltomnus  aepuus  admodii  pifciculuj 
echeneis  appellatus  in  fc  renet.  Ruant  ueti  licetiet  feuiant  procell*  imperat 
furoriiuirefqj  tatas  edpefeitiet  cogit  ftacenauigia.quodno  mcula  uUamo  anchori 
pondere  irreuocabili  fa<5lx.  Infrenat  impetus  :&  domat  mundi  rabiemmullo  fuo  la/ 
boremo  rerincdoiaut  alio  modo  q adhsredo.Hxc  tantilla  eft  fatis  cdtra  tot  impetus 
ut  uetet  ire  nauigia.  Sed  armat*  clalTes  imponut  fibi  turriu  ^pugnaculaiut  in  mati 
quoqj  pugnec'':uelut  e muris.  Heu  uanitas  humana  cu  roftta  illa  xre  ferroqj  ad  ufhis 
armata  femipedalis  fhibere  poffitiac  tenere  deuiiila  piTciculus.  Fertur  acciaco  marte 
tenuiffe  prxeoriam  nauim  Antonii  ^peratis  circuire  6C  exhortati  fuos  donec  ttafiret 
1 alia.  Ideoq;  exfariana  claffis  impetu  maiore  ^cinus  uenic.  Tenuit  dc  noftra  memo'- 
na  Caii  prindpis  ab  aftura  antium  remigatis  ut  res  eftietia  aufpicalis  pifciculus.  Si/ 
qmde  nouiffime  tum  i urbe  reuerfus  ille  imperatorifuis  telis  cdfoffus  eft.  Nec  Idga 
fuit  illius  mora?  admiratio  ftacf  caufa  itellcdlaicu  e tota  clalTe  quiq^remri  fola  non 
^ficerct.&cxilientibus  prinus  q id  quxreter  circa  nauim  fuenereadhxretc guberna/ 
culoioftederutqj  Caio  idignaci  hoc  fuifte  quod  fe  reuocarctiquadrigetoruqj  temigu 
obfeqo  cdtra  fe  i tercederet.  Conftabat  peculiariter  miratu  quo  adhxres  tenuiflTetmec 
ide  polleret  1 naaigiii  receptus.  Qui  tue  pofteaqjuidercieu  limaci magnx  fimilem 
cfTedicut.  Nos  plurimoru  opiniones  pofuimus  f natura  aqciliu  cu  de  eo  diceremus. 
Nec  dubitamus  ide  ualere  ad  oia  genera  cu  celebri  dC  cdfecrato  etia  exeplo  apud  {rni/ 
diam  Venere  edehas  quoqj  eiufde  poteaxeredi  nccelTc  fit.  Enoftris  qda  latinis  ce/ 
mora  appellauere  cii.  Miriiqj  egrxcisialii  lubricos  ptus  atqj  ^adcces  cdtineri  adma/ 
tuncatealligatoeo  ut  diximus  pdidetuc.  Aliifaleadferuatu  adalligatu  grauidisptus 
folueretob  id  alio  nofeodinolyonte  appellauere.  Quocuqj  mdiftafehabeatiquis  ab 
hoc  cenedi  nauigia  exeplo  de  ulla  potetia  naturx  atqj  effecftu  i remediis  fpdtc  nafee'/ 
ciu  reru  dubitare  debeat.''  Quin  6c  fine  hoc  exeplo  p fe  fatis  eftet.  Ex  eode  mari  tor' 
pedo  etia  ^cul  6L  e longinquo:  uel  fi  hafta  uirgaue  atrigat':quis  prxualidos  lacertos 
corpefcere.qlibetqj  ad  curfum  ueloces  alligari  pedes  ^dit.  Quod  fi  neceffe  habemus 
fateri  hoc  exeplo  elfe  uim  aliqua  qua!  odore  tacu  & quadam  aura  fui  corporis  afficiat 
mebra : quid  nd  de  remedioru  omnium  momecis  fperadu  eft.''  Non  fiic  minus  mira 
qux  c lepore  marino  traduc.  Venenu  eft  aliis  i potuiauti  cibo  datusialiisetiauifus, 
Siquidc  grauidx  fi  ofno  afpexeric  fcemina  ex  eo  genere  dutaxat  ftatf  naufea  dC  redu' 
datione  ftomachi  uitiu  fatet:ac  deinde  abortu  faciut.  Remedio  e mas  obid  iduracus 
fale  ut  in  brachialibus  habeant.  Eadem  res  i mari  &C  tacftu  quidem  nocet.  Vefeituteo 
unu  tatum  animaliu  ut  nd  intereat.  Mullus  pifcis:6C  cenerefeit  tantum:&  ingratior 
uiliorqj  fit.  Homines  quibus  i paftu  eft:pifcc  oletihoc  primo  argumeco  uenefiaum 
id  deprehenditur.  Cxtero  moriucur  tocide  diebus  quot  uixerit  lepus,  Incerciqj  tepo' 
ris  ucneficiu  id  effeautftor  eft  Licinius  macer.  In  idia affirmat  nd  capi  uiuete,  Inui' 
cemqj  ibi  homine  illi  pro  ueneno  efleiac  uel  digito  omnino  in  mari  tadlu  mori.  Effe 
aute  apliore  multo  ficut  reliqua  animalia.  luba  in  iis  uolumtntbus  qux  fcripfit  ad 
Caium  Cxfare  Auguftifiliii  de  atabia:  tradit  uitulos  marinos  ternas  heminas  capere. 
Cetos  fexcentoru  pedii  Idgitudinisific  trecentoru  fexagita  latitudinis  i flumen  arabix 
intrafle:pfguiqj  eius  negociatores  ;6c  omnium  pifcmm  adipe  camelos  perungi  in  eo 
fituiut  afilos  ab  iis  fugent  odore. 

DE  Ingeniis  : fiimanfuetudine  quorundam  pifeium;  ubicx  manuedant:6i 
ubi  refponfa  danturex  pifcibus*  Cap.ii. 

^7f  Ihi  uidentur  mira  & qux  Ouidius  ^didit  pifeiii  ingenia  in  eo  uolumine  quod 
^alieuticoninfcnbitur.  Scarum  iclufumnalTisnd  fronte  eruperemec  infeftis 
uiminibus  caput  £ferere:fed  auerfu  caudx  idtibus  crebris  laxare  focesiac*^  ceteotfum 


te  cau  Ja:at9  ita  cddimm  trafire  tete!^  Murena  LLl/  tu  harenas  ara/ 

ac  lubrid  tergiscum  multtplici'  flexu  laxare-doner  ^ tetetis 

brachuf9co>le<flii„dmn^nt„ec;r,u^ 

leuatu  extra  aqua.  Scit  & mugil  effe  in  efca  ham , ^ = aut  harundine 

tamen  tata  eft.-ut  cauda  uerbefa'do  excutiat  cibos  : auiditas 

habetifed  magnu  tobut  in  pcemtendo.  Na  ut  b:^r^vTulf ‘“P“" 


s.-atq,  ita  erodut.  P,,theas  id  tradir  JZ  “'^““tat namu  ^ 

fitdotfocultellato.-fpinaqjlinriprafecate  Liciniu  '“«ttere  feiquonia" 

fexus efl-e ttadit.-ac cocipete e ferpentibus  utdiximusio^anMoTpTrmt “ t*"'"' - 
fetpetibns  euocati  & capi.  Pmguefcete  ladlatu.  Fufte  non  men™  F ^‘“i^ 
^tinus.  Animam  in  cauda  habete  certu  eft-eaa.  r I f«ala 

idu difficulter.  Nouacula  acfettur;Sffi^^^^^^^  • “P"" 

conftatqui  orchis  uocet'.totudusefl:'6d  fine fn,,,-  ’ pifciu 

quoti&  cemat'' extra  aqua  uolita's-te'peftates  murari  T'°h^  fl!  rapite  coftat.  Miluago 

tradit.riantamultitud.neutnauigfadm;4a-fETra;! 

quide&fatisuillis.Sedquxuet!rLpr™X;.n^^^^^^ 

helotefmliaicaftellond  pculfytacufis  Ite' m labra  Z P‘'""‘*  ammirati  in 

rmsmmM 

oabus  parent  uocatiiexornaa  auro  ueniunt  adulantes.  Scalputur  ora  hiantia  ma/ 
nibus  mfermdis  pratbent.  In  ftabiano  cipanixad  Herculis  pLam^rianur.  f ma„' 

ilkTn^nf ‘5“° fuiacceddt.  Nec 
Gintra  ad  *peilem  mfuli  & ad  claaomenas 

^ntra  ad  fcopulum  ficil.iiacleptin  afncx  & euboeam  & dynhachium.  Rurfus  ita 
falfosiut  poffint  falTamenta  exiffimari.  Circa  cephaloniam  & ampeloporon  & deli 
pernas  m portu  eiufdem  infulae  dulces.  Quam  differenuam  pabulo  conflare-non  eft 

nflum  uocant.Gtunnireeum  cum  capiatur.  ElTe  uero  illam  natura  accid&am  quod 
magis  miremur  etiam  m locis  quibufdamiappofito  occurrit  exemplo.  Siq  uide  falfa/ 
menta  omnium  generum  in  italu  beneuenri  recentia  refici  conflat.  PifcS  mannos  i 
uluhiifli^tinus  a condita  romaiaudlor  eft  affius  Heminaicutus  uetbadeearehic 
Ubiiciam.  Numacoftituitjutpifcesqfquamofino-e(r«ni  pollincere-t  patnmonia 
ad  couentus  & couiuia  publica:&  priuata  coenafq,-  ad  puluinana  faalius  cdpararenf: 

quiad  pollmiftum  emerent.-precio  minus  parcerent.-eaqj  pramercatentur.  Quan- 
tum apud  nos  indicis  maigantis  precium  eft  de  quibus  fuo  loco  fatis  diximus:  ta-tu 
apud  mdos  m chorallio.  Nanq,  ifta  pfuafione  ge-tm  cofUc.  Gignit  qdem  & i rubro 
maruled  nignus.  Item  in  petfico  uocatur  iace.  Uudatiffimum  m gallico  fmuirirca 
orcadas  infulas.  Et  in  ficulo  citca  heliam  & drepanum.Nafcitura:  apud  grauifcasrSi 
ante  neapolin  capantaumaximeq!  mbens  fed  molle:&:  ideo  uiliffimu  etythtis.  Forma 
elt  ei  fruticisicolor  uitidis.  Bacc^  eius  candidie  fub  aqua  ac  molles.  Exempt®  coTefti 
durantur  & rubefcunt:quafi  coma  fatiua  fpecie  atqj  magnitudine.  Aiunt  tadlu  pro- 
lapidefcete  fi  uiuat.  Itaqj  occupari  euelliq;  tetibus.-aut  acri  ferramento  praci- 
ot.  Haede  caufa  cheralium  uoritatum  interpretantur.  Probatiffimu qmaxime  tubet 


6C  qramofi(rimum:nec  fcabrofumautIapicJeum:ueI  rurfus  inane  aut  concauum. 
Audloritas  baccarum  cius  non  minus  indotum  uiris  quoq;  pteciofa  ed:  q focminij 
noftris  uniones  indici.  Arufpices  eorum  uatefqj  in  primis  teligiofum  id  geftameti 
amoliendis  periculis  arbitrantur.  Itaqj  8d  decore  & religione  gaudent.  Priufq 
notefcercnt:galligladios!fcuta:galeas!adotnabanteo.  Nunc  tanta  penuria  eft  uen/ 
dibili  metce:  ut  pqrato  cernatur  in  fuo  orbe.  Surculi  infantire  adalligatirtutelam  ha' 
bere  creduntur.  Contraqj  torminum  ac  ueficsS:  calculorum  malarin  pulueremigne 
reda<a:i:poriqj  cu  aqua  auxiliantur.  Simili  modo  ex  uino  potirautfi  febris fit:exaq 
fomnum  afferunt.  Ignibus  diu  repugnant.  Sedeode  medicamine  fspius  poto  tra' 
dunt  lyenem  quoqj  abfumi.  Sauguinem  reiicientibus  excreantibufue  medent’’.  Cinis 
eorum  mifceturoculoru  medicamentis.  Spiffatenim:  ac  refrigerat.  Vlcerumcaua 
explet.  Cicatrices  extenuat.  Quod  ad  repugnantiam  rerum  attinetrqua  gtairianti' 
pathiauocantmihileftuenenatius  ufqiqin mari paftinacaiutpote  cum  radio  eius 
arbores  necari  dixerimus.  Hanc  tamen  perfequiturgaleos.  Idem  & alios  qde  pifces 
fcdpaftinacasptaicipue.  Sicut  in  terta  ferpenresmuftela.  Tanta  eft  auiditas  ipfius 
ueneni.  Percuffis  ueto  ab  ea  medetur  & hic  qdemifed  Si  mullus  ac  lafer. 

DE  hiis  quibus  in  terris  Si  in  aquis  uidus  eft:&  de  caftoreis  medicins  : Si  obfei/ 
uationes.  Capitulum.iii. 

SPtdlabilis  natura  potentia  in  iis  quoqj  quibus  Si  in  tetris;&  in  aqua  uiiftus  efti 
ficut  Si  fibris  quos  caftores  uocantiSC  caftorea  teftes  eorum.  Amputati  hos  ab 
ipfis  cum  capiuntur  negat  Seftius  diligentiffimus  medicina;.  Quinfmo  patuos  ede 
fubftritftofqj  adhatentes  fpinainec adimi  fine  uita animalis  poffe.  Adulterari au/ 
tem  renibus  eiufdem  qui  fint  gtandesicum  ueri  teftes  patui  admodum  tepetianturi 
Praterea  ne  ueficas  quidem  effe  cum  fit  gemia  quot  nulli  animaliii.  In  iis  folliculis 
inueniri  liquoremiflC  afferuari  fale.  Itaqj  inter  probationes  falfi  effe  folliculos  gemi' 
nos  ex  uno  nexu  dependentcsiquod  ipfum  corrumpi  ftaude  coniicientibus  gummi 
cum  faleiaut  hammoniacumiquoniam  haraoniaci  coloris  effe  debeant  citcundati  li' 
quote  uciuti  mellis  carofiiodoris  grauisiguftu  amaro:&  acti  friabiles.  Efficariffime 
e ponto  galaciaiimox  africa.  Sternutamenta  olfadlu  mouent.  Somnum  conciliat  cu 
rofaceoiK  peucedano  petuntfto  capite.  Et  per  fe  poti  in  aqua.  Ob  id  phreneticis  utf 
les.  Item  lethargicos  odoris  fuffitu  excitant.  Vuluatiiqj  exanimationes  uel  fubditi. 
Si  menfes  ac  fecundas  ciunt  duabus  drachmis  ex  aqua  cum  puleio  poti.  Medetur  64 
uertigini;opifthotonis;ctemulis:fpafticis:neruotu  uitiisiifchiadicisiftomachirisi  par 
ralyticisipetuniftis  omnibustuel  triti  ad  ctaffitudinem  mellis  cum  femine  uiticis  ex 
acetoiaut tofaceo.  Sic84cdtta  comiciales  fumpti.  Potiuero  cdtra  inflationes:  totmi' 
naiuenena.  Differetia  tatum  contra  genera  eft  mixtura:.  Quippe  aduerfus  fcorpiots 
ex  uino  bibuntur.  Aduerfus  phalagia  & araneos  ex  mulfoiita  ut  uomirione  reddat. 
Aut  ut  retineantuticum  tuta.  Aduerfus  chalcidas  cum  myttite.  Aduerfus  ceraftenbt 
praftetas  cum  panacetaut  tuta  ex  uino.  Aduerfus  ceteros  fetpentes  cum  uino.  Dati 
binas  drachmas  fatis  eftteorum  qua:  adiiciantur  fingulas.  Auxiliantur  priuari cotta 
uifcum  ex  aceto.  Aduerfus  aconitum  ex  ladleiaut  aqua.  Aduerfus  helleborum  aibu 
ex  aqua  mulfa  nittoqj.  Medentur  84  dentibus  infufi  cum  oleo  triti  in  autem  a cuius 
parte  doleant.  Aurium  doloribus  melius  fi  cum  meconio.  Qaritatem  uifus  faaunt 
cum  meile  attico  inunifti.  Gihibent  fmgultus  ex  aceto.  Vtina  quocj;  fibri  tefiftit  ue' 
nenis:64obid  i atidota additur.  Adfetuaturauteoptfei  fuauefica  utaliqexiftimat. 
DE  Teftudie.  Etmultotu  pifciu  medici®:et  obferuationes.  Cap.riii. 

G Eminis  fimilitet  uidlus  in  aquis  tettaqj  et  teftudmumieffedlufqj  par  ihonote 
habendo:uel  propter  excellens  in  ufu  precium  figuraiqj  uerte  proprietate,  Sut 
ergoteftudinumgenera:tetrefttes:manns:lutati£e:quKin  dulci  aqua  uiuunt.  Mas 
quidem  e gr£cis  emydas  appellant.  Terrefttiu  carnes  fuffitionibus  .pptie : magicifq! 


itobus  «^“«'«•«'Mrontrauenenafalutares  produntur.  Plurimiq,  in  aftica  Ha 
,bi  amputato  capito  pedibufq,  pro  antidoto  dati  dicuntuf  & ex , ure  in  ” 

Strutnas  difcutereaclyenes  tollere.  Itecomitialesmorboa^ 

uifus  faat.fuffufionefq,  oculorum  tollit.  Etcontraferpetiumolnium  eTa  neota 

etfim.lium:etranarumuenenaauxd.atut.SangumefLatomfannapdul“iv 
er  cuna  opux  fu  in  uino  datis.  Pelle  teftudinum  cum  attico  meUe  glaucLau^ 

prodeft  Et  fcorpionum  plaga  inftillari.  Tegumec,  cinis  uino  et  ofeo  rubadlus-pedd 

b hT  & malHi"*''  ® detafaiet  in  potu  data  ueneri  co/ 

hibei.  magis  hoc  mitum^quoniam  totius  tegumenti  fanna  accadere  ttaditur  libir 
dine.  Vti^  earum  aliter  q in  uefica  dilTeiftarumi.muenra  poffemo'  atbittoriet  itra 
eam  eiTe.H^quoq,  pottetofa  magis  demonftratur  aduerfus  afpidu  iiSus  Roulare 
remedium.  EfFicacior  eft  tame  ut  aiunt  cimicibus  ammixtis.  Oua  durata  illinfrntut 
ftrumis  etulcenbus  frigoreiaut  aduftione  fadlis.  Sorbentur  m ftomach.  dolonbus 
Marinamm  carnes  ammixta  ranarum  carnibus  contra  falamandras  praclare  auxili' 
antur.  Newell  teftudmealiudfalamandraaduerfius.  Sanguine  alopeciarum  ianitas 

& ^utigo  ottimaq,  capms  ulcera  curantur.  Inatefcere  autem  eu  oportetde-teq,  ablui. 

Inftillatut8c  dolon  aurium  cum  lade  mulierum.  Aduerfus  comitiales  motSis  ma'/ 
diturcumpollmefrumenti.Mifceturautem  fanguis  heminis  tribus  aceti  hemina 
umi  addita  iisiS:  cum  hordeacea  farmaiaceto  quoqj  ammixtoiut  fit  quod  deuotetur 
fabx  n^gnitudme.  Hxc  fingula  & matutina  & uefpettma  dantutidein  poft  aliquot 
dies uerpera, Comitialibus mftillatut ore didudtislabhs lis:  q modice  corripiantur. 
Sparmo  cum  caftorco  dyftere  infunditur.  Quod  fi  dentes  per  annu  collua"tur  Ceftu^ 
dmumfanguine  immunes  adolore  fiunt.  Et  anhelitus  difcutitiqfqj  orthopneas  uoc 
cantiad  m polenta  datur.  Fel  teftudinum  claritatem  oculorum  facit.  Cicatrices 
extenuat.  Tonfillas  Cedatifi:  an^nasifi:  omniaoris  uicta.  Ptiuacim  nomas  ibi.  Item 
ardentium  tcftium*  Naribus  illitu.  Cominales  erigiciattollitqj.  Idem  cu  uernatione 
anguium  aceto  ammixtomnice  purulentis  autibus  prodefl:.  Cuidam  bubulum  fel 
catniu  tefludmis  fuccum  addita  sque  uernatione  a"guiu. 
Sed  diu  in  uino  teftudinem  excoquunt.  Ocuiorumquoqi  uitia  omnia  fel  inunrftum 
cum  meile  emendat.  SufFufiones  etiam  marinx  felleiuel  cum  fluuiatilis  fanguine64 
laAe  mulierum  capillus  inficitur.  Fel  & contra  falamandras:  uel  fuccum  decoc^lum 
bibilTeifatis  eft.  Teftudinum  eft:  tertium  genus  in  ceno  & paludibus  uiuecium.  La'' 
titudo  iisi  dorfo  pedlorifimilisinec  cduexo  incurua  calice:igraca  uifu.  Exhacquoq; 
tamen  aliqua  contingunt  auxilia.  Tres  nant^  in  fuccenfa  farmenta  coniedlx  dc  diui^ 
dennbus  fe  tegumentis  rapiuntur,  Tii  cuulfx  carnes  earum  coquutur  inaqux  como 
fale  modice  addico.  Ita  decotilacum  ad  tertias  partes  fuccus  paralyfin : articularios 
morbos  fentientibus  bibitur.  Detrahit  item  fel  pituitas  ifaguineqj  uitiatum.  Sifticur 
ab  eo  remedio  aluus  aqux  frigidxpotu.  Ex  quarto  genere  teftudmu  qux  fut  i amni^ 
bus  diuulfarum  pinguia  cum  aisoo  herba  tufaammixto  unguento  & femine  hlii  ace 
accelTiones  perunguntur  a:gri:prxter  caput  mox  conuolutucalidam  aquam  bibunt; 
quartanis  liberari  dicuntur.  Hanc  teftudinem.xv.luna  capi  oporcererut  plus  pim 
guium  reperiatur.  Verum  aegrum. xvi.luna  perungi  tradunt.  Ex  eodem  genere 
(eftudinum  fanguis  inftillatus  crebro  capitis  dolores  fedac.  Item  ftrumas.  Sunt 
qui  teftudinum  faguine  cultro  xrco  fupinarum  capitibus  prxafis  excipi  nouo  fufldi 
iubeanc.  Ignem  factum  cuiufcunqj  genens  fanguine  illini.  Item  capitis  ulcera  ma^ 
nantia:ccuertucas.  Iidem  promittunt  ceAudinum  omnium  fimo  panos  difcuti.  Et 
licet  incredibile  didai  fit:  ut  aliqui  tradunt: tardius  ire  nauigia:teftudinis  pede  dexcru 
uehencia.  Hinc  deinde  in  morbos  digeremus  aquahiia:nd  quia  ignoremus  gratiore 
cfTe  uniuerfitacem  animaliumimaionfqi  miraculi.  Sed  hoc  utilius  eA  uits  cdcnbuta 
habete  remediaicumaliudalu  profiCt  Aliud  alibi  facilius  inueniacur.  Venenatu  mei 


diximus  ubi  nafceretur.  Aujcilio  eftpiTcis  aurata  in  dbo«  Vel  fi  ex  mclle  fincero 
faftidium  crudirafuc  qua:  ficgrauiffima  incidat.  Tcftudinem  circuncifis  pedibusjca/ 
pite:cauda  decocltam  antidotum  effcraudlor  eft  Helopi  Scincoqj  Apelles.  Qui  effet 
Scincus  diximus.  Szepius  ucro  quantum  beneficium prsftaretmenftruis  mulierum 
Contraomnia  ea  auxiliaturiut  diximusimullus.  Item  contra  paflinacam  6^  fcorpioes 
terreftres  marinof<^;8i  dracones  & phalagia  illitus  fumptufue  in  cibo.  Eiufde  recetis 
ecapite  anis  cotra  omnia  uenenaipnuatim  contra  fungos.  Mala  medicamenta ifer-' 
ri  negant  pofferaut  certe  nocere  ftella  marina  uulpino  fanguine  illita:6i  affixa  limini 
fupccioriiauc  clauo  xreo  ianux.  Draconis  marini  fcorpionumqj  id:us  carnibus  earu 
impofitis  : item  araneoru  morfus  fanantur.  In  fumma  contra  omnia  uenenamel 
potuiuel  iifluiuel  morfu  noxia.  Succus  eatii  exiuredecoiflaruiefficacifrimus  habet, 
Sunt  et  feruatis  pifcibus  medicinx.  Salfamentoriiq?  cibus  prodeft  a fecpetepcuffisj 
S:  contra  beftiaru  idlus  mero  fubindc  hauftotita  ut  ad  uefpcram  cibus  uomitione 
reddatur.  Peculiariter  a chalcide  ceraft e:aut  quas  fepas  uocant:aut  helope  difpadeue 
perculTis,  Contra  fcorpiones  largius  fumi.  Sed  non  euomi  falfamenta  prodeftuta  ut 
fitis  coIeretut:&  imponere  ea  plagis  conuenit.  Contra  crocodilorum  qdem  morfus 
non  aliud  prxfentius  habetur.  Priuadm  contra  praefferis  morfum  farda  prodeft.  Im/ 
ponuntur  falfamenta  &L  contra  morfum  canis  rabiofimel  fi  non  ffc  ferro  uflx  plaga: 
corporaqi  clyfteribus  exinanita.  Hxc  per  fe  fufficit.  Et  contra  draconem  marinum  ex 
aceto  imponitur.  Iidem  8c  ex  cybio  profedlus.  Draco  eni  marinus  ad  fpinx  fux  qua 
ferit  uenenumipfximpofitusiuel  cerebro  toto  prodeft.  Ranarum  marinaruex  uino 
6c  aceto  deco(ftarum  : fuccus  contra  uenena  bibicur:6i  contra  ranx  rupetx  uenenumi 
contra  falamandras.  Ruuiatiles  fi  carnes  edantur  iufuedecodtarum  fotbeafpfuc; 
6C  contra  leporem  marinum:&  cotra  ferpentes  fupradicftas.  Cotra  fcorpioes  ex  uino. 
Democritus  quidem  tradicrfiquisexcrahacranxuiuenti  linguam  nulla  alia  corporis 
parte  adhxrenteripfaqj  dimiffa  in  aqua  imponat  fupra  cordis  palpitatione  mulieri 
dormienti:quxcunqj  interrogaueritiuera  refponfuram.  Addunt  etia  nuc  alia  magi: 
qux  fi  uera  funttmulto  utiliores  uitx  exiftimantur  ranx  q leges.  Nanqj  hatundine 
tranffixa  natura  per  osifi  furculus  in  menftruis  defigatur  a mantoiadulteroru  cedm 
fieri.  Carnibus  earumruel  hamo  additis:prxcipue  purpuras  certum  eft  allici.  lecur 
ranx  geminum  efte  dicunt.obiiciqj  formicis  oportere,  eam  partem  quam  appetant: 
contra  omnia  uenena  effepro  antidoto.  Sunt  qux  in  uepribus  tantum  uiuunnobid 
rupetarum  nomine  ut  dixtmusrquas  grxei  phrynos  uocanttgrandiffimx  cundarii: 
geminis  ueluti  cornibus  plcnx  ueneficioni.  Mira  de  his  certarim  tradunt  aucilores. 
Illatis  1 populu  fileriu  fieri.  Ofticulo  quod  fit  i dextro  lacefe  i aqua  feruete  deiedo 
refrigerati  uasmeepoftea  feruerenifiexepto.  Exteplo  idiueniri.  Naobieiftatanafor-' 
micis;  catnibufqj  etofis  ffgulai  oleuaddi.  Et  aliud  effei  finiftro  latere:  quo  deiedo 
feruere  uideat : apocyno  uocari.  Canu  ipetus  eo  cohiberi.  Amore  concitari:  & lurgia: 
addito  1 potione.  Venereadalligaru  ftimularc.  Rurfus  a dextro  latere  refrigerari  fer-' 
uetia.  Hoc  8c  qrtanas  fanari  alligato  i pellicula  agnina  receci:aliafqj  febres.  Amore 
ihiberi  eo.Ite  ex  iis  ranis  lye  cotra  uenena  qux  fiat  ex  ipfis:auxiliat.  Cor  uero  etiieffi/ 
caaus  c.Colubereiaqua  uiues,  huius  adipe&  fel  habentes  quicrocodilos  uenentut: 
mire  adiuuari  produntur:  nihil  contra  bxlua  audente.  Efficacius  etia  num  fi  herba 
potamogetonmifeeatur.  Cancri  fluuiatiles  triti  potiqj  ex  aqua  recentes  feu  cinere 
adferuato:contra  uenena  omnia  profuntipriuacim  contra  fcorpionum  irftus  cu  Ude 
afinino.uel  fi  non  affiticaprino  uel  quocunq^.  Addi  dC  uinum  oportet.  Necant  eos 
triti  cum  ocimo  admoti,  ^dem  uis  contra  uenenacorum  omnium  morfus : priuari 
fcytalen:86  anguesifld  contra  leporem  marinumiac  ranam  rupetam.  Cinis  eoru  fer-' 
uatus  ^deft  pauori.  Prodeft  periclicatibus  ex  caniv  rabiofi  morfibus.  Quida  adiiriut 
gentianam:&  dant  in  uino.  Namfiiampauor  occupauericrpaftillos  uino  fubaiitos 


ilcuotandositaprscipmnt  Dectmu 

omnes  qu.'.bifuntfcorp.on«  ad  eurrocZTo,"™ 

, pfosaneremueeommpercuffis  imponunt 

ut  Traxillus  au^ot  eft.  N.h.l  au  teni  ®q,  adueff  r P^funt- 

eulTas  hoc  pabulo  fib,  mederi.  Cu  fol  rit  ^ %entibus  q cancros.  Suefq, 

pionu  carnes  fluuiatihum  cochlearum  reaftatcmdr'^r" 
quoq;  adferuant.  Imponunt  & ipfis  pl^g^  Corarim' n r 
funt.  Sed  nos  h,c  omnibus  tettifdeLnfcmurOm 
ualent  impofitt.  I„ter  uenenafunt  0,^0^  PcorpiQ-es 

magno  '-P°™«--cemedmm eft  I.mu^e.tehqurXT  ‘'°^P°"“"^tu 

bidi  motfu  potum  expauefcenribus  facient 

r,  medulla  hyena  & oleum  e lentiTco  & cmStur  Bfficaaus 

tis  emete  fanantur.  Et  paftmaca  contra  ruur^^Tr  <pfarii  cap.. 

ilhromelalrenus.  Gbi  caufa  extrahi  debet  e^o^^W  'V'"""  P“°“  "ceto 

rotqi  rorum.  Er  hanc  autem  & omnia  teftacea  mod  "°™--C"' 

grana  pent.  Leporis  marmi  uenef.cium  teftrgu^r  n ' P"P°^ 

erhmi  maxime  profunt.  Et  iis  qu,  fuccum  mrohar  hippocapi.  Cdtra  dorpenm 
ro.  Et  canen  manni  decodh  lus  contra  dorvm£  ffi  eP'*"P“'  P“P' 

contm^pons  marini uenena & oftrea adu«faZr  w”’'  ^ w""''  P^""’’ariretuero 
faris  duSumeffe de  iis  cum  palma menf  j “'detur:  nec  poteftuiden 

bus  aquisiac  ubi  plurimi  mHuunt  amnes  UcoZ^^  ^^^dfr  dulc,> 

tamen  m petrofisicaretibufa,  aquaturi  di.  P P"“"  ^ P""'-  Gignunt' 

nam.  Grandefeunt  fydens  quiTm  “w  " "duentu.-ficut  circa  grvmu  I mu' 
Sed  priuatim  circa  mitia  sftatis  multo  Ia*  "““C"  ^quatilm  diximus. 

Hacu.deturcaufaquaremmora”^afe^^ 

icrementum:8c  triftiaaminus appetunt cibTs  V "'i^Pl"”'  P'°Btbet 
Fufea  in  illynco.  Nigra  & came  &^cefta  circe?' B'PP"'’'"- 

gente  fpiiTamec  faliua  fua  lubrica.  Craffit^d  r”"™  ^“"cunqr 

inlutocaptameqjinarenofis  Sedfolid  d ^P°"“^  Ppe<^'da  q latitudine.  Neqj 
fibns  lacniofoiac  tota  in  Zo  Addu- n P'’”^*^'”  -'““Po-- 

fibras  eoqr  argumento  gmto?amrt^ 

^peregrinatione  tranffemqi  in  ignoLaouas  c;  ^ "PP^^^ntes.  Gaude'c 

illa  aifuum  retinere  fuccum:&:  a Lucrini?.d  * '““dufma  in  auemo.  Contra 
pote.  Dicemus  & de  nationibufnef  d-  °P/*'^‘"^®d‘intur.Ha:cfitdid:ade  corc 
lingua  digna  quM;  Peritiflima  b ' ‘'^“d«ut  glona  fua  littota.  Sed  dicemus  aliena 

“ertaqulfub?c,I.S™ma^^^^ 

-tioralepr,cis;pleniora?ucenf.b??fcjo:a""'' 

circeienfibus.  Sed  iis  neq,  dulciorame??  ™.'>'pB«cnis: teneriora  iflrias:  ca-didiora 
mati  Alexandn  rerum aurtores  pedalia  1?"'"°”  dd  "°'"Pc't“m  ell.  In idico 
cuiufdam  nomenculator  tndLna  ann  m'"'"  ““ct  nos  nepoc 

ut  ter  mordenda  elTent.  Eomm  dos  mS^d  mtelhgi  cupies 

unice  reficiunt.  Fafhdiis  mede-tur  Addiditn  I hoc  in  loco  tota  dicetur.  Stomachu 
num  8c mans  ima  mifcens.  Molliimr '? °b'u"i niue;fu-ma  mo'c 
qui  fine  exulceratione  fifliberant  V f ^ cniter.  Eadem  cotila  ai  mulfo  tenafino 

Puis colla fiue ut  clauGuen  nt;^^^^^^^  P“ 

cmisuuamfedat  & tonrdr  ' ^'n P^P""'-  oftreorum 

marumq,  du£l;  cantum  ,1’"'"'"°  purot.das:panos:mamc 

^ambuftis  EtdenrP'  • I “^*^’'®‘^“®"^“'^9'nuhcrum  extendit.  Infpetgitur 
mcd?tur  Sudi 

conrr,  “ condantur  ftrumas  fanant:& perniones  pedum.  Purpura:  ouon, 

-ntratienena  profunt.  Et  algam  mans  thcnacenSire  NicLder  trad^E  e:!! 


«necasuti  divimus.Longo  folio  3i  latiore!rubente:aliaue  ciifpo.  LaudatilTima  qu* 
m creta  infula  luxca  tertam  in  petris  nafcitut.  Tmguendis  etiam  lanis  ita  colotem 
alligans  : ut  elui  poftea  non  poffit.  E uino  lubet  eam  dati.  Alopeaasirepkt  hippo/ 
campinus  cinis  nitro  fiC  adipe  fuillo  mixtusiaut  fincirus  ex  aceto.  Priparant  cutem 
fepiarumcrufta:  farina  medicamentis.  Cutem  replet  mutis  marini  cinis  cu  oleo. 
Item  echini  cum  carnibus  fuis  cremati  cinis.  Fel  fcotpionis  marmi.  Ranatii  quoq; 
trium  fi  uiuiE  in  olla  ctementurcinis  cum  meile.  Melius  cum  pice  liquida.  GpiUa 
denigrant  fanguifugaeiquat  in  uino  nigro  diebus. xl.computtuere.  Alii  in  acetifextv 

riis  duobus  fanguifugarumfexutiuminuafe  plumbeo  lubent  putrefeete  totidem 

diebus.-mox  illini  infole.  Somatius  tantam  uim  habete  tradidit;  ut  nifi  oleum  ore 
contineant  qui  tinguntidentes  quoqj  eorum  denigrari  dicat.  Capitis  ulcenbus  mut 
ticuraiuel  purpuratum  teftte  cinis  cum  meile  utiliter  illinitur  conchyliorum  i uel  fi 

non  utantur  farina  ex  aqua  doloribus.  Cafloreum  cum  peucedano  8C  tofaceo.  Om' 

nium  pifciura  fluuiatilium  marinotumq!  adeps  liquefadtus  oleo  ammixto  meile 
oculorum  claritati  plurimum  confert.  Item  caftoteum  cum  meile.  Callionymifel  cu 
catnees  fanatiSi  carnes  oculorum  fuperuacuas  confumit.  Nulli  hoc  pifcium  copior 
fiusiut  exiftimauit  Menader  quoqj  in  comoediis.  Idem  pifcis  di  uranofeopos  uocat' 
ab  oculo  quem  in  capite  habet.  Et  coracini  fel  excitat  uifum.  Et  marini  fcorpionis 
ruffi  cum  oleo  uetete:aut  meile  attico  inapientes  fuffufiones  difcutit.  Inungi  ter 
oportet  intermilTis  diebus.  Eadem  ratio  albugmes  oculorum  tollit.  Mullorum  cibo 
aaem  oculorum  hebetari  tradunt.  Lepus  mannus  ipfe  quidem  uenenatus  eft;  fed 
cinis  eius  in  palpebris  pilos  mutiles  euulfos  cohibet.  Et  ad  hunc  ufum  utililTimi  mu 
nimi.  Item  pedlunculi  falfi  ttiti  cum  exdria.  Ranae  quas  diphthitas  di  calamitas  uor 
cant:fanguis  earum  cum  lachryma  uitis  fi  euulfo  pilo  palpebris  illinatur.  Oculorum 
tumorem  ruboremqj  fepiac  cortex  cum  ladle  mulieris  illitus  fedatifli  per  fe  fcabticias 
emendat.  Inuertunt  itaq;  genas  id  agentes;Si  medicamentum  auferunt  pofl:  paulu. 
tofaceoqjinungunti&paneimpofito  mitigant  nodle.  Eadem  cortice  & nydilopei 
curantur  m farina  tritaidi  ex  aceto  illita.  Extrahit  di  fquammas  eius  cinis.  Cratnees 
oculorum  cum  meile  fanat  pterygia  cum  faletdi  cadmia  fingulis  drachmis.  Emendat 
8i  albugines  oculorum  iumentorum.  Acbiciunt  diofliculis  eius  genas  fi  terantur 
fanari.  Echini  ex  aceto  epinydltdas  fanant.  Eundem  comburi  cu  uiperinis  pellibusi 
ranifqjifii  cinerem  afpetgi  potioni  lubent  magi  claritatem  uifus  promittentes.  Ich' 
thyocolla  apellat  pifcis  cui  glutinofu  e coriu,  Idemqj  nomen  glutino  eius.  Hic  epi' 
nydlidas  tollit.  Quidam  ex  uentte  non  ex  cocio  fieri  dicunt,  Ichthyocolla  ut  gluiinu 
taurinum  laudatur.  Pdtica  cadida:8i  cares  uenis  fquamifcjjiSc  quas  celetiie  liquefat. 
Madefcete  aute  edeifa  i aq:auc  aceto  nodle  ac  die.  Mox  tudi  maris  lapidibusiut  faci' 
lius liquefeat.  Vtile  eam  capitis  doloribus  afhcmanti&i  tetanicis.  Rana:  dexter  ocu' 
Ius  dextcoifimftto  leuus  fufpefi  e collo  natiui  coloris  pano  lippitudies  fanat.  Quod 
fi  per  coitum  tante  eruanturialbugmemquoejj.  Alligati  fimiliter  in  putamine  oui. 
Reliqux  carnes  impofita:  fuggillationem  rapiunt,  Canen  etiam  oculos,  adalligatos 
collo  mederi  lippitudini  dicunt.  Eft  pacua  rana  in  arundinetis  :6i  herbis  maxime  ui' 
uensmutaiacfmeuoceuiridisfi  forte  hauriatur : uentres  boum  diflendens.  huius 
corporis  humorem  peniallis  derafum  claritatem  oculis  inundlis  narrant  afferre.  Ip' 
fafqj  carnes  doloribus  oculorum  fupetponunt.  Ranas  etiam  quindecim  conietSasin 
fiblllinouoiuncis  configunt  quidamifuccumqi  earum  qui  ita  effluxerit  admifcent 
lachrymauqux  ex  alba  uite  emanatiatqj  ita  palpebras  emendant  inutilibus  pihs 
emptis  acu  mflillantes  hunc  fuccum  in  uefligia  euulforum.  Meges  pfilothrum  pae 
pebrarum  faciebat  in  aceto  enecans  puttefcentes.Si  hoc  utebatur  in  multis  uanifqip 
aquationes  autumni  nafcentibus.  Idem  ptsffarc  fanguifugarum  anis  ex  aceto  ilU' 
tus  putatut.  Combutieas  oportet  in  nouo  uafe.  lidem  cheni  iecut  ficcatum  pondere 


Item  csllionymi  cum  roficeomfufum  Velcaftoten^  q'“dammy2en  uocanc. 

4:  m mari  pediculos  eofq,  tntos  mftiUari  ev  T“'"  ^ocat 

mfedUlanamaguopere^^todel 

cipuecdtraoiaauriuuitialaudentoaripYr  II  ^dtqj  quipra/ 

a^pliusaceticyathummilt":!:;!*^^^  ^-^um  meli:i  Ui^ 
detetfa.-etpoftq defient fpumate  tepidum^mfunlre  Si^tomeam “ 

fucco  pnus  mitigandas  udem  Dracimunr  R 5 j conandri 

tollic/a-ctotum^fluuiatilium  C umfmm^^^ 

cilTime  prodea.  Patotides  muncum  uulneribus  efficac 

ueteteelutamnououafe&mde  tntaiptofunt  doloribus.  Aeq,  prodeffe  dl^ntut 
omnium  falfamentotum  fpin*  combua*  tntaq,  atilht*.  DecoqLntur  & «“aft 
gula  in  aceti  heminisiut dentes  ua  colluatur:  cdLeaturq,  m ore\uccu"  Si  fX!ii 
obaaret.furpcndebat  pedibus  poAetionbus  eas  Saluaius  Dionyfius.-ut  ex  ore  uirus 
deflueret  ‘"acetum  fetuens.-idqj  e pluribus  ranis.  Fortioribus  aomachis  exiure  edee 

aceto  aabiliri.  Ad  hoc  quidam  ranarum  corpora  binarum  pracifis  pedibus  muini 

hemina  macerant:8t  ru  collui  dentes  labenres  lubent.  Aliqui  totas  aLlhgantmaxr 

1^.  Alii  den^inacetifextanis  tribus  decoxere  ad  tertias  partesiut  mobife  dentmm 
ftabilirent  . Nec  non.xxxvi.  ranarum  corda  m olei  ueteris  fexurio  fub  area  tefla  difc 
coxereiut  infunderent  per  aurem  dolentis  maxilla.  Alii  lecurrana  decoflum  & tntu 
Moh  '"'P°P“"^  detibus.  Omnia  fuprafcripta  exmatina  rana  efficaciora.  Si  ca^ 

f r fumo  amfieri  per  nodem  pracipiunt.  Poftea  ta-funde 

falis  addi  atqj  fricari.  Enydnsuocatur  a gracis  coluber  in  aqua  uiiens.huius  quate 
tuor  dentiurn  fupenoribus  in  dolore  fuperiorum  gingiuas  fcanficanc:mferiorum  im 
tenoribus.  Aliqui  canino  tantum  earum  contenti  funt.  Vtuntur  6C  cancroru  anete- 
nam  muricum  anis  dentifricium  eft.  Lichenas  & lepras  tollit  adeps  uttuli  marini. 
Murenarum  cinis  cum  mellis  obolis  ternis,  lecur  paftinaca  in  oleo  decodum.  Hipe 
pocampi&  delphini  cinis  ex  aqua  illitus.  Exulcerationem  fequi  debet  curatio  qua 
petduat  adacatricem.  Quidam  delphini  iecut  in  fidili  tottentidonec  pinguitudo 
imihtudme  o ei  fluat:ac  perungunt.  Muricum  uel  conchyliorum  tefta  cinis  macu, 
as  intacie  mulierum  purgat  cum  meile  illitusicutemq!  erugat : extenditqj  feptenis 
diebus  ilhtusnta  ut  odauo  candido ouorumfoueantut.  Muricum  genetis  fut  qua 
uocanr  graci  colytiaialii  cotythiainirbinata  aque.  Sed  minora  multo  : efficaaota 
enamat  ons  halitum  cuftodientia.  Ichthyocolla  erugat  cutem  : extenditqj  in  aqua 
decoda  horis  quattuotidein  contufa;colluta:8<  fubada  ad  liquorem  uf9  melhs.Ita 
praparatain  uafe  iiouo  conditur:& in  ufu  quattuor  drachmis  eius  bina  fulphuris:& 
fpuma  argentea  addunturiafperfaqj  aquateruntur  una.  Sic 
lUita  factes  pofl:  quattuor  horas  abluitur. 

MPromifcua  mediana.  Capitulum.  V. 

Edetur  flt  lentigini  catetifqj  uitiis  ex  offibus  fepiarum  cinis.  ldem&  carnes 
excrefeentes  tollit:  & humida  ulcera.  Pfotas  tollit  rana  decoda i heminis  qnqj 
»qu»  marina.  Excoqui  debet.-donec  fit  ctalfitudo  mellis.  Fit  in  mari  halcyoneum 
appellatum  ex  nidis(ut  aliqui  exiftimant)  halcyonum  & cayeum : ut  alu  e fordibus 


fpumarumcrafrcrcentibus.  Alii  e limo:ueI  quadam  maris  lanugine.  Quattuor  ciuj 
genera.  Cinereum  fpiiTum  odons  afperi.  Alterum  molle  lenius  odore  fere  algi.fcr/ 
tium  candidioris  uermiculi,  Quartum  pumicofmsifpogiiEqj  putri  fimile  pene  puj^ 
puteum.  Quod  optimum  id  & miiefium  uocatur.  Quo  candidius  autem  hoc  tniaus 
probabile  eft.  Vis‘eorum  ut  exulcercntipurgent.  Vfus  loftis  6C  rineoleo  mirejlep^ 
lichenasdentigines  tollunt  cii  lupino:8i  fulphuris  duobu*  obolis.  Halcyoneo  utunt' 
6c  ad  oculorum  cicatrices.  Andrias  ad  lepras  cancri  anere  cum  oleo  ufui  eft.  Attalus 
thynni  recentioris  adipe  ulcera.  Menarum  muria  8C  capitum  cinis  cum  meile  fanat 
fttumas.  Pungi  pifas  eius  qui  rana  in  mari  appcllacurroiTiculo  de  caudauta  ut  non 
uulneret  prodeft.  Id  faciendum  quoridie:doncc  procurentur.  Eadem  uis  6d  paftina^ 
cx  radio  Qc  lepore  manno  impoficorita  uc  celeriter  remoueatur.  Echini  tcftis  edeufis 
dc  ex  aceto  illitis.  Item  fcolopendrx  marinx  e meile.  Cancro  Huuiatili  contrito:ud 
combuflo  ex  meile.  Mirifice  profunt:&  fepix  ofla  cum  axungia  uetere  contufa  & il/ 
lita.  Sic  & ad  parotidas  ucunturi&fcaun  pifcis  marini  locinenbus.  Quin  & teftis 
cadi  falfameniani  tufis  cum  axungia  uetcre:muricumqj  emere  ex  oleo  ad  parotidas 
Iftuinafqj,  Rigor  ceruias  mollitur  cu  mannis  :qui  pediculi  uocancur  drachma  pota. 
Calforeo  poto  cum  pipere  ex  mulfo  mixto  ranis  decodlis  ex  oleo  &c  falc  utforbeacut 
fuccus.  Sic  fiC  opifthocono  medctur:6C  tetanoifpafticis  pipere  adiedlo.  Anginas mo' 
narum  falfarum  ex  capitibus  cinis  ex  mclle  illitus  abolet.  Ranatumqj  decoSaiurn  ex 
aceto.  Succus  hic  6c  contra  tonfillas  prodeft.  Cancri  fluuiatiles  triri  finguli  m hemi/ 
nam  aqux:angims  medentur  garganlTatiiauc  e uinoiaut  calida  aqua  poti.  Vua:  me^ 
detur  garum  cochlearibus  fubditum.  Vocem  filuri  recentes  falfmemabo  fumpd 
admuant.  Vomitiones  mulli inueterari  mciqj  in  potione eddrant.  Sufpinofis  cafto^ 
reo  cum  hammoniaci  exigua  portione  ex  aceto  mulfo  ieiunis  unliftime  pota.  Eadem 
pono  fpafmos  ftomachi  fedat  ex  aceto  mulfo  calido.  Tuftim  fanare  dicutur  pifnu 
modo  e lurc  decoifto  in  patmis  ranx.  Sufpenfc  autem  pedibusicum  diftillaucric  in 
patina  faliua  carum  exenterari  lubentuciabicdift^  interaneis  condiri.  Eft  rana  pua 
arborcmfcandens:&exeauoaferans.  In  huius  osfiquis  expuat  ipfamqj  dimitcan 
tuffim  liberare  dicuntur.  Prxeipiunt  8c  cochlex  ccudx  carnem  tritam  bibere  exaqua 
calida  in  tufti  cruenta.  lodnens  doloribus  feorpio  marinus  in  uino  necatur  ut  inde 
bibatur.  Conchx  longx  carnes  ex  mulfo  potx  cum  aqua  pan  modo:aut  fi  febres  fit: 
ex  aqua  mulfa.  Latetis  dolores  leniunt  hippocampi  tofti  fumpti.  Thetexq?  fimilcs 
oftrex  in  abo  fumptx.  Ifchiadicorum  muria  filuri  clyftere  infufa.  Dantur  autem 
conchx  cernis  obolis  dilutx  in  uini  fextanis  duobus  per  dies  quindeam.  AIuu  emol' 
lic  Illutus  e lurc  & torpedo  in  cibo.  Et  olus  marinum  fimile  fatiuo  ftomacho  iimicu 
aluum  facillime  purgat.  Sedpreptee  acrimoniam  cum  pingui  came  coquitur.  Ec 
omnium  pifcium  lus.  Idem  & unnas  cic  e uino  maxime.  Optimum  e fcorpionibus 
&dur[dc;6£  faxacilibus  nec  uirus  reapientibus.  Coqui  debent  cum  anetho  : apio:co^ 
nandro:porro;adduis  oleoetfale.  Purgant ercybiaucteraipriuatimqj cruditates  pi'' 
tuitas  bilem  trahunt.  Purgant  et  myes:quorum  natura  tota  i hoc  loco  dicetur.  Acet' 
uanrur  muncum  modo:uiuuncq}  in  aIgofis:gratilTimiaucumno:ct  ubi  multa  dulcis 
aquamifeetur  mari:ob  id  in  xgypeo  'laudatiftimi.  Procedente  hyeme:  amaritudine 
trahunticoloremqj  rubrum.  Horum  lus  traditur  aluum  et  ueficas  exinanire.  Infera' 
nea  diffringere.  Omnia  adaperire.  Renes  purgate.  Sanguinem  adipemqj  minuere» 
Itaq;  ntiliftimi  fune  hydropias:  mulierum  purgationibus:  morbo  regio:  atriculari: 
inflationibus.  Itemptodeffefelli  pituicxq;  pulmonis  : iocineris  fplenis  uitiis:rlicu' 
matifmis.  Fauces  tantum  uexantiuoccfqj  obtundunt.  Vlceraq;  quxfetpantiautfic 
purganda  fanant;item  carcinomata.  Cremati  autem  ut  murices  et  morfus  canum 
iiominumqi  cum  melle:Iepras;Ientigmcs.  Cmis  eorum  potus  emendat  caligines. 
Gmgiuatum&  decium  uitiaierupcionts  pituica::flc  contra  dorycnium:aut  opocattii 


antidDtiuicemoprincnt.  DeffenetanrmJ,.,  r ■ 
rccpmntrmufcafq,.  Qu^ 

nuionbus  teftis;came  duriores.  Mituli  quoa, , ’ *l‘quanto  atq,  hirta 

bemias  ad  lepras  lentigmes  maculas.  Lauanmrauoa"T  “im  ha. 

ctairitudines:&:  oculorum  albugines  •calisnnerr,  gmgiuatu 

raicapitifqi  puftulas.  Carnes  uem  eo;3S;m  f^^d-lce. 

emolliunt  aluum.  Item  caftorea  ex  aqua  mulfa-drTA^^'  ‘mponi^tur.  Et  pelorides 

uoluntutiiaddunt  cucumeris  fariui  ridicis  ficca  dm!h  ‘“^hementius 

rea  torminibus a.mflat.onibusfuccurrun:.Wnmi^^^ 

tisifungorum  uetius  generis  q pifaum  Eadem  /1/  1 c ^ 

maxime  a:gypn:exi  IUS  tcrreftri  AIr.!.mr  1 • ^ tapofyrm 

fellc  taurino  illita  umbilicoialuumfoluunt  Immri 

laftucis  tenafmumdifcutit.Ca-cn  fluuiatiles  triri  ^ ^ " pann»  codorum  cum 

ciunr.  Itt  uino  aluum.  Ademptis bra-chiiscalcul  Mdc.  Vtina' 

trita  fmgularibus  eorum  drachmis  Ileos  ic  inflln^' 
ai  petrofelmi  quantum  ternis  digitis  fumatut  exmuW 

mma  uero  cum  aceto  uino  mixto.  Brvrhini  ,n  e.h  r “’'di^Jthis  quattuor.  Tot. 
tericis  medentur  rana  cum  fcylla  decoLiita  u t p^ihrEanf  pTf 

meile  tritum  ut  tradit  Niceratus  Mo.h  Pf“"“  “ant.  Fel  fiue  cor  earum  cii 

quacarneabfti„eatur.CTlledemrrol7r^^^^^^^^^ 

rhombus  uiuusidein  remittitur  in  mare  q *^' *^'*  'tnpofitus.  Item  torpedo.  Item 
uitiaai  calculos  fanat.  Lapis  qui  muenii-i  marinus  necatus  in  uino:  uefica 

potus.  Enhpdriiecur.  Blendiotum  nVi  '' marini  cauda  podere  oboli 
uel  capite  ceu  lapilli.  Hi  poti  exaqual  branchia  pifcis 

ticammatmammumVpmL  nrlde^^^  Aiuntq,  £ ut. 

aqua.Ouafepiaiurinanfmr^^e  puImonem  marinum  decoftum  m 

ct.  fluuiatiles  triti  in  armiriafl  ca. 

mede  T ^ '^fmammouentirencs  putgant.  Euterocela: lepus  illmiturtntus  cii 
Ifchiad  ^“'"^'ydritntumpotumq!  calculofis  prodell 

Ifjiadicos  autemhbetant  falfamentaexfiluro  infufaclyftereLcuata  pLTaluo 

uafe  lZ‘'llmmeird'P“f  Comburuntur  autem  m fl«ii;- 

lomata  1 1.  r 1 cinis  ad  rhagadas: & ad  condy. 

ToTedrain  = cum  meile. 

cnis«tko&Lr?''°"‘^'"'‘'  ■"0'^bumtbi coercet.  Cancrorum  fluuiatil.ti 

PaTol  ri  r P"“  « "'anni  cancn  polline. 

Wiol  d “c'""'-  « Pq^-ammx  cor^buto. 

aolallTr  " "^"'a  ut  foueantur  exilio.  At  echinorum  tcftaicontufx  etex 

aquaillitie  incipientibus  panis  refiftunt.Muricumuelpurpurarumcmisutroq,mo-: 

med.fcutere  opus  f.t  mcipientesif.ue  concodlos  emittere.  Qiudam  ita  componunt 
medicamentumicairaiet  thuris  drachmas.xx.  Spumaiatgenti.xl.  Cineris  munbum.x. 

ei  uetens  heminam.  Profunt  per  fefalfamenta  cofla.  Cancri  fluuiatiles  triti 
«endotum  puftulasdifcutiunt.  Cinis  ex  capite  menarum.  Item  carnes  decodlaiet 
mpol.ts.  Simihterpercsfalfe  e capite  cinis  meile  addito.  Pelamidum  capitis  rinis 
f k P‘P‘a®  combufla.  Hsc  eft  q diximus  lignum  poliriiquia  et  e mari 

^ ti  es  ufus  exeunt.  Ptofuntetfmarides  illitiE,  Itemmuncuiuel  purpurarum  teftx 


anis  cummellc.  Efficacius  crematarum  cum  carnibus  Tuis.  Carbunculos  ucrendoru 
priuatim  falfamenta  cocfta  cum  mclle  reftmguunc.  At  teftem  fi  defcenderiticochlea^ 
rumfpuma  illini  uolunt.  Vrinx incontinentiam  hippocampi  tofti:8d  in  abofxpius 
fumpri  emendant.  Item  ophidion  pifdculus  fcombro  fimilis  cum  lilii  radice.  Pifci/ 
culi  minuti  ex  uentre  eius  quos  deuorauerit:exemptiaccremati;icautdnis  eorum 
bibatur  ex  aqua.  lubent  & cochleas  africanas  cum  fua  came  comburit  cineremqj  ex 
uino  fignino  dari.  Podagris  articularibufqj  morbis  utile  eft:  oleum:  in  quo  decoifta 
cftrana:&  ipfarum  intcfiina:8Crupetx  cinis  cum  adipe  uetere.  Quidam  6c  hordei 
cinerem  adiidunt  thum  rerum  xquo  pondere.  lubent  & lepore  marino  recenti  po/ 
dagram  fricari.  Fibrinis  quoqj  pellibus  calciari  maxime  ponrici  fibri.  Item  uituli  ma^ 
tini.  Cuius  Sc  adeps  prodeft.  Item  dc  br^on  de  quo  diximus  laiftucx  fimileirugofio'' 
nbus  foliistfme  caule.  Natura  efl:  ei  ftiptica.  Impofitum  lenit  impetus  podagra:.  Ite 
alga:dequafupradi(^hJmeft.  Obfetuaturqjin  ea:ne  arida  imponatur*  Perniones 
emendat  pulmo  marinus,  Cancriq;  marini  cinis  ex  oleo.  Item  fluuiatiles  triti  ficqj 
anere  6c  oleo  fuba(fti:6i  filuri  adeps.  Et  in  articulis  morborum  impetus  fedant  rani 
fubinde  recentes  impofitxtquas  quidam  diffecflas  iubent  imponi.  Morbos  abigit  ius 
mitulorum:6i  concharum  comitiales:&  ut  diximus  coagulum  uituli  marini  bibunt 
cum  ladle  equino  afinincuetaur  cum  punici  fucco.  Quidam  ex  aceto  mulfo.  Nec 
nonaliquiperfepilulasdeuorant.  Cafloreumin  aceti  mulfi  cyathis  tribus  ieiunis 
datur.  Iis  uero  qui  fxpius  corripiunturtclyftere  infufum  mirifice  prodefl.  Caftorei 
drachmx  dux  effe  debebunttmellis  8c  olei  fcxtarius:&  aqux  tantundem.  Ad  prxfens 
uero  correptis  olfa(^lu  fubucnit  cum  aceto.  Dacur&  muftelx  marinx  iecur.  Ite  muris 
uel  tefludmum  fanguis* 

AD  Febres  omnium  generum:& contra  diuerfas  infirmitates.  Cap.vi, 

F Ebrium  arcuitus  tollit  iecur  delphini  guftatum  ante  acceffiones.  Hippocapi 
necantur  inrofaceo  ut  perungantur  xgn  in  fngidis  febribus.  Ecipfi  adalligat 
xgris.  Item  exafello  pifce  lapilli  qui  plena  luna  inuemunturin  capite  alligantur  in 
Imteolo.  Pagri  fluuiacilis  longiffimus  dens  capillo  adalligatus:ita  ut  quinqj  diebus 
eum  qui  alligauentmon  cernat  xger.  Ranx  uero  iri  triuiodecodtx  oleo  abiedlis  eat'' 
nibus  perundtos  liberant  quartanis.  Sunt  qui  ftrangulatas  m oleo  ipfas  clam  adaP 
hgentjoleoqj  eo  perungant.  Cor  earum  adalligatum  fnigora  februi  minuit.  Ec  oleii 
in  quo  inteftina  decoda  fint.  Maxime  autem  quartanis  liberant:  ablatis  unguibus 
ranx&adalligatx&rupetx.  Iccut  eius:uel  cor  adalligatur  in  panno  leucopho.  Ci-' 
cn  fluuiatiles  tnti  in  oleo&  aqua  peruniftis  ante  acceffiones  in  febribus  profunt. 
Aliqui  &c  piper  addunt.  Alii  decodlos  ad  quartas  in  uino  c balneo  egreffis  bibere  fua' 
dent  in  quartanis.  Aliqui  uero  fmiftrum  oculum  deuorari  iubent.  Magi  quo(^  ocu/ 
Iis  earum  ante  folis  ortum  adalligatis  xgroiita  ut  exeas  dimittant  laquamitercianas 
abigi  promittunt.  Eofdemqj  oculos  cum  carnibus  lufanix  in  pelle  ceruina  adalliga' 
tosiprxftare  uigiliamifomno  fugato  tradunt.  Inlethargumqj  uergentibus  coagulo 
balenx:aut  uiruli  marini  ad  olfaiflum  utuntur.  Aliqui  fanguinem  teffudinum : & 
lethargicis  illinunt.  Tertianis  mederi  dicitur:&  fpondylus  perex  adalligatus.  Quar' 
taniscochlex  fluuiatiles  incibo  recentes»  Quidam  ob  idafferuar  faleiut  dent  tntas 
in  potu.  Strombi  maceto  putrefarti  lethargicos  excitant  odore.  Ptofunt  & i cardia' 
as.  Cachecflicis  quorum  corpus  maaeconficitur.  Thetex  utiles  fut  cu  rucaacmelle, 
Hydropicismcdeturadepsdelphimliquatus:3c  cum  uino  potus.  Gtauiraci  faporis 
occurritur  taeflis  naribus  ungueto:aut  odoribus:uel  quoquomodo  obturatis.  Strobi 
quoqi  carnes  tricx:ec  in  mulfi  tribus  heminis  pari  modo  aqux:aur  fi  febres  fintiex 
aqua  mulfa  datx  proficiunt.  Succus  canaorum  fluuiatiliu  cum  meile.  Ranx  quoqi 
aquaticxm  uino  uetere  et  farre  dcco(flx:acproabo  fumotx  ita  ut  bibatur  ex  eodem 
uafe.  Vel  teftudodecifis  pedibus  capite  cauda  et  intcftmis  exemptis  : reliqua  carne 


iticonditatutatrafartiJiumfumiDotrit 

ficis  prodefTe  tcaduntut.  Aduftafa^^liiturcanrn  m * ” rumpt,;et  phthi> 
auxfemenriaquacombufta  finr  cinere.  Er  ea 

fluuianlium  cinere.  Putantqj  utendum  P‘*°^  reftituit  cum  cancrorum 

ranarum  fellis cinis.  I^nes  Scrre^rouTr”""'  « f^bri' 

pedibufq;  pofterioribus  pronas  adall ' «"aruin  umentium  uentres  impofici': 

nummodoifedetquadrupedumefficaafrimefedatiecurpaZac^dr^ 

iosmuatcaftoreumreXZ~ 

duntur  munamiofiim  ev  r^fp  pmtVfa..c.  fl/  it  * , et  hsc  tra^^ 

fiftcndum  8t  ranarum  rllmunt  cinerem  uel  fanoumem  arefaflum 

rorumT:“ta“^^ 

fanguinemufuseft  Ou.nn  ^ f^ngu-fugas  uocant  : ad  extrahendum 

pattiais  cum  ad  genua  admififfet.  Inueniunt  uitus  remedio  uerfoimaximeq,  ruffie 
Ita  formidantur.  Ergo  fuggentiaoraforfidbuspraicidunt.-acueluti  fiphonibus  de- 
fanguisipaulatimq,  monentium  capita  fecontrahuntmec  relfquuntur  Natu- 

F‘b«narum  peH.um  cum  pice 
q •dacombuftarumanismariumprofluuiafiftitfucco  porri  mollitus.  Extrahit 
telacoiporiinh.rentia.  Sepiarum  teftieexaquafalfamentorum  mrnr  &Su- 

Sfe"  Eiuia  "''a'’'  ^ .mpofiWecentes: 

Imefalfe.  E.ufdem anis  extrahit&adeps.& cinis  fpins eius  uicem  fpodii  priebet. 

cera  qus  ferpunt:8i  quj  ex  iis  exctefcunt  ex  capite  menarum  cinisiiLl  filun  coer- 

& cuSrr'"^“  '’r  “P""  ‘'^‘'■«“'"=‘ffi<^acius  fi  aneri  earum  mifceatur  fal 

& cunila  capnatamleoq,  fubigantur.  Cancn  manni  anis  ufti  cum  plumbo  carano 
ma  ta  compefcir.  Ad  hoc  & fluuiinhs  fuff.cit  cum  melleilineaqj  laLgine.  Sed  aliq 
rnalunt  alumen  melq,  mifcere  cinen.  Phagedeme  filuro  inueteratoiflc  cum  fadamc! 
rito.Cachoete&  noma:  &putrefcentia cybio  ueterefanantur.  Vermes  uero  innati 
mnarumfclle  tol  untur.  Fiftuk  aperiuntur  ficcanturqj  falfamentis  cum  Ifreolo  im- 
millis.  Intraqi  alteram  diem  callum  omnem  auferunt.-&  putrefcenria  ulceru  quaiq, 
ferpunremplaftnmodo  fubafta.-ac  illita.  Ethalpe  expurgat  ulcera  inlinteolis\on- 
cerptis.  Itern  echinorum  teftai  cinis.  Carbunculos  coraanorum  falfamenra  illita 
dilcutiunt.  Irem  mullorum  falfamenti  cinis.  Quidam capire  tanrum  utuntur  cum 
melleiuel  coracinorum  came.  Muticum  anis  cum  oleo  tumores  tollit.  Cicatrices  fel 
Icorpioms  manni.  Verrucas  tollit  glauci  iecur  illitum.  Capitis  menarum  cinis  cum 
^lio  tntus  ad  thymia  crudis  utdtur  fel  fcotpionis  manini  ruffi.  Smandes  trine  illitie. 

3 lex  dereruefaiSa  unguium  fcabriciamcinifqj  e capite  menarum  extenuat.  Mu- 
iieribus  ladis  copiam  facit  glaucus  e mre  fumptus:et  fmandes  cum  ptiflfana  fupt^: 
ue  cum  focniculo  decod^.  Mammas  ipfas  muricum:uel  purput*  cellarum  dms  cu 


meile  eflicaater  fanat.  Cancri  fluuiatilcs  illitime!  marini  pilos  in  mamma:  uel  mu/ 
ricum  carnes  appofitx  tollunt.  Squatina:  illita:  crefcere  mammas  non  patiuntur. 
Delphini  adipe  linamenta  accenfa  excitant  uulusEftrangulatu  oppreffas.  Ite  fcdbri 

in  aceto  putrefatiti.  Percarum  ucl  menaru  capitis  cinis  faleammixto:6C  cunila oleoqj 
uulux  medetur.  Suffitione  quo^  fecundas  extrahit.  Item  uituli  marini  adeps  iftil/ 
larur igni  naribus  intermortuarum  uulusE  uitio:&cum coagulo  eiurdemin  ueliero 
impofitus. Pulmonis  marinicinis  adalligatus  egregie  proEuuia  purgat,  Echmi  uiue/ 

res  turi;& in  uino  dulci  poti.  Siftunt&canaifluuiatiles  triti  in  umo  potiqj,  Item 

filuri  fuffitu  pKeapueafrici  faciliores  partus  fieri  dicuntur.  Cancriex  aqua  poti  pro^ 
fluuia  fiflere.  Ex  hj^fopo  purgare.  Ec  fi  partus  ftranguletifimilicer  poti  auxiliantur. 
Eofdem  reccntesiuel  aridos  bibunt  ad  partus  continendos.  Hippocrates  ad  purgati'- 
ones  mortuofep  partus  utitur  illis  cum  quinis  lappati  radiatus  cum  ruta  & fuligme 
tritis:&  in  mulfo  datis  potui.  Item  iniure  cotfli  cum  lappato  fic  apio  menftruas  put-' 
gationes  expediunt.  Laiftifqj  ubertatem  faciunt.  Item  m febri  qux  fit  cum  capias 
doIoribus.-S:  oculorum  palpitatione.  Mulieribus  in  umoaufteropotiprodefTedicu^ 
tur,  Caftoreu  ex  mulfo  potum  purgationibus  prodeft.  Contraqj  uuluam  olfadum 
cum  aceto  dC  pice:aut  fubditum  paftillis.  Ad  fecundas  etiam  uti  eodem  prodefteum 
panace  in  quattuor  cyathis  uini.  Et  a frigore  laborantibus  ternis  obolis.  Sed  fi  cafto/ 
reum  fibcumue  fuperegrediacurgrauida:abortum  facere  diatur:&  periclitari  partus 
fi  fuperferatur.  Mirum  quod  de  torpedine  muenio.  Si  capiatur  cum  lunam  libra 
fuericrtriduoqi  afferuetut  fubdiuo  faciles  partus  facete  : poftea  quotiens  inferatur 
adiuuare.  Et  paftinacs  radius  adalligatus  umbilico  exiftimatur  idem  facere  fi  uiud^ 
ti ablatus  fitupfaqj  denuo  in  maredimifla.  Inuenio  apud quofdam  oflreatium  uo-' 
cariiquod  aliqui  onychen  uocanc.hoc  fuffitum  uulua:  poenis  mire  refiftcre.  Odotem 
elfe  caftorci.-meliufqj  cum  eo  uftii  proficere,  Vetera  quoqj  ulcera  dC  cacoethe  eiufde 
cinere  fanari.  Nam  carbunculosi  carcinomata  in  mulierum  parte  prafentiffimo 
remedio  fanari  tradunt  cancro  fcemina  cum  falis  flore  contufo  pofl  plenam  lunam: 
iexaqua  illita,  Pfilothrumefl  thynm  fanguisifel:  iccurfiue  recentia fiuc  feruaca. 
lecur  etiam  tricuimixcac^caidro  plumbea  pyxide  affetuatum.  Ita  pueros  pubefeere 
negauit  Mago  Salpe  obftecrix.  Eadem  uis  eft  pulmonis  marini.  Leporis  manni  fan^' 
guine  i felleiuel  fi  m oleo  lepus  hic  necetur.  Cancri  fcolopendt*  manni  anis  cum 
oleo.  Vrtica  marina  trita  ex  aceto  fcyllito.Torpedmis  cerebrum  cum  alumine  illitum 
.XVI .luna.  Ranae  parus  quam  in  oculorum  curatione  defcripfimus tfames  efficacilTie 
pfilothrum  eftifi  recens  iUmatur:i  ipfaarefacfla  ac  tufa:mox  decoifla  tribus  heminis 
ad  tertiasiuel  m oleo  decod:aa:reis  uafis.  Eadem  menfuta  alii  ex  quindeam  ranis 
conficiunt  pfilothrumificut  in  oculis  diximus.  Sanguifugi  quoqj  tofta:  in  uafc 
fi(flili:i  ex  aceto  lUitx  eundem  contra  pilos  habent  effedlum.  Et  fuf+icus  urentium 
cas  necat  amices  lueiflas.  Caftoreo  quoq^  cu  meile  pro  pfilothto  ufi  pluribus  diebus 
repenuntur.  In  omni  autem  pfilothro  uellendi  pnus  funt  pili.  Infantium  gmgiuis 
denntionibufqj  multum  confert  delphini  cum  mellc  dentium  anis:i  fi  ipfo  dente 
gmgiuae  tangantur.  Adalligacufq;  idem  pauores  repentinos  tollit.  Idem  effedlus  i 
caniculas  dentis.  Vlcerauero  qu®  maunbusiaucuila  corporis  parte  fiant  cancrorum 
fluuianlium  fuccus  cum  farina  hordeacea  fanat.  Et  ad  reliquos  morbos  triti  m oleo 
peruntflis  profunt.  Siriafifq?  infantium  fpongia  frigida  cerebro  humefadlo  rana 
inuerfa  adalligata efficaciffimefanatiquam  atidam  inuenin affirmant.  Mullus  m 
umonecatus:uelpifasrubellio:uelanguill3Edu.E.  Itemunamarina  m umo  putre' 
facLi  IIS  qui  inde  bibentitedium  uini affert.  Venerem  inhibet;i  anis  hippopotami 
frocisrefimftra  parte  pellis  in  linteolo  adalligata.  Fel  ue  torpedinis  uiu®  genitalibus 
illitum.  0)natant  cochlearum  fluuianlium  carnes  falc  adferuatjeii  i potu  ex  uino 
datae,  Erythini  in  cibo  fumpci,  lecut  ranx  dyrophetes  8c  calamites  in  pellicula  gcuis 


»!l,g«am:uel  den,  cfocodji.  maxillaris  annexus  brachioiuci  hippocampusiurf  nerui 
rupeerdextro  lacerto  adalligati.  Amorem  fin.t  mpetons  tecLt.  cotm  tupeta  X 
ligata.  Equorum  fcabiein  rani  decoiftar  ,n  aquaextenua-t.-donecillmi  poffit^Aiutq, 
Ita  curatos  non  repeti  poftea  Et  falpe  negat  canes  lattareiqu.bus  in  offa  r^a  umi 
data  fit.  Inter  aquatilia  d.ci  debenac  calamochnus  latme  alrcha  appellata.  Nafat' 
etrcaharundines  tenues  Ipumaaqu*  dulcis  ac  marinx  ubife  mffceL.  Vim  habec 
caudicam.  Ideo  acopis  additur  contra  perfriift.onum  uitia.  Tollit  & mulierum  lene 
tiginesin  facie.  Et  ca  ami  fimuld.ci  debent.  Phraxmaris  radix  recens  tufa  bxaris 
inedetur.&fpinxdolonbusexaceto  illita.  Cypri  uero  qui  et  donax  uocatur  cortex- 

alopeciis  medeturuftusietulcenbusueteratit.  Folia extrahuntqux  infixa  funt  cote 

pomet  Igni  fero.  Pani^lx  flos  fi  aures  mtrauetitiexutdat.  Sepix  atramento  tanta 
uis  edi  u t in  lucerna  addito  sthiopas  uideti  ablato  pnote  lumine  Anaxialaus  tradat 
Rupetadecoida  &iaq  potu  data  fuum morbis  medetur : uelcuiufcunq! rana: cinis' 
Pulmone  manno  fi  confncetur  lignum  ardere  uidetutiadeo  ut  facula-itaprxluceat 

P Animalium  omnium  in  man  uiuentium.clxxvii.gencra  effe.  Cap.vii. 

Etaida  aquatilium  dote  non  alienum  uidetur  indicare  pet  tot  maria  'tam  uada 
et  tot  milibus  paffuumtertxinfufaiexttaqi  circundata  menfura  pene  ipfius 
mundi  qu:eintelligantut  anim,aliacentum.lxxvii.omnium  generum  effe  : eaqfnoe 
minatim  compledliiquod  in  terrednbus  uolucnbufqj  fieti  non  quit.  Neqj  enim 
omnis  indixajthiopixqjautfcythixdefertorumue  nouimus  feras  aut  uolucrescum 
hoininum  ipfbrum  multo  plutimx  fint  differentiae  quas  inuenire  potuimus.  Accee 
dat  his  taptobane  infulxq,  alix  oceani  fabulofe  natratx.profedlo  cduenietind  poffe 
omnia  genetain  contemplationem  unmetfam  uocari.  At  hetcule  in  tanto  mari 
oceano  quxq,  nafcunturicerta  funtinotioraq,  quod  miremur  qux  profundo  natura 
itierfit.  Vta  beluis  ordiamur : arbores  phyrethresibalenaiipidncesitritonesinereides: 
elephantnhomines  qui  marini  uocanrur.rotxiorcxiarietesimufculi  :&  alii  pifaum 
forma  arietes  delphiniicelebtefqj  Homero  uituli.  Luxurix  uero  tedudines:&  medicis 
fibriiquotum  genera  nufq  man  accepimus  mcrgiitantum  marina  dicentes,  lam  ca' 
mculxidtynonesicornutxigladiiiferrxicommunefq;  mari  terrx  anni  hippopotami: 
crocodili.  Ec  amni  tantum  acmartuhynniithynnidesifiluriicoraciniiperca:.  Peculia' 

iis  autem  mans  acapeferiautataiafellusiacameiaphiaialopecaiaguillaiataneusibox: 

batiaibachusibatrachusibelonxiquos  aculeatos  uocamusibalanusicoruus:  citharus. 
Rhomborum  genera  chalas  gobio.  Collurus  afellotum  generis  ni  minor  effer  colla.- 
fiue  parianus:  fiue  faxtanus.a  patria baetica; lacertorum  minima  i abyfmon : eleffe: 
cybium.ita  uocatur  concifa  pelamisiquxpoff.xl.  dies  a ponto  in  mxotin  reuertitur. 
Cordula  8C  hac  pelamis  purdlaicum  in  pontum  e mxotide  exit : hoc  nomen  habet 
canthams.callyonimus.fiueuranofcapus.ctnsdi.fo!ex.  phifcmuls.  cnidx.  quinos 
urticam  uocamus.  Canaorum  genera  chamecidite.chameleos.  chamepotorides.  ge' 
netis  uarietate  didantes  et  rotunditate,  chameglyria.menides.qux  funt  maiores  q 
pelorides . glycia  fiue  cotophia.  Conchatum  genera  iter  qux  8C  margaritifera  cochlea 
quarum  generis  pentadaillylides.melicembales.echinophorx  dicuntur  quibus  can-' 
tant.  Extra  has  funt  rotundx  in  oleario  ufu  cochleae. cucumis. cynopos.camymarus. 
cynofdexia.draco.  Quidam  ahuduolunt  effe  dracunculum.  Ed  autem  graculx  fi- 

milis.  Aculeos  in  branchiis  habet  ad  caudam  fpeiffantis.  Sic  8c  fcorpio  Ixdit  du  ma-' 
nu  tollitur.etythinus. echeneis. echinus.  Elephanti  locuftatum  generis  nigri  pedibus 
quaternis  bifulcis.  Ptxterea  brachia  duo  binis  articulis  fingulifqj  forficulis  denticum 
latis.  Fabri  fiue  zaegaucifa.glaneus.  conger,  gyres.galeos.  gatus.  hippus.hipputos. 
hirundo.ale.pleumon. hippocampos. heparcotinos.  Sunt  lacertorum  genera,  lollic 
go  uolitans.  locuftx.  lucemx.lipatis.lamyrus^  lepus,  leones  quorum  brachia  ciens 
fimilia  funt : reliqua  pars  locuft*.  mullus,  merula.intet  faxanles  laudata,  mugil. 


melanurus,  mena. metis,  murena,  mifmylus.miTcus.murcx.ocuIata.ophidion.oftrij 
eotia.orcynon.hiceft  pelamidum  generis  maximus.  Neqj  redit  in  marotim  : fimdis 
trironiiuetuflrate  melior.Orphus.orthagorifcus.phager.pichus  faxfaciliuqj  pelamis* 
Earum  generis  maxima  apoledtus  uocatur.durius.xnton.phorcus.phitharus.  paffer, 
paftinaca.  Polyporum  genera  peiflines  maximi  & nigerrimi  «ftate.  LaudatiiTinii 
autem  mitylenis  rhyas.tyndarides  falonis.altimatiain  infula  alexandrix.in  sgypto 
perflunculi.purpurac.pegndes.pinna.pmnotherc.rhina  quem  fquatinam  uocamus. 

Rhombus  fcarus  principalis  hodie.folea.fargus.fcylla.fardaiitauocaturpelamis  \q/ 
ga  exoceano  uemens.fcomber.falpa.horus.fcorpcna.rcorpios.fcyafcia.fciena.fcolo/ 

pendra.myrus.jpgypta.ftrombus.folen  fiue  aulos  fiue  donax  fiueonyx  fiue  dadty/ 
Ius. fpondylus. manftella.  fpongia.  Turdus  inter  faxatiles  nobilis*  tynnus  tranusj 
quemahi  xiphiam  uocanc-  Stafla.  torpedo. ccthea.  triphonon:  pelamidum  generis 
magnitex  eo  ferena  cymbia  fiunt  Veneri.  Euax.xyphi.  Hiis  adiiciemus  apud  Ouidi/ 
um  pofitanominaiqui  apud  neminem  alium  repetiuntut.  Sedfortaffis  in  ponto 
nafcuntutiubi id  uolumen  fupremis  fuis  temporibus  mchoauit.  Bopgyrum  in  feo^ 
pulis  uiucntem.  Orphum  rubentem. rhacinumqj  puUum:pi(itas  moimyras;  aureiqi 
coloris  chryfon.  PrstereaparuumteragumiS:  placentem  cauda  labrum.  Epodas  lari 
generis.  Pr^erer  hac  infignia  pifeium  tradit : channem  ex  feipfa  concipere.  Glaucum 
artate  nunq  apparere.  Pompium  qui  femper  comitetur  nauigtorum  curfus.  Chro' 
min  qui  nidificet  m aquis.  Helopem  quoqj  didc  effe  nortns  incognitum  undis.  Ex 
quo  apparet  falli  eosiqui  eundem  accipenferem  exiftimauerunt.  Helopi  palmam 
faporis  inter  pifces  multi  dedere.  Sunt  praeterea  a nullo  auirtore  nommaci  fudis  larie 
appellata:a  gracis  phyren  oftres  fimilis  nomineimagnitudine  inter  ampliffimos  ra-- 
rus:fed  timen  non  degencr:&  perna  conchatum  generis  circa  pontias  inlulas  frequ^ 
tirtima.  Stant  uelut  fuillo  crure  longo  in  harena  defixa.hiantefqj  qua  limpitudo  ii 
pedali  non  minus  fpatio.  Cibum  uenancui  . Dentes  in  circuitu  marginum  habent 
pe(rtmatim  fpiffacos.  Intus  pro  fpondyli  grandis  caro  eft.  Et  hyenam  pifcem  uidi  m 
ocnana  infula  captum  caputexerentem.  Prater  hac  purgamenta  aliqua  telacu  w 
digna:8i  algis  potius  annumeranda  q animalibus. 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  TRP 
C E SI  MVS  TERTIVS*  PRO  OEMIVM. 


Metallorum  natura. 


ALLA  NVNC  IPSAEQVE  OPES  ET 

Jrerum  precia  dicenturicellurem intus  exquirente 
' cura  multiplici.  Modo  quippealibi  diuitiis  fo/ 
,ditut:quarenceuitaauru  argentum  as  eledrii. 

; Alibi  deliais  gemmas:  & parietum  digicorumqj 
pigmenta.  Alibi  temeritati  ferrum  auro  etiam 
gratius  mter  bella  cadefq^  Perfequimur  omnes 
eius  fibras  uidemufqj  fuperexcauatos  montes 
mirantes  dchifcere  aliquando:  aut  intremifccre 
illam.  Ceu  uerond  hoc  etiam  exemplum  idigna' 
tionis  facra  parentis  exprimi  polTit.  Imus  i uifce/ 
^ra  eius  : 5i  m fede  manium  opes  quanmus:  taq 


parum  benigna  lertiliqj  qua  fecetur.  Inter  hac  minimum  remediorum  gratia  feru/ 


tamur.  Cui  enim  fodiendi  caufa  medicina  ert:.'"Quanq&  hac  fumma  fui  pte  tribuit 
Ut  minime  pca:facilifq;  in  omnibus  qua'  profunt.  Illa  nos  pcemur:  illa  nos  adiferos 


agunt  qu*  occultauitatqj  detnerfit.  Illa  qua:  non  nafcuntutiut  repente  mens  aJ  in-* 
ane  euolans  reputet  quis  deinde  fututus  finis  eftifxculis  omnibus  exhauriendi  eam 

quouf9  penetret  auartcia.'' Qua  moce'sq  beata:  immo  ueto  & delicata eifet  uitaift 
nihil  aliud  de  eanifi  quod  fupta  tetras  concupifceretihaberetqi  non  nifi  quod  fecu 
«(Ir-  Emitur  quidem  aurum  & chryfocolla  iuxta:ut  pteciofiot  uideatut  nome  ex  auto 
cuftodteiis,  Parum  enim  erat  nacurx  unam  inuenifTe  uitx  peftemmifi  m precio  etia 

«iretfaniesaun.Qusrebatargentumauaticia.  Boni  confuluit  interim  inuenilTe 
mimumimbentifq!  terra  excogitauit  ufum.  Heu  prodigiofa  ingenia  quot  modis 
auximus  pteaa  retumf  AccefTit  ars  pi(ftura;6t  aurum  atgentumqj  cailando  canus  fec 
cimus.  Didiat  homo  naturam  ptouocate.  Auxere  & artem  uitioram  ttitamenta.  In 
poculis  libidines  celate  iuuir:ac  p obfcenitates  bibere.  Abieifta  funt  deinde  hsc:8{ 
fordere  coepere:*  aun  argentiqj  nimium  fuit.  Murina  8c  cryftallma  ex  eadem  terta 
effodimus:quibus  precium  faceret  ipfa  fragilitas,  Hoc  argumentum  opumihsc  ueta 
luxurrasftimataeftgloriaihabere  quod  poffetfbtim  totum  penre.  Nec  hoc  fuit 
(atis  : turba  gemmatum  potamus:*  fmaragdis  teximus  calices:ac  temulentia:  caufa 
tenere  mdiam  iuuat:*  aurum  lara  acceffu  eius. 

Qus  pnma  commendatio  metallorum  aun:*  de  origine  annulorum  aureorum: 
* modo  auri  apud  antiquos:*  equefln  ordine:*  de  iure  anulorum  auteoru.  C.i, 

VTinamq:  poffec  e uita  totu  abdicati  auru  facta  fames:  ut  celeberrimi  audlores 
dixereiprofafrum  conuiciis  ab  optimis  quibufqj:*  ad  perniciem  uira  repertu. 
Quantum  foeliciore  a:uo  cum  res  ipfa:  permutabantur  inter  fe:ficut  * troianis  tem^ 
poribus  fadlitatumHomero  credi conuenit.  Itaeni(utopmor)commetcia  uuSus  gra,' 
tia  inuentaialios  coriis  boum:  alios  ferto  captiuifqj  rebus  empncaffe  tradit,  quaq 
* ipfe  miratus  aurum  allimationes  rerum  ita  feat:ut  centum  boum  arma  aurea 
permutalTe  Glaucum  diceret  cum  Diomedis  armis  noue  boum.  Exquacofuetudine 
multa  legum  antiquarum  pecore  condat  etiam  rom$.  Peffimum  uira  fcelus  fecit: 
quiannulum primus  induit  digitis. Nechocquis  fecerit  traditur.  Nam  de  Ptomec 
theo  omnia  fabulola  arbitror. quanq  illi  quoqj  ferreum  annulum  dcderitatiquitas: 
uinculumqj  id  non  gedamen  mtelligi  uoluent.  Mida:  quidem  annulum  quo  arcuc 
a(do  habentem  nemo  cerneret:  quis  non  etiam  fabuloiiorem  fateatur.''  Manus  * 
protfus  fihidra  maximam  audloritatemconaliauereauro:non  quide  tomaniquoru 
more  ferendum  erat  bellici  uittutis  infigne.  De  regibus  romanis  non  facile  dixerim. 
Nullii  habet  Romuli  in  capitolio  datuamecpratet  Numi  Sctuiiq;  Tullii  aha.  Nec 
.L.quidem  Bruti.  Hac  in  Tatqniis  maxime  rniroriquorum  egregia  fuit  origo:  unde 
hic  annulotum  ufus  uenit.quanq  nunc  lacedimone  ferreo  utantur.  SedaPrifco 
Tarquinio  omnium  primo  filium  cum  in  pratexti  annis  occididet  hodem  bulla 
aurea  donatum  condatiunde  mos  bulli  durauitmt  eorum  qui  equo  meruidet  filii 
id  infigne  haberenticiteri  lotum.  Et  ideo  miror  Tarquinii  eius  datuam  fine  annulo 
ede.  Quanq  * de  nomine  ipfo  ambigitur.  Id  graa  a digitis  appellauete.  Apud  nos 
prifci  ungulum  uocabant.  Podea  & grici  * nodri  fymbolum.  Longo  certo  tepore 
ne  fenatum  quidem  romanum  habuideauteosimamfedum  ed.  Siquidem  iis  tantu 
qui  legati  ad  exteras  gentes  ituri  edentiannuli  publice  dabantur  aedoiquomam  ex' 
tetorum  honoratidimiintelligebantut.  Neqj  alus  uti  mos  fuitiqqui  ex  ea  caufa  pur 
blice  accepident:  uulgoq;  fic  triumphabant.  Et  cum  corona  ex  auro  etrufea  fudinec 
tetur  a tergoiannulus  tamen  in  digito  ferreus  etattiqua  fortuna  triuphantis  * ferui 
coronam  fudmentis.  Sic  triumphauitde  lugurta.C. Marius.  Aureum  non  ate  tettiu 
confulatum  fumpfide  traditur.  It  quoq;  qui  ob  legationem  acceperant  auteos  :in 
publico  cantum  ucebanturiintra  domos  uero  fetteis.  Quo' argumento  etia  nuc  fpee 
f«  annulus  ferreus  mitticur:ifqj  fine  gemma.  Nec  iliaas  temporibus  ullos  fuide  anc 
nulos'  uideoinufq  certe  Homerus  diciticu  * codicillos  miflitatos  epidolarum  gratia 


indicct:8£  conditas  atte  uertes:ac  uafa  aurea  atgemeaq!:&  ea  colligata  nodi  nd  anuli 
nota.  Sortiri  quoqj  contra  prouocationem  duces  non  annulis  tradit.  Fabrica:  etianr 
deumfibulas:8C  aliam  muliebris  cukusificut  inaures  in  primordio  faaitaffe  fme 
mentione  annulotum.  Et  qui  primus  mftituiticontantcr  id  fecitdeuifq!  manibus  ac 
latentibus  mduit.-cum  fi  honos  fecurus  fuiffet:  dextra  fuerit  oftentandus.  Quod  fi 
impedimentum  potuit  m ea  aliquod  intelligi:eciam  infertorii  ufu  argumentum  ci 
maius  inleuafuiire  qua  fcurura  rapitur.  Eft  quidem  apud  eundem  Homerum  uri 
torum  crinibus  aurum  implejtum.  Ideo  nefcio  an  ptiot  ufus  a foeminis  Cffipent.  Ror 
maquidemnonfuitaurummifiadmodum  exiguum  longo  rempore.  Certe  cuma 
ealhscapta  urbe  paxemereturmon  plus  q mille  pondo  effici  potuere.  Nec  ignoro.  M. 
Craffurn  duo  milia  pondo  aun  rapuiffefuoiK  Pompeii  tertio  confulatu  e capitolmi 
louis  folio  a Camillo  ibi  conditaiS:  ideo  a plenfq:  exiftimati  duo  milia  pondo  colla^ 
u.  Sed  quod  acceffit:ex  gallorum  praida  fuit:detrad:umq!  ab  his  tn  patte  capta  ur/ 
bis  delubris.  Gallos  autem  cum  auro  pugnare  folitos  Torquatus  indicio  eft.  Appar 

tet  etgo  gallorum  templorumqitantundem  nec  amplius  fuiffe.  Quod  quidem  in 

augurio  mtelletftum  efticum  Capitolinus  duplum  reddidiffet.  Illud  quoqj  obiter  in/ 
dicari  conuenit.-quomam  de  annulis  fermonem  repetimus:  adituum  cuftodia  eius 
deprehenfum  fraifta  in  ore  annuli  gemma  ftatim  expiraffeific  indicium  ita  cxtintftu. 
Ergo  ut  maxime  duo  tantum  milia  pondo  cum  capta  eft  torna  anno  trecentefimo 
Ixim.fucteicumiam  capitum  liberorum  cenfa  effent.c.lii.milia  quingenti.lxxxiii. 
Eadempoft  annos. ccc.vii.quod  ex  Capitolina  adis  incendio  caterifqj  omnibus  de/ 
lubtis.C.  Manus  filius  prenefte  detuletat  ttedenm  milia  pondo  fub  eo  titulo  in  ttiu/ 
photranftuht  Sylla.  Etargenn.vii.milia.  Ide  ex  reliqua  omni  uiiftoria  pridie  tra'ftu/ 

letat  aun  pondo.xv.milia:argentipondo.c.xv.milia.Frequentiot  autem  ufus  annu/ 

lotum  non  ance  Cn.Flauium  Annu  filium  deprehenditur.  Hic  nanqj  publicatis 
diebus  faftis:quos  populus  a paucis  pniicipum  quotidie  petebat : tantam  gratiam 
plebis  adeptus  eft:alioqui  libertino  patre  genitus:3c  ipfe  Appii  Cacifcnba:  cuius 
hortatu  exceperat  eos  diesiconfultando  affidue  fagaci  ingemo  ptomulgauerat9:ut 
adihs  currulis  crcatetur  cum.Q^Anitio  preneftinoiqui  paucis  ante  annis  hoftis  fue/ 
rat:prateritis.C.Petilio&  Domitio  : quorum  patres  confules  fuerant.  Additum 
Flauioiut  fimul  Tnbunufplebis  effet.  Quo  faifto  tanta  fenatus  indignatione  exar/ 
fitiutannulosab  eo  abiedlos  fuiffe  in  annquiffimis  tepetiatur  annalibus.  Fallit 
plerofqj  qui  tum  Si  equefttem  otdinem  id  feciffe  arbitrantur.  Etenim  adieiftum 
hoc  quoqj.  Sed  Bi  phalera  pofita  propter  qua;  nomen  equitum  adieiftum  eft.  An/ 
nulosquoq;  depofitos  anobilitate  in  annales  relatum  eft:  non  a fenatu  utiiueclo. 
Hocadlum.P.  Sempronio  Longo.L.  Sulpitio  conff.  Flauius  uouit  sdem  Concot/ 
dite  fi  populo  reconciliaffet  ordines.  Et  cum  ad  id  pecunia  publica  non  decernent, 
ex  multaticia  foeneratotibus  condemnatis  «cdiculam  aream  fecit  in  gratotafio: 
qui  tunc  fupra  comiciumerat.  Inadit9  intAula  area  eam  adem  , ccc . quattuor 
annis  poft  capitolmam  dedicatam.  Ita  quadtingentis.xlvm.a  condita  utbe  geftum 
eft:S{  primum  annulotum  ueftigium  extat.  Ptomifcui  autem  ufus  alterum  fctiido 
punico  bello.  Neqj  enim  aliter  potuiflent  trimodia  illa  annulotum  catthaginern 
ab  Annibale  mitti.  Inter  Scipionem  quotj  Si  Dtufum  ex annulo  in  audione  nauali 
immiacia  coepere.  Vnde  origo  fotialis  belli:8c  exitia  teram.  Ne  tum  quidem  omnes 

fenatores  habucrunt:utpote  cum  memoria  auorum  multi  pratura  fundi  m fctteo 

‘confenuerint:  ficut  Calpurmu  Si  Maniliuiqui  legatus.C.Marii  fuerat:  lugurthmo 
bello  Fcneftella  tradit.  Et  multi. L.Fufidium  illum  que  Scaurus  in  uita  fua 
In  Quftiotum  uero  familia  aurum  ne  foeminas  quide  habete  mos  fuerit.  Nullmqi 
omnino  annulos  maior  pars  gentium  hominumqj  etiam  qui  fub  imperio  noltio 
degunt  hodie  habeat.  Non  fignet  oriens  autagyptus  etiam  nunc  litteris  contenta 


folis.  Mul  tis  hoctnodis  ut  c«era  omnia  luxuria  uaniuitrgemmas  addendo  exquiV 
f.t,  fulgor, sicenfuq,  opimo  digitos  onerando.ficutd.cemus  in  gemmatum  uL. 
mine  Mox  at  effigies  uanas  calando:  ut  alibiarsialibimatenaelTetin  precio.  Alia, 
deinde gemm^  uiolar,  nefas  putautt : ac  ne  quis  f.gnand.  caufa  mannulis  effe 
mtclligeret.folidas  indui  t,  (^afda  uero  neq,  ab  ea  parte:  qua  digito  occultaturiauro 
clufit  aurumqj  milibus  lapillorum  mlius  fecit.  Contra  uero  multi'  nullas  admit/ 
tunt  gemmas  lauroqiipfofignant:  ut  QaudiiGefaris  ptmcipatu  repertum.  Nec 
non  dc  ferutna  lam,  fertum  auro  angunt : alia  per  fefe  meto  auro  decotant:cua 
IUS  iKentia:  ongo  nomine  ipfo  i famothracia  id  inffitutum  declarat.  Singulis  pric 
mo  diguis  gerere  mos  fuerat:  qui  funt  minimis  ptoximi.  Sic  in  Numa^di 
Seruii  TuUii  ftatuis  uidemus.  Poftea  pollici  proximo  induere  etiam  deorum  fi/ 
mulactis.  Dem  luuir  Bi  minimo  dare.  Gallia  bntanniaqj  in  medio  dicuntur  ufa. 
Hic  nunc  folus  exapitut  i cateri  omnes  onerantur : atq;  etiam  ptiuatim  articuli 
minonbus  alus.  Sunt  qui  tres  uni  minimo  congerant.  Alii  uero  & huic  unum 
tantum : quo  fignanda  fignent.  Conditutqj  ille  ut  res  rara : & ad  iniuna  ufus  m' 
digna  : uelutefactario  promitur.  Et  unum  in  minimo  digito  habuilTe  pteciofio/ 
tis  elt  in  recondito  fupelledlilis  oftentatio.  lam  alii  pondera  eorum  ofientant . 
Alm  pluresqunum  geftate  labor effi  Aliibratteas  inferunt  leuiore  materia  idC 
propter  cafum  gemmarum  totam  folliatudinem  putant.  Aliifub  gemmis  uene/ 
na  eludunt  :ficut  Demofthenes  fummus  oratorum  gracia : annulofqj  mortis  gra/ 
tia  habent.  Demumq;  & plurima  opum  fceleta  annulis  fiunt.  Qua  fuit  illa  prifco/ 
rum  uita : qualis  innocentia  in  qua  nihil  fignabatutr  At  nunc  quoqj  nbi  ac  potus 
umdicantur  annulo  a rapina.  Hoc  profecere  mancipiorum  legiones  i&m  domo 
curba  externa  adta.  Seruorum  quoqj  caufa  nomenclator  adhibendus.  Sed  alicer 
apud  antiquos.  Singuli  marfiferes  lociferefue  dominorum  gentiles  : omnem  uicflii 
m promifcuo  habebant;  nec  ulla  domi  cuftodiaadomefticis  opus  erat.  Nunc  ra** 
piends  comparantur  epula: : patiterqj  qur  rapiant  eas.  Sed  8c  claues  quoqj  ipfas 
(ignare  non  eft  fatis  :grauatis  fomnoiaut  morientibus  annuli  detrahuntur:  ma^ 
lorqj  Uitd2  ratio  circa  hoc  mftrumentum  effeccepit,  incertum  a quo  tempore.  Vi^ 
demur  tamen  polTe  in  externis  audoritatem  eius  rei  intelligere  circa  Polycratem 
fami  tyrannum: cui  diletfhis  ille  annulusinmareabiediis  capto  relatus efi:  pifce 
ipfo  circiter  ducentefimum.xxx.annum  urbis  noftrs  interfedo.  Celebratiore  qui^ 
dem  ufum  cum  fcenore  cccpifTe  argumento  eft  confueeudo  uulgi  ad  fponfiones 
etiamnum  annulo  exilienceiab  eo  tempore  quo  nundum  erat  arra  uelocioriuc 
plane  affirmare  poffimus : nummos  ance  apud  nos  ccepiffe : mox  annulos.  De 
nummis  paulopoft  dicetur.  Annuli  diftinxete  alterum  ordinem  a plebe:  ut  femel 
coeperant  effe  celebres  : ficuc  tunica  ab  annulis  fenatum  tantum  . quanq  Qc  hoc. 
fero  : uulgoqj  purpura  latiore  tunica  ufos  inuenimus  etiam  prscones : ficut  pa' 
crem.L.Elii  Stellionis  Praconmiob  id  cognominati.  Sed  annuli  plane  medium 
ordinem  tertiumqj  plebi  fld  patribus  inferucre.  Ac  quod  antea  militares  equi  nomen 
dederant:  hoc  nunc  pecunia;  iudices  cnbuunc.  Nec  pridem  id  fadtum.  Dmo  Au' 
gufto  decurias  ordinante : maior  pars  ludicum  m terreo  annulo  fuit.  Iiqj  non 
equires  ; fed  iudices  uocabantur.  Equitum  nomen  fubfiftebac  in  turmis  equo/* 
rum  publicorum.  ludicum  quoqj  non  nifi  quattuor decurix  fuere  primo.  Vixqj 
tniha  fingula  m decuriis  inuenca  fune ; nondum  proumciis  ad  hoc  munus  ad' 
miffis.  Scruacumqjin  hodiernum  diemeftrnequise  nouisciuibusmiisiudicarec. 

DE  Decuriis  iudicum:6C  quotiens  nomina  equeftns  ordinis  imucaca;  fle  donis 
milicanbusiflC  quando  primum  corona  aurea.  Gap. ii. 

Ecuris  quoqj  ipCx  pluribus  difcretx  nominibus  fuere  Tribunorum  aris: 

I & SeledlotumiflC  iudicum.  Propter  hoc  etiamnum  Nongenti  uocabantur 


Nogentiuocabatexomnibus  Selecfliad  cuflodiMa fuffragiorum  rdtaincornmrs, 
Ec  dmifus  hic  quoqj  ordo  erat  fuperba  ufurpatione  nommum:cum  alius  fe  Nogcn^ 
tum:alms  Seledtuin:alius  Tnbunum  appellaret.  Tybem  demu  prfcipatus  nono  ano 
tn  unitate  uenitequefter  ordo  annulorumq}  audloricaci  forma  cdfticuta  e.CAfinio 
Polhone.C, Anciftio  Vecere cdfT.anno  urbisconditx.dcc.feptuagefimoqnto.  Quod 
miremur  futuli  pene  de  caufarcum.C,  Sulpitius  Galba  iuuenalem  fama  apud  prict-' 
pem  popinarum  poenis  aucuparetur:occupatufq)  in  his  effet  queftus  i fenatu  uulgo 
inftitores  eius  culpxdefcdi  anulis.  Hacdecaufacofticutu:  necui  iuseius  efTetmifi 
cui  ingenuo  ipfi  pacnauoq?  paterno  feftertia.cccc.ccfus  fuilTetifiC legeiulia  theatrali 
f.xiiii.ordibus  fededi.  Poftea  gregatim  ifignc  id  appeti  coeptu.  Proptetqj  hxc  difcri' 
mina  Caius  Princeps  decutiam  qntaadiecit:tantum(j  natum  eft  faifismt  qux  fub 
Diuo  Augufto  impleri  non  potuerant  decurix  nd  capiat  eu  ordine:  pafTimqi  ad  oi<' 
namenca  ea  etii  fcruitute  liberati  tranfiliant.quod  antea  nuq  erat  fa<5tu:  quoniam  i 
ferreo  annulo  equites  iudiccfqj  intclligebantur:adeoqj  ^mifcuum  id  elTe  ccepitjuc 
apud  Clau dium  Gefarem  in  cenfuraeius  unus  ex  equitibus  Flauius  Proclus.cccc.ex 
eacaufareospoflularet.  Ita  dum  feparatur  ordo  ab  igenuis:  communicatus  eft  cu 
feruitiis»  ludicum  auteappellatione  feparari  eum  ordinem  pnmi  omnium  iftituere 
Gracchi  difcocdi  popularitate  i cdcumelia  fenatus.mox  ea  debellata:au(floriras  no-' 
minis  uario  feditionum  euentu  circa  publicanos  fubft:itit.8daliquandiu  tertia:  uires 
publicani  fuere.  M.Cicero  demu  ftabiliuit  equeftre  nomen  in  confularu  fuoeife/ 
natu  cdciliansiex  eo  fe  ordine  puedlu  eife  celebras:6d  eius  uires  peculiari  populanca-' 
tc  quxres.  Ab  illo  tepore  plane  hoc  tertium  corpus  in  re  publica  fadlu  eft.  Ccepitqi 
aduci  fenatui  populoqj  lomano  equefter  ordo.  Qua  de  caufa  & nuc  poft  populum 
fcribituriquia  nouiftimc coeptus  eft  adiici.  Quin  etiam  ipfum  eqtum  nome  fxpeua^ 
riacu  eft:  m iis  quoqj  q ad  equitatum  trahebatur.  Celeres  fu  b Romulo  regibufqj  ap/ 
pellati  funt.  Demde  flexummes.  Poftea  croftiillircu  oppidu  ithufcis  citra  uolfmios 
hoc  nomine  pafTuum.ix.milia  fine  ullo  adiumeto  peditu  cepiftet.  Eius  uocabuli  uis 
durauit  ultra. C.Gracchu,  lunius  certe  q ab  amicicia  eius  Gracchanus  appellatus  eft 
fcnptu  reliquit  his  ucrbis.  Quod  ad  cqueftre  ordine  ptinec  acea  troftullos  uocabac: 
nuc  equites  uocit.  Ideoqj  qandmtelligut  croffullus  nome  quid  ualeac:mukos  pu'' 
deceo  nomieappellari:&; caufa qux  fupta ditfta eft:  exponit.  InuicoCqj  etiam num 
tamen  troftullos  uocari.  Sunt  adhuc  aliqux  nd  omittendx  in  auro  difterccix.  Auxk 
liares  quippe  externos  torquibus  aureis  donauere:at  ciues  nd  nifi  argeceis,  Pratcrc^ 
armillas  ciuibus  dedereiquas  non  habent  excerni.  Iidemquod  magis  miremur  coro'' 
nas  ex  auro  dedece  auibus.  Quis  primus  ddatus  fit  ea  nd  tnueni.  Sed  quis  primum 
donauerita.L.Pifone  traditur.  A,  Poftumius  didtatorapud  lacum  regillum  caftns 
latmoru  expugnacis  ei  cuius  maxie  opera  capta  eftet:hac  corona  ex  pra:d.i  dedit.  Item 
.L.LecuIus  colui  Seruilio  Cornelio  metende  famnicum  oppido  capto.  Sedqumi^ 
librarii  corona  Pifo  frugi  filium  ex  priuaca  pecunia  donauit.  eam<j  coronam  tefta/ 
mento  reipublicx  legauit. 

DE  Reliquo  ufu  aun  f uins:&  muhenbus;&  de  nummo  aureo:&  quado  primu 
fignacu  eft  xsargencii  dc  auru;&  atcq  fignaretur  qui  mos  f oere;&  qux  maxfa  pecuia 

S3  cefuiS:  quones:8i  qbus  te'poribus  auaroritas  auri.  Cap.m. 

Eotii  uero  honori  i facris  nihil  aliud  excogitatu  e:q  ut  auratis  comibus  hofti® 
maiores  ducaxac  imolaret.  Sed  i mihtia  quoqj  f tatu  adoleuit  hxc  luxutia;uE 
.M.Bcutii  philippicis  capis  epiftolx  reperiac  fremctes  fibulas  tribunidasex  auroge^ 
n.  Ac  Hercules  ide  tu  Brute  mulieru  pedibus  autu  geftari  tacuifti.  Cuius  fceleris  nos 
coarguimus  illiipamuiqauro  dignitatem  p a'nulos  fecit:ut  habea‘ti  lacertis  ia' qdeai 

uinquodedardanisudtiitaqi&dardana  uocabat".  Vinolx  celcicx  dicunt.  VirileB 
celcibeticx.  Habeat  foeminx  i armillis  digitifqj  totis  collo  auribus.  Per  has  difcutcac 


catcn*  circa  laterarS;  inferta  margarita^  pddcrac  collo  dominarum  auro  pcndf^t* 

ucinfomnoquoqj  unionum  confc{entiaafrit.  Etiam  num  pedibus  induitur  :atqi 
incerftolamplebemqj  hunc  medium  fceminarum  equeftre  ordine  facit.  Honeftius 
uiri  pedagogis  id  damus:balnear9  pueroru  forma  conuertic.  lam  uero  etiam 
Herpocratem  ftatuafqj  xgyptiorum  numinum i digitis  uiri  quoq;  portare  icipiunt. 
Fuit  & alia  Claudii  principatu  differentia  infolens  iis  quibus  admiffione  liberti  eius 
dcdiffentrimaginem  principis  in  annulo  ex  auro  gerendirmagna  criminum  occafio'' 
ne.  Qu3:  omnia falutans  exortus  Vefpafiani principis  abolcuit:xqualiter  publicado 
prindpem.  De  annulis  aureis  corum9ufu  hacitenus  didum  fit.  Proximum  fcelus 
fecit:qui  primus  ex  auro  denariu  fignauit.quod  & ipfum  latet  aua:ore  incerto.  Po^ 
pulus  romanus  nc  quidem  argento  fignato  ante  Pyrrhum  regem  deuitaum  ufus  eft. 
Libralis  unde  etiam  nunc  libella  dicxnir:&  dipddius  appendebatur  affis.  Quare  xris 
grauis  poena  dirSa.  Et  adhuc  expcnfa  in  rationibus  dicuntur.  Item  intendia:6i  pon^ 
dera.  Quin  & militum  ftipendiorum:hoc  efl:  ftipis  ponderanda:  penfatores  libripc-' 
des  dicuntur.  Qua  confuctudine  in  iis  emptionibus  quae  mancupi  funtietiam  nunc 
hbra  interponitur.  Seruius  rex  primus  fignauita:s.  Antea  rudiufos  romx  Timcus 
tradit.  Signatum  eft  nota  pecudum:unde&  pecunia  appellata.  Maximus  cefus.cx, 
miliaaffiumfuit  illo  rege.  Et  ideo  harc  prima  claffis.  Argentum  fignatum  eft  anno 
urbis  quingentefimoodlogefimoqnto.QJ^abio  confulequincjj  annis  ante  primum 
bellum  punicum.Et  placuit  denanus  ^ dece  libris  xtis:  quinarius  ^ qufqj:  fefterci-^ 
um  pro  dipondio  ac  femiffe.  Librx  aute  pondus  xris  imminutum  bello  punico  pn'o 
cuimpenfis  refpublicanon  fufficerct.  Conftitutumqj  ut  affes  fextantario  pondere 
ferirentur.  Ira  qnta  pte  faclta  lucn  diffolutum  2s  alienum.  Nota  xris  fuit  ex  altera 
pre  lanus  geminusiex  altera  roftrum  nauis.  In  triente  uero  dC  quadrante  xs  quadras 
antea  triuncis  uocatus  a tribus  uciis.  Poftea  Annibale  urgete.Q.Fabio  Maxfo  did:a^ 
tore  affes  undales  facfli.-Placuitqj  denarium. xvi.affibuspmutarii  quinanu  od:oisj 
feftertium  quaternisc  Ira  refpub.dimidium  lucrata  eft.  In  militan  tame  ftipendio 
fep  denarius  ^ dece  affibus  datus.  Nota  argeei  fuere  bigx:atq;  quadngxia;  ide  biga^ 
ti  quadngaciqj  di<fti.  Mox  lege  papyriana  femundales  affes  facfli.  Ltuius  Drufus  m 
tnbunatu  plebisiodlauam  partem  xns  argento  mifcuit.  Qui  nunc  uidionatus  appeL 
laturtlegeclodiapcuffus  eft.  Antea  enim  hic  nummus  ex  lUynco  adue(ftu3  mercis 
loco  habebat.  Eft  aute  fignatus  ui(ftoria:&  inde  nomen.  Aureus  nummus  poft  anu 
fex-igefimurccudu  peuffus  eft  q argereus:ica  utfctupulum  ualeret  feftertiis  uicenis. 
quod  efficit  in  libras  ratione  fefl:ertii:qtucerat:feftertios  ndgdos.  Poft  hxc  placuit 
.xl.miliafignariexaurilibris:  paulatfqj  pffeipes  imminuere  podus.  minutiffimus 
uero  ad. xlv. milia.  Sedanumo  prima  eft  origo  auanax  excogitata  foenoreqtixftuo' 
faqj  fegnida.  Hxc  paulati  exarfit  rabie  qda  no  ia  auancia:fed  fames  aun.  utpote  cu 
Sepeius  Claudius.C.Gracchi  familiaris  auro  repenfu  caput  eius  excifum  ad  Opimiu 
tulerit. pluboqi  i os  addico  paricidio  fuo  rcpublica  eria  circufcnpfent.  Nec  ia  quiri^ 
tium  aliquoifed  uniuerfo  nomine  romano  ifamiircx  Mithridates  Aqlio  duci  capto 
auru  1 os  ifudit. Hxc  parit  habedi  cupido.  Pudet  ftudemtatuofaiftaqux  fubinde 
noua  grxeo  Termone  excogitat  expreffo  argdeis  uafis  auro  aut  incIufo:qbus 'deliriis 
ueneiit  taaurea  q iaurara  cii  feiamus  fterdixiffe  caftris  fuis  Spartacu  ne  qs  auni  ha-' 
beretrauc  argdu.  Taro  fuit  plus  aimi  fugitiuis  noftris.  Meffalla  orator  ^didic  Anto' 
nui  ttiiiuirum  aureis  ufu  uafis  in  oibus  obfcenis  defideriisipudendo  etiam  crimine 
Cleopatrx.  Sumx  apud  exteros  licerix  fueratpoculo  aureo  puluio  fubdito  Phihppu 
rege  dormire  folicu.  Agomccelu  Alexandri  Magni  prxfecftum  aureis  clauis  fuffigere 
crepidas.  Antonius  Sopus  i cdtumelia  nacurx  uilitate  auro  ferit  opus  profcriptione 
dignu.  Sed  prxtcr  alia  eqde  miror  populum  romanumuKftis  genbus  m tnbuto  fep 
argentum  imperaffemon  aurum  ficuc  carchagini  cii  Annibale  uictx  argenti  pondo 


annui  in  quiquaginta  anos  nihil  aun.  Nec  poteft  uideri  penuria  mudi  id  euenifTc. 
Nam  Mida:fed&  CrcefusMnfinituu  pofiedetac.  Ia  Cyrus  deuiifta  aiiapddo.xxxini, 
tnilia  inuenetat:pra;ter  uafa  aurea  lurumqj  fa(!lum:6t  in  eo  folia  ac  platanu  uiteq;. 
Qua  uieSoria  argenti  quingenta  milia  talentorum  reportauit; SC  ctaterem  Semiramf 
dis:cuius  pondus.xv.  talentorum  colligebat.  Talentum  autem  agyptium  pddo.lxxx. 
patete  Varro  tradidit.  lam  tegnauerat  m colchis  Salauces  & Efubopesi  qui  terram 
uirginem  nadus  plutimu  argenti  autiqi  eruiffe  dicitur  in  fuanotum  geteiac  alioqn 
ueiieribus  aureis  inclyto  regno.  Sed  illius  aureae  cameia::8C  argenteae  trabes  nat/ 
lanturifl!  columnae  atqi  paraftate  uidto  Sofeftre  argypri  rege  tam  fupetboiut^ditur 
annis  quibufqj  forte  teges  fingulos  e fubiedlisiungete  ad  curtum  folitusificqi  trili/ 
phare.  Et  nos  feamus  quie  pofteri  fabulofa  arbitrentur.  Cafar  qui  poftea  diiSatot 
fuitprimusinsdilitate  munere  patris  funebn  omni  apparatu  atenie  argeteo  ufus 
efluferafqi  argenteis  uafis  inceffere  tum  primum  uifum.  Mox  quod  etiam  in  munf 
cipiis  xmulantur.C.Antonius  ludos  fcacna  argentea  fecit.  Item.L.Murena&  Caius 
princeps  m cyrco  pecma  duxit.  In  quo  fuere  argenti  pondo. cxxiiii.  Claudius  fuc^ 
ceffor  eiusicum  de  btitannia  triupharet.-inter  coronas  aureas  unim.vii.pddohabuiri 
quam  cotuliflet  hifpania  citeriorialteram.ix.quam  gallia  comata  ficut  titulus  indri 
cauit.  Huius  deinde  fuccelTor  Nero  Pompeii  theatrum  operui  auro  in  unum  diem: 
quo  Tyridati  regi  armenia  oftenderat.Et  quota  pars  ea  apparatus  fuit  aurea  domus 
ambientis  urbem.'' Aun  m aratio  populi  romani  fuere  Sex.Iulio.L.  Aurelio  coff.fep/ 
tem  annis  ante  bellum  punicum  tertium  podo.dcc.xxvi.argenti  nonagitaduo  milii 
& extra  numeru.ccc.&.lxxv.milia.  Item  Sex.Iulio.L. Martio  coif. hoc  eft  belli  fotia^ 
hs  iitioioiSfgeta.xlvi.aun  podo.  Cafar  primo itroitu  urbis  i ciuili  bello  fuo  exira^ 
tio  pitulitlatetu  auteotu.xxvi.milia:& i numero  podo.ccc.  Nec  fuit  aliis  teporibus 
refpu.  locupletior.  Intulit  & Aemilius  Paulus  Perfeo  rege  macedonico  deuirlloiptsdi 
pddo  ttiumiliuiaquo  tempore  populus  romanus  tributu  pedere  defiit.  Laqueana 
qua  nuc&i  priuatis  domibus  auro  teguturipoft  Carthaginem  euerfapnmo  fautaia 
fd  cm  Capitolio  cenfura.L. Munii.  Inde  crafierei  cameras.  In  parietes  quoqj:  quui 
& ipfi  taq  uafa  fauracur:cu  fua  aecas  uaria  de  Catulo  exiftimauerit:^  tegulas  aceas 
Capitolii  mauraffec  pnmus.  Inuentores  aun  ficut  metalloru  fere  omniumifeptimo 
uolumine  diximus.  Pcascipua  gratia  huic  maccrix  fuiffe  arbitror:  non  colore  qui  in 
argento  danor  eftimagifqi  diei  fimilis:6i  ideo  militaribus  fignis  familiarior:quonia 
is  longius  fulget. manifefto  errore  eorum  qui  colorem  fyderumplacuiffe  in  autoar-' 
bitrantur:cum  in  gemmis  aliifq;  rebus  non  fu  pricipuus.  Nec  pondere  aur  facilitate 
materias  prslatum  efl:  exteris  metallis :cum  cedat  per  utrunq;  plumbo.  Sed  quia  re^' 
rum  um  nihil  ignedeperiertota  etia  m incendiis  rogifqj  durante  materia.  Quinimo 
quo  fxpms  arfit:proficic  ad  bonitatem.  Auriqj  expimcnto  ignis  eft:ut  fimili  colore 
rubeat  ignis. atqj  ipfumobrizumuocanc,  Pnmum  autem  bonitatis  argumentueft 
qdiffiallimc  accendi.  Prxterea  mini  prunx  uiolentiffimx  hgni  indomitum  palea  a' 
tilTime  ardefcere.acqj  ut  purgeturicum  plumbo  coqui.  Altera  caufa  predi  maior;  $ 
mmimum  ufus  dececiticum argento  xre plumbo  linex  ducantur : manufq}  fordeP 
eant  decidua  materia.  Necaliudlaxius  dilataturiaut  numerofius  diuiditur:  utpote 
CUIUS  uncix  m feptuagenas  & quinquagenas  plurefqj  bratteasquatemum  utrxq;di' 
gicorum  fpargailcur.  CraffifTimxexiis  preneftinxuocantur:  etiam  num  retinentes 
nomenForcunx  inaurato  ibi  fidehirimefimulacro.  Proxima  bractea  quxftona  ap^ 
pellatur.  Hifpama  ftngiles  uocataun  paruulas  maffasiquod  fuper  omnia  folumin 
maffa  auramento  capitur.Cum  extera  in  metallis  reperta  igni  perficiantur;hoc  ftati 
aurum  cfticonfummatamqj  macenam  protinus  habet  cum  ica  inuemcur.  Hxcetii 
inuentio  eius  naturalis  eft.  Alia  quam  dicemus  coadia.  Super  cxcera  no  tubigo  ulla« 
non  erugomon  aliud  ex  ipfo  quod  con fumat  bonitatemiminuatue  pondus.  Ia  cdtra 


fal,s  K ^«1  fuccos  domitores  rerum  conftanna  fupq,  omnu  neturme  texitur  lanz 
modo;&  fme  lana.  Tunica  aurea  ctiuphaiTe  Tarqumiu  Ptifcum  Vernus  tradit.  Nos 
uidimus  Agrippinam  Claudu  ptinapisiedente  eo  naualis  prailn  fpeiftaculum  alTidd/ 
temeiimdutampaludamentoiauro  textili  fme  aha  maictie.  Attalicis  uero  lapr.de 
inKximt  inuento  regum afix.  Marmor. & ns  quxcandx  f.eri non  polTunt  oui  can- 
dido illinitut.ligno  glutini  ratione  compofiiadeucoporon  uocant.  Quid  fithociaut 
queadmodum  fiatifuo  loco  docebimus.  Aes  inaurari  argento  uiuoiaut  certe  hydrat- 
gyto  legitimum  erat.de  quibus  ut  dicemus  illotum  naturam  reddentes:  excogitata 
fraus  elt.  Nanqjxs  ctuciaturin  ptim.s  accenfumqj  teftmguitur  fale  aceto  alumine, 
poftea  exatenaturtan  fatis  recoiSum  fitifplendote  deprehendente,  itetumqj  exhalat' 
igniiut  poliit  edomitu  mixtis  pumice  alumine  argento  uiuo  induiSas  accipere  brac- 
teas. Alumen  in  purgando  uim  habet. tale  efl:  qualem  elfe  diximus  plumbo. 

Ratio  naturalis  mueniendi  auri:&  quando  pnmum  aurea  ftacua:8C  medicin» 
ex  auro.  Capitulum. uii. 

AVrum  muenitur  in  noftro  orbemt  omittamus  indicum : atqj  a formicis:  aut 
gryphibus  apud  fcythas  erutum.  Apud  nos  tribus  modis  fluminum  lamentK: 

itahxihebro  thracixipadlolo  afixigange  indix.  Nec  ullu 
abfolutius  aurum  eft:ut  curfu  ipfo  ttituqj  perpolitum.  Alio  modo  puteorum  fero- 
bibus  eftoditur:aut  in  ruma  montium.  Quare  utraqi  ratio  dicetur.  Aurum  q qus- 
tunt:ante  omnia  fegullum  tolluntiita  uocatur  indiaum.  alueus  ub.  id  efl:  a?eLq; 
lauantur.atqi  ex  eo  quod  refediticonieflura  capituriut  mueniatur  aliquando  in  fu- 
ma tellure  protinus  rata  felicitate:uc  nuper  in  dalmatia  pi.napatu  Neronis  figulis 
diebus  etiam  quinquagenas  libras  fundens  cum  lam  inuentum  efl  in  fumo  cefpite, 

Alutationem  uocant  fi  ac  auro  ea  tellus  fubeft.  Cxtetum  montes  hifpanix  andi  fte- 

tilefqj:&  in  quibus  nihil  aliud  gignatunhmc  bono  coguntur  fertiles  elfe.  Quod  pu- 
teis foditur.-canalitium  uocantialii  canalienfe  mamoris  glorix  inhirensmd  illo  mo 
quo  in  one'te  fapphyto  atqj  thebaico  aliifqj  in  gemmis  fcitillat.  Sed  micas  amplexu 
inatmotis:hi  uenatum  canales  per  marmor  uagan  turde  latera  puteorum  8c  huc  illuc: 
inde  nomine  inuento.  tellufqj  ligneis  columnis  fufpenditur.  Qiiod  effoffum  efl  tu- 
ditur:lauatur:uritut:mollitut  in  farinam. nam  quod  in  pilis  cudunt  apilafcudem 
uocant  argentum  quod  exit  a fornace.fudoremqj  equi  camino  iadlatur.  Sputcicia 
m omni  metallo  uocatur  fcoria.  Hxcinauro  coquitur  iterum  dC  tunditur.  Catini 
fiunt  ex  tafconio.Hzc  efl:  terta  alba  fimilis  argillai.Neqj  enim  alia  afflatum  ignem9 
& ardentem  materiam  tolerat.  Tertia  ratio  opera  uicerit  gigantum.  Cuniculis  pec 
magna  fpatia  adtis  cauantur  montes  ad  lucernarum  lumina.  Badem  menfura  uigi- 
harum  efl.multifq;  menfibus  non  cernitur  dies.  Arrugias  id  genns  uocant.  fidunttp 
rima:  fubitoidc  opprimunt  operariosiut  lam  minus  temerarium  uideatur  e profudo 
matis  petere  margaritas: tato  nocetiores  fecimus  terras.  Relmquutur  itaqj  fornices 
crebri  motibus  fuftinedis.  Occurfat  i utroqj  genere  filices.  Hos  igni  & aceto  ruput* 
S.Epiusueto:quomai  cuniculis  uaporfic  fumus  ftrangulat.-csduncfraiftans.cl.  libras 
lerri  agentibus.  Egerute^  humetis  no(^hbus  ac  diebus  p tenebras  proximis  cradeces. 
luce  nouiffimi  cernur.  Sildgior  uidet  filexilatus  fequitur.  Fofla  ambit  qete.  Tamc 
in  filice  facilior exiflimaturopa.  Eft  nancjj  terra  ex  quodam  argilla:  gcnereglares 
rnixtaicandidam  uocatrprope  inexpugnabilis.  Cuneis  ea  ferreis  aggrediuntur:  dC  iif' 
dem  malleis.mhilqi  durius  putac-mfi  ^ inter  oia  auri  fames  duriffima  eft.  Perarto 
opeceruices  fornicii  ab  ultio  cardut.dantqj  figmi  rima.  Eamq?  folus  intclligit  in  ca< 
cumme  motis  eius  puigil.Hicuocei<iluue  repete  reuocan  operarios  lubet:  pancerq} 
ipfe  deuolat.  Mos  fradtus  cadit  a fefe  logo  fragore:qui  cdcipi  humana  mente  non 
po{Tit:& flatu  incredibili.  Spedac  uiiilores  ruina  natur®.  Ncctame  adhuc  auru  efl:. 
Nec  feiere  efle  cu  fodere.  Tancaq,'  ad  pericula  euincenda  fuit  fatis  caufx  fperare  quod 


cuperet  Alius  pnreft  labor  uel  hoc  maioris  impedii  flumia  aci  laua"da  hac  ruinam 
lusis  mo-rm  du«re  ob.tec  a c£cefio  plerunqj  lapide.  Corrugos  uocant  a corriuar.one 
credo  mmtta  & hic  labor  eft.  PrarcepilTe  libram«o  oportet  ut  fruar.s  quado , fluar, 
itaq-  altilTis  partibus  ducif.  Conualliiac  intetualla  fubfltuflis  canalibus  mnguntut. 
Ahbi rupes  iuia:  ctedat':fedeq!  trabibus  cauatis  praebere  cogut.  Is  qca:dit;funibus  pe. 

defut  procul  intuftibusfpls  nefaria  qdeifed  alitu  flat.  Penderes  maiore  ex  parte 

l.bra-ri  & lineas  irineri  prsflgut.  Itaq,  if.ft«is  ueft.giis  hoinis  locus  rio  e.M^es  tra. 
hac  ad  hdines.-ut  uitiu  fportet.  Id  genus  tetrx  uno  uocat.  Ergo  p filices  calculofue 
ducufifiC  urifl  euitSt.  Ad  capita  deieflus  i fupnliis  motiu  pifcma:  cauatiducenos  pe. 
des  i qfqj  ptes:&  i altitudine  denos.  Emiflariai  lis  qnapedu  qdrato^i  ternu  fete  h. 
quat?8i  repleto  flagno  excuffis  obtutam^is  erupit  totrens:ta-ta  ui  ut  faxa  puoluac. 
Alius  et, i nu  i plano  labot.  FolTai  i qs  ^fluat  cauatiagigas  uocat.eai  fterriut-gradati. 
Frutex  ^ ulex  toris  manni  fimilis  afp  autflq,  tetmes.Latera  cludutur  tabulisiac  p pta;. 
rupta  fufpeducicanali  ita  pfluete  de  terra  i'  mate.  His  de  caufis  la^mouit  hifpin.i 
i priore  g^iqus  exhaunut  imefo  labore  ne  occupet  puteos  i hoengat.  Autu  arrugia 
quxfita  no-  coq nfed  flati  fuu  e.  Inueniufita  maffx.  Necno  i puteis  etia  denas  ex. 
ced£teslibras.  Palacat  hifpaniialii  palacranas:  iide  quod  minutu  eibalucem  uocat. 
Vlex  flccatus  urit:8i  cinis  eius  lauaffuflrato  cefpite  hetbofo  ut  fidat  aurum.  Vicena 
rnilta  podo  ad  huc  modfl  anis  figulis  afluria  atq,  galletia  & lufitaniam  praftateqda 
tradideratnta  ut  plurimu  afluria  gignat.  Neqj  i aha  pte  tertaiu  tot  faculis  hxc  fer. 
tilitas.  Italtx  pcitu  e uetere intetdicSo  pacruiutdiximus.alioqn  nulla  roecudiot  me. 
talloRi  quoq,  erat  tellus.  Extat  lex  ceforia  uiiflimilia?:  aunfodina;:  qua  in  uercellenfi 
agro  cauebafme  plus  qnqr  homtnu  i ope  publicam  haberet.  Au^z  faciedi  e etia'  num 
um  ratio  ex  aunpigmetoiquod  i fytia  fodit  piflotibus  i fuma  tdlure  auri  colore;  fed 
fragih lapida  fpeculariu  modo.  Inuitauetatqj  fpes  Caium  pricipeauidiffimuauri; 
qmobre  luITit  excoq  magnu  p6dus:&:  plane  fecu  auru  excelle's:fed  ita  pui  poderis  ut 

detrim«a  feriretilludqapterauanciaexptusiqqauripigmetilibrs.xmi.pmutarent' 

nec  poflea  tentatu  ab  ullo  efl.  Omni  auro  iefl  argetu  uatio  pondeceialibi  denaialibi 
nonaialibi  odlaua  pte.  In  uno  tantum  gallis  metella  locoiquod  uocat  albucrarcnfc 
.xxxvi.porno  iuenitunideocaitetis  praefl.  Vbicuq;  quinta  argenti  portio  efliele^fttu 
uocatur.  Scrobes  ea  reperiunturin  canalienfi.  Fit  Si  cura  eleiflrum  argento  addito. 
Quod  fi  quinta  portionem exceflitiincudibus  no  tefiflit.  Efl  eletllro  audlotitas  Ho' 
mero  tefle  qui  Menelai  regiam  auroieleato:  argento:  ebote  fulgere  tradit.  Mineru® 

templa  habet  lindos  infula  rhodiorum:in  quo  Helena  factauit  calicem  exeledlro. 

Adiicit  hifloriam  mammx  fux  mefura.  Eleiflri  natura  efl  ad  lucerna^  lumia  clarius 
argeto  fpledere.  Quod  enatiud  Si  uenena  deptehendit.naqi  difcutrat  i calicibus  at. 
quus  cxleftibus  fimiles  cd  igneo  flridore:8c  gemina  ratione  prxdicunt.  Aurea  flatua 
prima  omnid  nulla  ianitare:8c  ateq  ex  xre  aliqua  illo  mo  fieretiqua  uocat  holofphy. 
rato  i teplo  Anaetidis  pofita dicit.  Quod  i fitu  tertatd  nome  hoc  figmficauimusinu. 
minegetibus  illis  factatiffio.  Direpta  e Antonii  parthicis  rebus.  Scirdqi  narrat' diiM 
unius  ueterano^i  bononia:  hofpitali  diui  Augufli  coena  cum  itcrrogaret-ieffet  ne  ue^: 
ed  q primus  uiolaffet  hoc  numenioculis  mebtifqj  capta  exfpiraffe.' refpondit.n.tum 
maxie  Augufld  de  cruote  eius  coenare:feqj  illd  effeitotdq!  fibi  cefd  ex  ea  rapina  eue. 
Homind  primus  Si  aurea  flatua  Si  folida  Gorgias  Leotmus  delphis  in  te'plo  fibi  po' 
fuit.lxx.circitet  olympiade.  Titus  erat  docedx oratoria attis  quxflus.  Auru  pluribus 
mois  pollet  i remediis.  Vulneratifqj  Si  ifitibus  applicatiut  minus  noceatiqux  mfe' 
rantur  ueneficia.  Efl  Si  ipfi  fuperlato  uis  maleficagallinard  quoqj  Si  pecori  foetutis. 
Remedium  efl  abluere  illatd  Si  fpargere  cos  quibus  mederi  uelis.  Torretur  Si  cd  falis 
gtdmo  podere  triplici miflbiSirurfdcd  duabus  falis  portioibus  Si  una  lapidis  quem 
fchiftd  uocitiita  uirus  tradit  rebus  una  aematis  i fiiflili  uafeipfd  pujiSiiconuptu. 


Reliquus  dnisfematus  in  fiailiai  ex  aqui  illitus ilichenas  in  facie  fanat.  Lomento 
id  conuenit  ablui.  Fidulas  etia  fanat:&  quae  uocantur  hemorrhoides.  Quod  fi  ttito 
fpuma  adiiciatur  putria  ulcera  6C  tetti  odons  emendat.  Ex  meile  uero  decoctum  cum 
melathio&  illitu ubilicoleuitetfoluitaluu.  Verrucas  curan eo. M. Varro eftaudor. 

DE  Chryfocolla  & medicini  ex  chryfocolla.vi.6c  mirabilia  natur*'de  glutinandis 
intetfe  petficiendifqj  metallis.  Capitulum. v. 

CHtyfocolla  humor  eft  in  puteis  quos  diximusiper  uenam  auri  defluens  crafle' 
fcente  limo  rigoribus  hybetnis  ufcj  in  duticiara  pumicis.  Laudatiorem  eadem 
in  a;tariis  mecallis:8d  proximam  in  argentariis  fieri  cdpertum  eft.  Inueniturfic  i plu^ 
bariis  uiliot  etiam  auraria.  In  omnibus  autem  iis  metallis  fit  & cuta  multum  infra 
naturalem  illamiimmiflis  in  uenam  aquis  leuitet  hyeme  totaiufqj  in  iunium  menfe. 
Dein  ficcatis  in  iunio  & iulio  ut  plane  intelligatur  nihil  aliud  chryfocolla  q uena  pur 
tris  .Natiua  duritia  maxime  diftat.uuam  uocant.  Et  tamen  illaquoqi  hetbaiquam 
luteam  appellantitinguitur.  Natura  eflquilinolaniueadfuccum  bibendum.  Tu/ 
ditutin  pila.deinde  tenui  cribro  fecernitutipoftea  molitutiac deinde  tenuius  ficeti/ 
brat'.  Quicqd  non  ttanfmeatireperitur  in  pilaidein  molitur.  Puluis  femper  i catinos 
digerituriSC  ex  aceto  maceraturiut  omnis  duririafoluatur.  Acrurfus  tunditur  dein 
lauatur  in  conchis. ficcaturqj.tuc  tinguitur  alumine  fchifto  Si  herba  fupradidla.pin/ 
giturq)  anteq  pingat.  Refert  q bibula  docilifqj  fit.  Nam  nifi  rapuit  colotemiaddut' 
fle  fcytanum  atqi  turbyftum.ita  uocant  medicamenta  forbere  cogentia.Cum  tinxere 
pidlotes:  tureifobitin  uocant.  Eiufijduo  genera  faciunt.  Elutam  qui  fetuaturin 
lomenta.  Et  liquidam  globulis  fudore  refolutis.  Hscutraq;  genera  in  cypro  fiunt. 
Laudatiflima  in  armenta.  Secunda  in  macedonia.  Largiffima  in  hifpania.  Summa 
commedationis  eft  ut  colorem  hetbi  fegeris  litat  uitentis  qfimillime  reddat.  Vifuqj 
eft  iam  Neronis  principis  fpeiftaculis  arenam  cytei  chryfocolla  ftetniicum  ipfe  con/ 
colori  panno  aurigaturus  effet  indutfta  opificum  turba.  Tribus  eam  generibus  dif/ 
tinguunt.  Afpetam  qui  taxatur  i libtas.vii. Mediam  qus  denariis  qumis.  Attritam 
quam  8C  hetbaceam  uocantiqui.xiu,  Sublinunt  autem  atenofamipriufq  inducant 
atramento  Se  paretonio.  Hic  funt  tenacia  eius  fle  colote  blanda.  Patetoniuiquonia 
eft  natura  pinguiffimum  fle  propter  leuotem  tenaciflimu  atramento  afpetgifine  pa/ 
retoni  cador  pallorem  chryfocolli  afferat.  Luteam  putant  a lutea  herba  didlamiqua 
ipfam  ciruleo  fubtritam  chryfocolla  inducutiuiliftimo  genere  atqj  fallaciffio.  Vfus 
chryfocolli  fle  in  medicina  eft  ad  purganda  uulnera  cum  cira  fle  oleo.  Eadem  per  fe 
anda  ficcatiSi  contrahit.  Daf  fle  in  angma  ortopnoeauemifceda  cum  meile.  Cdcirat 
uomitiones.  Mifcetur  Se  collyriis  ad  cicatrices  oculorumiac  uiridibus  emplafttis.  Ad 
dolores  mitigandos  Se  cicatrices  trahendas.  Hanc  chtyfocollam  medici  acefin  appeP 
lant  qui  non  eftorobitis.  Qityfocollam  Se  aurifices  fibi  uendicant  agglutinado  auro 
fle  inde  omnes  appellatam  fimilitet  utentes  dicunt.  Temperatur  autem  ea  cypria  em/ 
gtne  fle  pueri  impubis  unnaiaddito  nitro.  Teritur  cyprio  ire  in  cypriis  mortariis.fan/ 
ternam  uocant  noftti.  Ita  ferruminatur  aurum  quod  argetofum  uocant.  Signumcp 
eft  fi  addita  fantetna  nitefcit.  E diuetfo  erofum  contrahit  feihebetatqj.fle  difficulter 
ferruminatur  au^i.  At  id  glutinum  fit  auro  fle  fpuma  argenti  ad  fupraditfta  additis: 
unaqj  contritis.  Contexi  pat  eft  reliqua  circa  hocmt  uniuerfa  naturi  contingat 
ammitatio.  Auri  glutinum  eft  tale.  Argilla  ferto.  Cadmia  iris  maffis.  Aluttien 
laminis.  Refina  plumbo  fle  marmori.  Sed  plumbum  nigrum  albo  iungitur.  Ipfiiqj 
album  fibi  oleo.  Item  ftagnum  iramentis  ftagno  argentum.  Pineis  optime  lignis  is 
fertuma  funditut.  Sed  fle  igyptia  papyro.  Paleis  aumm.  Calx  aqua  accenditurifle 
trachinius  lapis.  Idemqj oleo reftinguif.  Ignis  autemaceto maximefleuifeofle ouo. 
Terta  minime  flagrat.  Carboni  maior  uis  exufta.  Itetumq;  flagranti. 

DE  Argento  fle  argento  uiuoifle  ftibia  fiue  alabaftroifle  fcoria  atgetiifie  de  fpuma 


al  B his  «aenei  metalla  dicantur:  qu*  fequens  infama  eft.  Non  m putet 
A tepentur!nullaq!  fui  fpe  nafcitur:nullis  ut  in  auro  lucentibus  fcmtillis.  Terra 
eft^aruffaialia  cineracea.  Excoqui  non  poteft  nifi  cum  plumbo  mgro:autcu  _uena 
plumbi.  Galenam  uocant  qu»  iuxta  argenti  uenas  pletunqj  tepentur.  Eteodeope 
ignium  defcendit  pars  mplumbum.argetum  autem  fuperneinnatatiut  oleum  aqs. 
Repentur  in  omnibus  pene  ptouinciis:  fed  in  hifpania  pulcherrimum.  Id  quoque 
in  fterili  folo  atqi  etiam  in  montibus.  Et  ubicunqj  una  muenta  uena  eltirion  procul 
muenituralia.  Hoc  quidem  6£  in  omni  fere  materianide  metalla  gtxci  uidef  dixiife. 
Mirum  adhuc  per  hifpanias  ab  Annibale  'inchoatos  puteos  durare  fua  ab  inuentori/ 
bus  nomina  habentes.  Ex  quis  bebelo  appellatur  hodieq- qui.ccc.pondo  Anmbali 
fummimftrauitmdies.  Ad  mille  quingetos  lam  paffus  cauato  monte  per  quod  fpa/ 
tium  aquitani  flantes  diebus inodtibufcp  egerunt  aquas  lucernam menfutaramneq, 
faciunt/Argentiuena  qu^infummo  reperta  eft: ctudatia appellatur.  Fmis  antiquis 
fod-endi  folebat  effe  alumen  inuentum.ultra  nihil  quxrebatur.  Nuper  muenta  aitis 
uena  infra  alumen  alba  nullum  finem  fpei  fecit.  Odor  ex  argentifodinis  mimicus 
omnibus  animalibus:  fed  maxime  canibus.  Aurum  argentuqj  quo  mollius  eo  puh 
chrius.  Lineas  ex  argeto  nigras  fieri  produciq:  miramur.  Eft  8£ lapis  fiisuenisicuius 
uomica  hquons  aitetni  atgentumuiuu  appellatur.  Venenu  rerum  omniu  c Exedit 
ac  perrumpit  uafa  permanes  tabe  dira.  Omnia  ei  innatant  prartet  aurum.  Id  unum 
ad  fe  trahit.  Ideo  & optime  purgat  cazteras  eius  fordes  expues  crebro  ia<3at«i(Silibus 
in  uafis  ita  uitiis  abieflisrut  6i  ipfum  ab  auro  difcedat.  In  pelles  fubaiftas  effunditur, 
perqi  eas  fudoris  uice  defluens  purum  relinquit  aurum.  Ergo  8i  cum  sta  faurantur: 
fubhtumbratteis  pertinaciffime  retinet.  Verum  pallore  detegit  fimplices  autptsr^ 
nues  btatteas.  Quapropter  id  furtum  qusrentes  oui  liquore  candido  ufura  eumade 
ultetauere.  Mox 6d hydtargiroide  quo  fuo  dicemus  loco.  Et  alias  argentumuiuum 
non  largum  inuentum  eft.  In  iifdem  argenti  metallis  inuenitunut  proprie  dicamus: 
fpums lapis  cadids  nitentiflqj:  no  tamen  tranflucentis.ftiraini  appellant:alii  ftibia: 
alii  alabaftrumialiqui  turbafin.  Duo  eius  genera  mas  & foemina.  Magis  probat  foe. 
minam.  Horridioreft  masifcabriorq!  di  minus  pondetofusiminufqj  tabians  K ate/ 
nofiot.  Foemina  cdtra  nitet  friabilis:fiffurifqi  non  globis  dehifces.  Vis  eius  afttigeie 
ac  refrigerare.  Principalis  aurem  circa  oculos. nanqi  ideo  etiam  platyophthalmon  id 
appellauereiquoniam  in  callibus  mulierumqj  epiphoris  dilatet  oculos  bifludiones 
inhibeat  oculorumiexulcerationefq:.  Farina  eius  & thuris  gummi  ammixto  fiftit  K 
fanguinem  e cerebro  profluentem.  Efficacior  & contra  recentia  uulnera.  Et  cotra  ue' 
teres  canum  motfusinfperfa  farina.  Et  contra  ambufta  ignicum  adipe  acfpumaatr 
gena  raituffaq;  &c3:ra.  Vritur  autem  offis  bubuli  fimi  circumlitum  in  clibanis.Dei 
teftinguitur  mulierum  lade.  Teriturcj  in  mortariis  ammixta  aq  pluuia.  Aefubinde 
turbidum  tranffunditur  in  aireumuas.  Et  mundatur  nitro.  Faex  cius  intelligitut 
plumbofiffima  qureqj  fubfedit  in  mortarioiabigiturqj.  Dein  uas  in  quo  turbida  traf' 

fufa  funt : opertum  linteo  per  nodem  relmquitur.&pofteto  die  quicquid  innatat 

effunditur.-fpongiaqj  aqua  tollitur.  Quod  ibi  fubfeditiflos  intelligitur.  ac  linteo  inr 
terpofitoin  fole  ficcatur  non  ut  perarefeat.  Itetumij  in  mortario  tenV:  Biipaftillos 
diuiditut.  Ante  omnia  autem  uredi  modus  neceffatius  eft:ne  plumbum  fiat.  Quida 
non  fimo  utuntur  coqueres:  fed  adipe.  Alii  tritum  in  aqua  triplici  'linteo  ficcant: 
cemqi  abiiciunt.idqj  quod  defluxerit  tranffundunt."  Ac' quicquidfubfidetid  colli'' 
gentesiemplaftris  collyriifiqj  mifcent.  Scoriam  i argento  graeci  uocat  helcyfma.  is 
cius  afttingere  Si  refrigerate  corpora.  Additur  emplaftrisiut  molibdena:de  qua  dicec 
mus  in  plumbo.  Cicatricibus  maxime  glutinandisifiJ  contra  tenafmos:  dyfentetia  qi 
infufa  clyftetibus  cum  mytteo  oleo.  Addunt  Si  in  medicamenta  quae  uocant  liparas 


-tm  , . p.  ^ 

Sea.„da:qL-argytto 

tubulis  inueniuntur.  Probatiffima  eft  atnca  Seo-|  k r”'^*  °"'r^ 

uenafit.  Argyritis  «argento  Molibdiris  nl  , ^7^1“  “'pfa' 

mdehabetno^e„.Omn^.sau;eS“^ 

m mfenorem.  Exeo  fublau  uerutulis  ferreis-  aro  “f“P«r‘ori  carino  deflufe 

culomt  fit  modici  ponderis.  Eft  autem  ut  ex  nn  ^^^"'^“ronuoluitut  uetu/ 

at  futura  matetuefpuma,  Diftata  fcoriaou  'P^° poteft  feruefcetis 
purga-risfe  materia^aCm  pX:i“:rm^:^ 
qua  uocant  ftelerythida  & pLmenen.  Tertium  Sobbdenam  rplumbTd 

mna^ns  tone  i puauris  8t  medicia  de  gmbus  mimi  8d  ro-ne  eius  f piiautis.  Ca.xii 
T , f"  metallis  minium  quoq,;&  nuc  inter  mgmenta magna 

J^U(ftor^ft‘v‘'  maximaifederi/facrarelioilis. 

facLmdiehn  credere  auaoritati.  louis  ipfius  fimSlacri 

faciem  iebus  feftis  mmioillmi  folitamitriumpha-tumq)  corpora.  Sic  amillum  tnV 
umphalTe.Hac  religione  etiain  nunc  addiin  unguenta  coenatriumphalisi&a  cenfod 
?hod?  Cuius  rei  equidem  caufam  mitor.quanq 

& hodie  id  expeti  conftatathiopura  populis:  totofq,  eo  tingui proceres.  hunYq;  ibl 
deorum  fimulactis  colotem  effc.  Quapropter  diligentius  profequemur  o-nia  d^eo 
heophtaftus.xc.annos  ante  Praxibulum  athenienfium  magiftrum.quod  tempus 

Inri  H * f rubentem  metallis  ar^ 

I aren^n  eius.  Repenti  autem  iam  tum  tn  hifpaniis  fed  durum 

id  iT‘  'nrupequada-macceiraexquaiacula-tesdecutere-tt 

Idelfea^lterum.  Optimu  uero  fupra  ephefum.  Cilbianis  agris.  Arena' coca  colore 
habere.  Hanc  ten.  Dem  lauan  farinam.  Et  quod  fubfidat  iterum  lauari.  Diffete'tia 
artis  efle:^  alii  mimum  faaunt  prima  lotura.  Apud  alios  id  effe  dilutius.  Sequentis 
autem  loturs  optimum.  Auiaoritatem  colori  fuiffe  non  miror.  Iam  enim  troianis 
temponbus  rubnca  m honore  erat  Homero  tefteiqui  naues  ea  co'mendat.  Alias  dtca 
pKftutas  pigmenta  qua;ramus.  Militonuoca-tgtsciminium.-quida' cinnabari.  Vnde 
natus  error  indico  cinnabaris  nomine.  Sic  enim  appellant  illi  faniem  draconis  elifi 
«ephantotum  monentium  pondere  permixto  utriufqj  animalis  fa'guine:ut  dixfus. 
iNeque  alius  eft  color  quim  piifturis  proprie  fangumem  reddat . Illa  annabaris 


antidotis  medicamenrif9  udiffiaert.  At  hercule  medici  quia  cinnabarin  uoca-t  o 
ea  utuntur  hoc  miniotquod  uenenum  effe  paulo  mox  docebimus.  Ctnabati  uete 
qua:  etia"  nunc  uocant  monoctomatatpmgebant.  Pinxerunt  &ephefio  minioiquS 
derehdru  eft  quta  curatio  magni  operis  erattprstereaqj  utrunq;  nimis  acre  exifti^ar' 
Ideoqi  trafire  ad  rubricam  & fmopidemtde  quibus  fuis  loas  dicam.  Cinnabaris  ad/ 
ulceratur  faguinecaprinoiaut  forbis  tritis.  Precium  fmcets  nummi  quinquaginta 
lubammium  nafci&in  carmania  tradit.  Hermogenes  Se  inaithiopra.  Scdneun 
ex  loco  muehitut  ad  nostnec  fere  aliunde  q ex  hifpania.  Celeberrimum  ex  fifapone'^ 
redone  in  betica  miniario  metallo  ue<3:igalibus  populi  romani  nullius  rei  dilieendre 
cuftodia.  No  licet  id  ibi  perficere  excoquiqj.  Romam  perfertur  uena  fignata  ad  de/ 
na  milia  tere  pondo  annua.  Roma  autem  lauatur.  In  uendendo  precio  ftatuta  leee 
nc  modum  excedetct.Ixx.in  libras.  Sed  adulteratur  multis  modismndeprxdafoa^ 
tati.  Nanq;  eft  alterum  genus  in  omnibus  fere  argetariisi  itemqj  plubariis  metallis- 
quocl  ht  exuito  lapide  uenis  permixto  non  ex  illo  cuius  uomicam  argentumuiuuni 
appellauimus  (is  enimBiipfein  argentum  excoquitur)  fed  aliis  fimul  repertis  Ste/ 
tiles  etiam  p umbi  deprehenduntur  folo  colore  nec  nifi  in  fotnaabus  tubefeentes-ex/ 
uftique  tunduntur  in  fanham.  Et  hoceft  fecundarium  minium  perqpaucis  notum- 
multum  infra  naturales  illas  hatenas.  Hocergo  adulteratur  minium  in  officinis  fo/ 
tiorum.  Item  fynco.quonam  modo  fyricu  fiatifuo  loco  dicemus.  Sublini  aut  fvrico 
mimum  compendii  ratio  demonftrat.  Et  alio  modo  pingentium  furto  opportuLm 
e plenos  fubinde  abluentium  penicillos.  Sidit  autem  in  aqua:conftatq,foranabus. 

incen  cocci  nitor  efli  debet.  Secundam  aurem  fplendor  in  parietibus  fentitimagi/ 
nem.  ^anq  hoc  rubigo  quadi  metalli  eft.  Sifaponenfibus  aut  miniariis  fua  ueL 
arena  line  argento  excoquit'  Auri  modo  probatur.  Auro  cade'te  fucatum  nigrefcit 
Sincerum  recinet  colorem  Inuenio  ac  calce  adulterati.  Ac  fimili  ratione  ferti  ra-detis 
amanaifinon  fit  aurumideprehendi  dlico.  Solis  atqi  luna  contadus  inimicus.  Re- 
medium ut  parieti  ficcato  cara  punica  cum  oleo  liquefadla  candens  fetis  inducatur 
Iteruq,  admotis  galla  carbonibus  adurafadfudorem  ufqj.  Poftea  candelis  fubigat- 
ac  deinde  Imteis  puru  ficut  & marmora  nitefcunt.  Qui  minium  in  offianis  poliL 
, r n r' '/'ii- ' refpirando  petnitialem  puluerem  trahant:  & tame 

ut  per  Illas  fpecftet.  Mmium  in  uoluminum  quoq,  fcnptura  ufurpatur:  Clariotefq, 
"““p  uel  in  auto  uel  in  marmore  etiam  in  fepulchtis  facit.  ^ 

DE  Hydratgyroide  argento  inaurandoide  coticulis  in  argenti  generibus  & expe> 

Erimentis.  Capitulum.viii.  o o t 

>>’“enit  uita&  hydtatgytum  in  uicem  argentiuiui  paulo  ante  di- 
1 r f ^ piftillifq,  trito  minio  ex  aceto 

Dein  fib  o J coopertum  argilla  fuperillita. 

atXl  coL  r f“dol  deteffo:  q fit 

Ouod  r,-  facilis  & lubrico  humore  CQ-fluere. 

t^erl/  conueniatiomnia  quade minio  i medicina ufu  traduntur: 

auT/orat  r ^ T ^ fanguinem  fiftit:  du  ne 

Hvdrmoi  “ “‘/«‘■a:ac  uulnus  attingat:aliter  utendum  non  equidem cenfeam, 

ma  e/T  ‘ ““ P*“" >ngeniofiffima  eft:  u.liore  excogitau.t 

aoDellanf  uri  argentiq?  mentionem  comitatur  Iapis  quem  coticula 

Theonhroft/rM  nonfoluuminuenirinifi  in  flumine  hymochLt auiftor eft 
modici-ofern  * . “.‘5° P*^!”' fl^cm alii  heracliumaliilydium  uocant.  Sutaut 

fuitin  as.uiKias  ogitudinis:  binafq:  latitudinis  non  excedetes.  Quodafole 
mentum-/.'''"/^  a terra.  Iis  coticulis  periti  cum  e uena  lima  rapuerint  expeti- 
nus  quantum  auri  fit  in  eaiquantum  argenti  uel  xiisfcrupulari 


differentia  mirabih  ratione  non  fallente.  Argenti  du*  differentis.  Batillis  ferreis 
candeni^ns  ramento  impofito  quod  candidum  petmaneatiprobatut.Proxima  bo- 
nitas tuffo:  nulla  riigro.  Sed  experimento  quoq;  fraus  interuenit.  fetuatis  enim  m 
uirorum  urinabatill.s  infiaturitaramentumobitetdum  urituncandoremq,  mitit" 
Eft  aliquod  experimetu  politi  at  in  halitu  hominis  fi  fudet  ^tinus  nube'q,  dffcutiat. 
T A ■ j Speculis  8C  sgyptio  argento.  Cap.ix. 

I Aminas  duci &fpecula  fieri  no' nifi  ex  optimo  poffe  creditum  fuerat.  Idquoq; 

fraude  corrumpitur.  Sed  natura  mira  eft  imagines  reddendi:  quod  teper- 
™fto  aere  atq;  in  oculos  regefto  fieri  conuenit.  Eadem  ui  in  fpeculis  ufu  polita  craf- 
f.tudineipaulumq,  propulfa  dilatatur  in  immenfum  magnitudo  imaginJim.  Tantu 
intercfttrepercuffum  illum  tefpuat:an  accipiat.  Quin  etiam  pocula  ita  figurantur: 
expulfis  intus  crebris  ceu  fpeculisiut  uel  uno  intuite  populus  totidem  imaginii  fiat 
Excogitantur  8i  monftrifica:  ut  in  templo  fmytns  dicata.  Id  euenit  figura  materis. 
Plunmuq,  refert:cocaua  fmt&  poculi  modo  an  media  depreffa  an  elata  an  auerfa 
an  obliqua  fupina  an  fefta  quahtate  excipientis  figurs  torquente  uenientes  umbras. 
Neqi  enina  eft  aliud  illa  imago:q  digefta  claritate  materis  excipientis  umbram.  Atqj 
ut  omnia  de  fpeculis  peraganturhoclocomptima  apud  maiores  fiebant  brundufina- 
ftagno  & sre  mixtis.  Ptslata  funt  argentea.  Pnmus  ferit  Praxiteles  Magni  Pompeii 
state.  Nuperq;  credi  coeptumicettiore  imaginem  reddi  auto  appofito  auetfis.  Tiriit 
& sgyptus  argentummti  uafis  Anubem  fuum  fpe<ftet:pingitq;  no' celat  argentum. 
Tranfiit  inde  materia  & ad  triumphales  ftatuas.mirumq!  ctefrit  precium  fulgoris  ex- 
cscan.  Id  autem  fit  hoc  modo.  Mifcetur  argento  tertia  pars  stis  cyprii  tenuiffimi 
quod  coronarium  uocant:&fulphuris  uiui  quantum  argenti.  Conflantur  in  fiadi 
circumlito  argilla.  Modus  coquendi  donec  fe  ipfa  opercula  operiant.  Nigrefcit  oui 
indurati  luteoiut  tamen  aceto  & creta  deteratur.  Mifcuit  denario  triumuit  Antonius 
fetrum.  Mifcuit  a:ri  falfx  monet*.  Alii  e pondere  fubtrahunt:cum  fit  iuftudxxxiiii. 
e librK  fignari.  Igitur  ars  fad:a  denarios  probare  tam  iucunda  e lege  plebemri  Mario 
Gratidiano  uicatim totas  ftatuas  dicauerit.  Miruqj  fhacartium  fola  uitiadifcutur. 
& falfum  denarii  fpedlatur  exemplar.plunbufq;  uetis  denariis  adulterinus  emitur. 

DE  Immodica  pecuniari  quoru  maxim*  opes  fuerint:&  quado  primu  populus 
ro.  ftipem  fparfetit.  Capitulum.x. 

NOn  erat  apud  antiquos  numerus  ultra  centum  milia.  Itaq;  hic  & hodie  mulci^ 
plicatur  ut  decies  centena  miliataut  fspius  dicantur.  Foenus  hoc  fecit  numufqj 
percuffus:&  fic  quoqj  xs  alienum  etiam  num  appellaf.  Poftea  diuites  cognominati! 
dum  modo  notum  fitieum  qui  primus  acceperit  hoc  nomen:  decoxiife  creditoribus 
fuis.  Exead-^m  gente. M.Craffus  negabat  diiiitem  efTeinifi  qui  redditu  annuo  legio/ 
nem  tueri  poffet.  In  agris  fuis  feftertium  .xx.miha  poifedit.  Quiritium  poft  Syllam 
ditiffimus.  Nec  fuit  fatis  nifi  totum  parthorum  efunffet  aurum.  Atqj  ut  memoria 
quidem  optimo  occupauerit.  Tuuat  enim  infeiftari inexplebilem  ifta  habendi  cupidi-' 
tatem.  Multos  poftea  cognouimus  feruitute  liberatos  opulentiores  pariterque  rtes 
Claudii  prfcipatu  Pallantem  Callidum  & NarafTu.  Atqj  ut  hii  omittaf  tanq  adhuc 
rerum  potiant",  C.Afinio  Gallo, C.Martio  Cyrino  Conff.ad.W.ka.febru.C.Cealius 
Claudius  Ifidorus  teftamento  fuo  edixit:  quauis  multa  duili  bello  perdidifret:tame 
relinquere  feruorum  quattuor  miliarcentum.xvi.  luga  boum  tria  milia  fexceca.  Re/ 
liqui  pecoris. cc,  quinquaginta. vii, milia.  In  numerato  podo  fexcenta  milia.  Qui  fu/ 
nerari  fe  iufTic  fextertiis.xi.milibus,  Congregat*&exccddesnumeru  opes.  Quota 
tamen  portio  erunt  Ptolemari:quem  Varro  tradit  Pdpeio  res  gerente  drea  iudxam: 
0(dona  milia  equitum  fua  pecunia  tolerauiffc.  Mille  conuiuas  totidem  aureis 
potoriis  imitantem  uafa  cum  ferculis  faginaffe.  Quota  uero  ili*  ipf*(neqj  enim  de 
regibus  loquor)  portio  fuerit  Pythis  bythinii  q platanum  aureammitemqj  nobilem 


lUa  Dano  regi  donauitr'  Xerxis  copiasrhoc  efl:  fepries.lxxxviii.milia  hominu  excepit 
epulo.  Stipendium  quinqj  menfium  fcumcntum9pollicitus:ute  quinqj  libens  fe^ 
neiftuti  fu*  in  deledu  unus  faltem  concederetur.  Hunc  quoqj  ipfutti  aliquis  copatet 
Crcefo  regi.  Qu*  malum  amentia  eft:id  in  uita  cupere:  quod  aut  etiam  feruis  conti/ 
gerit.-aut  ne  in  regibus  quidem  inuenerit  finem  f Populus  romanus  ftipe  fpatgete 
coepit!  Sp.  Poftumio.  Q^.Mattio  CofT.  Tanu  pecunia  eratmt  eam  conferret.  L. 
Scipioniiex  qua  is  ludos  fecit.  Nam  q Agrippx  Menenio  fextantes  *ris  in  funus co/ 
tulitihonoris  id  necelfitatifqj  propter  paupertate  Agrippsmd  largitionis  effedixeci. 

DE  Luxuria  & frugalitatem  uafis  & leflis  argenteis:6C  quando  lances  imodic* 
fatft*.  Capitulum.xi. 

YAfa  ex  argento  mira  inconftantia  humani  ingenii  uariatmullum  genus  officiai 
diu  probandomunc  futnianatnunc  clodianainunc  gratiana.  Etenim  tabernas 
maffis  adoptauimusmuc  anaglyphaiin  afpetitatemqj  excifa  circa  linearum  pidluras 
qu*rimus,  Iamueco8c'menfas  repofitoriis  impommus.BC  ad  fuftinendaobfonia 
interradimus  altera.  6i  intetefl  qplurimum  lima  perdiderit.  Vafa  coquinaria  ex  at/ 
gento  Caluus  orator  fieri  queritur.  At  nos  carrucas  ex  argento  cxlare  inucnimus. 
Noftraqj  *tate  Pompeia  coniunx  Neronis  principis  delicatioribus  iumentis  fuis  fo/ 
leas  ex  auro  quoqj  induere  folcbat.  Libras, xxxii.  argenti  Africanus  fcquens  hsredi 
reliquit.  Idemqj  cum  de  poenis  ttiumpharetiquattuor  milia.cccc.lxx.  podo  ttaftulit. 
Hoc  argentum  tota  Carthago  habuit  illa  tertarum  smulatquod  nunc  in  menfarum 
eft  apparatu.  Poftea  uida  numantia  & deletandem'  Africanus  i triumpho  militibus 
.xvii.milia  pondo  dedit.  O uiros  illo  imperatore  dignosiquibus  hoc  fatis  fuit.  Frater 
eius  allobrogicus  primus  omnium  mille  podo  habuit.  At  Liuius  Drufus  f tribunatu 
plebis.xi.  milia.  Nam  propter  quinqj  pondo  notatum  a cenforibus  triuphale  fene: 
iam  fabulofum  uidetut.  Item  Catum  Elium  cum  legati  atolotum  in  confulatu  ptan' 
dentem  ’in  fiflilibus  adiffent  railTa  ab  iis  uafa  argentea  non  accepilfetneqj  aliud  ha/ 
buiffc  argenti  ad  fupremum  uit*  diem  q duo  pocula:qu*.L.  Paulus  focer  ei  ob  uir/ 
tutem  deuiblo  Petfeo  rege  donaffet.  Inuenimus  legatos  carthaginenfium  dixiffe: 
nullos  hominum  benignius  inter  fe  uiuereqromanos.  Eodem  enim  argento  apud 
omnes  coenitauilfe  feipfos.  At  hercules  Pompeium  Paulini  equitis  arelatenfis  filiU! 
paterna  quoqj  gentepulfumiq.xii. pondo  argenti  habuiffet  apudexeratum  ferocif/ 
fimis  gentibus  oppofitum  fcimus.  Ledlos  uero  mulierum  lam  pridem  totos  operiri 
argento  6i  triclinia  qusdam  quibus  argentum  addidiife  primus  traditur  Catuillius 
Pollio  eques  romanusmon  ut  opereiaut  delicata  fpecie  faceretifed  punica.  Idem  Si 
aureos  fecit.  Nec  multo  poft  argentei  deliacos  imitati  funt.  Qua:  omnia  expiauit 
bellum  'ciuile  fyllanum.  Paulo  enim  ante  hac  fadla  funt.  Lancefqj  e centenis  libris 
argentiiquas  tunc  fuper  quingentas  numero  roma  fuiffe  conflatimultofqj  ob  eas 
proferiptos  dolo  concupifcentium.  Erubefeant  annales  qui  bellum  ciuile  talibus  ui/ 
tiis  imputauere.  Noftraatas  fortiorfuit  Claudii pricipatu.  Seruus  eiusDrufillanus 
nomine  Rotudus:  difpenfator  hifpania  citerioris  quinquagenariam  lancem  habuit 
cui  fabricanda  officina  prius  exadificata  fuerat.  Et  comites  eius  oiftingentas  qnqgm/ 
taodio  libratum.  Quate  quafofnifi  ut  q multi  eascdferui  infetrentjaut  quibus  coe/ 
nantibus.  Cornelius  Nepos  tradit  ante  Sylla  uirftoriam  duo  tantum  triclinia  tom* 
fuiffe  argentea.  Repofitoriis  argentum  addi  fua  memoria  coeptum  Feneftella  dicit! 
qui  obiit  nouiffimo  Tyberii  Cafaris  principatu.  Sed  & teftudinea  tum  in  ufum  ue/ 
niffe.  .Ante  fe  autem  paulo  lignea  rotunda  folida  nec  multo  maiora  q menfas  tuiffe. 
Se  quidem  puero  ! quadrata  compadla  aut  acere  operta  ac  cadto  coepiffe.  Mox 
additum  argentum  in  angulos  lineafqj  per  commiffuras.  Tympana  uero  fe  luuene 
appellata  tumateras  & lances  quas  antiqui  magiras  appellauerant.  Nec  copia  tatum 
argenti  fuerat  uitteifed  ualidius  poen*  metu  preciu.Idqj  iam  pridem  ut  ignofeamus 


nob»  Delphinos  qmnis  milibus  fefterhis  m libras  emptos.C.  Gracchus  habuit  L 
uero  CmlTus  oratorduos  fi^phos  Mentoris  artificis  maL  «latos  fefterti.  centum 
Confeflus  efttamennunqfeiis  uri  propter  uerecundiam  aufum.  Sicut  euna“' 
miha  fefterws  in  fingulas  libras  uafa  empta  habuilTe.  Afia  primum  deuidia  luxuni 
mifit  in  itaham.  Siquidem.  L.  Scipio  tranftulitin  triumpho  arlti  «Si  pondo 
miliaquadnngenta.l.  Et  uaforum  aureorum  pondo.cc.mill  ano  condita  urbLui'/ 
gentefimo  feMgefimoquito.  Eadem  afia  domitaimulto  etia'  grauius  afflixit  mo^res- 

mml Tnaudimnl*  Tum  enimhac emendi 

rom*  in  audlionibus regiis  uerecundia  exempta  eftiutbis  anno.dc.xxvi.mediis.  Ivii. 

WenfSr  etiam  & non  folum  ammirari  opulentiam  excernam. 

Immenfo  & achaic*  uidloria  momento  ad  impellendos  moresiqua  & ipfa  hoc  inter- 
uallo  ano  urbis.de. viii.  patthica  figna  & tabulas  pidtas  inuexit:  ne  qd  Leffet.  Pari- 
terq,  luxuria  nata  eft  8c  catthago  fublataiita  congmennbus  fatisiutl  liberet  a-pledli 
uitiaiac  liceret  peccare  ex  d^nario-e.  Hinc  aliqui  ueterumuc.C.  Marius  poft  uiLtia 
mTniS^^s^impSatr'^^^^'  Liberi  patris  exemplo  traditur;  ille  arator  arpinas  & 

A DE  Statuis  atgenteisiSCcslatura  argenri;&  ceteris  quibufdam.  Cap.xii. 

Kgentiufum  m ftatuas  primum  ad  honorem  diuiAugufh  in  adulationem 
temporum  ttanfiffe  falfo  exiftimatur.  lam  enim  tnumpho  Magni  Pompeii 
repetimus  tranflaum  Pharnacis:  qui  primus  regnauit  in  pontoiargenteam  ffatL'. 
Item  Mithridatis  Eupatons&  currus  aureos  argenteofq;.  Argento  fucceditexea  re 
ahquado  & auro  luxus:  foemina^  plebis:compedes  fibi  ex  eo  facientium,  qs  iduere 
aureas  mos  ttiftior  uetat.  Vidimus  & ipfi  laleriumTufcum  motum  equeftri  ordine 
ob  mlignem  ca  umniam  cum  celebritate  expedtarencur  adolefcenrium.  fcholx  ex  at- 
pnto  annulos  habetem.'  Et  quid  hoc  attinet  colligere  cum  capuli  militum  ebore  it 
tafiidito  calentur  argentoiuagina  catillisibaltei  laminis  crepitent.  lam  uero  a pada- 
gogis  ad  ttanfitum  umlitaris  cuftodiantur.  Argento  foemina  lauentur  & nifi  arge'tea 
ioliafalhduntteademqi  materia  & abis  & probris  fetuiatur.  Videret  hac  Fabricius 
& ffratas  aranto  mulierum  balmeasiita  ut  ueftigio  locus  non  fit  cum  uiris  laua'tiil. 
Fabntius  mq  qui  bellicofos  imperatores  plufq  pateram  Si  falinum  ex  atgeto  habere 
uetabat.  Videret  hic  dona  fortiii  fieniaut  i hac  frangi.  Heu  mores.  Fabririi  nos  pu- 
det. Mirum  in  auro  calando  mclaruiffe  neminem:argento  multos.  Maxime  tamen 
laudatus  eft  Me'tor:de  quo  fupra  diximus.  Quattuor  paria  deniqj  ab  eo  rinino  fadfa 
funtiaciam  nullum  extare  dicitur.  Ephefia  Diana  teplum  iacet.  Capitoliu  icendiis. 
Varro  Si  areum  fignum  eius  habuiffe  fcripfit.  Proximi  ab  eo  ammirarione  Acragas 
StBoctus  at  Mys  fuere.  Exeant  hodie  omnium  opera  in  ifula  rhodiorum  boetiapud 
lyndia  Minerua  in  templo.  Acragantis  in  templo  Liberi  patris  in  ipfa  rhodo  baccha 
centaunqj  calari  in  cyphis.  Myos  in  eadem  ade  Si  Silenus  & Cupido  Si  uenetatio  in 
fcyphis.  Magna  fama  poft  hos  celebratus  eft  Antipater  quiqj  Satyrum  in  phyala  gra- 
natum fomno  collocauiffe  uerius  q calaffe  didtus  eft  SttatomeUa.  Mox  Cyzicenus 
Tauncus.  Iti  Arifton  Si  Onychus  Mithylene  laudat.  Et  Hecafeus.  Et  circa  Magni 
Pompeii  atate  Praxiteles  Pofidonius  Ephefius  Ledus  Stratitest_q  pralia  armatofq: 
calauit.  Zopyrus  qui  areopagitas  6C  ludiaum  Oreftis  in  duobus  cyphis  pondo. xii, 
aftimaris.  Fuit  dem  Pytheas  cuius  dua  uncia  uigintiuenierut.  Vlyxes  8d  Diomedes 
erant  i phiala  emblemate  palladiu  futripentes.  Fedt  idem  Si  cocos  Magirefia  appel- 
latos patuulis  potoriis . Sed  e quibus  ne  exemplaria  quidem  liceret  exprimere.  Tam 
opportuna  iniuna  fubtilitas  erat.  Habuit  Si  Teucer  Cruftarius  famam.  Subitoqj 
hac  ars  ita  exoleuit.-ut  fola  lam  uetuftacc  cenfeatur  ufqjadeo  attritis  calaturistne  fi- 
gura difeerni  poffit:  audloritas  conftet.  Argentum  medicans  aquis  inficitur  atque 
eriim  afflatu  falfo  ficut  in  mediterraneis  hifpania.  In  argenti  Si  auri  metallis 


nafcut-ctiamnunc  pigmenta.  Fitenim  cstuleum quod  propcie  limus  eft.  Optimu 
ex  eo  quod  atticum  uocatur.  Precium  in  pondo  hbras.xxu.  Proximum  matmorolu 
fub  dimidio  attici  precio.  Tertium  genus  eftpteffum:  quod  aln  fyticum  uocant  ex 
infula  fcyro.  lam  quidem  K ex  achaia  quo  utuntur  ad  pidlura:  umbras.  Precium 
in  libras  huius.hf.bini.  Dipondiis  ueto  detraiftis  quodluadum  uocat  e gallia  uem£s. 
Hoc  autem  & attico  ad  lumina  utuntur.  Ad  abacos  non  mfi  marmotofo:  quoniam 
marmor  in  eo  refiftit  amaritudini  calcis.  Effoditur  8C  ad.xx.  ab  urbe  lapidem  m mo"/ 

tibus.  Poftea  uritur  preffum  appellantibus  qui  adulterant.  Sedefle  falfu  aduftuqj 

amaritudine  apparetiquoniam  refolutum  in  puluerem  eft. 

DE  Sile&c3Eruleo&  chryfocollaBineftonano  accilono:  BC  5 non  ommanno 
aiqliter  fpecies  uendantur.  Capitulum.xiii. 

S Ile  primi  inftituere  pingere.  Sed  Polygnotus  & Micon  attico  duntaxat.  Hoc 
fccuta  Itas  ad  lumina  ufa  e.  Ad  ubtas  aut  fcyrico  di  lydio.  Lydium  fatdibus 
emebat':quod  nuc  obmutuit.  Cxtuleum  arena  eft.  Huius  genera  tria.  Antiqus  igyp. 
tium.quod maxime  probat  fcyricu.hocdiluit' facile.  Cuq,  teritut.-in qttuor  colores 
mutatVandidiote  nigrioreue:  ctaffior^  tenuioreue.  Pr*fett  huic  etianu  ^pnu.  Ac/ 
ceffit  his  puteolanu  & hifpanienfeiarena  ibi  confici  coepta.  Tmguit  aut  one  & 1 fua 
coqt-herbaibibitqi  fuccu.  Reliqua cofeflura eadem qu2  chryfocolla:.  Excairuleo  fit: 
quoduocatTometu.  Perficitur  id  lauado  tere-doue  ac  hoc  e cieruleo  cadidius.  Precia 
eius.xxiii.m  libra.  Csrulei.xviri.  Vfus  increta  calcis ipatiens.  Nup  acceffit  & nefto/ 
nanu  ab  audore  appellatu.  Fit  ex  tegyptii  leuiffla  parte.  Pteau  eius.xl.  m libras.  Ide 
acputeolamufusiprjeterqjadfenefttas.  Vocant  coelon.  No  ptide  appottan  6iin/ 
dicu  eft  coepta.  Cuius  preciu.xvii.in  libras.  Ratio  i pidtura  ad  mcifuras.  hoc  eubtas 
dmidHas  ab  lumine.  Eft  & fubtiliffimu  genus  lometi  quod  dat  tritu  quinis  atfibus 
^ftimata.  C*rulei  (iceri  expetimdtu  i carbone  ut  flagret.  Fraus  urola  arida  decoda  in 
aquaifuccoqi  p liteu  expreffo  1 creta  erethriam.  Vis  eius  i medicina  ut  purget  ulcera. 
Itaqj  & rolaftris  adiiciut.  Ite  caufticis.  Tenfdifficilliefile.  In  medio  leuiter mordet, 
aftrfgitqi  K explet  ulcera.  Vrit'  i fidilibus  ut  f fit.  Precia  te^r  qua:  uCq  difpofuimus: 
nd  ignoramus  alia  in  aliis  locis  effe.fic  oibus  pene  anis  mutari  f ut  nauigatioes  coftu 
terint:  aut  ut  qfqi  mercatus  fitiaut  aliquis  praualens  manceps  annona  flagelleti  no 
obliti  Demetrium  tota  helladia  Neronis  principatu  accufatu  apud  confulem.  Poni 
tame  neceffarium  fuit:qua  plerunqi  erant  torna  ut  exprimeretur  audoritas  tetum. 

CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  TRP 

PROOEMIVM 
Aeris  metalla.  Ca.i. 

ROXIMA  DICANTVR  AERIS  METAD 

laicui  ti  in  ufu  proximu  eft  preciu  i Immo  ueto 
ate  atgetu;  ac  pene  etia  ante  au^  Corinthio.  Sti/ 
pis  quoqjaudoritasutdixius.  Hic  sramilitui 
tribuni  ararii  Si  arariumiSi  obara  ti  ab  are  didi. 
Docuimus  qdiu  populus  romanus  ace  fignato 
tatu  ufus  effettdC  alia  qua  uetuftas  tradidit  cum 
aquale  urbi  audotitate  eius  declararet  a tege  Nu/ 
ma  collegio  tertio  fabru  arationi  inftituto.Vena 
quo  didum  eft  mo  effodit': igniqi  pficit'.  Fit  Si  e 
lapide  crofoique  uocat  cadmia.  Celebritas  1 afia. 
Si  quondaincarapania:nuc  ibergomatiuagro: 
[ in  germania  etiam  prouincia  repertum. 


Genus  stis:qua  corinthia;quis  d(;Iiaci:qu®  zgmetica.  Cap.ii. 

Mox  mi!»  **^“*'‘  chalcitem  uocat  m cypro:ub.  p„ma  fuit  stis  iutnno. 

jr  Moxud.tasprac.puareptotal.utttt.spraftantiore:maximeaut.chalcotquod 

prscipua  bomute  am.raaone  dm  optinuit.  Ntc  repit'Iongo  ia'  tepotc  tffoeu  tcb 
lute.  Proximu  bonitate  fuit  fa  uft.anu  in  centronu  alpmo  traftu  non  longi  & ipfu 
aiui.  Succeifit  & liuianu  m gallia,  Vttuq,  a metallojt  dominis  appellatumfilludab 
amicodiuiAuguftiihocaconiuge!  uelocis  defeiSus,  Liuianuquoqj  certe  admodu 
«iguu  inuenit.  Summa  gloria  nuc  i marianu  co'uetra;quod  & coSubenfe  dicitur. 
Hoc  a liuiano  cadmia  maame  fotbet:  ac  aunchalci  bonitatem  imitatur  in  feftettus 
dipodiatiifqj  cypno  fuis  affibus  coteto.  Bt  haiftenus  nobilitas  m xre  nattis  fe  habet 
Reliqua  genera  artificio  confiant  qux  fuis  locis  reddentutifiima  claritate  ante  dnia 
incUcata.  (^onda  xs  cofufe  auro  arg^oq;  mifcebat';6c  came  aes  pteaofior  etat.Ndc 
incertu  elt  peior  hxc  fu  an  materia.  Mitiiqj  cii  ad  mfimtu  opest  prxda  hic  cteueriti 
auiftoritas  artis  extimfiaeft.  Quiftus  enim  caufaiutomniaiexerceti  ccepta  efi:  qui 
glorii  folebat.  Ideo  et  deojt  adlcripta  operi  cu  pectes  gentm  claritate  & hac  uia  quax 
tereciadeoqj  exo  euit  fundendiins  preciofi  ratioiut  la'  diu  ne  fortuna  qde  in  ire  lus 
artis  habeat.  Ex  illa  aute  antiqua  glona  cotmchiu  maxime  laudafihoc  cafus  mifcuit. 
Corintno  cum  caperetur  incelaimiteqi  citcaid  multorh  affectatio  fuit.  Quippecum 
ttadatut  non  aliena  de  caufa  Verte  que  Ciceto  da'nauerat  j^feriptu  effe  ab  Antonio: 
q 5 cotinthiis  fe  ei  ceffuru  negauifiet.  At  mihi  maior  pars  eoru  fimulate  ea  faentia 
uideruri^fegtegandos  fe  a citeris; magis  q iteUigere  aliquid  fubtilius.ac  hoc  paucis 
dorebo.  Corinthus  capta  efi  olympiadis  centefimi  quiqgefimifexti  anno  tertio: 
noittx  urbis  fexcentefioodUuoicu  ate  m ficulo  fidotes  nobiles  effe  defiffent:  quoru 
ifii  onia  figna  hodie  Corinthia  appellat.  Quapropter  ad  coarguendos  eos  ponemus 
artificum  itates.nam  utbis  nofiri  annos  ex  luptadidta  cdpacatione  olympiadu  coh 
ligete  facile  erit.  Sunt  ergo  uafa  tacu  corinthia  qui  ifti  elegantiores  nuc  is  fculpHo 
traffetut  modo  in  lucernas  modo  in  trullas  mulio  mudicia^  defpeCtu.  Eius  tria  gha. 
Candidu  argento  nitore  qproxime  accedens:in  quo  illa  mixtura  ptiualuit.  Alteru  f 
quo  aurifulua  natura.  Tettiu  inquoiquahs  oniu  tepefies  fuit.  Priter  hiceff;cuius 
tatio  nd  poteft  reddi  quaq  hominis  manu  taCta  dederit  fortuna  temperametu  fimu^ 
lacto  fignifqi.  Illud  fuo  colore  preaofumad  locmeiis  imagine  uetgens:  quod  ideo 
hepatizon  appellant : procul  a corinthio.  Longe  tamen  ante  egineticum  atque 
dehacum:  qui  diu  obtinuere  principatum  . Antiquiffima  ins  gloria  deliaca  fuit 
mercatus  m delo  concelebrate  toto  orbe,  &.  ideo  cura  officinis  tricliniorum  pedibus 
fulcrifqj.  Ibi  prima  nobilitas  iris.  Petuenit  deinde  ad  deu  fimulacra:  effigiemq;  ho^ 
minuific  alio^i  animaliu.  Proxima  laus  eginetico  fuit.  Infula  ipfa  e nec  gignens:  fed 
officinaji  tepetatura  nobilitata.  Bos  ircus  inde  captus  m foro  boario  efi  romi.  Hic 
efi  exemplar  egenetici  iris. Deliaci  aute  lupitet  in  capitolio  in  louis  tonatis  ide.  Illo 
Ite  Mytomilas  ufus  e.Hoc  Polycletus  iqualis  atqj  codifcipulus.  Aemulatio  aut& 
in  materia  fuit.  DE  Candelabns  fic  templorum  ornamentis.  Cap.iii. 

PRiuatiqjiginacadelabrotu  iupficie  duntaxatelaborauitificut  taretufeapos. 

f IIS  ergo  ludta  cdmedatio  officina^  efi.  Nec  pudet  tribunatum  mihtariu  fa^ 
lariis  emereicumipfu  nome  a candelabrorii  lumine  impofitu  appareat.  Accefo  cade-' 
labri  talis  fuitiut  audior  efi  Dion,  luffu  preconis  Clefippus  fullo  gibbere  6i  priterea 
alio  foedus  afpedtu  fabricatus  e:emente  id  Geganiafeftettiis.l.eodemq!  ofientante  i 
cduiuio  emptii:  ludibrii  caufa  nudatus,  atqj  impudenna  libidinis  receptus  m totu 
mox  teftamen  tum  pridiues  nummum  uice  illud  candelabrum  coluit.  8!  hac  cotithus 
fabula  adiecit  ufdicatis  tamen  moribus  nobili  fcpulchro  p quod  irerna  fupra  terras 
Geganii  dedecons  memoria  duraret.  Sed cuefie nulla  cotinthiacandelabta  cbftct; 
nomen  id  pricipuein  iis  celebratutiquoniam  Mummii  uidoriaconnthum  quidem 


diruitrCed  copluribus  achai»  oppidis  fimul  xra  difperfit.  Prifci  limina  et  ac  ualuaa  i 
teplis  ex  xte  faifticauece.  Inuemo  5C  a Cn.Oiftauio:  ^ de  Pcrfeo  rege  nauale  triuptu 
egit  fada  porricii  duplice  ad  cyrcu  flaminium:qux  Corinthia  fit  appellata  a capitu|s 
*rcis  columnarii.  Veftx  quoqj  zcde  ipfa  fyracufana  fupetfirie  tegi  placuiffc.  Sytacu/ 
fana  fiit  in  Pantheo  capita  coluna^  a.M . Agrippa  pofita.  Qut  etia  priuata  opulecia 
eomdufurpata  e.  Camillo.n.crimmi  obieat.Sp.Caruilus  quxftort^xtatahoftia 
haberet  in  domo.  Nam  triclinia  xrata  abacofqj  dc  monopodia  Cn.  Manlium  afia 
dcuiiita  ptimu  luexifTe  triupho  fuo:que  duxit  urbis  anno  qngetciio  fexagefiofeptio 
L.Ptfo  audor  eft.  Antias  quide.  L.  CraiTu  hxrede;  L.Crafti  oratoris  multa  etia  tri^ 
clinia  arata  u^idiffe.  Ex  are  fadhtauere  6i  cortinas  tripodiu  noie  dclphicas:  quonia 
donis  maxime  Apollinis  dclphici  dicabant.  Placuere  fli  lychni  penfilcs  in  delubris: 
arborum  modo  mala  ferentium  lucentes.  Qualis  eft  in  teplo  Apollinis  palatini:que 
Alexander  thebarum  expugnatione  captum  in  cyma  dicauerat  eidem  deo.  Tranfic 
defde  ars  ubiqj  uulgo  ad  effigie  deorum. 

Quado  primu  fimulacrii  roma  fadtu  & de  origine  ftatua^i  Sc  honore  ftatuarii  6i 
generibus  &C  figuris.  Capitulum.ini. 

TQ  Oma  fimulacrii  ex  are  fadbi  Cereris  primu  reperio  ex  peculio.  Sp.Caffiiique 
regnu  affedtacc  parer  ipfius  interemerat.  Tranfut  & ab  diis  ad  hominu  ftatuas 
atqj  imagines  multis  modis.  Antiqpingebat  easbitumineiquo  magis  mirueftipla' 
cuiffe  auro  integere.Hoc  nefeio  an  romanum  fuerit  metu. Certe  etia  roma  no  habes 
uctuffate.  Effigies  hominu  nd  folebat  cxpnminiTi  aliqua  illuffri  caufa  ppetuitate 
mercntiu;8C  primo  focroru  cercammu  uidloria:  maximeqj  olympiz  ubidmu  quiup 
ciffentiftatuas  dicari  mos  erat.  Eo^i  uero  q ter  ibi  fuperauiffent:  ex  membris  ipfoni 
fimilitudine  expreffa : quas  econas  uocant.  Athenienfes  nefeio  an  primi  omnium 
Harmodio  & Anffogitoni  tyramcidis  publice  pofuerint  ftatuas.  Hocatftum  efteode 
annoiquo  dC  reges  roma  pulfi.  Excepta  demde  res  eft  a toto  orbe  terraru  huanifiima 
abitione.  Et  iam  omnui  mumcipioru  6C  fori  ftatua  ornamentu  effe  coepere:  proro' 
ganqj  memoria  hominu  6i  honores  legi  xnoidc  bafibus  infctibiine  in  fepulchns  ca'tu 
legeretur.  Mox  forii  fli  m domibus  priuatis  faiilu.acqj  m atriisihonos  clientiu  mfti' 
tuic  fic  colere  patronos.  DE  Statuis  fli  qbufda  alusifli qbus  primu  i columru : 
fli  quado  roftra:fli  quado  primu  publiceifli  qua  primu  ftatua  roma.  Cap.  v. 

TOgata  cffigicatiqtus  ftatua  dicebat*  Placuere  fli  nuda  teneces  hafta  ab  ephe' 
boni  gymnicis  exeplaribusiquas  achilleas  uocat.  Graea  res  eft  nihil  uelate.At 
ecotra  romana  ac  militans  thoracas  addere.  Cafar  qde didtator  loricata  fibi  dicarim 
foro  fuo  paffus  eft.  Ni  luperco^  habitu  faifta  ti  nouicia  fiit:  q qua  nuper  ^didete 
pcnulis  induta.  Macinus  eode  habitu  fibi  fftituit  quo  deditus  e.  Notatu  ab  audo^ 
ribusfli.L.Acftiu  poeta  i camoena^i  ade  maxima  forma  ftatua  fibi  pofuiffeicubreuis 
admodu  fuiffet.  Equefttes  uero  ftatua  md  romana  celebratione  habetiorto  fmc  du-' 
bio  agracis  exeplo.  Sed  illi  calatas  tatii  dicabat  m faens  uicftores.  Poftea  uero  fli  qui 
bigis  uel  quadrigis  uiciffcnt.  Vnde  fli  nri  currus  nati  m lis  q rriuphauiffet.  Seni  hoc 
fli  in  nsndnifia  diuo  Augufto  feiugesificutflielcphanti.  Non  uetus  fli  biganitele' 
bratio  in  iis  qui  pratura  fundti  curru  uetfti  efient  pcyrcum.  Antiqor  colunaruificut 
.C.Menio  q deuicerat  prifeos  latinosiqbus  ex  foedere  ternas  prada  populus  tomaus 
praftabat.  Eodeqj  in  confulatu  in  fuggeftu  roftra  deuieftis  anatibus  fixerat  ano  utbis 
.cccc.xvi.  Ite. C. Duilio  q primus  nauale  triiiphu  egit  depocmsiquae  etianiiciforo. 
Ite.P,  Minutio  prafedlo  annonx:cxtra  porca  trigemina  ilciariaftipe  coliata.  Nefeio 
an  primo  honor  talis  a populo.  Antea. n. a fenatu  erat,  praclara  resinififriuoliscoe' 
piflec  initiis.  Nanqj  fli  Acti  Nauii  ftatua  fuit  ante  curia: cuius  bafis  cdflagrauic  cuna 
mcenfa.P. Clodii  funere.  Fuitfli  Hcrmodonephefii  m comitio  Icgumiqs  decemuiti 
fcnbebat:  interpretis  publice  dicata.  Alia  ca  fli  alta  audtoricas  maioti  Gratii  Cocliw 


lUtuarqu*  durat  hodieq)!  cum  hortes  a ponte  fublicio  folus  arauffet.  Equidem  8d 

llDVllXtreS  lUXta.  roltra  fnrir  - n . — ^ 


K/i  T ti  - rt  • .. ruit 

J.  .M.  1 reme  Ili  equeftns  togataiq  famn.tes  bis  deuicerat.  Captaq,  anagnia  po^ 
pulumltipendioliberauerat.  Inter  antiquilTimas  funtSi  TulhiCelii.  L.Rofcii.  Et 
Sp.  Matic!  Fulcimmroftris  a Fidenatibus  m legatione  interfeirtoRi.  Hoc  a tomano 
populo  tnbui  folebat  iniuna  carisificut.P.IunioiSl.T.Coracanioiqui  ab  Teufa  illy/ 
ricoj!  regina  interfeci  era't.  Non  omitt^du  quod  annotauere  annales: tripedaneas  iis 
rtatuas  in  foro  rtatutas.Hxc  uidelicet  menfura  honorata  rue  erat.  No  prxtcribo.C, 
Ortauiu  ob  unii  uetbu  quo  regem  Antiocha  dilaturum  fc  refponfu  dicentem  uirga 
qua'  tenebat  forte  circufcripfit:&  prius  q egrederefcirculo  illo : tefpoTd  date  coegit.  In 
qua  legatione  interfedro  fenatus  rtatua  poni  iuifit  q oculatilTimo  loco  in  roftris.  In. 
uenitur  & rtarua  decreta  dc  Tatacix  Caix  fiue  Surtecix  uitgini  uertaliiut  ponetef  ubi 
uellet.quod  adieilia  non  minus  honoris  habet:  q 5 fccix  edet  decreta.  Meritu  eius 
ipfis  pona  annaliu  uerbis.  Quod  capu  tyberinu  gratificata  ea  effer  populo . Inuenio 
& Pythagorx  Sc  Alcibiadi  i cornibus  comitii  pofitas  cu  bello  fanitico  Apollo  pythius 
fortiffimo  grxeo^t  gentis  iuffiffet  & alten  fapien  tiffimo  fimulacra  celebri  loco  dicari: 
donec  Sylla  didlatot  ibi  curiam  faceret.  Mirumqj  eft  illos  patres  Socrati  cuniftis  ab 
eodem  deofapientia  prxlato  Pythagoram  prxtuliffeiaut  tot  aliis  uirtute  Alcibiadem 
aut  quenqutroq;  Themirtocli.  Colunatii  ratio  eratiattolli  fupra  exteros  mortales: 

arcus  fignificant  nouitio  inuento.  Pnmus  tamen  honos  coepit  a grxeis.  Nub 
liqj  arbitror  plures  rtatuas  dicatas  qPhalerio  Demetrio  athenis.  Siquidc.ccc.lx.rta. 
tuereiqs  mox  lacerauerutmodum  anno  hiic  nume^tdie^t excedente.  Statuerat  romx 
etia  in  dnibus  uicis.C.Mario  Gratidiano  tribus  ut  diximus.eafdeq;  fubuertere  Syllx 
introitu.  Pedeftres  fine  dubio  romx  fuere  i autrtoritate  longo  tempore.  Equertrium 
triorigoperquetuseftcii  foemmis  etia  honore  comunicato.  Cochlix  enim  rtatua  e 
equertrisiceu  patii  effet  toga  ea  cingiicu  nec  Lucretixinec  Bruto  qui  expulerat  teges 
propter  quos  Cochlia  inter  obfides  fueratidecernerentur.  Ha‘c  pnma  & Orarii  Ga. 
ditis  publice  dicata  credideri.  Ante.n.  fibiac  fibyllxTarquiniu  at  teges  ipfospofu. 
iffe  uerifimile  c:nifi  Cochlix  pofita  quoqj  Pifo  traderet  ab  iis  q una  obfides  fuerant 
redditis  a Porfenna. Honorem  eius  habuit  e diueifo  Annius  fxcialis.  Equeftie  rtatua 
Cotta louis  Statoris  xdei  uertibulo  fuperiore domus  Valerix  fuiffe Publicix  cofulis 
filixicaq;  folam  fugiffe.  Tybetimqj  ttanfnatauiffe:  exteris  obfidibus  qui  Porfennx 
mittebanfiinteremptis  Tarquinii  infidiis.  L.Pifo  prodidit.  Idem  audior  ert.M  Ae. 
milio.C.  Popilio. ii.conff.a  ccnforibus.  P.  Cornelio  Scipione  &.M  Popilio  rtatuas 
circa  foru  eo^t  qui  magirtratus  gefferant  fublatas  omnes:  prxter  eas  qux  populi  aut 
fenatus  fententia  flatutx  effent.  Eam  uero  quam  apud  xdem  Telluris  ftacuiffet  fibi 
Sp.Caffius:  qui  regnum  affedlaueratietiam  conflatam  a cenforibus.  Nimirum  i ea 
quoc^  re  ambitioni  prouidebant  illi  uiri.  Extant  Catonis  in  cenfura  uociferationes: 
mulieribus  romanis  in  qiuinciis  rtatuas  poni.  Nec  tame  potuit  ihiberc:quo  minus 
romx  ponerefrficuti  Cornelix  Gracchoiy  matriiqux  fuit  Africani  prioris  filia  Sedes 
enim  huic  pofitaifoleifq:  fine  amento  infignis  tn  Metelli  publica  porticu.  Quxrta. 
tua  nunc  ertin  Odlauix operibus.  Publice  aure  ab  exteris  pofita  ertromx  a.C.  Elio 
tribuno  plebis  lege  perlata  in  Stenniu  Statiliu  Lucanumiqui  thunnos  bis  infertaue. 
tat.  Et  ob  id  Elium  thurini  rtatua  & corona  auiea  donarunt.  Iidera  poftea  Fabrilium 


domuere  flatu»  Iiberau  obfidione.  PafTim^  ftatux  f clientela  funt  teceptx.Etadeo 
difctiraen  omne  fubtatum:  ut  Annibalis  etia  ftatux  tribus  locis  uifantur  in  ea  urbe 

intra  cuius  mutos  folus  hoftium  emifithaftam.  ■ - i i l - 

DE  Antiqs  ftatuatiis  & preciis  fignojj  imodicis;&:  coIofTis  i urbe  celebettfs.  Ca.vii. 

FViffe  aut  ftatuariam  arte  familiarem  italia  quoqjSt  uetufta  indicant  Hercules 
ab  Euandro  facratus  ut  produtnn  foro  boario:  q triuphalis  uocaf.-atq;  p triu- 
phos  ueftit'  habicu  ttiuphali.  Prxterea  lanus  geminus  a Numa  rege  dicatus;  q pacis 
Llliqj  argumento  colit'.  Digitis  ita  figuratis;  ut  tteceto^i  qufquagintaqnq,  dierum 
nota  pfignification^  ani  teporis  K xui  fe  deu  indicaret.  Signa  quoqj  thufcanicap 
tettas^^difperfaiquxin  ettutia  fadlitata  non  eft  dubium.  Deorum  tantu  putarem 
effemi  Metrodorus  Sceptius  cui  cognome  tomani  nomis  Odiofo  inditu  eft.  Vub 
fimos  pulfatos  propter  centu  &.x.ftatua9rfigna  obiecetit.  Mituq;  mihi  uidetur  cum 
ftatuaru  in  italia  tam  uetus  origo  fitilignea  potius  aut  fidlilia  deo^  fimulacra  in  de' 
lubns  dicata  ufq;  ad  deuidlaafiatundeirrepfit  at  luxuria.  Similitudines  exprimendi 
qux  prima  fuerit  origoiin  ea  qua  plafticen  grxci  uocant  dici  conuenientius  erit.  Et' 
enim  pnorqua  ftatuatia  fuit.  Sed  hxc  ad  infinitu  effloruit  multo^r  uoluminu  opere 
fiquis  plutK  pctfcqui  uelit.  Omnia  eni  quis  poffitfln.M.Scauri  xdilitate  tria  milia 
fignoru  in  fczna  tatii fuere  teporario  theatro.  Miimius  deuidla achaia  tepleuit urbe, 
Ipfe  exceffit  non  relidlutus  filix  dotem.  Cur  enim  non  cu  excufatione  ponat?Multa 
& Luculli  inuexere.  Rhodietiamnu.lxx.tria  milia  fignoru  effe  Mutianus  tetconful 
ndiditmec  pauciora  athenis  & olympix.  Delphis  fupeieife  credutur.  Quis  ifta  mpt' 
mliu  perfeqpofflt.-^aut  qs  ufus  nofcedi  intelligat?  Infignia  tn  maxfe  8c  aliqua  de  ca 
notataiuoluptariu  fit  attigiffe.attificefq!  celebratos  nominauifTe  fmgulotum  quo^J);, 
inexplicabili  multitudine  cu  Lyfippus  ad  fexcenta.x. opera  fcciffe  tradat.  Anteonia 
ut  arci  claritatem  polfent  dare  uel  fingula.  Numerii  apparuifte  dtfundlo  eo  cu  the' 
fauiji  efflegiffet  hxres.folitu  .n.ex  immani  precio  cuiufqj  figni  denarios  feponete  au' 
reos  fingulos.  Euecfta  fupra  humana  fide  ars  eft  fucceffuimox  etia  audacia.  In  atgu' 
mentu  fucceffustunu  exeplii  affera:  nec  deotu  nec  hominum  fimilitudinis  exprellx. 
Aetas  noftta  uiditfcapitolioipriufq  id  nouifflme  conflagraret  a Vitellianis  iccfii  in 
cella  lunonis  canem  ex  xre  uulnus  fuii  lambete.  Cuius  eximiu  miraculu  idifcreca 
uerifimilitudo  nd  ex  eo  folii  intclligit'*:  q ibi  dicatus  fueratiue^  & noua  fatifdatioe. 
na  fiima  nulla  par  uidebat''  capite  tutelarios  caucre  p eo  inftituti  publici  fuit.  Innu' 
meta  fiit  exepla.  Moles  qppe  excogitatas  uidcus  ftatua^r:  qs  coloffos  uocat  turribus 
pes.  Talis  e i Capitolio  Apollo  traflatus  a Lucullo  exapollonia  pdti  urbe.xxx. cubitori 
.c.l.  talentis  fadlus.  Talis  i campo  marcio  lupiter  a Claudio  Cxfate  dicatusiqui  ideo 
uocatur  pdpeianus  a uicinitate  theatri . Talis  & tareti  fadlus  a Lyfippo.xl. cubito^. 
Mirum  in  eo  q manus  ferunt  moles  ea  ratione  libramentiiut  nullis  couellat  ^cellis. 

Id  quide  prouidilfe  6t  artifex  dicifimodico  iteruallo.  Vnde  maxime  opus  erat  flatu 
frangi  oppofita  coluna.  Itaq;  propter  magnitudine  difficultatemqj  moliendimon 
attigit  eum  Fabianus  VertucofusrcumHerculem  qui  eft  in  capitoliotinde  traffettet. 
Ante  omnes  autem  in  amiratione  fuit  Solis  coloffus  rhodiique  fecerat  Chares  Lyn' 
dius  Lyfippi  fupradidlidifcipulus.  Septuagita  cubitorii  altitudinis  fuit.  Hoefimu' 
lactum  poftquiquagefimiifextii  annii  terrxmotu  ^ftratii.Sed  iaces  quoq;  miraculo 
e.Pauci  pollice  eius  apledlunt'.  Maiores  funt  digiti  qplerxq;  ftatux.  Vaftifpecus 
hiant  defradlis  membris.  Spedlantur  imus  magnx  molis  faxaiquoru  pondere  illud 
ftabiliuerat  conftituens.  Duodecim  annis  tradunt  effedlum.ccc.talentisiqux  tontu' 
Ierant  ex  apparatu  regis  Demetrii  relidla  mora  & tedio  obfeffa  thodo.  Sunt  alii 
minores  hoc  in  eadem  urbe  colofli  centum  numero.  Sed  ubicunqj  finguli  fuiflet  no' 
bilitatutilocum.  Prxterqj  hos  deorii  quinqj  quos  fecit Braxis . Fadhtauit  coloflos 
italia.  Videmufq;  certe  Apollinem  in  bibliotheca  templi  Augufti  thufcanicura 


Xpedu  a pollice:dubium  *re  mtrabiliorem  an  pulchritudine  FcnV  r i • 

aNeroneiubideftinatum  tlhus  prmc.p.s  f.mulacrum cololTum  fa^runa 
bngituine:  qui  dicatus  Solis  uenetarioni  eft  damnaris  fceletibus  illius  princmis 

ad^odiTr '"v®""* fimilitudinemmf.gnem uetu &de puis 
adinodu  fmculis  quod  pnmu  opens  inftautati  fuit.  Ea  ftatua  indicauit  interilTe^fu-- 

doms  fcrt^T^-T''"?'"  Neto  largiti  aurum  atgentumqj  paratus  e(ret:&  Zeno^ 
cumLrr  poftponetetut.  Statuam  atuetimtul 

ou^raxr  q Calamidis  manu  cslata: 

q sCaffioSyllanoauunculo  eius  praiceptori  fuo  Germanicus  Gefat  adamata  do  / 

P«ftannaX  t“r  4 d^etentia  elTet  atris.  Quatoq,  maior  i Zenodoto 

^ KT  ® deprehendi  aris  oblitterario  poteftT 

S Nobilitates  ex  ate  operum  & artificum.  ccclxW.  Cap.viii. 

^nis  qui  uocant  Corinthia pleriqj  in  tantu  capiuturiutfecu  circuferant:  ficut 
Hortenfius  orator  fphinge  Verri  reo  ablatam.  Propter  qua  Cicero  illo  iudicio 
dnl  ® intelligeteirefpo-dit  debereiquonia'  fphingem 

d mi  haeret.  Circumtulit  8C  Nero  princeps  amazonemide  qua  dicemus.  Et  pauloc 
ante.C.Ceftius  confularrs  fignuiquod  fecum  etiain  pralio  habuit.  Alexandnquoqi 
Magni  tabernaculu  fuftinere  traduntur folita  ftatuaiex  quibus  duaante  Marris uh 
tons  adem  dicata  funtitotidem  ante  regiam.  Minoribus  firaulacris  fignifq,  innue 
mera  prope  artificum  multitudo  nobilitata  eft.  Ante  omnes  tamen  Phidias  athemee 
tis  loue  Olympia  fadto  ex  ebore  qdASed  & ex  are  figna  feat.  Floruit  aut  olympiade 
f tertia  circiter.ccc.noftra  urbis  anno.  Quo  eodem  tempore amuli  eius 

tuere  Alcamenes:  CritiasiNeftocles.-Hegleas.  Et  deide  olympiade  oaogefimafeptia 

gelades;Callon:Polycletus:Phradm6:Gotgias;Lacon:Myton:Pythagoras:Scopas: 

Perelius.  Ex  m Polycletus  difripulos  habuit  Atgium.-Afopodoium: Alexin: Aiiftide; 
Fhrinonem:Dinone:Athenodoru:Demeam:  Clirorium:Myronem  Lyaum.  Nona^ 
gefima.v.olympiade  floruere  Naucides:  Dmomedes:  Chanacus:  Patroclus.  Centex 
fimafecurida  Polyclesj  Cephifodotus : Leuiares:  Hypatodorus.  Centefimaquar^ 
ta  Praxiteles.*  Euphranor.  Centefimafeptima:  Echion:  Thetmachus.  Centefima^ 
quartadedma  Lyfippus  fuic:cum  5t  Alexander  Magnus.  Item  Lyfiftratus  & frater 
emsScennms;Euphronides:Softratus:Ion:Syllanion.  In  hoc mirabile:q.  nullo doc^ 
tore  nobilis  fuit  ipfe.difdpulofqj  habuit  Theufin:&:  lade.Centefima.xx.  Hucyclides; 
Eutycrates:  Lahippus:  Ccphi:[iorotus:Timarchus:Pyromachus,Ccflauitdeidears:ac 
rurfus  olympiade  centefima.lv.reuixit  cum  fuere  longe  quidem  infra  pradititos 
batitame  Antheus;CaIliftratus:Polycles:  Atheneus:  Callixenus:  Pythocles:  Pythias: 
Tymoles.  Ita  diftindlis  celeberrimo^  a:tacibus:raptf  trafeurra  reliqua  multitudine  & 
paffim  difpcrfam.  Venere  autem  &m  certamen  laudatiffimi  qq  diuetfis  xtatibus 
geniti  quoniam  fecerant  amazonasjquai  cum  in  templo  Ephefia  Dian^  dicarentur: 
placuiteligi  probatiflimaiipforum  artificum  qui  prsefentes  erat  iudicioicu  apparuit 
eam  efle:qua  omnes  fecunda  afua  quifqj  iudicaflent.  Hsc  eft  Polycleti.  Proxima 
ab  ea  Phidia.  Tertia  Chreffilae.  Quarta  Cycloms.  Quinta  Phradmonis.  Phidias 
prster  loucm  olympium  quem  nemo  amulatur:  feat  dC  ex  ebore  a:quc  Mmeruam 


athenis  quar  cft  m patthcnonia  ftans.  Exxrcucro  prxter  amazoncm  fuptaditaam 
Mmeruam  tam.  eximia:  pulchricutiimsiut  a forma  cognomen  acceperit.  Fecit  fid  cly/ 
dicum  6i  aliam  Mincruamiqua  torna:  ad  sdem  Fortun*  Aemilius  Paulus  dedicauit. 
Item  duo  figna:  qux  Catulus  in  eadem  xde  pofuit:  palliata.  Et  alterum  cololTicon 
nudum.  PrimuCquc  artem  toreuticen  apctuilTe  atqj  demoftraffe  merito  iudicatur; 
Polj^cletus  ficyonius  Ageladis  difcipulus  Diadumenum  fecit  molliter  iuuenem.c.ta' 
lentis  nobilitatum.  Item  fld  Doryphorum  uiriliter  puerum.Fecit  & quem  canona  arti/ 
fices  uocantdiniamcnta  artis  ex  eo  petentes  ueluc  a lege  quadamdolufqj  hominum 
artem  ipfe  feaiTc  artis  opere  iudicatur.  Fecit  & deftnngcntem  fe.  Et  nudum  talo  in-' 
ceffentem.  Duofqj  pueros.  Item  talis  nudos  ludcntes:qui  uocantur  aftragalizontes. 
Et  funt  in  Titi  imperatoris  atrio  :quo  opere  nullum  ablolutius  pleriqj  iudicant.  Ite 
Mercurium  qui  fuit  lifymachix.  Herculem  qui  romx  Antheum  a terra  fuftinentem. 
Artemona  qui  Phacnaporretos  appellatus  eft.  Hic  confummafle  hanc  feientiam 
iudicatur:ad  toreuticen  fic  erudilTeiuc  Phydias  aperiiifre.  Proprium  eiufdemiut  uno 
crure  infiftcrent  fignacxcogitalTe; ut  ait  Vatro;&  pene  ad  unum,  exemplum,  My^ 
tonem  deuteris  natum:5dipfum  Ageladis  difcipulum  bucula  maxime  nobilitauic 
celebratis  ucrfibus  laudataiquando  alieno  pleriqj  ingenio  magis  q fuo  commendat* 
Fecit  & canem:  & difcobolon:6d  Perfea:  &:crtflas:8d  facyrum  admirantem  tibias:6d 
Mincruamidelphicos  pentathlos  pancratiaftas.  Herculem  etia  qui  eft  apud  cyrcum 
maximum  in  azdc  Pompeii  Magni.  Feat&  Cicada:  monumentum;^  locuftac  ficut 
carminibus  fuis  Erma  fignificat.  Fecit  &C  Apollinem  quem  a triumuiro  Antonio lufev 
latum  reftituit  ephefiis  diuus  Auguftus  ammomtus  in  quiete.  Primus  hic  nfflti^ 
plicafte  uartetate  uidetucmumerofior  in  acte  q Polyclecus;fld  in  fymmettia  diligdior. 
Et  ipfe  tamen  corporum  tenus  curiofustanimi  fenfus  non  exprelTiftc,  Capillu  quot]^ 
& pubem  non  emcndacius  fecifte  q rudis  antiqtas  inftituiiTet.  Vicit  eu  Pythagoras 
cx  italia  Reginus  Panctatiaftc  delphis  pofico.  Eundem  uicic&Leontius  cum  fecit 
haftadic  dcomonftylon:  qui  olympia;  oftenduntur.  Et  lolpis  puerum  tenentem  ta-' 
bellas  eodem  loco:6d  mala  ferentem  nudum.  Syracufis  autem  claudicantem:  cuius 
ulceris  dolorem  fentirc  etiam  fpetftantes  uidentur.  Item  Apollinem  citharcdum:fet^ 
pentemqj  eius  confla  fagitcis:  qui  Dircaus  appellatus  eft:  quomamcum  thebsab 
Alexandro  caperencur:aurum  a fugide  conditum  finu  eius  calatu  eftec.  Hic  primus 
neruos  6c  uenas  expreftitcapiUuqj  diligecius.  Fuit  alius  Pythagoras  famius  inino 
pi(ftor:  cuius  fignaad  a:dem  Fortune  huiufce  dea  funt  feminudaiunde  laudata 
funt.  Hic  fupradufto  facie  quoqjindifcretafimilis  fuifte  traditur.  Regini  autem  di-' 
rcipulus&  filius  fotoris  fuiffe  traditur  SofttatiiLyfippus  Sicyonius.  Duris  negat. 
Tullms  fuifte  difcipulum  affirmat.  Sed  ptimo  xrarium  fabrum.  Audedi  rationem 
cepiffc  pic'lons  Eupompi  refponfo.  Eum  enim  interrogatum  quem  fcqucrecuc  an^' 
tecedentium:dixilTc  demonftrata  hominum  multitudme:naturam  ipfam  imitadam 
effe:non  artificem.  Plurima  ex  ombus  Cigna  fecit:  di  uc  diximus  fcecudiffima  arrisi 
inter  qua  diffringentem  fe:quem.M.  Agrippa  ante  thermas  fuas  dicauit:miregtatu 
Tybeno  pnncipuqui  non  quiuit  temperare  fibi  in  eoiquanq  ipenofus  fui  iter  mitia 
principatus  tranftulicqj  in  cubiculum:alio  ibi  figno  fubftituto.  Cum  quidem  tanta 
populi  romani  contumacia  fuit:ut  magnis  theatri  clamonbus  reponi  Apoxyomeno 
conflagitauecit;  princepfqj  quanq  adamatum  repofuent.  Nobilitatur  Lyfippus 
temulenta  tibicina  6^  canibus  ac  uenatione.  In  primis  uero  quadriga  cum  fole  rhodP 
orum.  Fecit  & Alexandru  Magnum  multis  operibus:a  pueritia  eius  orfus.  Quam 
ftatuam  inaurari  mffit  Nero  princeps  deletftatus  admodum  illa.  Dcin  cum  precio 
penffet  gratia  artis:detra(5lum  e aurum  preciofiorqi  talis  exiftimatur  etia  cicatricibus 
operis  atqj  confeiffuns  in  quibus  aurum  hsferat  remanentibus.  Ide  fecit Epheftionc 
Alexandn  Magni  amicum:quem  quidam  Polycleto  afcnbunticum  is  centum  prope 


Has  Metellus  macedonia  fubala  tranftT""  °"“''""l'"<iincexprTlTi^ 

genetum.Statua„/a:cTp,ulfAr£ 

minora  fadendoqantfqui.  Corpora  STraril.nrar  ■ Capita 

maior  uideretur.  Nd  habet  latinu  nome  fvin  proceritas  fignoru 

mtadraq;  ratione  quadratas  ueterumftaturas'n'"'^"^'^*/"®*^'i*^’' 

faaos  quales  cHTent  hom.n^a  fe  Zu  d.cebatiab  .11, s 

atgurix  operum cuftodita in  m.n.m.s quoqjmCSios^TcrT"" 

datos  artifices  LahinDum  & Redam . f d e t’  . difcipulos  teliquit  lauc 

H;^eqTeftre!”Zwum£o^ 

-.aphanem  Phoceum  ignotum  aliasiquoniam  in  thelTalia  ubi  habitaueriflani/ 
Laud!^“''"'T ipfotam  aquatur  PolycletoiMytoni.-Pvthaeora 
Ll.tanrfri’ iT  Spinarum:  Pentachlon:&;  Apollinem.  Ali.no-hancfeno^ 

ex.ifiram'^  quoniam  fe  regnum  Xerxis  & Dari.  ofF.cims  dedid«it: 

exftimant.  Praxiteles  quoqj  marmore  telic.ot:  ideo  clariorfi.it.  Fecittamen  ex  are 

Lt  e.^rbl”'’""  I«-Cataglyram:Stebrietate-:rLrrum 

Ta  ame  F r*’'  una  fatyrumrquem  gtaia  Penboeoton  cognominant.  Signa  etia 

qua  ante  Faelictatisadem fuere.  Venetemq:  qua  cumipfaade.-cendio  cremata 

Smer‘"o"“  "f ' P“P"  Itemftephufam 

Spelumenen.OenophoyuHatmodm  & Ariftogytonem  tytann.adasiquos  a Xerxe 
perfatum  tege  captos  uidta  perfide  atheniei.bus  rem.f.t  Magnus  Alexander.  Fecit  & 

& mer  ^ ‘Ii”  exprimenti  flentis  matrona 

PUHnt  Phtynem  fuiire.deprehenduntq;  in  ea  amorem 
tifeis  di  mercedem  in  uulru  meretricis.  Habet  fimulacrum  & benignitas  eius.  Cae 

deu  .(Te  crederetur  ipfe  aiam.s&  alias  quadrigas  bigafq,  featiquis  femper  fme 
mulo  expreffis . Sed  ne  uideatur  in  hominum  effigie  inferior:  Achamene  nullius  eft 
nobilior.  Achamenes  Phidia  d.fc.pulus  & marmorea  fec.t:&areumpetalu:q  uocat' 
encrinomenos  At  Polycleti  d.fc.pulus  Ar.ftides  quadrigas  & bigas.  Et  Iphicratis 
leana  la^udat.  Scortu  hac  lyra  cantu  familiaris  Harmodio  8c  Atiftogytoni  conf.lia 
eotum  de  tyrannicidio  ufqj  ad  mortem  excruciata  a tyrannis  nd  prodiit.  Quaobre 
athen.enfeseam  honore  habere  uolentes:ne  td  fcortu  celebraffe  uiderenturinimal 
nominis  eius  fecere.  Atqj  ut  intelligeretur  caufa  honoris  in  opere  lingua  addi  ab  art.^ 
fice  uetuerunt.  Bryaxis  Aefculap.um  & Seleucum  fecit.  Bedas  adorantem  Batton 
Apollinem  & lunonemiqui  funt  torna  in  templo  Concordia.  Cref.las  uulneratum 
deticienteraim  quo  polT.t  intell.guquantum  reflat  anima.  Et  Olympium  Periclem 
dignum  cognomine.  Mirumque  in  hac  arte  efl:  q,  nobiles  uitos  nobiliores  fecit . 

ephifidorus  Mineruam  mirabilem  in  portu  athenienfium.  Et  aram  ad  templum 
louis  Seruatotis  in  eodem  pottuicui  pauca  comparantur.  Canachus  Apollinem 
nudumiqui  Philefius  cognominafm  Didymeo  egineticiaris  temperatum.  Cetuuq! 
una  ita  uefligiis  fufpedit:ut  linu  fubter  pedes  trahatur  alterno  morfu  digitis  calceqj 
tetinentibus  folum.ita  uertebrato  dc'ce  utiifq;  in  partibus  ut  a repulfu  p uices  refiliac. 


Idem  celetizdtas  pueros  fedt.  Chereis  Alexandrum  Magnum.  Et  Philippum  patre 
eius  fecit.  Clefilaus  Dorophoron:  & amazonem  uulnetatam.  Demetrius  Lj/fi- 
macheniqus  facerdos  Mineru*  fuit  anis.lxiiii.'  Idem  & Minetuam  quae  raufici  ap/ 
pellacuriquoniam  dracones  ingorgonc  eius  ad  idtus  cirharai  tmnitu  refonant.  Idcna 
equitem  Sarmonemiqui  primus  de  equitatu  faipfit.  Dedalus  6i  ipfe  inter  fidores 
laudatus  pueros  duos  diftringetes  fe  fecit.  Dynomcnes  Proteftlaum:6c  Pyrhodemu 
lurtatorem.  Euphranoris  Alexander  Paris  eft.in  quo  laudaturi^  omnia  fimul  inteP 
ligantur,  ludex  dearum:  amator  Helens:  Sc  tamen  Achillis  mterfedfor.  Huius  eft 
Minerua  romstqua:  dicitur  Catuleana  ifta  capicolium  a.Q  .Luiilatio  Catulo  dicata: 
Et  fimulaCTum  boni  euentus  dextra  paterara:finiftra  fpicam  ac  papauer  tenens.  Ite 
Latona  puerpera  Apollinem  8C  Dianam  infantes  fuflmens  in  arde  Concordia:.  Pecu 
quadrigas  bigafqj.  Et  Clyticon  eximia  forma.  Et  uirtutem  egtcgiam.-uttafq!  colof/ 
tteas.  Mulierem  minifttantcm  & adorantem.  Item  Alexandrum  6:  Philippum  in 
quadrigis.  Eutyclides  eurotan  fecit:  i qua  artem  ipfam  liquidiorem  plurimi  dixere. 
Hegia:  Minerua  Pyrthufq!  rex  laudatur.  Et  celetizontes  pueri.  Et  Caflotiac  Pollux 
ante  ardemlouis  tonantis.  Agefie  in  pario  colonia  Hercules  Ifidori.  ButhyteusLyr 
cius  Myronis  difcipulus  fuitrqui  fecit  dignum  praceptore  puerum  fufflantem  W 
guidos  ignes  52  argonautas.  Leoccas:aquilam  fetientem  quid  rapiat  in  Ganymede: 
ec  quid  ferat:parcentem  unguibus  etiam  per  ueftem.  Puerum  Antolycum  Pacratio 
uiillorem.  Propter  quem  Xenophon  fympofium  fctipfit.  louemqj  illum  Tonantem 
in  Capitolio  ante  eunda  laudabilem.  Item  Apollinem  diadematum.  Lucifeus  Lan/ 
gonem  puerum  fubdole  ac  fucate  uemilitatis.  Lycius  & ipfe  puerum  fuffitotem. 
Menichini  uitulus  genu  premitur:  replicata  ceruice.  Ipfeqj  Menechinus  fcripfit  de 
fua  arte.  Naucides  Mercurio  & Difcobolo  immolante  arietem  cenfetut.  Naucerus 
ludatorem  anhelantem  fecit.  Niceratus  Aefculapium  6i  Hygiam  qui  funtinCon/ 
cordiz  templo  romx.  Phyromachi  quadriga  regitur  ab  Alcibiade.  Polycles  Herma/ 
phroditum  nobilem  fecit.  Pyrrhus  Hygia  6C  Minerua.  Phoenix  Lyfippi  difcipulus 
Epidyrfam.  Stypax  Cyprius  uno  celebratur  figno  Splachnorte.  Periclis  olympii 
uernula.  Hic  fuit  exta  torrens:  ignem  otis  pleni  fpirituaccendens.  Syllanion  ApoP 
Iodorum  fecit  fidorem  &ipfum:fed  intereundos  diligentiffimum  artis  & inimicu 
fui  iudicem  crebro  petfeda  figna  frangentem:dum  fariare  cupiditatem  nequit  artis. 
8C  ideo  infanum  cognominatum.  Hocm  eo  exprellit.Nec  hominem  ex  arte  fccitrfed 
iracundiam.  Et  Achillem  nobilem.  Item  Epiftatcm  exercentem  athletas.  Sttongilio 
amazonem;  quam  ab  excellentia  erutum  Eucnemon  appellant,  Ob  id  in  comitatu 
Hetonis  principis  circumlatam.  Item  fecit  puerum:que  amando  Brutus  philippefis 
cognomine  fuo  illudrauit.  Theodorus  qui  labytinthu  fecit  famiripfe  fe  ex  arte  fudit 
praeter  fimilitudinem  nobilemrfama  magnae  fubtilitaris  celebratus.  Dextra  limam 
tenetileua  tribus  digitis  quadrigulam  tenuit  ttanflatam  prenefte;  tantae  paruitatis : 
ut  totam  eam  curtumq:  SC  aungam  integeret  alis  fimul  fada  mufea.  Xenocrates 
Tificraris  difcipulusiaut  ut  alii  Eutycratisiuicit  utrofqj  copia  fignoru.&  de  fuaatte 
compofuit  uoluraina.  Plures  artifices  fccete  Attali  & Eumenis  aduerfus  gallos  ptas' 
lia.Ifigonus:Phyromachus:Sttatonicus:  Antigonus:  qui  condidit  uolumina  de  fua 
arte.  Boeti  quanq  argento  melior  infans  eximie  anfetem  ftrangulat.  Atq;  ex  dnibus 
qu*  rettuli  clatimma  quzq;  in  urbe  lam  funt  dicata  a Vefpafiano  principe  i templo 
Paa's:aliif(^  eius  operibus  uiolentia  Neronis  in  urbem  conueda:&  £ fellariis  domus 
aurea:  difpofita.  Praitera  funt  squalitate  celebrati  artifices:fed  nullis  opetu  fuorum 
przdpui.  Arifton  qui  & argentum  cslare  folitus  eft.  Callafes:  Defias:  Cantharus 
Sytionius:  Dionyfiodotus  Cririz  difcipulus  Deliades:  Euphorion:Eunicus&He/ 
catzus.  Argenti  carlatores:  Lefbocles  : Ptodotus  Pythodicus : Polygnotus.  Idem 
pidores  nobiliifi.  Ite  ex  carlatotibusiSttacOnicus  Scinnusiqui  fuit  Critia:  difcipulus 


Nunc  percenrebo  eos:qui  eiufde  genetis  opeta  fecerutiut  Apollodorus:  Androbolus: 
Alclepiod^s:  Aleuas  philofophus:  Apellas:8i  adorantes  foenunas  Antigonus . Et 
ludlatotes  Petyoxyomenon.  Tyra'nicidafq!  fuptadiftos:  Antimachus:  Athenodorus: 
Foemmas  nobiles  Ariftodemus:&  ludratores  bigafcj!  cum  auriga.  Philofophos  Anus 
Seleucum  regem,  Habet  quoqj  huius  gratiam  Doryphorus.  &phifodoti  duo  fuere. 
E priore  eft  Mercurius  Liberum  patrem  in  infantiam  nutriens.  Fecit  & concionante 
manu  elata.  Perfona  in  incerto  eft.  Sequens  philofophus  fedt  Coclites  qui  cum 
Phidia  louem  olympium  fecerat.  Philofophus  item  Cleon  & Cenchtanus  8tGalli- 
clesiac  Cephis:  & Chalcofchenes:  & comoedos:  & athletas:  Dahippus:  Pellailomer 
non  Daiphton:8c  Democritus:  & Dsmon.  Philofophus  Epigenon  omnia  fere  prar 
diifta  imitatus  prarceffit  in  tubicine  8C  matrem  interfeaam:  8C  infantem  miferabp 
liter  blandientem.  Eubolides  digitis  computans.  Mycon  athletis  fpeiftatur.  Me^ 
nogenes  quadrigis.  Nec  minus  Niceratus  omma  qus  csteri  aggreffus:  reptaifetauit 
Alcibiademilampadeqi  accenfa  matrem  eius  Demareten  facnficantem.  Tificrates 
biga:  Pifto  mulierem  impofuit.  Idemqi  fecit  Martem  Si  Mercurium  quifuntin 
Concordia:  templo  roms.  Perillum  nemo  laudat  fatuiorem  Phalaride  tyranno:  cui 
taurum  fecit  mugitus  hominis  pollicitus  igne  fubdito.  Si  primus  eum  expertus  eft 
cruciatura  iuftiore  faiuitia . In  hoc  a fimulacris  deum:  hominumq;  deuocauetat 
humaniifimam  artem.  Ideo  ne  tot  conditores  eius  elaborauetantmt  ex  ea  tormenta 
fierent.''  Itaqj  una  de  caufa  feruatur  opera  eiusiut  quifquis  illa  uideatioderit  manus. 
Sthenius  Cererem:  louem:  Mmetuam  fecit:  qui  funt  tomsin  Concordia:  templo , 
Idem  flentes  matronas  Si  adorantes:  faaificantefqj.  Simon  canem  Si fagittarium 
fecit.  Stratonicus  calator  ille  philofophus.  Scopas  uttafqj.  Athletas  autem  Si  arc 
matos  Si  uenatotesifactificantefqi  Batton.  Eunuchir:  Glauddes:  Heliodorus:  Hy^ 
canus:  Lophon:  Lyfon:  Leon:  Menodorus:  Myagatus:  Polycrates:  Polydus:  Py/ 
thocritus:  Protogenes.  Iidemque  pidlura  clatiffimuut  dicemus.  Patrochles: Phyllis: 
Phyfidonius:  qui  Si  argentum  calauit  nobilitet  natione  ephefius.  Periclimenus : 
Philon:  Simenus:  Thimotheus:  Theomncftus:  Thimarchides:  Thimon:  Thyfias: 
Thrafon.  Ex  omnibus  autem  maxime  cognomine  infignis  eft  Callimachus  femper 
calumniator  fuimec  finem  habes  dtligentia:ob  id  Cadzotechnos  appellatus.  Memo^ 
rabilis  exemplo  adhibenda  cura  modum.  Huius  futfaltantes  Lacana  emendatum 
opus.  Sedin  quo  gratiam  omnem  diligentia  abftulerit.  Quem  quidem  Si  pidlorem 
fuifte  tradunt.  Non  are  captus  nec  arte  unam  folummodo  Zenonis  cypriam  ftac 
tuam  in  expeditione  non  uendidit  Cato.  Sed  quia  philofophi  erat.  Vt  obiter  hoc 
quoqj  nafcatur  tam  inane  exemplum  in  mentione  ftatuarum.  Eft  Si  una  non  pratee 
reuda  licet  aucftoris  incerti  iuxa  toftta  Herculis  tunicati.  Eleo  habitu  romaitorua 
facie  fentienteque  fuptema  in  tunica.  In  hac  tres  funt  tituli.  Vnus.L.Luculliim,' 
petatoris  de  manubiis.  Alter  qui  pupillum  Luculli  filium  ex. S.C.dedicaffe.  Tetrius 
qui.T. Septimium  Sabinum adilem  currulem  exptiuato  in  publicii  reftituifle.  Tot 
certaminum  tataq;  dignationis  fimulacrum  id  fuit.  Nunc  teuertemurad  diffeterias 
aris  Sc  mixturas;  In  cyprio  coronarium  Si  regulare  eftiutrunquedudhle.  Cotonariu 
tenuatur  in  laminas:  tautorumq!  felle  tiniftum  fpedem  auri  in  coronis  hiftrionum 
ptabet.  Idemq:  i undas  additis  auri  fcrupulis  fenis  piatenui  pyropi  brattea  ignefdt. 
RegulateSi  in  aliis  fit  metallis,  Itemq;  chaldariotum  differentia:q  chaldatium  fu' 
dituttantum:malleis fragile:  quibus  regulare  obfequituriabaliisdudlileappellatu. 
quale  omne  cyprium  eft.  Sedsiin  cateris  metallis  cura  diftat  a chaldario.  Omne.n. 
purgatis  diligentius  igni  uidis  excotftifqj  regulare  eft.  In  reliquis  genenbus  palma 
Campano.  Simile  in  multis  partibus  italiaprouinciifqj.  Sed  odfonas  plumbi  libras 
addunt:&  bene  recoquunt  propter  inopiam  ligni.  Quantum  ea  res  differentia  affer 
tat:in  gallia maxime  fentiturmbiintet  lapides candefados  funditur.  Exurenteenim 


codhiramigmm  atqj  fragile  conficit'.  Ptarterea  femel  recoquunt.quodfxpius  fecifTe 
bonitati  plurimum  confert.  Idquodnotaffernon  abreeft. 

Differentise  xtis  & mixturi:  6C  de  fetuando  ire.  Cap.ix. 

A Es  omne  frigore  magno  melius  fundi.  Sequenfqj  temperatura  ftatuaria  efl. 
Eademque  tabularis  hoc  modo.  Maffa  proflatur  in  pnmis:  mox  i'  proflatum 
additur  tertia  portio  aeris  colletflanei:  hoc  eft  ex  ufu  coempti.  Peculiareqj  in  eo  condK 
mentum  atttitu  domiti  fli confuetudine  nitoris:ueIuci  manfuefada.  Mifcentur& 
plumbi  argentarii  pondo  duodena:  ac  felibra  e centenis  proflata.  Appellatur  etiam 
nunc  & formalis  temperatura  aeris  tenerrimi:  quoniam  nigri  plumbi  decima  portio 
additur:  & argentarii  uicefima.  maximeqj  ita  colorem  bibit:  quem  gncanicu  uocic. 
Nouiffimaeftqui  uocaturollaria:uafe  nomen  hoc  date.  Ternis  aut  quaternis  libris 
plumbi  argentarii  in  centenas  acris  additis.  Cyprio  fi  addatur  plumbum:colos  pur^ 
puras  fit  inftatuarum  pritextis.  Aera  exterfa  rubiginem  celerius  trahut:q  negleda: 
nifioleo  perungantur.  Seruarica  optime  in  liquida  pice  tradunt.  Vfus  iris  adper^ 
petuitatem  monumentorum  iam  pridem  tranflacus  efl.  Tabulis  ireis  in  quibus  pu-' 
blici  conflitutiones  incidantur. 

DE  Cadmia  medicini.  Capitulum. x. 

MEtalla  aeris  multis  modis  inftruunt  medicinam:  utpote  cum  ulcera  omnia  ibi 
ociflime  fanentur.  Maxime  tamen  prodeft  cadmia.  Fit  fine  dubio  hic  & in  ar' 
genti  fornacibus:  candidior  ac  minus  ponderofa:  fed  nequaq  comparanda  irarii. 
Plura  autem  genera  funt.  Nanqj  ipfe  lapis  ex  quo  fit  is  cadmia  uocatur  fufuris  ne^ 
ceflariustmedicini  inutilis,  Sic  rurfus  in  fornacibus  exiftit  aliamqj  nominis  fui  ori' 
ginem  recipit.  Fit  autem  egefta  flammis  atqj  flatu  tenuiflima  parce  materii:6cca' 
noeris  latenbufue  fornacium  pro  quantitate  leuitatis  applicata.  Tenuiflima  eft  m 
ipfo  fornacium  ore:qua  flammi  eludantur.appellata  capnins:exufta:&  nimia  Ieui> 
tatefimilis  fauilli.  Interior  optima:camens  dependes:6iab  eo  argumeco  botryffios 
cognominata.  Ponderofior  hic  priore.  Leuior  porro  fecutuns.  Duo  eius  colores. 
Deterior  cinereus.  Puniceus  melior:friabilis:oculorumq?  medicamentis  utiliftima. 
Tertia  eft  in  lateribus  fornacium:qui  propter  grauitacem  ad  cameras  petuenire  non 
potuit.  Hic  dicit  pladtis:6i  ipfa  ab  argumento  ctuftauenusq  pumex  incus:uanas 
ad  pforas  utilior:  & ad  dcatrices  trahendas.  Fluunt  ex  ea  duo  alia  genera.  Onychitis 
extra  pene  cirula:intus  onychitimaculis  fimilis.  Oftracitis  toga  nigra  fiCciterarum 
fortiffimaiuulneribus  maxime  utilis.  Omnis  autem  cadmia  in  cypri  fornacibus  op' 
tima.  Iterum  a medicis  coquitur  carbone  puro  atqj  ubi  m dnerem  rediic:exnnguitut 
uino  amineo  quiademplaftrapnparatur:  quiuero  ad  pforas  aceto.  Quidam  in 
ollis  fiiftilibus  tufam  urunt:aclauant  in  morcariis.  poftea  ficcanc.  Nymphodoms 
lapidem  ipfum  qgrauiflimum  fpifliimqj  urit  pmna:5d  exuftum  chio  uino  reftfguic: 
tunditqj.mox  linteo  cribrat:atqj  in  mortario  tenc.mox  aqua  pluuia  macerat.icecuqj 
tene  quod  fubfedit:  donec  cirufi  fimilis  fiat:nuUa  dentium  offenfa.  Eadem  Lollii 
a<ftio:fed  qpurifTimum  lapidem  eligit.  Cadmii  efedtusificcareifanareififtere  Audi' 
ones:  pterygia:  fordes  oculorum  purgare:  fcabritiem  extenuarc:&  quicquid in plubi 
effeiftu  dicemus . Et  is  ipfum  ad  omnia  eadem  uritur:  pnterq?  albugines  oculorum: 
& cicatrices.  Vlcera  quoqj  oculorum  cum  lade  fanat,  Idq?  aigyptii  collyrii  modo  te^ 
runc  in  coticulis.  Facit  & uomitiones  emellefumpcum.  Vricur  autem  cyprium  in 
fiiftilibus  crudis  cum  fulphuris  pari  pondere:uafe  circumlito  fpiramenco  fcaminb: 
donec  uafa  ipfa  percoquantur.  Quidam  & falem  addunt.  Alii  alume  pro  fulphute. 
Alii  nihil  fed  aceto  tatum  afpergunt.  Vftum  teritur  mortario  chebaico.aqua  pluuia 
lauatur. minor  effeiftu,  iterumqj  adiecfta largiore  teritur.&dumconfidatrrelinquif. 
hocTipiusidonecad  fpedem  minii  redeat.  Tuc  ficcacu  i foleii  irea  pyxide  feruat, 
DE  Scoria;6iflore:8c  fquamairis;6dftoniace:flierugmc:6Chyeratio.  Cap.xi. 


«c«.unt'uel.t  m.Iu  fquammLu^  , 'L! "'bnc„ 
ma  ueneat  pro  eo.  Eft  aurem  fquLma  ^r.s  deTuffrm  cW  “ 
tummatrtur.  In  cyprirs  max.me  officm.s  omnra.  D.fFe  em^h  " P/"" 

conficiendis  us  medicaminibus  abfunt  quod  effe  «"tum a 

quotiens  incidere  in  libellosicomponere  « us  udenteraU^hTc  eft ' f 
expenn  commentaria:  credunr  rpr^.,1,™  t '‘t  ipedio  miferoru 

faiftaq!  iam  pridem  emplaftra  at  coHvria  fraudibus  corriipeti: 

ficexLrur.  Et  fquaZaaute^&^ 

lauantur  ut  fupra\ZoTde  uZ  E^T  “ r dem 

Tollit  &to-fillas  cum  meile  Fit  & excrdZP  fanna  admota . 

Nec  no-  urina  puer.  pnZmac  at  Z r ‘“"S'  ■nefricacor. 

temntiS:  aqua  pluuialaua-f  Danr  & h E P^"*^  QSjdam  uero  cxculTa  fqua‘ma 
& illinunt  tlPtu  R «'hydropicis  duabus  drachmis  m mulfi  hem, na- 

immm 

erugmerS  p"umr  d'  maxime  rhodiam 

rata®  Caitera  en  ^ 7 autem  fallit  atramento  futorio  adulte- 

bar.llo  f nT  deptehendunturifttidentia  in  frendendo.  Expetimenmm  i 

eme  illita  Denreh  d Papfm  galla  prius  macerato.  Nigrefcit  enim  ftatim  etuc 
Z.ffimum?7  r uitens.  Sed  f.ue  fmcicram  f.ue  adultera- 

ta tertZ  r d “aT'"  P“‘",^ ^ ''^'•hanidonec  ut  fauilla  fiat.PoP 

P‘dhhbus  uruntidonec  figlinum  percoquatl 
Nonnulliat  thus  mafculumammifcent.  Lauatutaum  erugo  ficutcadmia.  Vit.us 
luinecelfant'""  ^P“/P""f.;f  delachrymat.on.bus  mordendo  proficiens.  Sedabe 
tcd  t m xtP'""'7  mdere  defmar.  H.eraou^  uocaf  collyrium 

erui  is  Ztd  b “•  T^peraturautem  idem  hammoniaci  uncus  quaituori 
erugims  cypria: duabus:attament.rutor.,:quod  chalcantum  uocantitondt.  M.fy 

uero  una.  croci  vi.  Ha:c  omnia  trita  aceto  thafio  colliguntur  in  p.lulas:excellent 
remedii  contra  glaucomatuna  in.t.aa:  fufifufionum.  Contra  caliginem  6i  fcabritias  fl! 

gines  ac  genarum  uitia.  Ctudaautem  erugo.-uulnerariis  emplaftris  mifcet''.  Oris 
Miam  gingiuarumq:  exulcerationem  minfice  emendat:&  labiorum  ulcera  cum  oleo. 
C)uod  & li  caita  addatuttpurgat  & ad  dcatricem  perduat.  Erugo  St  callum  fiftularu 
eroditimtioruniq,  quae  circa  fedem:  f.ue  per  fe  f.ue  cum  hammoniaco  illrta.-uel  coP 
lyrii  modo  m hftulas  adadta.  Eademc^j  cum  refma:  terebinthina  tertia  parte  fabadra 
_^as  tollit.  . DE  fcoleaa:&calc.ti:8cpforo;a£  calcanto.  Cap.xii. 

Sc&alterum genus  eruginis:quamuocantfcoIedam  in  cyprio  ztc,  Hoctrito 
alumine &raIeautnitro  pari  pondere  cum  aceto  albo  qacerrimo.  Nd fit  hoc 
nifi  aitluofiifimis  diebus  ritea  canis  ortum.  Teritur  aufemidonec  uinde  fiaticontrac 
hatq,  fe  in  uermiculorum  fpeciem  i unde  Sc  nomen.  Quod  uitiu  ut  emendeturidus 


partes  qfucre  aceti  mifccntuc  urinapueri  impubis.  Idem  autem  in  medicamentis  6< 
fantema  efJiae  qua  diximus  aurum  fercumtiiari.  Vfufquc  utriufq?  qui  eeuginis. 
Scolcda  fit  dc  per  fc  rafa  ab  srario  lapide:  de  quo  nunc  dicemus.  CJialcitin  uocant 
lapidemrex  quo  dC  ipfum  a:s  coquitur.  Diftat  a cadmia:  illa  fuper  terram  exfub/ 
dialibus  petris  cxditur:h3:c  ex  obrutis.  Item  ^ chalatis  friat  fe  ftatim- mollis  natura; 
ut  uideatur  lanugo  conaeta,  EftSi  alia  diftincflio;^  chalcitis  tria  genera  continet 
*ris:  &:miryosfii  forios.  de  quibus  fmgulis  dicemus  fuis  locis.  Habet  aut  aris  uenas 
oblongas.  Probatur  mellei  coloris  gracili  uenarum  difcurfu  friabilis;  nec  lapidofa. 
Putant  & recentem  utiliorem  elTe: quoniam  inueterata  fori  fiat.  Vis  eius  adexcre^ 
fcentia  in  ulceribus  fanguinem  fiftere:  gingiuasuuam  tonfillas  farina  compefeere, 
Vulux  quoqj  uttiis  in  uellere  imponitur.  Cum  fucco  uero  porri  uerendorum  addif 
emplaftns.  Maceratur  autem  in  fidlili  ex  aceto  circumlito  fimo  diebus.xl.  Et  colore 
croci  trahit.  Tuc  ammixto  cadmix  pari  podere  medicamentum  efficit  foricon  didhi. 
Quod  fi  dux  parces  chalcitidis  tercix  cadmix  temperentur:  acrius  hoc  ide  fiet.  AcrP 
us  ctiamnufii  uehementius  fadlum  fi  aceto  q uino  teperentur.  Tofla  uero  efficaaor 
fit  ad  eadem  omnia.  Sonxg)’ptium  maxime  laudatur:  multum  fuperato  cyprio 
htfpanienfifid  afcico:quaq  oculorum  quoqj  curationi  quidam  utilius  cypriu  putat. 
Sed  m quacunq;  natione  optimum:  cui  maximum  uirus  olfacflu:  trituqj  pinguiter 
nigrefcensi&i  fpongiofum.  Stomacho  res  contraria  in  tantum:ut  quibufda  olfaiftu 
modo  uomiciones  moueat.  Et  xgyptium  quidem  tale.  Alterius  nationis  contritum 
fplendefcit.  Et  mify  efl  lapidofius.  Prodefi:  autem  6C  dentium  dolori  fi  contineatur: 
atqj  colluat.  Et  ons  ulceribus  grauibus:quxq5fcrpunt.  Vrifcarbombus  ut  chalcitis. 
Mify  aliqui  tradiderunt  fieri  exufto  Iapide  in  fcrobibus  flore  eius  luteo  mifeente  fe 
ligni  pinea  fauilla.  Re  uera  autem  efupradidto  fit  lapide  concretum  naradifcretuqj 
6C  optimum  in  cypriorum  officinis:cuius  notx  funt  friati  aurex  fcintillx:fid  cum  te-' 
ratur  arenofa  natura  fiue  terra  chalcitidi  fimilis.  Hoc  autem  mifeent  qui  aucu  pur^ 
ganr.  Vtilitas  aut  eius  infufi  cii  rofaceo  aunbus  purulentis:6i  lana  impofiri  capitis 
ulceribus.  Extenuat  etiam  fcabritias  oculorum  inucteratas.  Prxeipue  utile  tonfillis, 
contraque  anginas  Scfuppurata.  Ratio  ut.xvi.drachmxm  hemina  aceti  coquantur 
addito  melle;donec  lentefcat.  Sic  ad  fupradidla  utile  eft.  Quotiens  opus  fit  molliri 
uim  eiusimel  afpergitur.  Erodit  5C  callum  fiftularum  ex  aceto  fouecium:  8C  collyriis 
additur.  Siftit8^fanguinem;ulceraqj  qux  ferpatrquxue  putrefeant.  Abfumit&ex-' 
cTcfcentes  carnes.  Peculiariter  uirilitatis  uitiis  utilc : 5c  fceminarum  profluuiu  fiftit. 
Grxei  cognationem  xris  fecerunt  nomine  atramento  futorio.  Appellant  enichaP 
cantum.  Nec  ullius  xque  mira  natura  efl.  Fit  in  hifpania  e puteis  Ragnifue  haben' 
tibus  id  genus  aqux.  Decoquitur  ea  amixta  dulci  pari  menCurasSC  i pifcinas  ligneas 
funditur.  Immobilibus  fuper  has  tranffris  dependent  reftes  lapillis  extcntxrquibus 
adhxrefc&limusruitreis  acinis  imaginemquandam  uuxreddit.  Exemptu  ita  ficcaf 
diebus. XXX.  Color  cftcxruleus:perq  fpe(flabilinitori:uitrumqjeffecredit'.  Dilu&lo 
fit  atramentum  tinguendis  coriis.  Fit  & pluribus  modis  genere  eo  inferobe  cauato. 
Quarum  e lateribus  diftillantcs  hyberno  gelu  ftj^rias  ftalagmiam  uocac:  neqj  eft  pu'' 
nus  aliud.  Sed  ex  eo  candidum  colorem  fentienteni  uiolam  leucanthon  appellant. 
Fit  6C  in  faxorum  catinis  pluuia  aqua  cornuato  limo  gelate.  Fit  6C  falis  modo  flagra^' 
tiffimo  fole  admiffas  dulces  aquas  cogente.  Ideo  duplici  quidam  differentia  folfilc 
aut  facflicium  appelIant.hocpaIlidius:6:  quantumcolore:tantum  bonitate  deterius. 
Probant  maxime  cyprium  in  medicinx  ufu.  Sumitur  ad  depellenda  uecris  animalia 
drachmx  pondere  cum  meile.  Purgat  6C  caput  dilutum  ac  naribus  inftillatum.  Item 
flomachum  cum  meile  aut  aqua  mulfa  fumptum.  Medetur  6C  oculorum  fcabriciei 
doloriq;:necnon  & caligini  & oris  ulceribus.  Siftit  & fanguinem  narium.  Item  ha^ 
morrhoidum.  Extrahit  offa  fratlta  cum  femine  hyofcyami.  Sufpendit  epiphoras 


penirillo  fronti  impofitum.  Efficax  & in  cplaftris  adpurgada  uulnera:&  exctefcetia 
ulcerum.  Tollit  uuas  uel  fi  £ieco<!!to  tangantur.  Cum  liniquo(^  fctninefupponif 
emplaifris  ad  dolores  tollendos,  C^odque  cx  eo  candicat : in  eo  ufu  profertur  uio'^ 
laceis.  Et  grauitati  aurium  per  fiftulas  infpitatuci  Vulnera  etiam  per  fe  illitum 
fanat:  fed  tinguit  cicatrices,  Nuperqj  inuentum  urforumin  harena  fit  leonum  ora 
afpergere  illo:tantaqj  efl:  uis  in  aftringendoiut  non  queant  mordere. 

Pdpholj/ge:6t fpodioifit  antifpondio:8tdiplityge:8Ctricnte feruilio.  Ca,xiii* 
I ^ Tiam  nunc  in  orariis  reperiuntur  qusuocant  pompholygem:fit  fpodion.  Dif/ 
J|__\  fereciai^pdpholyxloturaparat".  Spodios  illota  eft.  Aliqui  id  quod  fitcadidu 
leuillimuqi  pompholygem  dixere:  fit  effe  sns  fit  cadmiifauillam.  Spodion  nigriore 
ponderofioremqj  eflfe:  derafam  parietibus  fornadum  mixtis  fdntillis  aliquando  fit 
carbonibus,  Hxc  aceto  accepto  odorem  xris  prsftat:  fit  fi  tangatur  lingua  faporem 
horridum.  Conuenitqj  oculorummedicamentis  quibufcunq^  uitiis  occurrcnsifit  ad 
omnia  quse  fpodion.  Hoc  folum  diftat  ^ huius  elutior  uis  eft.  Addifct  i emplaftra: 
quibus  lenis  qua:ritur  refrigeratio  fit  ficcatio,  Vtilior  ad  omnia  qu®  uino  lota  eft. 
Spodios  cypria  optima.  Fit  autem  liquefccntibus  cadmia  fit  srario  lapide.  Leuiftie 
hsc  efflatur  fit  ocius:cuoIatqj  e fornaabus:fit  tedis  adhsrefdt.  A fuligine  diftans  ca^ 
dore.  Quod  minus  candidum  ex  ea:immatur®  fornacis  argumentum  eft.  Hocqda 
pompholygem  uocant.  Quod  uero  rubicundius  cxiismucnitunacrioreuim  habet, 
exulceratqj  adeoiut  cum  lauatur  fi  oculos  attingat  exaecet.  Eft  fit  mellei  coloris  fpo^' 
diosrin  qua  plurimum  ®ris  incelligicur.  Sed  quodcuni^  genus  lauando  fit  utilius. 
Purgatur  ante  pinnardem  craftiore  lotura^  Digitis  fcabricie  exterunt.  Media  uis  cius 
eft  qu®  uino  lauatur.  Eft  fit  aliqua  in  genere  uini  differentia. leni  enim  lota  collyriis 
oculorum  nimium  uigiliis  fatigatorum  apta  putatur.  Eademqj  efficacior  ulceribus 
qu®  manantiucl  orisiqu®  madent:5t  omnibus  medicamentis  qu®  parantur  contra 
grangrenas.  Fit  fit  in  argenti  fornadbus  fpodiosiquam  uocant  lauriotin.  Vtiliflima 
autem  oculis  confirmaturiqu®  fit  m auranis.  Nec  in  alia  parte  magis  eft  uit®  inge-' 
nia  mirari.  Quippe  ne  inquirenda  eftet  metalla  uihflimis  rebus:  utilitates  eadem  ex-' 
cogitauit.  Antifpodion  uocant  cinerem  fici  arboris  uel  caprifici  uel  myrti  foliorum 
cum  tenerrimis  ramorum  partibus  uel  oleaftri  uel  cytonii  mali  uel  lenrifci.  Item  ex 
moris  immaturis  id  eftcadidis  m fole  arefaiftisiuel  e buxi  coma:uel  pfeudocyperi  aut 
tubi  aut  therebmthi  uel  oenantis.  Taurmi  quoque  glutinis:aut  linteorum  cinerem 
fimiliter  pollete  inuentum  eft.  Vruntur  omnia  ea  crudo  fiiftili  in  fotnacibus:donec 
figlina  percoquatur.  In  ®rariis  officmis  fit  fmegma  fit:iam  liquato  are  atqj  pcodto: 
additis  etiamnum  carbonibus:  paulatimq;  accenfis:  ac  repente  uehementioti  flatu 
expuitur  ®ris  pala  qusdam.  Solum  quo  excipiatur:  fttatum  efte  debet.  Maxili  ab 
ea  difcernitur  aqua  in  nfdcm  officinis.  Diphryga  uocant  graci  ab  eo  ^ bis  torreatur. 
Cuius  origo  triplex.  Fieri  enim  traditur  cx  lapide  pyntc  cremato  i caminis:donec  cx^ 
coquatur  m rubricam.  Fit  fit  in  cypro  cx  lutocuiufdam  fpecus  arefafilo  prius:  mox 
paulatim  citcundacis  farmcnris.  Tertio  fit  modo  in  fornadbus  aris  fiece  fubfidete. 
Differentia  eft  quidem:^  as  ipfum  m catino  defluit:  fcoria  extra  fornaces:  flos  fup-^ 
natati  Diphryges  remanet.  Quidam  tradunt  in  fomaabus  globos  lapidis  q coquaf: 
fertuminati:drca  hunc  ®s  feruerc.  Ipfum  uero  non  percoqui  nifi  tranflatum  in  alias 
fomaccs;6C  effe  nodum  quendam  materi®.  Id  quod  excolo  fuperfit : diphryga  uo^ 
eant;  Rarioeius  in  medicina  fimilisfupradiiftis.  Siccare  fit  cxctefcentiaconfumere  fit 
perpurgare.  Probatur  lingua:ut  eam  ficcct  tatftu  ftatim:faporemq?  aris  reddat.  Vnu 
etiamnum  aris  miraculum  non  omittemus.  Seruilia  familia  illuftris  in  faftis  triete 
areum  pafcic  auro  fit  argentoiconfumentem  utrunqj.  Origo  atqj  natura  eius  icopta 
eft  mihi.  Verba  ipfa  de  ea  re  Meffall®  fenis  ponam*  Seruilio^i  familia  habet  tnete 
facrumicui  fumma  cum  cura  magnificenriaqj  facta  quot  annis  fadunt:  quem  ferut 


ahas  creuiflc  alias  deCTcmlTc  uideii:6i  ex  eo  aut  dimmutioncm  aut  honorem  famili» 
fionificari.  DE  Ferro  di  ferreis  metallis:fli  differentis  ferri.  Cap.xiiii, 

PRoxime  indicati  debent  metalla  fej-ri:optimo  uit®  peffimoqi  tnftrumento.  Si/ 
quidem  hoc  tellurem  feindimus  : ferimus  atbufla:  ponimus  pomeria:  uites 
Iqualore  derifo  annis  omnibus  cogimus  iuuenefcere.  Hoc  extruimus  ce<ita:cadimus 
faxa.omnefqj  ad  alios  ufus  ferro  urimur.  Sed  eodem  ad  bella  exdes  latrorinia  non 
cominus  folu:fed  et  miffili  uolucric^muc  cormetis  excuffomuc  lacertis:nuc  uero  pe/ 
nato  qua  fceleratiffima  humani  ingenii  fraudem  arbitror.  Siquidem  ut  ocius  mors 
perucnirct  ad  hominemialitem  illam  fecimus:pennafqj  ferro  dedimus.  Quamobte 
culpa  eius  non  natura  fiat  accepta.  Aliquot  experimenris  probatum  eft  polTe  inoces 
effe  ferru.  In  foedere  quod  expulfis  regibus  populo  romano  dedit  Porfennamoiatim 
comprehenfum  inucnimus:  ne  ferro  nifi  in  agricultura  uteretur.  Et  cu  ftilo  feribete 
intutum  ut  uetufliflfimi  auiflores  prodiderunt.  Magni  Pompeii  in  tertio  confulatu 
extat  edidtum:in  tumultu  neris  clodianx  prohibentis  ullum  telum  effe  in  urbe.  Et 
tamen  uita  ipfa  non  defuit  honorem  initio  habere  ferro  quoqj,  Ariftonidas  artifex 
cum  exprimere  uellet  Athamantis  furorem  Chlearcum  fdium  pracipitare  uolentis 
& prarcipitato  illo  refidentis  poenitentiam  i ferrum  &iX5  mifcuit:ut  rubiginc  eius 
per  nitorem  xris  relucente:  exprimeretur  uerecundi*  rubor.  Hoc  fignum  extat  ho/ 
diemo  die.  Eft  in  eadem  urbe  6i  ferreus  Herculcs:quc  fecit  Halicon  labotumdei  pa/ 
rienna  indutilis.  Videmus  & tom*  fcyphos  c ferro  dicatos  in  templo  Martis  Vito/ 
ris.  Obftitit  eadem  natur*  benignitas  exigentis  a ferro  ipfo  poenas  rubigine.  ca^ 
demque  prouidentia  mhil  in  rebus  mortalibus  faciente:q  quod  infcftilTimum  mor^ 
talitari.  Ferri  metalla  ubic^  propemodum  reperiuntur.  Quippe  infula  etiam  itali* 
ilua  gignente.minimaqj  difficultate  cognofeuntur  ipfo  colore  terr*  manifefto.  Sed 
ratio  eadem  excoquendis  uenis.  In  cappadocia  tantum  qu*ftio  eft  aqu*  an  terr* 
fiat  acceptum:quoniam  pfufa  certo  fluuio  terra  neqj  aliter  fer^  e fornacibus  reddit. 
Differentia  ferri  numerofa.  Prima  in  genere  terr*  c*liuc.  Alias  enim  molle  tantum 
plumboqj  uicinius  fubminiftrat.  Alias  fragile  fiCerofum  rotarumqj  ufibus:6CcIauis 
maxime  fugiendumicuipnor  ratio  conuenit.  Aliud  breuitate  fola  placet:  clauifqj 
caligariis.  Aliud  rubiginem celerius  fentit.  Strid:ur*qj  uocanture*  omnesiquod  nd 
in  aliis  metallis  a ftringenda  acie  uocabulo  impofito.  Etfornaciu  maxima  differe'tia 
eft.  In  hiis  quidem  nucleus  ferri  excoquitur  ad  indurandam  aciem.  Aliqu*  modo 
funt  ad  denfandas  incudes  malleorumue  roftra.  Summa  autem  differentiam  aqua 
eft:cui  fubinde  candens  immctgif.  H*c  aqua  alibi  atqj  alibi  utilior  nobilitauit  loca 
gloria  ferri:ficuci  bilbilin  in  hifpania  6C  turufTonem.  Comum  in  italia  cum  ferraria 
metalla  in  iis  locis  non  fint.  Ex  omnibus  autem  generibus  palma  ferico  ferro  eft. 
Seres  hoc  cum  ueftibus  fuis  pellibufqj  mittunt.  Secunda  parthico:  neqj  alia  genera 
ferri  eximia  acie  temperantur  c*teris  enim  admifeetur.  Molliorcomplexusinoftro 
orbe.  Aliubi  uena  bonitatem  hanc  pt*ftat:ut  in  noricis.  Aliubi  fatfturatuc  fulmo-' 
ne  aq  uti  diximus.  Quippe  cum  in  exacuendo  oleates  cotesid^  aquari*  *qj  diffeta't. 
oleo  delicatior  fiat  acies.  Mirumq?  cum  excoquat"  uenaraqu*  modo  liquari  ferrum: 
poftea  in  fpongias  frangi.  Tenuiora  ferramenta  oleo  reftingui  mos  eft:  ne  aqua  in 
fragilitatem  durentur.  A ferro  fanguis  humanus  fc  ulcifritur.  Contadhim  nanq?  eo 
celerius  fubfdc  rubiginem  trahit.  De  magnete  lapide  fuo  loco  dicemus;  concotdiaqj 
quam  cum  ferro  habet.  Sola  h*c  materia  uirus  ab  eo  Iapide  accipit:rctinct9  longo 
tempore.  Aliud  apprehendens  ferrum:ut  annulorum  cathena  fpeiftetur  interdum. 
Quod  imperitum  uulgus  appellat  ferrum  uiuum:uulneraq}  cx  tali  afperiora fiant. 
Lapis  hic  dc  in  cantabria  nafcitur.mon  ille  magnes  uerus  caute  continua:  fed  fparfa 
bubbatione  ita  appellant:ncfrio  an  ultro  fundendo  perinde  utiIis:nondum  enim 
expertus  eft  qfq:fecri  uri<^  inficit  aciem:uc  magnes.  Dc  magnete  lapide  Dinocrates 


architciilus  Alexandri  Arfmoes  templum  cocamerarc  inchoaueratmt  in  eo  fimulacru 
CIUS  c fetro  pendere  in  aere  uideretur.  Intcrceffit  mors  ipfius  & Ptoimsi  regis:qui 
Id  forori  fus  luflerat  fieri.  Metallorum  omnium  uena  ferri  largiffima  eft.  Cantae 
bnx  mantimx  parte  qua  oceanus  alluit:mos  pexrupte  alcusaricredibile  cli<a:u:totus 
excamateriecftmt  m ambitu  oceam  diximus  . DE  Temperatura ferri:8c  me. 

fx  ex  ferro:&ex  erugine:&  rubigme:&  fqua^ma  fctri;6C  hygremplaftro.  Cap.xv. 
Ertum  a,ccenfum  igmrnifi  duretur  idibus:  corrumpitur.  Rubens  ndefl:  habile 
tundendomeqj  anceq  albefeete  incipiat.  Aceto  & alumine  illitum  fiC  xri  file, 
a rubigme  uindicatur  ccruRa  & gypfo  & liquida  pice.  Hxc  eft  temperatura  a grxeis 
anthipatia  dicfla.  Ferunt  quidam  Si  rcligtone  quadam  id  fieri.  Et  extare  ferream  ca. 
tenamapud  cuphratem  amnem  in  urbe  quae  zeugma  appellatur:qua  Alexander 
Magnus  ibi  uinxerit  pontemicums  annulos  qui  refeci  funt  rubiginc  mfeftari:  carc. 
tibus  ca  prioribus.  Mediana  e ferro  eft:  & alia  q fecandi.  Nanqj  circunfcribi  circulo 
tcruecicumlato  mucrone  Si  adultis  & infantibus  prodeft  contra  noxia  medicameta. 
&prxfixos  in  limine  efcpulchroeuulfos  clauosiaduerfus  noiftutnaslympharioncs. 
Pungiqjleuitermucrone  quo  percuftus  homo  fiticotra  dolores  laterum  pecftorumue 
fubitos  qui  puniftionem  afferant.  Quadam  uftione  fanantur.  Priuatim  ucro  canis 
rabidi  morfus<  Quippe etiam  pr^ualcnte  morbo  expaucntefquc  potum:ufta  pia' 
ga  iliico  liberantur.  Calefit  etiam  ferro  candentcaquain  multis  uiciis:  priuatimque 
dyfcnterids.  Eft  Bc  rubigo  ipfa  in  remediis.flc  fic  Telephu  proditur  fanaffe  Achilles 
fiue  id  aerea  fiue  ferrea  cufpide  fecit . Ita  certe  depingitur  ex  ca  decutiens  gla-' 
dio.  Sed  rubigo  ferri  deraditur  humido  ferto  clauis  ucteribus.  Vis  cius ; ligare : 
ficcarc  : reftrigcrc.  Emendat  alopecias  illita.  Vtuncur  & ad  fcabritias  genarum  : 
puftulafq;  tonus  corporis  cum  exra  Si  oleo  myrteo.  Ad  ignes  uero  factos  ex  aceto.  Ite 
ad  fcabiem.  Paronychia  digitorum  & pterygia  i linteolis.  Siftit&foemmarum  ^flu^ 
uiaipofica  ucllenbus.  Plagisquoqj  rccetibus  uino  diluta  & cum  myrrhafubacfta.  Et 
condylomatis  ex  aceto  prodeft.  Podagras  quoqj  illita  lenit.  Squamma  quoqj  ferri 
in  ufu  eft  ex  acie  aut  mucronibus  maxime  fimiliifed  acriore  ui;q  rubigo.  C^amobre 
& contra  Epiphoras  oculorum  affumitur.  Sanguinemqj  fiftit:cum  uulnera  maxime 
ferro  Eant.  Siftit  6i  foeminarum  profluuia.  Imponitur  Sc  contra  lycnum  uitia.  He^ 
mortoidas  compefat  ulcerumque  ferpentia.  Eegenis  prodeftfanna:  modo  afpetfa 
pauliTper.  Prxapua  tamen  commendatio  cius  in  irge  cmplaftro  ad  purganda  uuP 
neta  fiftulafqj:&  omnem  callum  erodendum  & rafis  oftibus  carnes  recreandas. Co'' 
pomcurhocmodoi  Obolis  excimolia  creta  duobus:  dra<^mis  fcxcxxrcicotideni  ex 
fquammaferrijtotidemcxrxtex  oleo  fextarius.  His  adiiocur  cii  funt  reputgada  uub 
nera  aut  replenda  exratum. 

DE  Plumbi  metallis  & albo  plumbo  & nigro.  Capitulum. xvi* 

S Equitur  natura  plumbi.  Cuius  duo  generainigrum  atqj  candidum. Pceciofif' 
fimum  candidum  a gratas  appellatum  caffiterium:  fabulofeq:  narratum  in 
infulas  atlantici  maris  petiiuirilibufqj  nauigiis  citeumfutis  corio  aduehi.  Nunc  cer^' 
tum  e in  lufitania  gigni  Si  in  gallida  fumma  tellure  arenofa  Si  coloris  nigri.  Podere 
tantum  ea  depreh^itur.  interueniunt  Si  minuti  calculiimaximc  torrcnbus  ficcaris. 
Lauant  eas  harenas  metalliaifli  quod  fubfcdit  coquiit  i fornacibus.  Inuenttur  Si  in 
aurariis  metallis  qux  aluria  uocant.aq  imiffa  eluut  calculos  nigros  paulu  cadore  ua^ 
riatosiqbus  cade  geauitas  qux  auro.  Et  ideo  i colatis  f qbus  au^  colligif  remaneteu 
eo.poftea  caminis  feparaf.  Cdflariqj  i albu  plubu  refoluuf.  Nd  fitf  gallicia  nigru: 
cum  uicina  Cantabria  nigro  tantum  abundet.  Nec  ex  albo  acgencum:cum  fiat  ex 
nigro.  Iungi  interfe  plumbum  nigrum  finealbo  non  poteft.  Ncc  hoc  ei  fineoleo. 
Ac  ne  album  quidem  fecum  fine  nigro.  Album  habuit  auiftoriratcm  Niliacis  rem^ 
poabus  teftc  Homero  ctiftititum  abeo  didtum.  Plumbi  nigri  origo  duplex  eft. 


Aut  enim  fua  proucnit  ucna:  nec  quicq  aliud  ex  fe  patit:  aut  cum  argento  nafcitut: 
mixcifqj  ucnis  conflatur-  Eius  q primus  fluit  in  fornacibus  liquor:ftagnu  appellat. 
Qui  fecundus  argentum.  Qui  remanfit  in  fornaabus:  galena  quz  portio  eft  tertia 
addita  uense.  Hxc  rurfus  conflata  dat  nigrum  plumbum  dedudtis  partibus  duabus. 
DE  Stagno 8i  plumbo  argentatio:6d  quibufdam  aliis.  Cap.xvii. 

STagnum  illitum  zreis  uafis  faporem  gratiorem  facit:fii  compefcit  eruginis 
uirusimiruq;  pondus  non  auget.  Specula  quoqj  ex  eo  laudatifrima(utdixms) 
btundufiitemperabantur:  donec  argenteis  uticceperc  6C  ancillaj.  Nunc  adulteratur 
ftagnum  addita  aris  tertia  portione  candidi  in  plumbum  album.  Fit  6^  alio  modo; 
mixtis  albi  plumbi  nigtiqj  libris.  Hoc  nunc  aliqui  argentarium  appellant.  lidem  Si 
tertianum  uocant  in  quo  duz  nigri  portiones  furi^  tertia  albi.  Precium  eius  f bbras 
.XXX.  Et  hoc  fiftulas  folidantur.  Improbiores  ad  tertiarium  additis  squis  partibus 
albi:argentariumuocant.&eo  qu$  uolunc  incoquunt.  Precia  huius  faciunt  m podo 
.cxxx.  In  Ubras  albo  per  fe  fincairo  precia  funt.xxx. nigro. xvii.  Albi  natura  plus  aridi 
habet,  Concraqj  nigti  tota  humidaeff.  Ideo  album  nulli  rei  fine  mixtura  ucileeft. 
Neqj  argentum  ex  eo  plumbatunquoniam  prius  liquefcit  argentum.  Confirmantqj 
fi  minus  albo  nig.i  q fatia  fit  mifceatur;crodi  ab  co  atgetum.  Album  incoquit" areis 
operibus  galhamm  inuentoiita  ut  uix  difccrni  queat  ab  argento  . eaque  incocftilia 
uocant.  Deinde  & argentum  incoquere  fimili  modo  cccpereiequo^i  maxfe  ornametis 
lumcntocumqj  lugis.  In  alexia  oppido  reliqua  gloria  biturigum  fuit,  Ccepetc  dcide 
&C  clTeda  baculis  petorita  exornare.  Similiqjmodo  ad  'aurea  quoqj  argentea 
uehicula  inanis  luxuria  peruenitiquaqj  in  fcyphis  cerni  prodigii  erat:hxc  i uehiculis 
atteri  cultus  uocatur.  Plumbi  albi  permixtum  in  charta  eft:uc  liqucfadium  pondere 
uideacur  non  calore  rupiffe.  India  neq;  xs  neqj  plumbum  habet:  gemmifque  fuis  ac 
margaritis  h^c  permutat.  Nigro  plumbo  ad  fiftulas  laminafqj  utuntur  laboriofius  { 
hifpania  eruto:  totafq;  per  galUas.  Sed  m bncannia  fummo  terrse  corio  adeo  large: 
ut  lex  ultro  dicatur:  ne  plus  certo  modo  fiat.  Nigti  generibus  hscfuntnoia.  loue^ 
canum : caprarienfe;  oleaflrenfe.  Nec  differentia  ulla  fconx  modo  fit  excodadiV 
Iigcnter.  Mirumqj  mhisfolis  mecalhs  q dercliiffa  fertilius  reuiuifcunt.  Hoc  uk 
deturfaccre  relaxatis  fpirametis  ad  fatictatem  infufus  aer:  xque  ut  fccminas  quafda 
foecundiores  abortus  facere.  Nuper  id  compertum  in  betica  fatarenfi  metallo  quod 
locan  folitum.x. libris  per  ducentos  ante  annos:poftq  oblitteratum  erat.lxv.locatii 
eff.  Simili  modo  antonianii.  In  eadem  prouincia  pari  locatione  peruenit  ad  pondo 
.cccc.ucdbgalis.  Et  mitum  aqua  addita  non  liquefeere  uafa  e plubo  conftat.  Eadem 
in  aqua  calculus  xreufue^uadrans  fi  addacunuas  peruri. 

Medicinae  de  plumbo:& fcoria  plumbi:de  molibdena;  fiuegalena:depfymithio 
Sdfandaraca,  Capitulum. xviii. 

1 1 N medicina  p fe  plumbi  ufus  eft  cicatrices  reprimere:adalligatifqj  lumbotii  & 
I.  renii  parn  laminis  frigidiore  natura  inhiberi  impetus  uenens.  Vifaqjinqece 
ucneria  fponce  naturx  erupentia  ufqj  in  morbi  genus  his  lammis  Caluus  orator  co^ 
hibuiffe  tradit:  uirefqj  corporis  ftudiorum  labore  cuftodiffe.  Nero  quonia  ita  diis 
placuit:  princeps  lamma  peifton  impofica  fub  ea  cantica  exclamans  alendis  uocibus 
demonftrauic  rationem.  Coquit  ad  medianx  ufus  patinis  fiiftilibus  fubftrato  fuh 
phure  minuto  laminis  impofitis  tenuibus  opertifqj  fulphure  6c  ferro  mixtis.  Cum 
coqcur:munienda  in  eo  opere  foramina  fpus  conuenitialioqn  plumbi  e fornacibus 
halitus  noxius  fentit  6ipeftilens;&:  canibus  ociffime.  Omnium  uero  metallorum 
mufeis  8C culicibus.  Quamobrem non  funcea  cxdiam metallis.  Quidam icoquedo 
fcobe  plubi  lim  aquaefitam  fulphuri  mifcenc.Alii  extuffam  potius  qfulphur.  Fit& 
lotura.  Plumbi  ufus  m medicina:cumfeipfo  tenturi  mortariis  plumbeis:addita  aq 
cxlefti:doncccraffefcat.  Poftea  fupernatas  aqua  tolliturfpongiis:quod  craffiffiniu 


fuit  ficcatu  diuidit' i paMIos.  Quida  limatu  pWbu  fic  terat.  Quida  etia'  plubagine 
ammifcet.  Alii  ueto  acetuialii  uinu  lalii  adipfialii  rofa.  Quida'  m mottario  lapideo 
& maxie  thebaico  plumbeo  piftillo  terete  malunt.  Candidiufq,  fitita  medicame-tu. 
Id  adt  quod  uftu  eft  pldbii  lauatur ftibiis  atcadmia;  poteftafttingereififtereicon/ 
trahere  cicatrices,  Vfus  enim  ex  eodem  & foculorum  medicamentis:&  maxime  cdtra 
procidentiam  eorum  & inanitatem  8C  ulcerum  excrefceriairimafqj  fedis  aut  hsmor^ 
thoidas  Si  condylomata.  Ad  ha:c  maxime  lotura  plumbi  facit.Cinis  autem  ufti  ad  uh 
cera  ferpentia  aut  fotdida.  Eademque  qus  chartis  ratio  profedlus.  Vritur  autem  in 
patinis  per  laminas  minutas  cu  fulphure  uerfatu  rudibus  ferreis  aut  ferulaceis  donec 
liquor  mutetur  in  cinere.  Dein  refrigeratu  teritur  in  farina.  Alii  elimatam  fcobem 
in  firadi  cado  coquunt  in  caminis:  donec  percoquatur  figlinum.  Aliqui  caituifam 
mifcent  pari  menfura:aut  hotdeumiteruntq;  ut  in  crudo  didhim  eft.Sc  ptafetut  fic 
tritum  plumbum  fpodio  cyprio.  Scotia  quoqj  plumbi  in  ufu  eft.  Optiraaqj  qux  ad 
luteum  maxime  colore  accedit  fine  plumbi  reliqisiaut  fulphutis  fpecie  & terra  cares. 
Lauatut  ha:c  in  mortariis  minutim  fradtaidonec  aqua  luteum  colorem  trahat. traf/ 
funditur  m uas  purumiidq!  faipiusiufq;  dum  fubfidatiquod  utiliftimu  eft.  Eofdeqj 
fffeiftus  habet  quos  plumburaifcd  acriores.  Mirati  fuccuttit  experientiam  uitx  : ne 
fxce  quidem  neu  reru  excrementotumqi  foeditate  intentata  tot  modis.  FitS:  fpodiu 
ex  plumbo  eodem  quo  ex  cyprio  xre  diximus.  Lauatut  in  linteis  taris  in  aqua  cxlofti. 
fepatatutquc  terrenum  tranffufione:  cribratumq!  teritur.  Quidam  pulueremcum 
pennis  detergere  malunt:  ac  terere  in  umo  odorato.  Eft  Si  molibdena  quam  alibi 
galenam  uocauimus:pIumbi  Si  argenti  uena  comunis.  Melior  ha:c:qnto  magis  aurei 
coloris:quatoqj  minus  plumbofa  friabilis  K modice  gtauis.  Codlacu  oleo  iocineris 
colorem  trahit.  Adhxrefcit  & auri  & argenti  fornacibus.  Et  hanc  metallicam  uocant. 
Laudatiftima  qu®  in  zephyrio  fiat.  Probanjur  minime  terrens  minimeqj  lapidofs. 
Coquuntur  lauanturque  feoris  modo,  Vfus  in  lippara  ad  lenienda  refrigetandaque 
ulcera.  Emplafttifq!  qus  non  alligantur  fed  illita  ad  cicatricem  perducunt  in  tenetis 
corporibus  molliiTimifqj  ptibus.  Cdpofitio  cius  eft  libris  tribus  fic  csrs  libra  una  olei 
tribus  heminis.  Quod  in  fenili  corpore  cum  amurca  additur.  Temperat  fic  cu  fpuma 
argenti  8C  fcotia  plumbiiad  dyfenteriam  8C  tenafmum  fouendo  calida.  Pfymmythiu 
quoqj  hoc  eft  csruiTam  plumbans  dant  offidns.  Laudatiftimum  in  rhodo.  Fitaute 
ramentis  plumbi  tenuiftimis  fuper  uas  aceti  afperrimi  impofitis  atqj  ita  diftillatibus. 
Quod  ex  co  cecidit  in  ipfum  acetum  atefadlum  molitur fiC  cribratur.  Iterumqi  aceto 
mixto  in  paftillos  diuiditunfic  f fole  ficcatur  sftate.  Fit  fic  alio  modo  addito  f urceos 
aceri  plumbo  obturatos  per  dies.x.derafoq;  ceu  fitu  ac  tutfus  deieiftoidonec  deficiat 
materia.  Quodderafum  eft  tentunfic  cnbtatur:fiC  coquit'  in  patinisimifceturqj  rudi' 
culis  donec  ruffefcat:6C  fimile  fandaraes  fiat.  Dem  lauatut  dulci  aq:donec  nubeculs 
omnes  eluantur.  Siccatur  fimiliter  pofteaifiC  m paftillos  diuiditut.  Vis  eius  eadem 
qus  fuptadidhs.  Leuiftima  tantum  ex  omnibus  prstet  qus  ad  candorem  foeminarU 
adhibetur.  Eft  autem  letalis  potus:ficut  fpuma  argenti.  Pofteacsruffaipfaficoqf' 
tuffefeit.  Sandaraes  quoque  ptopemodum  diifta  natura  eft.  Inuenitut  autem  fiC  in 
aurariis  8C  m argentariis  metallis:meliot  quo  magis  ruffa:quoq;  magis  uirus  redolens 
acpurafriabilifqj.  Valet  purgare;fiftere:excalfacere:perrodere.  Suma  eius  dos  fep^ 
tica.  Explet  alopecias  ex  aceto  illita.  Additur  oculorum  medicamentis.  Fauces  put'' 
gat  cum  meile  fumpta.  Vocem  lympidam  ac  canora  fadt.  Sufpiriofistuffietibufq! 
lucunde  medetut  cum  refina  terebinthina  in  cibo  fumpta.  Suffita  quoq;  cum  csdro: 
ipfo  nidore  eis  medetur.  Et  atfenicum  ex  eadem  eft  materia.  Quod  optimuicolotis 
etiam  in  auro  excellentius.  Quod  uero  pallidius  aut  fandaraes  fimihus  eftidetetius 
exiftimatur.  Eft  fic  tertium  genus  quo  mifcetur  aureus  color  fandaraes.  V ttaq;  bsc 
fquammofa.  Illud  ueto  ficcurn  putumqjtgracili  uenarum  difcurfu  fiffile.  Viseade 


quxfupraifcd  acrior.  Itaqj&cauftias  additur cxpfilotris.  Tollit  flcpterygiadigico» 
camcrqucnarium:& condylomata:^  quicqd  exctcfcir,  Torreicut  ualidma  profu in 
noua  teftatdonec  mutet  colorem. 


CAII  PLYNfll  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  TRl. 
CESIMVSQVINTVS.  PROOEMIVM. 

Honos  pidturx  6C  imaginum. 
"ETALLORVM  Q^VIBVS  OPES  CON. 

i ftac;  adnafccntium  quoqj  cis  natura  indicata 
) pemodii  eflrnta  connexis  rebus  ut  immenfame' 
jdiax  filua  5C  officina^  tenebrx  fld  morofa  cxladi 
^pmgendiqj  ac  tingendi  fubtilitas  Timui  dicetri'. 

I ^Reliant  terrx  ipfius  genera  lapidiiqj:  uel  nume' 
) rofiores  xrarix;plurimis  figula  agrxeis  prxeipue 
! uolumimbus  tradlata.  Nos  i iis  breuitate  feque' 
’mur  uniem  infticutimodo:  nihil nccelTatiu  aut 
; natale  omitteres,  Honos  piiflurx.  Cap.i. 
Rimumqj  dicemus  qux  rcftant  de  pidura 
arte  quondam  nobili:tunc  cum  expeteret 
" a regibus'populirq5 alios  nobilitate  quos  effet  dignata  poftetis  tradere.  Nuc  uero 
in  totu  marmoribus  pulfa  tum  quidem  6d  auro:  nec  tantum  ut  parietes  toti  operiar: 
ueru  Sc  interrafo  marmorciuermiculatifq?  ad  effigies  re^  dc  aialiu  cruftis.  Nd  placri 
iam  abaci:  nec  fpatia  montis  in  cubiculo  dilatantia.  Ccepimus  & lapidem  pingere. 
Hoc  Claudii  principatu  inuentum.  Neronis  uero  maculas  qux  non  eifent  in  cruftis 
inferendo  unitatem  uariare:ucouatus  eftccNumidicusiut  purpura  deftigucref  Sin' 
nadicus  inuenit:qualiter  illos  nafci  optaftet  delicix,  mdtiu  hxc  fubfidia  deficienu. 
Nec ceftat  luxuria  idagererutqplurimufc^iispcrdat.  Honos  imaginu.  Cap.ii. 
iT  Matinum  qdepicfturarqmaxfefimiles  i xuu  ^pagabaf' figurx:quodin  totum 
I exoleuit.  Aerei  ponilt  clipei:argentea  facies:furdo  figuraru  difcrimfe  ftatuatii 
capita  permutat.  Vulgatis  ia  pridefalibus  etiacarminuradeo  materia  malutcdfpia 
dnes  q fe nofa.  Et  iter  hxc pinacothecas ueceribus  tabulis  cdfuunt:alienafqj  effigies 
colut:  ipfi  honore  nifi  in  precio  ducetesjut  fragat  hxres  furis  detrahat  laqueus.  Itaq? 
nullius  effigieuiuente:imagines  pecunixnd  fuas  relinquiit.  Iidepalxftras  athletici 
imaginibus:di  ceromata  fua  exornant:  &C  uultus  Epicuri  per  cubicula  gcftantjac  cir' 
cumferunt fecum.  Natalicius  uicefimalunafacrificattferiafqjdnimefc  cuftodiutr 
quas  icadas  uocat:  li  maxime  qui  fe  ne  uiucntcs  quidem  nofci  uolunt.  Ita  e ^feifto; 
artes  defidia  perdidit.  &C  quoniam  animorum  imagines  nd  fune:  negliguntur  etiam 
corporum.  Aliter  apud  maiores  in  atriis  hx  erant:qux  fpecftatcnturmon  figna  exter 
norum  artificumrnecxra  aut  marmora.  Expteffi  exra  uultus  figulis  difponcbantur 
armariis:  ut  effient  imagines  qux  comitarentur  gentilicia  funera.  Semperqj  dcfuifto 
aliquoitotus  aderat  familix  eius  qui  unq  fuerat  populus.  Stemmata  uero  lineis  dif' 
currebant  ad  imagines  pidtas.  Tabulina  codiabus  implcbanturifiC  monumentis  reru 
in  magiftratu  geftarum.  Alix  in  foribus  6i  circa  limina  animoru  ingetium  imagines 
erant:affixis  hoftiu  fpoliis:qux  nec  emptori  refrigere  liceret:  qux  etia  dominis  mu' 
tatis:domus  ornamenta  erant.  Eratqj  hxc  ftimulacio  fuma  6c  ingens  exprobratibus 
tcdlis  quotidie  imbellem  dominu  itrare  f alienu  triumphu.  Extac  Meffiallx  oratoris 
indignatio  qux  prohibuit  inferi  genti  fux  bleuinorum  alienam  imaginem.  Simii» 
caufa  Meffiallx  feni  expreffiit  uolumina  illa  qux  de  familiis  condiditicum  Sripionis 


Poponiani  cranfilTce  atriumidifTetqi  adoptione  tcflamentaria  Saluitonis:  hoc  enim 
C1  fuerat  cognome:  Africano^i  dedecore  nota  irrepe'tc  Scipionum  nomini.  Sed  pace 
MeUalla^idixifle  liccatretia  metiriclaro^  imagincsrerat  aiiqs  uirtutu  amor:multoqj 
honeftiusq  mereri: ne  qs  fuas  expeteret.  No  epKEtereundu  &nouitiuiuetu,Siqde 
no'  folu  ex  auro  argentoue  aut  certe  ex  are  m bibliothecis  dicantMlitquo^i  fmortales 
anima:  m iifde  locis  ibi  loquut^iqnimmo  et  quxndrutifigut.pariiltqi  defideria  non 
traditi uuhus:ficutiHomeroeuenit:quomaius(ut  eqdcarbitror)nuUu  efcclidtatis 
fpeamcn:qrep  oes  fcirecupere  qualis  fueritaliqs.  Afinu  Pollionis  hoc  romsiu&u: 
q pnmus  bibliotheca  dicado:igcnia  hominil  republicafecit.  An  priores  cccperitalex' 
idrm  & pergami  reges  q bibliothecas  magno  certamie  faitueteind  facile  dixcrT.  Ima< 
gmu  amore  flagralTe  quo"da'  tcftes  rac:8d  Atticus  ille  Ciceronisicdito  de  iis  uolumic: 
6<:.M.yarro  benigniiTio  lueco  ifertis  uoluminu  fuo^i  fcecudttati no  noibus  tantum 
feptfgeto9iillufl:riu:fed&:  aliquo  md  imagibusindpaffus  itercidcrc  figurasiautue' 
tuftate  sui  cdtra  hoies  ualere  luetidi  muneris.  Etia  diis  luidiofisiqdimorcalicate  nd 
folu  deditiue^d  etiam  in  dnes  terras  mific:ut  prafentes  effe  ubiq?  di  claudi  pofiTent. 

Quando  primum  clipei  imaginu  pubIice:quado  in  domibus  pofKi;& de  piiftur» 

Einiuis;&  monochromato:  & primis  pi<ltoribus:6c  atiqrate  pitilura^if  italia.  Cap.ui* 
T hoc  qde  alienis  ille  prxfticic.  Suo^  clipeos  in  facro  uel  publico  priuati  dicare 
primus  in{lituic(uc  reperio)Ap,Claudius:quicdrulcu  Seruilio  fiiiC:anno  urbis 
ducetefimo.lix.  Pofuit.n.in  Bellona:  ide  maiores  fuos.*  placuitq;  inexcelfo  fpetilari 
&titulos  honori  legi.  Decora  res  uciqj  fi  libero^  turba;  patuulis  imaginibus  ceu  nidu 
alique  fobolis  pariter  offendant.  Quales  clipeos  nemo  non  gauda  fauenfq;  afpiat* 
Poft  eu. M.  Aemilius  collega  in  confulatu.  Q. Ludam  non  m bafilica  modo  xmilia 
uerum  di,  domi  fuz  pofuic. id  quoqj  marcio  exemplo.  Scutis. n.  qlibus  apud  ttoiam 
pugnatu  cfticontinebant  imagines.  Vnde  di  nome  habuere  clipeo^ind  ut  peruerfa 
grammaticorum  fubtilitas  uolui  t a cluendo.  Origo  plenam  uircutis  faciem  reddi  in 
fcuto  cuiufque  qui  fuerit  ufus  illo.  Poeni  ex  auro  faditaucrc6d  clipeos  di  imagines, 
fecumque  m cafttis  tulere.  Certe  capris  eis  talem  Hafdrubalis  inuenit.  Q. Martius 
Sopionum  in  hifpania  ultor.  Ifq;  cli  peus  fupra  fores  capitolins  adis  ufqj  ad  icediu 
primum  fuit.  Maiorum  quidem  noftrorum  tanta  fecuncas  in  ea  rc  annotatutmt.L. 
Manlio. Q.Fuluio  confT,  anno  urbis  quigentefimo.lxxv.  M.  Aufidius  tutela  capi< 
tolli  redemptor  docuerit  patres  argenteos  effe  clipeosiqui  pro  aris  per  aliquot  iam 
luffraafTignabantur.  De  pidura  minis  incerta  nec  mfficuti  operis  quaftia  eft.  Ae' 
gyptu  fex  milibus  annorum  apud  ipfos  inueritam  priufq  in  graciam  tranfiret;  affip' 
mant.  Vana  pradicatione  ut  palam  cft.  Graci  autem  alii  apud  ficyonesialii  apud 
Corinthios  repercam:omncs  ab  umbra  hominis  lineis  circumduda.  Ita<^  tale  prima 
fuifle.  Secundam  fingulis  coloribus  dc  monochromaton  didamtpoftquaopetofiot 
inuenta  erat,  duratq;  talis  etiamnum.  Inuentam  lineate  dicunt  a Phyloclc  agyptio 
uelCIeante  corinthio.  Pnmi  exercuere  Ardices  Corinthius  dcTclephanes  fycionius 
fine  ullo  etiam  hoc  colore.  Iam  tamen  fpargentes  lineas  intus.  Ideo  di  quos  pigercnt 
aferibere  iftitutum.  Primus  inuenitcoscolorcsiteffeutferunt  Arato:  Cleophantus 
Corinthius;  HuncauteodcnominealiufuifTcjquem tradit  Cornelius  Nepos  fecutu 
in  Italia  Demaratum  Tarquinii  Prifei  romani  regis  patrem  fugientem  a corintho 
iniurias  Cypfelicyranniiutmoxdocebimus.  Iam  enim  abfolura  erat  piduracriam 
in  italia.  Extant  certe  hodicqj  antiquiores  utbe  pidura  ardea  in  adilibus  facris  qbus 
equidem  nullas  aque  miror  tam  longo  auo  durantes  in  orbitate  tedi  ueluti  tccetcs. 
Similiter  lanuuu  ubi  Atlanta  & Helena  cominus  pida  futnudarabeodc  artifice, 
utraqj  excellentiffima  forma:fcd  altera  ut  uirgoine  ruinis  quidem  templi  concuffa. 
Potius  legatus  Caii  principis  eas  tollere  conatus  eft  libidine  accenfusjfi  tedi  natura 
permififTet.  Dutauere  di  cateta  antiquiores  di  ipfa.  Fatebiturqj  qfquis  eas  diligeret 


jcftimiueritmulla  artiu  celerius  cofumata:cu  iliacis  teporibus  nd  fuiffe  ea  appareat 
DE  Pidoribus  romanisiSd  quando  primu  dignitas  pidluneta:  qui  ui<aotias  fuae 
pidlura  ptopofuerunt;6t  quado  externis  pidluris  dignitas  torna:.  Capitulutn.iiii 

APud  romanos  quoq;  honos  nats  huic  arti  contigit.  Siquide  cognomina  ex  ea 
pi<a:o9i  traxetut  Fabii  clatilTimaEgetis.princepfque  eius  cognommis  ipfe  adeni 
Salutis  pinxit  anno  urbis  conditai.cccc.l.qua:  pitftura  durauitadnoftrammemona- 
xde  Claudii  pricipatu  exufta.  Proxime  celebrata  eft  i foto  boario  a;de  Herculis  Pacur 
uii  poeta;  piiSura.  Ennii  fotore  genitus  hicfuiticlariorcq;  eam  arte  roma  fecit  gloria 
fcan*.  Poftea  non  eft  fpedtata  honeftis  manibus.-nifi  forte  quis  Turpiliu  equitem 
romanu  e uenetianoftra  statis  belle  referat:  hodieqj  pulchris  eius  operibus  uerona 
excitibus.  Leua  is  manu  pinxit:  quod  de  nullo  ante  memoratur.  Paruis  glonabatut 
tabellis:extin(ftus  nup  in  longa  fenetfta.  Atenus  Labeo  pratonus  etiam  .pcdfulatu 
f uincia  natbonenfis  fundlus.  Sed  ad  res  in  nfu  :&  lam  cdtumelia  erat.  Fuit&pm 
apii  uirorundomittendumdepiiftura  celebre confiltu.QjPediusNepos.Q^.  PeJ,; 
confulatis  triumphalifq;  a Cafare  diiftatote  coharedis  Augufto  dati  cu  nata  mutus 
eftet:eu  Mcftalia  orator:ex  cuius  familia  pueri  auia  erat:pidfutam  docendum  cefmt 
Id^  enam  diuus  Auguftus  cdptobauit.  Puer  magni  profetftus  in  ea  arte  obiit,  Di: 
gnatio  aut  pracipua  torna  incteuic(ut  exiftimo)a.  M. Valerio  Maximo’confule:cum 
Meftalla  princeps  tabulam  piiftura  ptalii:quo  carthaginenfes  & Hieronem  in  ficilia 
deuiceratipropofuit  in  latere  curia  hoftile:anno  ab  utbe  condita  quadtingentefimor 
nonagefimo.  Fecit  hoc  qde  8C.L.Scipio.Tabulaq!  uiiftoria  fua  afiatica  in  Capitolio 
pofuit.  Idqj  agre  tulifte fratre  Africanu  tradut  iratu  haud  imeritoiquonia  filius  eius 
illo  praho  captus  fuerat.Nd  diflimile  offefione  & Aemiliani  fubiit.L.Hoftilius  Mi' 
emus:  qui  primus  Carthaginem  irruperatificum  eius  expugnationemq;  depiiftas  pro: 
ponendo  in  foro:&  ipfe  aftlftcns  populo  fpetftanti  figula  enarrando. Qua  comitate 
proximis  comitiis  confulatum  adeptus  eft.  Habuit  fcana  ludis  Qaudii  Pulchri  ma' 
gnam  ammiracionem  pi(ftura:cum  ad  tegulapt  fimilicudinem  corui  decepti  imagino 
aduolarent.  Tabulis  autem  externis  auiftotitateroma  fecitprimus  dmu.L.Mumius 
CUI  cognome  Achaici  uidrotia  dedit.  Nam  cum  in  prada  uendenda  res  difttaxiffetiac 
rex  Attalus  fex  milibus  fextertium  emiffet  Anftidis  tabulam  Liberumpacremconti: 
nentemiprcdu  miratus  fufpicatus  aliquid  i ea  uirtutis  quod  ipfe  nefeiret:  reuocauic 
tabulam  Attalo  multum  querenteiac  in  Ceretis  delubro  pofuit.  Qua  primu  arbitror 
puftutam externa  roma  publicatam.  Deinde  uideo  &in  foto  pofitas  uulgo.  Hmc 
enim  Crafti  oratoris  ille  lepos  agentisicui  cum  reus  fub  ueteribus  contextis  compella' 
tus  inftatetidic  ergo  Ctaffe  qualem  me  reris.''Talem  inquit:oftendes  in  tabula  pidu 
mfacetiftime  gallum  exetetem  linguam.  In  foro  fuit  & illa  paftoris  fenis  cu  baculo: 
de  qua  teutonotum  legatus  interrogatus  quanti  eum  aiftimaret:  refpddit  fibi  donari 
nolle  talem  uiuu  uetumqj.  Sed  pracipuam  audrotitatem  fecit  publice  tabulis  Gtfac 
diiftatot  Aiace  & Medea  ante  Veneris  genitricis  xde  dicatis.  Poft  eu.M.  Agrippa  uit 
tuftiritati  q deliciis  propior.  Extat  certe  eius  oratio  magnifica  et  maximo  auium  di> 
gna  de  tabulis  omnibus  fignifqj  publicandis.  Quod  fieri  fatius  fuiiTeiiq  in  uillaru 
exiha  pelli.  Verum  eadem  illa  toruitas  tabulas  duas  Aiacis  & Venetis  mercata efta 
cizicenis.xiii.milia  pondo.  In  thermarum  quoqj  calidiflima  parte  marmonbus  in' 
clufetat  paruas  tabellas:‘pauloanre  cum  refringerentur  fublatas.  Super  dnes  diuus 
Auguftus  tn  foro  fuo  inceleberrima  parte  pofuit  duas  tabulas: qu* belli piiftam 
faci^  habent  &:  triumphum.  Idem  Caftores  ac  uidrona  pofuit:8c  quas  dicemus  fub 
artificum  mentione  in  templo  Caefaris  patris.  Idem  in  curiaquoququam  incomirio 
confecrabatiduas  tabulas  impreffit  parieti.  Nemean  fedentem  fupta  leonem.  Pah 
migeram  ipfam  aftante  cum  baculo  fene.  Cuius  fupra  caput  tabula  bige  dependeri 
quam  Nicias  fctipfit  feinuflifleitalienim  ufus  eft  uerbo.  Alterius  tabula;  admiratio 


e puberem  filium  feni  patrifimilem  effe:  falua  xtatis  differcntiaifupcruolantcaqla 
draconem  complexa.  Philochares  hoc  fuum  opus  effe  teftatus  eft.  Immenfam  ucl 
unam  fiquis  titum  hanc  tabulam  xftimet:pocentiam  artis:cum  propter  Philochate 
ignobiliffimos  alloqui  Glauconem  filmmqj  eius  Anftippum  fenatus  populufq?  to/ 
manus  tot  farculis  fpcifbet.  Pofuit  & Tybenus  Casfar  mmime  comis  imperator  in 
templo  ipfius  Augufli  quas  mox  indicabimus. 

Ratio  pingendi  de  pigmentis.  Capitulum. v. 

Atitenus  duftum  fit  dc  dignitate  artis  monetis.  Quibus  coloribus  fingulis  pri^ 
/mi  pinxiffcntidiximuscumdc  pigmentis  traderemus  in  metallis.  Qui  mono' 
chromatea  genera  piflurx  uocauerint:  qui  deinde  &qux  & quibus  temporibus  m' 
uenerit:  dicemus  f mentioe  artificu.quonia  idicate  naturas  colorum  caufa  inflicuti 
operis  prior  eft.  Tandem  fe  ars  ipfa  difttnxir:  & inuenic  lumen  atqj  umbras  differetia 
colorum  alterna  uice  fefe  excitante.  Deinde  adietftus  eft  Cplendorralms  hicqlume: 
que  quia  mter  hoc&:  umbram  efTetiappellauerunttonon.  Commiffuras  uero  coloni 
& tranfitusiarmogen.  DE  Colonbus  naciuisficfacfticiist  Cap.vi. 

SVnt  autem  colores  aufteri  aut  tlondi.  Vtruq;  natura  aut  mixtura  cuenit,  FIo'' 
ndi  fut:quos  dominus  fingenti  pra:ftat;mimum:armemum:cmabaris:  chryfo'' 
colla:  indicum  purpuriftimu.  Getetiaufteri.  Ex  omnibus  alunafcuntur.  Alu  fiunt. 
Narcunturfinopis:rubrica:patethonium:meIinum:eretna:auripigmcntum.  Cxteri 

finguntur.  Primumqj  quos  in  metallis  diximus.  Pciterea  e udioribus  ochratcxrufTa 
uftarfandaracaifandixTyricum:  atramentum.  Sinopis  inuenta  eftpnmu  in  ponto. 
Inde  nomen  a fmope  urbe.  Nafcitur  6C  m xgypto:  balearibus:  africa : fed  optima 
inlemno  dC  incappadocia.  Effofta  &in  fpelucis.  Quarfaxis  adha:fit:exccilit.  Glebis 
fuuscolosiextramaculofus.  Hacqj  ufi  funt  ueteres  ad  fplcndorc.  Species  fmopidis 
trcs:rubta:fii  minus  rubcnsi&interhas  media.  Precium  optima:  in  libra. xii.denarus. 
Vfus  ad  pcniallum:  aut  fi lignum  colorare  libeat.  Eius  qusexafncaucniciotftoni 
aftes.dccrculum  appellant.  Qus  magis  exteris  rubet:utdior  abacis.  Idem  precium 
eius:  qux  prelTior  uocatur:  8deft  maxime  fufea.  Vfus  eius  ad  bafes  abacorum.  In 
mediana  uero  blandus icmplaftrifqj  6c  malagmatis  fiue  ficca  compoficione  eius  fiuc 
liquida.  Facilis  contra  ulcera  in  humore  fitaiuclutoris  fedis.  Aluum  fiftit  infufa. 
Fceminaru  ptofiuuia  pota  denani  pondere.  Eadem  adufta:ficcat  fcabntias  oculoni: 
uino  maxime.  Rubrica:  genus  in  ea  uoluere  incclligi  quidam  fecundae  auiftoritacis. 
Palmam  enim  lemnix  dabant:  minio  proximam*  Hxc  eft  antiquis  multu  celebrata 
cum  infula  m qua  nafcitur.  Nec  nifi  fignataucniidabaturiunde  6c  fphragidcm  ap' 
pcllauere.  Hac  minium  fublinuntradulterancqj.  In  mediana  prxclara  res  habetur. 
Epiphoras  enim  oculorum  mitigat  & dolores  circulita.  Egilopias  manare  prohibet. 
Sanguinem  reiicientibus  ex  aceto  datur  bibenda.  Bibitur  QC  contra  lyenum  renumqj 
uitia  dc  purgationes  fcemmarum.  Item  QC  contra  uenenafid  ferpentiu  iiftus  terreftriu 
marinoruqj.  Omnibus  ideo  antidotis  familiaris.  Ex  reliqs  rubnez  gencribus:fabris 
utdiftima  xgyptia:  africana:quoniam  maxime  forbentur.  Pi(fturis  autem  apta 
nafcitur:  & in  ferrariis  metallis.  Ex  ea  fit  ochraicxufta  rubrica  in  ollis  nouis  luco 
circumlitis.  Quo  magis  arfit  in  cam!nis:hoc  melior.  Omnis  autem  rubrica  ficcat. 
Ideoq?  6C  emplaftns  conucnit:igni  etiam  facro.  Sinopidis  ponricx  fehbra  fdis  lucidi 
libris. X.&  melini  grzcienfis  duabus  mixtisitriciTqj  una  per  dies. xii.eucophorum  fit. 
hoc  eft  glutinum  auri  cum  inducitur  ligno.  Parechomon  nomen  loa  habet  ex  JEgyp' 
to:fpumam  maris  effe  dicunt  folidatam  cum  limo:&  ideo  conch*  minutx  inuenmn' 
turinco.  Fic&in  creta  infula  atqj  cyrenis.  Adulteratur  torna:  creta  cimolia  decocfta 
confpiftataque.  Preaum  optimo  in  pondo  fex  librarum  c candidis  coloribus  pin-' 
guiffimum  ; & teiftorns  cenacilTimum : propter  liuorem.  Melinum  candidum  & 
ipfum  eft.  Optimum  in  melo  infula.  In  farno  quoqj  nafciLUc.  Sedeo  no  utunr. 


p!<Jlores  ptoptcr  ntmiam  pingucdigem.  Accubantes  effodiunt  ibi  inter  faxa  uenas 
fetutantes.  In  medicina  eundem  ufum  habet  quem  erctria  creta.  Prxcerca  linguam 
tadtu  ficcac.  Pilos  detrahit  & mitigat.  Ptedum  in  libra  feftertiis  fingulis.  Eft  6c  cof 
los  tertius  e candidis  cxruiTa::  cuius  rationem  plumbi  metallis  diximus.  Fuit  6ctcr^ 
raperfein  Theodod  fundo  inuenta  fmytnx:qua  ueteres  adnaumm  picfhiras  utc' 
bantur.  Nunc  omnis  ex  plumbo  dC  aceto  fic:ut  diximus.  Vfta  cafu  reperta  i incedo 
pyrx  cxcuiTa  m hortis  cremata . Hac  primus  ufus  cft  Nidas  fupradidtus.  Optima 
nuncafiatica  habetur:  quae  8c  purpurea  appellatur.  Predum  eius  in  libras  atis.v, 
Fit  dC  romx  cremato  file  marmorofo  8c  rcflinifto  aceto.  Sine  ufta  non  fiunt  umbr*. 
Eretria  tert*  fux  habet  nomen  . Hac  Nicomachus  dc  Parrhafius  ufi.  Refrigerat 
emollitque.  Explet  uulnera  fi  coquatur.  Ad  ficcanda  prxeipue  utilis:6C  capitis  do^ 
Loribus:  & ad  deprehendenda  pura.  Subeffe  enim  ea  intelligitur  fi  ex  aqua  illitanon 
arefeat.  Sandaracam  fii  ochram  luba  tradit  in  infula  rubri  maris  topazono  nafei. 
Sed  inde  non  pernebuntur  ad  nos.  Sandaraca  quo  modo  fieret: diximus.  Fit  adulte^ 
rina&  ex  exruffaf  fornace  codla.  Colos  clTe  debet  flammeus.  Predum  in  libras  afles 
quini.  Hxc  fi  torreatur:  xqua  parte  rubrica  ammixta  fandicem  facit.  Quanq  an^ 
maduerto  Virgilium  exiftimalTe  herbam  id  cffciillo  uerfu. 

Sponte  fua  fandyx  pafcentes  ueftiec  agnos. 

Prcciumin  libras  dimidium  eius  quod  fandaraex.  Nxefunt  alii  colores  maioris  pd' 
deris.  Inter  fadticios  efl  6C  fyricum:quo  minium  fublini  diximus.  Fit  aut  fmopide  Sj 
fandyce  mixtis.  Atramentum  quoque  inter  fad:icios  erit.quanq  efl  6i  terra  gemin® 
originis,  aut  cni  falfuginis  mo  emanat:aut  terra  ipfa  fulphurci  coloris  ad  hoc ^bat. 
Inuenti  funt  pidtores  qui  e fepulchris  carbones  infedtos  effoderent.  Sed  importuna 
hxc  omma  ac  nouicia.  Ficenim  & fuligine  pluribus  modis:  refina  uel  pice  exuftis. 
Propter  quod  officinas  eiii  xdificauere:fumu  eii  no  emittentes.  Laudaiiffimu  eode 
modo  fit  e txdis.  Adulterat  fornaciu  balnea^iqjfuligineiquoaduoluminafcnbeda 
utunt.  Siit  qui  fle  umi  fxcem  ficcata  excoquatiaffitmacqj  fi  cx  bono  uino  fxx  fuerit: 
indici  fpecie  id  atrametum  prxberc.  Polygnotus  fle  Myco  celeberrimi  pidluraathenis 
e uinaceis  fecereiftigmon  appellant.  Apelles  commentus  eft  ex  ebore  cobufto  facere: 
quod  elephantium  uocanc.  Apportat  dC  tndicu  ex  indiaimexploratx  adhuc  luctionis 
mihi.  Fic  etiam  apud  infediores  ex  flore  mgro:  qui adhxrefcitxreis  cortinis.  Fitfiee 
txdis  ligno  combu flo  tntifq)  in  mortario  carbonibus.  Mira  m hoc  fepia^  nata:fed 
ex  iis  non  fit.  Omne  aut  atramentu  folc  perficit.  Libratiii:  fletedlormm  glutino  am^ 
mixto.  Quod  autem  aceto  liquefaiflum  eft:  xgre  eluit'.  E reliquis  coloribus  quosa 
dnis  dari  diximus  propter  magnitudinem  precii  ante  omnes  eft  purpunflum  e creta 
argeearia  cii  purputis  pariter  Dnguicur:  bibitqj  eu  colore  celerius  lanis.  Ptxcipuu  efl 
primu:feruen  aheno  rudibus  medicametis  inebriatu.  Proximii  egefto  eo  addita  creta 
in  ius  ide.  Et  quoties  idfadtuedeuac  bonitas  pronumero  dilutiore  fanie.  Quare  pu^ 
teolanu  potius  laudat  q tynu  aut  gxtulicu  uellaconicu:  lide  preciofiflimx  purpurs. 
Caufa  cftq  id  genus  maxicinficinrubiaqj  cogit'" forbere.  Vnliflimua  canufio.  Pre' 
ciu  huica  fingulis  denariis  in  libras  ad.xxx.  Pmgetes  fandyce  fubdita  moxouo  indu' 
centes  purpuriflum:fulgorem  minii  faciunt.  Si  purpura  facere  malunt:  cxruleum 
fublinut:mox  purpunffum  exouoinducut.  Abhoc  maxima autftoritas  indico.  Ex 
india  uenit  ariidmum  fpumx  adhxtefcencc  limo  cii  terit'  nigru.Ac  in  diluendo  mix' 
tutam  purpurx  cxculeiq?  mirabilem  reddit.  Alteri  genus  cius  e i purpurariis  officinis 
innatans  corcims  Gc  e purpurx  fpuma.  Qui  adulterant  ucro  indico  tigut  ftercora  co' 
lubinaaut  creta  filenufia  uel  annularia  ultro  ifiaut.  Probaf' carbone.Reddic.n.quod 
finex^  eflama  excelleris  purpurx:6i  du  fumat  odore  maris  olct.Ob  idqda  c fcopulis 
id  colligi  putat.  Preciu  idico  denarii.xx.f  libras.  In  medicina  indicu  rigores  et  ipetus 
fedat.  Siccat  oris  ulcera.  Armenia  mittit  quod  eius  nomine  appellatur.  Lapis  ehic 


quo(^  chryfocolls  modo  infedlus.  Optimuqj  cfl:  quod  maxime  uiridc  eicomumcato 
colote  cu  caeruleo.  Solebant  hbrx  eius  tricemstiumis  taxati.  Inuenta  per  htfpanias 
harena  eft  fimilem  curam  recipiens.  Itaqj  ad  denarios  fenos  uilitas  rediit.  DiQac  a 
candeo  candore  modicorq  teneriore  huc  efficit  colorem.  Vfum  in  mcdidnaad  pilos 
tantu  alendos  habet:  maximeqj  in  palpebris.  Sunt  ctiamnu  nouitii  duo  colores  eui^ 
liffimis  uiride  quod  appianu  uocat:  et  quod  cht^^focolla  lotu  Ceu  pa^i  multa 
fic  medacia  eius.  Fit  ex  creta  uindi  xftimatu  feftertiis  i libras.  Annulare  quod  uocat 
candidu  e;quo  muliebres  pidturx illuminatur,  Fic&  ipfumexcretaammixcis  uitreis 
gemmis  ex  uulgi  annulis:unde&  annulare  dicitum. 

Qui  colotes  udo  non  mdicantur:&quibus  colonbus  antiqui  pinxerunt:&quado 
primum  gladiatorum  pugnxpropofitx  funt.  Cap.vii, 

X omnibus  coloribus  cretula  amare:  udoqj  illini  recufant  purpuriffum indicia 

J f exruleu  melmu  aunpigmetu  appianu.  Cxruffa  exrx  tinguntur  lifde  coloribus 

ad  eas  pK^uras  qux  inurunt  alieno  parietibus  ghe:fed  claffibus  familiari.  Ia  ueto  & 
onerariis  nauibus  :quonia&  picula  expigimusmeqs miret  rogos  pingi.  luuatque 
pugnaturos  ad  morte  aut  cerre  cxdefpeciofeuehi.  Qua  coceplatioe  toccoloru  tanta 
uariecate  fubu  aciqtatemirari.  Quattuor  coloribus  folis  imortalia  opera  illa  fecere: 
ex  albis  melino:ex  filaceis  atcico:ex  rubris  finopide  pdcica:  ex  nigris  atrameto:  Apel-' 
les  Echion  Melanchius  Niconachus  clanfTimi  pi(ftores:  cum  tabuix  eorum  finguls 
oppidoiii  uemret  opibus.  Ntic  6C  purpuris  in  parietes  migracibus  & idia  cdferde  flu' 
minu  fuoru  limu  dc  draconu  8i  elephato^  fanie  nulla  nobilis  pi^^lura  dOmnia  ergo 
meliora  tuc  fuere:cu  minor  copia.  Ita  e:quonia(ut  fupradixfus)re9ind  animi  precus 
excubatur.  Ec  noftrx  xtatis  ifaniam  ex  piiflura  non  omittam.  Nero  prfceps  iufferac 
cololTeii  pmgi.c.xx.pedu  in  linteo  incogmtu  ad  hoc  tempus.  Ea  pidfura  cu  peraiffa 
elTecm  lamianis  hortis:accenfa  fulmine  cu  optima  hortoi^  pteco^grauit.  Libertus 
eius  cum  daturus  effet  Ancn  munus  gladiatonu  publicas  porticus  occupauic  picatura 
ut  confUc^gladiato^iminiftro^iq;  oniii  ueris  imaginibus  redditis.  Hic  multis  ia  fx' 
culis  fummus  animus  in  picatura.  Pmgi  autem  gladiatoria  munera:  atqj  in  publico 
exponi  ccepcaa.C.  Terentio  Lucano.  Ifqj  auo  fuo  a quo  adoptatus  fuerat. xxx.  pa^* 
nam  foro  per  triduu  dedit.  Tabulamqj  pidta  m nemore  Dianx  pofuit. 

DE  Aecare  pidfurx  openi  6:  artificii  ludicatura  nobilitates. cccv.  Cap.viii. 

NVnc  celebres  in  ea  arte  qmaximabreuirate  pcurraineqj.n.iftituti  opis  eft  talis 
execucio.  Icaqj  quofdi  uelut  in  trafeurfu  &C  in  aliorum  mecione  obiter  noiaffe 
fatis  ent:excepris  ope^  clantatibus:qux  6L  ipfa  cduenier  attingiiTiueextatifiueicer'' 
cidere.  No  coftat  fibi  i hac  pte  grxeo^:  diligdia  q multas  poft  olympiadas  celebrado 
picftores.  q ftatuatios  aucftores.  Primiiq:  olympiade  nonagefima:  cu  6C  Phidia  ipfu 
mino  picftore fuifte  tradar:  clipeumq:  athenis  ab eopiiftum.  Prxtereain confeftb  fit 
coftogefimaterria  fuifte  Paneu  fratrem.eius:q  clipeu  intus  pinxit  elide  Minerux  qua 
fecerat  Colotes  Phidix  difcipulus:6i  m faaendo  loueolympio  adiucor.  Quidf^q  in 
confelfo  perinde  e Bularchi  pidlons  tabula:in  qua  erat  magnetii  prxlium:aCadaule 
rege  lydix  hcraclidarum  nouiftimo:  qui  Myrfilus  uocicatus  eft : repenram  auro  i' 
Tanta  la  dignatio  picfturx  erat.  Id  circa  xcatem  Romuli  acciderit  necefteeft.duo.n. 
deuicefima  olympiade  interiit  Candaules:auc  ut  quidam  tradunr eodem  anno:quo 
Romulus:  nifi  fallor:  mamfeftaiam  tum  claritate  artis  adeo  abfoluciote.  Quod  fi 
pdpinnecefteefml  apparear  multo  uetuftiora  pncipia  efte:  eofqj  q monochromata 
pinxeruntcquorum  xtas  non  traditur.  Aliquanto  ergo  ante  fuifte  Hygiemonc  Mo' 
nochtomadaiqui  primus  in  pidura  marem  fceminaq?  difcreucnt  :EumaR:  atheniefe 
figuras  omnes  imitati  aufum.  Quiqj  inuenta  eius  excoluerit  Cimonem  Cleoneum. 
Hic  Cataglypha  inuemt:  hoc  eft  obliqs  imagines.-ai  uane  formare  uulcus  tcfpicietes 
rufpiciencerue;&  defpicientes.' Articulis  etiam  membra  diftinxir.  Venas  protulit. 


prattro)  in  uefte  rugas  & finus  muniit.  Paneus  quidem  frater  Phidii  etiam  pral,u 
athenienfiumaduetfuspetfasapud  marathonem  fadum  pinxit.  Adeo  lam  colotu 
ufus  inctebruetat:adeo  ars  perfedta  eratmt  i eo  pr*lio  iconicos  duces  pinxiffe  tradafs 
atheniefium  MJciadeiCalliraachumiCynegy^i.  Barbarorum  DanuiThylTapheme. 

Primum  piifturae  certamen:®:  qui  primi  penicillo  pinxerunt.  Cap.ix. 

QVinimmo  certamen  piiflut*  etiam  florente  eo  inftitutum  efl  Corinthi  acdeh 
phis.Ptimufque  omnium  cettauit  cum  Timagota  chalcidenfetfuperatufq.  eft 
ab  eo  Pythisiquod  B(  ipfius  Timagota:  catmie  uetufto  apparet:  chronico^i  errote-no 
dubio.  Alii  quoque  poft  hos  clari  fuere  nonagefima  olympiade : ficut  Polygnotus 
Thafiusiqui  pnmus  mulieres  lucida  uefte  ptnxit:capita  earum  mitris  uerficolonbus 
operuit:  plunmumqj  pidlurst  primus  contulit.  Siquide  inftituit  os  adapetire:detes 
oftendere:  uultum  ab  antiquo  rigore  uariare.  Huius  eft  tabula  in  porticu  Pompeii: 
qua  ante  curiam  eius  fuerat.  In  qua  dubitatur  afcendentem  cum  clipeo  pinxeritiati 
defcendetem.  Hic  delphis  adem  pinxit.  Hic  & athenis  porticum  qua  poetile  uocat' 
gratuitoicum  patrem  eius  Mycon  metcede pingeret.  Vnde  maior  huic auflotitas. 
Siquidem  amphiiftyonesiquod  eft  publicum  gracia  conciliumthofpitia  ei  gratuita 
decreuere.  Fuit  alius  Mycon  qui  minoris  cognomine  diftinguituticuii^  tilia  Tima^ 
rete  & ipfa  pinxit.  Nonagefima  autem  olympiade  fuere  Aglaophon  Cephifodotus 
Phtylus  Eueiiot  pater  Patrhafii  & praceptor  Maximi  piiftonside  quo  fuis  annis  iv 
cemus.  Omnes  hi  lam  illuftresinon  tamen  in  qbus  hxrete  expofitio  debeatifcftinas 
ad  lumina  artisiin  quibus  primus  refulfir  Apollodorus  athenienfis  nonagefiatettia 
olympiade.  Hic  pnmus  fpecies  exprimere  inftituitiprimufqj  gloriam  penicillo  iute 
contulit.  Eius  eft  facerdos  adorans:®:  Aiax  fulmine incenfusiqui  pergami  fpe&tur 
hodie.Neqj  ante  eum  tabula  ullius  oftendituriqux  teneat  oculos.  Ab  hoc  artis  fores 
apertas  Zeufis  hetacleotes  intrauit  olympiadis  nonagefimaxjuitx  anno  quartoiau' 
dentcmq)  iam  aliquid  penicillum(de  hoc  enim  adhuc  loquimur)ad  magnam  gloria 
perduxit. A quibufdam  falfo  i oCfogefimanona  olympiade  pofitusicu  fuiffe  ncceffe 
eft  Demophilum  hymereum:®:  Nefeam  thafium.  Quonia'  uttius  eorum difcipulus 
fueritiambigitur.  Ineum  Apollodorus fupradidtusucrfus  fecit:  Artem ipfis ablata 
Zeufin  ferre  fecum.  Opes  quoqj  tantas  acquifiuit:ut  in  oftetatione  earum  olympia 
aureis  litteris  in  palliorum  reffens  intextum  nomen  fuum  oftentaret.  Poftea  donare 
opera  fua  mftttuit:q  ea  nullo  faris  digno  precio  permutari  poffe  diceret:  ficuti  Alt' 
menam  agngentinis:  Pana  Archelao.  Fecit®:  Penelopen:in  qua  mores  pinxiffe  ui' 
detur:  ®:  Athletam.  Adeoqj  fibi  i illo  placuic:ut  uerfum  fubfcriberet  celebrem  exeo 
inuifu^  alique  facilius  q imitatu^.  Magnificus  eft  luppiter  eius  in  throno  affatibus 
diis.  Er  Hercules  infans  dracones  ftrangulans  Alcmena  matre  coram  pauente  &:  Am' 
phitryone.  Deprehenditur  tamen  Zeufis  grandior  in  capitibus  atticulifqi.  Alioquf 
tantus  diligentiaiut  agrigentims  fadlurus  tabulamiqua  in  templo  lunonis  lacin» 
publice  dicarent; infpexetit  uirgines  eoru  nudas:®:  quinqj  elegerit:ut  quodin  quaqi 
laudatiffimum  elTef.pidluta  redderet.  Pinxit  & monochromata  ex  albo.  Aequales 
eius  ®:xmuli  fuere  Ttmanthes;Andtogydes:  Eupompus:  Parthafius. 

DE  Auibus  per pidlutam  deceptis:®: quiddifficillimu inpidlura.  Cap.x. 

I "X  Efcenditfe  hic  cum  Zeufide  in  certamen  traditur.  Et  cum  ille  dctuliffet  uuas 
I Z pitftas  rato  fucceffu  ut  i frxna  aues  aduolaretiipfe  detuliffe  liteu  pidfu  tradit: 
ita  uentate  reprxfetatatut  Zeufis  alitu  iudicio  times  flagitaret  tadem  remoto  linteo 
oftedi  pidluraiatq)  intelledlo  errore  edeederet  palmam  ingenuo  pudore:quonia  iple 
aues  fefelliffetiParrhafiusautefe  artifice.  Fertur  6i  poftea  Zeufis  pinxiffe  puerum 

uuas  ferentcmiad  quas  cum  aduolarent  auesicademingenuitateproceffixiracusopi 
fl:  dixit: uuas  melius  pinxi:q  pucru.na®:  fi  hoc  cofummaffcmiaues  timere  debuerat. 

Fecit  fi:  figlina  opera  qua:  fola  in  ambracia  relitfta  funticum  inde  mufas  Fu  uius 


nobilior  roma  Zeufidis  manu  romx  Helena  eft  in  Philippi  porticibus, 

bt  m U)nc(^di*  delubro  Marfyas  religatus.  Parrhafius  ephefi  natus : 6C  ipfe  multa 
confticuit.  Primus  fymmctriam  piAuraidedit.Pnmus  argutias  uultus  : elegantiam 
capitii : uenullate  oris  confcfTionc  artificum  in  lineis  extremis  palma  adeptus.  Hic 
eft  m pidurafumma  fubtilitas.  Corpora.n.pingereiii media  re^:cft  quidem  magni 
opetis:fed  i quo  multi  gloriam  tulerint.  Extrema  corpori  facere:  et  definccis  pid:urx 
modum  mcludere.-rarumin  fucccffuartis  menit".  Ambire.n.debet  fcexcrcmicas  ipfa- 
et  fic  ^finereiut  promittat  alia  polTeroftendatq?  etiam  qux  occultat.  Hanc  ei  glona' 
concellere  Antigonus  et  Xenocrates  qui  de  piiftuns  fcnpfcre:pridicantes  quoque  no 
folum  confitentes  alu  multa.  Graphidis  ueftigiaextant  in  tabulis  ac  membranis  ex 
quibus  proficere  dicut'arcifices.  Minor  tamen  uidct^fibi  compatus  in  mediis  corpo^ 
ribus  exprimendis.  Pinxit  et  dimonemathenicnfium  argumento  quoqj  igeniofo. 

Volebat  nanq;  uariumuracudum:  liuftum ; ironftacem.  Eundem  uero  exorabilem: 

cla:me'ccm:  mifencordem:excelfum:gloriofum:humilem:feroccm:fugacem9;ecoia 

pariter  offendere.  Idem  pinxit  et  Thefiam  qui  romi  in  capitoIio  fuir.  Ec  Nauarchu 
thoracatum.  Etin  unatabulaquieftrhodi:Meleagrum:Herculem:Perfea.  Hic  ibi  ' 
ter  fulmfeambufla:ncq;  oblitterata  hocipfo  miraculum  auget.  Pixit  et  ArchiCTallu: 
quam  picfluram  amauit  Tibenus  princeps.atqj  ut  auiftor  eft  Detius  Epulo.Ix.  fefter^ 
tiis  iftimatam  cubiculo  fuo  inclufit.  Pinxit  & Creffam  nucricem:infancemqj  f ma-' 
ntbuseius.  Ec Philifcu Si  Libe9: patre aftanteu!rtuce:8i pueros duos:inqbus  fpeiftat 
fecuricas  Si  fimplicitas  itatis.  Item  facerdotemaftante  puero  cum  acerra  Si  corona. 

Sunt  Si  dinpi^hiKEeiusnobilifrimaehoplitides,  Alter  in  certamine  ita  decurrens: ut 

fudareuideat.  Alter  arma  deponensruc  anhelare  fenciat.  Laudat  5c  Aeneas  Caftorqj 

ac  Pollux ! eadem  tabula.  Item  Telephus:  Achilles:  Agamemnon:  Vlyxes  facudus  ac^ 

tifex.  Sed  quo  nemo  infolentius  Si  arrogantius  fit  ufus  glona  artis.  Na  Si  cognomfa 

ufurpauitabtodietum  reappellando:aliirq;  uerbis  principem  artis;Si  eam  ab  fc  con^ 

fumatam.  Super  dnia  Apollinis  fe  radice  ortum. Si  Herculem  quem  lyndi  fecerat 

talema  fepi{ftum:qualem  fipein  quiete  uidilTet.  Ergo  magnis  fuffragiis  fuperarus 

a Timanthc  eft  fami  in  A!ace:3rmorum  quoqj  iudicio  Herois  nomme.  Et  fe  molefte 

ferre  dicebat:q>  iterum  ab  indigno  uieftus  effec.  Pinxit  Si  in  minoribus  tabellis  libidies 

eo  genere  Si  petulantibus  iocis  fe  reficiens.  Nam  Timanthi  uel  plurimum  affuit  im 

genii.  Eius. n. eft  Iphigenia  oratorum  laudibus  celebrata.  Quaftanteadaraspitura 

cum  mccftos  pinxiATetomncstpriapuepatruumicum  tnftini  omnem  imagine  con-' 

fumpfiffetrpatris  ipfius  uultum  uelauitiquem  digne  non  poterat  oftendere.  Sunt  Si 

alia  ingenia  eius  exemplaria:ueluti  Cyclops  dormiens  in  patuula  tabula.  Cuius  Si  fic 

magnitudinem  exprimere  cupiens  pinxit  iuxta  fatyros  chyrfo  pollicem  eius  metieres. 

atqj  tn  ofbus  eius  operibus  intelligitur  plus  femper  q pingit".  Et  cum  ars  fumma  fit:  ^ ‘dfrn  ^rin>, 

ii?genium  tamen  ultra  artem  eft.  Pmxic  Si  Heroa  abfoluciffimi  operisrarte  ipfa  cd^ 

plexus  uires  pingendi.quod  opus  nunc  romi  in  teplo  Pacis  eft.  Euxinidas  hac  artate 

docuit  Ariftidem  priclarum  artificem.  Eupompus  Pamphilum  Apellis  priceptore, 

Eft  Eupompi  uidlorcertaminegymnico  palmam  tenens.  Ipfius  audlontas  ranca  fue^ 
ritiut  diuiTerit  pidfuram  in  genera  tn’a:qui  ance  eum  duo  fuere hclladicu  Si  afiaticu. 

Afiaticum  appellabant  propter  hunc  qui  erat  fyaonius.  Diuifio  helladico  tria  fadla 
funt.  loniu  ficyoniii  atneum.  Pamphili  pieftura  eft  cognatio  et  prilium  ad  philtu^ 
tem  et  uidloria  athenienfium.  Item  Vlyxes  in  rate.  Ipfe  macedo  nationeifed  primus 
in  pidlura  omnibus  litteris  eruditusipndpue  arithmetice  et  geometrice:  fine  quibus 
negabat  artem  perfici  poffe.  Docuit  neminem  minoris  talento  annis  decem  . quam 
mercedem  et  Apelles  et  Melantius  ei  dedere.  Ec  huius  aurftoritatecffedum  eft  ficyo' 
ne  primum  : deinde  et  in  tota  gricia  : uc  pueri  ingenui  ance  omnia  antigraphicem: 
hoc  eft  pidhiri  in  ludo  docerencurrrecipereturqj  ars  ea  in  primum  gradum  libetalm. 


Semperquid<m  honos  ei  fuitiut  ingenui  eam  exercerent : moxuthonefli  perpetuo 
intetdiftome  feruitia  docerentur.  Ideo  neq,  in  hacmeqj  m toreutice  ullius  qui  feru,. 
erit  opera  celebrantur.  Clari  etiam  centefimafeptima  olpmpiade  extitete  Echion:  & 
Therimachus.  Echionis  funt  nobiles  pidlurx  Libet  pater : item  tragoedia  & comoe/ 
dia:  Semiramis  ex  analia  adipifcens  regnum:  anus  lampadas  praferens  : et  noua 
nupta  uerecundia  notabilis.  Verum  & omnes  prius  genitos  futurofque  poftea  fupe. 
rauit  Apelles  eoufque  olympiade  centefima.xii.m  pKfturaprouedustut  plura  folus 
propeq  csteti  omnes  contuleritiuoluminibus  editis  qusdoatinam  eam  continent. 
Pra:apua  eius  in  arteVenuftas  fuit:  cum  eade  state  maximi  piftores  eflentiquotuni 
opera  cum  amm.tareturicollaudatis  omnibus : deelTe  iis  unam  illam  uenetem  dice^ 
bac:quamg«cichar.tauocant.  Oeteta omnia contigiffe.  Sed  hac  foli  f.bi  neminem 
parem.  Et  aliam  gloriam  ufurpauiticum  Prothogenis  opus  immenfi  laboris  ac  cuts 
fupra  modii  anxie  miraretur.  D.xit  enim  omnia  fibi  cum  i Io  paria  effeiaut  illi  me. 
liora:fed  uno  fe  prsftareim  manu  ille  de  tabula  nefciret  tollereimemorab.li  prscep. 
tomocere  fspe  nimii  diligentiam.  Fuit  aure  non  minoris  fimplicitatis  q artis.  Nec 

cedebat  Amphioni  de  dirpofitionemecAfclepiodoro  demenfur.sj^hoc  eft  quanto  qd 

a quo  diftare  deberet.  Satum  eft  inter  Prothogenem  8i  eum  quod  acadit.  Ille  thodi 
uiLbat.  Quo  cum  Appelles  annauigalTectauidus  cognofcendi  opera  eius  tama  tam 
fib,  cognitiicontinuo  officinam  petit.  Aberat  ipfeifed  tabulam  magns  amplitudinis 
in  machina  aptatam  pidlursanus  una  cuftodiebat.  Hsc  Prothogenem  fons  effe 
refpondit.-inretrogauitque  a quo  qusfitum  diceret.  Ab  hocinqu.t  Apell«:arreptoq: 
peniculo  linea  ex  colore  duxit  fumms  tenuitaas  per  tabulam.  Reuetfo  Prothogeni 
qu®  gefta  erant  anus  mdicauit.  Ferunt  artificem  protinus  contemplatum  (ubtilitate 
dixiffe:  Apellem ueniffe.  Non  enim  cadere  in  alium  tam  abfolutum  opus.  Ipfu  mnc 
aho  colore  tenuiorem  lineam  in  ipfa  illa  duxiffeipracepilTeque  abeuntem  fi  tediffet 
illeioaenderet.adiiceretque  hunc  effe  quem  qu*reret.atqj  ita  euenit.  Reuertitur.n, 
Apelles:fed  uinci  etubefcensitettio  colote  lineas  fecuitinullum  relinquens  amplius 
fubtilitati  locum.  At  Prothogenes  uidlum  fe  confeffus  in  portum  deuolauitihofp,- 
temqusrens.  Placuitqueficeam  tabulam poftens  tradnomniuin  quidem:  fed arti- 
ficum pnecipue  miraculo.  Cdfumptam  e.am  conflat  pnote  incendio  domus  Caifaiis 
in  palatio.  Auiie  ante  a nobis  fperflatam  fpatiofiore  amplitudine:nihil  aliud  conti- 
nentem.-q  lineas  uifum  effugientes.  Inter  egregia  multorum  opera  inam  fimilem 
eo  ipfo  allicie-tera  omniq!  opere  nobiliore.  Apelli  fuit  alioqn  ppetua  cofuetudo  nuq 

ti  occupati  dieagediiutno-lineaducedo  exerceret  arteiquod  ab  eo  i nuerbiu  uemt. 

Idem  pfedli  opa  qiponebat  i pgula  tranfeuntibus.  Atqj  poft  ipfa  tabula  latens:  uitia 
qu®  notarentur  afcultibat:uulgum  diligentiotera  iudicem  q fe  ptsferens.  Fcrutqi  a 
futote  reptehenfum  q in  crepidis  una  intus  pauciores  feciffet  anfas.  Eorlem  poftcto 
die  fupbe  emendatione  priftinat  imonitiois  cauillite  drca  crus  indignatu  qifpexifle: 
denunciantem  ne  fupra  crepidi  futor  iudicatet . quod  & ipfum  in  qiuetbium  uemt. 
Fuit.n.ac  comitas  illiipropter  quam  6i  gratior  Alexandro  Magno  etatifrequenter  m 
offidni  uentitanti.  Vnde  utiam  diximus:ab  alio  pingi  fe  uetuit  inueterato  ediClo, 
Sed  6C  in  officina  imperite  multa  differenti  filentium  comitet  fuadebat : riden  cum 
dic&  a pueris  qui  colotes  tererent.  Tantum  audloritatis  & iuris  erat  ei  in  regem  alio- 
quin  iracudum.  Quanq  Alexander  ei  honorem  clatiffimo  prsbuit  exemplo.  Naqi 
cum  diled:®  fibi  ex  pallacis  fuis  pracipue  nomine  Campafpen  nudam  pingi  ob  am- 
■ mirationem  fotm®  ab  Apelle  iuffiffetieumq!  cum  paret  captum  anaote  f£fiffet:dono 
dedit  eam.  Magnus  aio  maiorimpetio  fui : nec  minor  hoc  fadio  q uidlona  aliqua. 
Quippe  fe  uicit:nec  thorum  tantum  fuum:fed  etiam  affedlum  donauit 
dtlea:®  quidem  tefpedlu  motus  ut  qu®  modo  regis  fuiffet  modo  piaroris  eflet.  Sunt 
qui  Venerem  Dion®am  illo  pidlam  exemplari  putit.  Apelles  H in  xmulis  benignus 


cefT.:.  Imaginum  .Ile  f.m.hmdmes  adeomd.fcrete  pmx.t-u^  «^"1 
grammancus  fcnptum  rel.quent.quendam exfacie^hom.n  " j ^PP'° 

grana  m comitatu  Alexandri  cum  Prolemio  quo  regnante^alexand  - ^ " 

«pulfus  fubornato  fraude  imulorum  PlanoLo  iLuarus  ad  “ 

Indignantiq,  Ptolema:o.& uocatores  fuos  oftenlnn  ut  diceret  a quo 
elTetiart^to  carbone  exnndto  e foculo:imaginem  in  pariete  delimauir  • ^ 
uultum  Planoregio  ex  inchoato  protinus.  Pmxit  at  Antigoni  regis  imao  7"'' 
lumie orbi  ptfus  excogitata ratio-euitia condedi.  obliqua  naqj  frafro^^d"' 

patri  C*fa~;„yr"''"  'cT"  ''“Sartus  dicauit  in  delubro 

illulirata  Hun.  uocatiuerfibus gracs  tali opedu laudafmiaia  : fed 

nfa  in  ^“‘‘'"•"•7^™°«'"  ptecotrupti  qui reficerennon  poterat  inueniti.  Veiu 
ipfa  miuriaceffitin  gloria  artificis.  Confenui  t hac  tabula  cane!^  aliamaj  pro  ea  Nero 
in  principatu  fubn.tu.t fuo  Dorothei  manu.  Apelles  ichoauerat aha  VeLremcoi.s- 
fupatutus  enam  fuam  illam  pnorem.  Inuidit  mors  paifta  pte.nec  qui  fiiccederet  opi 
ad  prafcnpta  liniamenta  inuentus  eft.  Pinxit  & Alexandru  Magnum  fulmen  tenie 

iabuT^  ° Digiti  eminere  uidentut : & fulmen  extra 

tabulam  e(Te.  Sed  legentes  meminenntiomnia  ea  conflate  quattuor  colonbus.  Im^ 
mane  tabula  precmm  accepitauteos  mefura  non  numero.  Pinxit  & Megalyfi  facer- 
dons  Dianxephefia  pompa:  Ciytum  equo  ad  bellum  feftmantemiSCei  galeipofcdti 
atmigeruni  porrigente.  Alexandri  & Philippum  quotie  pinxennenu  metare  flipua/ 
cuum  eft.  Mirantur  eius  Abtonem  famii.  Et  Menandrum  regem  cana  thodii.  Item 

Anceum.  Alexandria  Gorgonas  tenentem  Tragoedum.  Roma  Caftorem  & Polluce 

mmuirtoria&  Alexandro  Magno.  Item  belli  imaginem  teftniflis  a teroo  manibus 
Alexandro  in  curru  triumphante.  Quas  utrafqj  tabulas  diuus  Auguftus°  in  fori  fui 
partibus  celeberrimis  dicauerat  fimplicitate  moderata.  Diuus  Claudius  pluris  afti/ 
mauit.  M utnfq,  excifa facie  Alexandri  diui  Augufti  imagies  dedere.  Eiufdearbicrac 
manu  elle  & in  Antonia  templo  Herculemauerfum.-ut  quo  eftdiffiallimum  faciem 
eius  oftendat  uenus  pidtura  q promittat.  Pinxit  8t  Heroa  nudumiad  quam  piiflurd 
natura  eum  prouocauit.  Eft  & equus  eius  fiue  fuit  piftus  in  certamine  quodiudiciu 
ad  mutas  quadmpedes  prouocauit  ab  hominibus.  Naque  ambitu  amulos  praualete 
fentiens  fmgulo^  pidfuras  idurllis  equis  oftendit,  Apellis  tantum  equo  adhfmuere. 
idqj  & poftea  femper  illius  expimetum  artis  oftentatut.  Fecit  & Neoptolemum  ex 
equo  aduetfus  petfas.  Archelaum  cum  uxore  & filia.  Anngonum  thoracatu  cii  equo 
incedentem.  Peritiores  artis  praferunt  omnibus  eius  operibus  eundem  regem  fedcte 
in  equo.  Dianam  facrificantium  uirginum  choro  mixtam  : quibus  uiafte  Homeri 
uerfus  uidetut  idipfum  defcribentis.  Pinxit  & qua  pingi  non  poftiintitonirruaifuP 
getraifulguraqiibronteniaftrapen.-ceraunobolon  appellant.  Inuenta  eius&  careris 
eius  profuere  in  arte.  Vnum  imitari  nemo  potuit ; quod abfoluta  opera  atramento 
illinebat  Ita  tenuiiut  idipfum  repculTu  claritates  oculorurrt  excitaret : cuftodiretq;a 
puluere  84  fordibusiad  manum  intueri  demum  appareret.  Sed  6i  cum  ratide  magna: 
ne  colorum  claritas  oculorum  aciem  offenderet  ueluti  p lapidem  fpecularem  intue 
tibus  e longinquo.  Et  eadem  res  nimis  floridis  coloribus  auftentatcm  occulte  daret. 
Aequalis  eius  fujt  Atiftides  thebanus.  Is  omniu  primus  animii  pinxit:64  fcTus  ones 


exprcffit : quos  uocant  gcxci  ethe.  Item  perturbationes  : durior  paulo  in  colonbus. 
Huius  pidluta:oppido  capto  ad  mattis  morife  ex  uulnere  mammam  adrepes  ifas, 
Intelligiturqjfcntircmater:  & timere  ne  e mortuo  ladte  fanguinem  infans  lambat. 
Quam  tabula  Alexander  Magnus  tranftulerat  pellam  in  patriam  fuam.  Ide  pixerat 
prxlium  cum  perfis  centum  homines  ea  tabula  complexus  padiufqj  in  figulos  mnas 
denas  a tyranno  clatenfium  Mnafone.  Pinxit  & currentes  quadrigas.  Et  fupplican^ 
tem  pene  cum  uoce.  Et  ucnatores  cum  captura*  Et  Leontionem  picJIorem.  Et  Ana^* 
pauomenon  propter  fratris  amorem  morientem.  Item  Liberum  patrem  fli  Ariadnen 
fpe<flatos  roms  in  rede  Cereris.  Tragoedum  & puerum  Apollinis.  Cuius  tabulsgra 
interiit  pidtoris  mrcitia:cui  tergendam  eam  mandauerat.M.Iunius  pKctor  fub  die 
ludorum  apollinarium.  SpeifUca  eft&  fzde  Fidei  in  capitolio  imago  fenis  cum  lyra 
puerum  docentis.  Pinxit  SCsegrum  fine  fine  laudatum.  Qua  in  arte  tantum  ualuitj 
ut  Attalus  rex  unam  tabulam  cius  centum  talentis  emiffe  tradatur.  Simul  ut  di<ilu  e 
6C  Protogenes  floruit  patria  phicaunus  gentis  rhodiis  fubicjit*.  Summa  eius  pauptas 
initiorartirque  fumma  intentio:8i  ideo  minorfertilitas.  Quis  eum  edocuerit : non 
putant  conftare.  Quidam  naucspmxifTe  ufqj  ad  annum  qutnquagefimum.  Ar^ 
gumentum  efre:^»  cum  athenis  celeberrimo  loco  Minerus  delubro  Popyled  pigeret 
ubi  fecit  nobilem  Paralum  82  Hammoniadamiquam  quidam  nauficam  uocantjad/ 
iecetit  paruulas  naues  longas  in  iis;qus  pi<flores  parerga  appellantmt  apperet  a qbus 
iniriis  ad  arcem  oftetationisoperafuaperueniffent.  Palmam  habent  tabularum  eius 
lalyfusiqui  eft  ufque  hodie  roms  dicatus  in  templo  Pacistquem  cum  pingeret : tra/ 
ditur  madidis  lupinis  utxifTeiquoniam  fimul  famem  fufiincrent  82  fitim:  ne  fenfus 
nimia  dulcedine  obftrucret.  Huic  picitur*  quater  colorem  induxit  contra  fubfidia 
iniuria;  62  uetuftatjstut  decedente  fupetiorc  inferior  fuccederct.  Eft  in  ea  canis  mire 
fadusjut  quem  pariter  cafus  82  ars  pinxerit.  Non  iudicabat  fc  exprimere  i eo  fpuma 
anhelantis  cum  in  reliqua  omni  parte  quod  diffiallimum  erat:fibi  ipfe  fatiffediTet. 
Difpliccbat  aute  ars  ipfamec  minui  poterat:82  uidebatur  nimia  ac  Idgius  a uarictate 
difcederc:fpumaqj  illa  pingi  nd  nafei  ex  ore  anxio  animi  cruciatu  cum  in  pidlura  ue^ 
effe  non  uerifimile  uelletiabfterfcrat  fiepius  mutaucracq?  penicillum  t nullo  md  fibi 
approbans.  Pofireo  iratus  arti  quod  intelligerct^fpongia  impegit  luifo  loco  rabuli. 
ex  illaqj  repofuit  ablatos  colores  qualiter  cura  opcaucrac.  featque  in  pidlura  fortuna 
naturam.  Hoc  exemplo  fimilis  et  Nealtem  fucceffus  in  fpuma  eq  fimiliter  fpongia 
impada  fecutus  df  cum  pigeret  Popizonta  retmente  pane.  Cum  ita  Protogenes  md^ 
ftrauit  82  fortuna.  Propter  hunc  lalyfum  ne  cremaret  tabulas  Demetrius  rex  : cu  ab 
ea  parte  fola  pollet  rhodumcapemd  fccdit.  parceteqj  picfhir*  fugit  occafio  uidtoris. 
Erat  tunc  Protogenes  in  fuburbano  hortulo  fuoihoccft  Demetrii  caftris.  Neqj  intcf'' 
pellatus  prsliis  inchoata  opa  intermifit  omninoifed  accitus  a rege  interrogatufque  q 
fiduda extra  mutos  agetcc:refpddit:fdrcfctllicu  rhodiis  bellum  effe  nd  cu  artibus. 
Difpofuit  ergo  rex  in  tutelam  cius  ftationestgaudens  : q»  pofTet  manus  feruare  qbus 
iam  pepercerat ; 82  ne  fspius  auocatetiultro  ad  eu  uenit  hofhs,  RelicJlifqj  uiiflori*  fus 
uotisinterarma62murorumidtus  fpetJtauit  artificem.  Sequiturque  tabulam  cius 
temporis  h^cfamatq.  eam  Protogenes  fub  gladio  pinxerit.  Satyrus  hic  eftique  Ana^ 
pauomend  uocanttne  quid  defit  temporis  eius  fecuritati  tibias  tenes.  Fecit  & Cydip^ 
pen  TriptolemujCylifcu  tragoediarum  feriptorem  meditate  82  Athletam:82  AntigO'' 
nu  rege:82  imagfe  matris  Atiftotelis  philofophitq  ci  ctia  fuadebat:  ut  Alexandri  Ma^ 
gni opera  pingcrctJ^pter  aeternitatem  re^i.  Impetus  animi  82  libido  inhscqusdam 
artis  eum  potius  tulere.  Nouiflimc  pixit  Alexandrum  ac  Pana.  Fecit  62  figna  ex  xtc: 
ut  diximus.  Eadem  state  Afclepiodorusfuitrquemf  fymmetria  mirabatur  Apelles, 
Huic  Mnafon  tyrannus  pro. xii. diis  dedit  in  fingulos  mnas  tricenas.  Idemq}  Thc^ 
omnefto  in  fingulos  heroas  mnas  centenas.  His  anumerari  debet  Nichomachus 


Arifl:oclemifilius:acd,rapuIus,  Pinxit  hic  taptum  Profcrpins.  Ous  tabula  fuit  .n 
capitoho  m Minem®  delubro  fupta*diculam  luuentatis  Et  in  tn 

quaPlancusimpetatotpofuetat^idlonaqdtigamXbh^ 

Vlyx.add.ditp.leum.  Pinxit&ApoUmei^atLnan,. 

detem.  Et  Item  nobiles  uaccasatteptantibusfatytis.  Scvllamroni  3.  n-  ‘ 

m templo  Pads.  Nec  fuit  alius  in  ea  arte  uelorim.  TtaJunt  naLl  ron^rt  ^ 
ab  Anftrato  ficyonio?.  tyranno  ad  pingedum.quod  is  faciebat  Telefti  pL®  mon™ 

metuiprsfinito  die  intta  que  pageret',  nec  multo  an  ueniffe-accern  in  tIL  - n - 

'eoi  n X eant  "ullis  poftfetenda  Caffidro 

mSuri  & c H^celentatempr®ceptot.s  fecutus.breuiores  etiamnum  qfdi 
pictur®  uiasa:  compendiatiasmuemt.  Annumeramthis  &Nicophanes  eleoans  & 
d d>P'«  *«"uwtere9..-petuof.animi:&cuipau. 

a compare^  Cotumus  e.  & grau.tas  artis.  Multu  a Zeuf.de  & Apelle  abea  Apelbs 
d Sr  T Tf  hac  arte  fcnpfit  q huius  fuit  atatis.  Ar.a.dis  thebani 

^fapul.  fuerut&  filu  Niceros  &Ana,ppus=cu.us  eSatyms  cum  fcypho  coronatus. 
Difapul.  eius  fuetunt  Antotides  ac  Euphranotide  quibus  moxdicemus.  Nanq.  fub- 
teiaparea  : mmons  pidlut®  celebres  m penicillo  e quibus  fuitPyreicusiarte  paucis 
pollterendus^  Propofito  nefao  an  deatuxetit  feiquomam  humilia  quidem  faurus 
humiliutis  tn  fummam  adepms  ea  gloriam.  To-atinas  futtinafque  pinxat  & afellos 
& obfonia  ac  fimiliaiob  hoc  cognonunatus  Rhyparograuos.  In  iis  confummata  uo/ 
luptatis.  Quippe  e®  pluns  ueniete  q maxim®  multorum.  E diuetfo  mediana  ut  fqt 
Vartoiomnia  operiebat  Setapionis  tabula  fub  ueteribus.  Hiefeanas  optie  pixit-  fed 
hominem  pingere  non  potuit.  Contra  Dionyfius  nihil  aliud  q homines  pinxit : ob 
L ^,"™°Pug«phus  cognominatus.  Pama  & Cabcles  fecit.  Item  Caleces:  comicis 
nbellis.  Vttaqi  Anthiphilus.  Nam  8i  Hefionam  nobilem  pinxitiS:  Alexandrum  ac 
Philippum  cum  Minetuaiqui  funt  in  fchola  i OiSaui®  porticibus  & Philippi. Libe^i 
pattemiAlexandtum  pueru:  Hippolytum  tauto  emiffo  expauefcentem.  In  Pdpeia 
uero  Cadmum  & Europen,  Idemqi  iocofo  nomine  Si  gryllum  ridiculi  habitus  pfxit. 
Vnde  hoc  genus  piiaur®  gryllus  uocat'  Ipfein  s^pto  natus  didicit  a Ctefidemo. 
Decet  nd  fileri  & atdeatis  templi  piiSorem  ptsfettim  duitate  donatu.  Ibi  & carinie 
quod  efV  in  ipfa  pidlura  his  uerfibus. 

Dignis  digna  loco  piiSuris  condecorauit  ' . 

Regin®  iunonis  fuprem®  coniugis  teplum. 

Marcus  ludius  elotas  stolia  oriundus. 

Que  nuc  & poii  fe'pcr  ob  arte  hac  ardea  laudat.  Eaqi  fut  faipta  atiqs  Ifis  latinis. 
Non  fraudando  & Ludio  et  diui  Augufti  ®tate:qui  prius  inftituit  amcenijdima  pietu 
pidluram  uillasiet  porticusiac  topiaria  opetailucosinemota  collesipifcinas:  euripos: 
amnes:littora:qualia  quis  optaretiuarias  ibi  obambulantium  fpedes:aut  nauircatiu: 
tetraqi  uillas  adeuntiu  afellis  aut  uehiculis.  lampifcantesiaucupantefqj  autuenates 
aut  etiam  uindemiates.  Sunt  in  eius  exemplaribus  nobiles  plauiiri  acceiTu  uillsifub 
colliu  fpdfione  mulieres  labentes  trepid®q)  ferunt'  plutims.  Prstereafadles  arguti®: 
facetidimi  fales.  Ideqj  fubdialibus  maritfas  urbes  pigere  inftituit  blandiffio  afpectu 
minimoq!  ipendio.  Sed  nullagloria  artificum  eftrnifi  eorum  qui  tabulas  pinxere: 
eoqj  uenerabilior  apparet  antiquitas.  Non  enim  parietes  excolebant  dominis  tantu: 
nec  domos  uno  in  loco  mafurasiqu®  ex  incediis  tapind  pofTent.  Cafula  Protogenes 
contentus  etat  in  hortulo  fuo:  Nulla  in  Apellis  teiloriis  piiihita  erat.  Nodu  libebat 
parietes  totos  pingere.  Omnis  eorum  ars  urbibus  excubabatipidlorq;  res  communis 
tetrarum  etat.  Fuit  et  Arellius  roms  celebris  paulo  ante  diuuin  Auguftum  : nifi 


flagitio  infignt  corrupiffet  arte  fempet  alicuius  amote  foeminse  flagrans. & ob  id  deas 
pingens:feddile(ftatum  imagineutaq!  in  pidluta  eius  fcotta  numerabantur.  Fuit& 
nup  grauis  ac  feuerus:ideq!  floridus  humilis  rei  pidiot  Amulius.  Huius  erat  Minerua 
f pedantem  afpeiSans  quacunqj  arpiceret'.  Paucis  die  horis  pingebat : id  quoq;  cum 
grauitate  : ^ femper  togatus  quanq  in  machinis.  Catcer  eius  artis  domus  aurea 
fuit:&:  ideo  non  extant  exempla  alia  magnopere.  Poft  eum  fuere  in  audiorirate  Cor/ 
nelius  Pinus  & Adaus  Prifcustqui  Honoris  6l  Virtutis  ades  imperatori  Vefpafiano 
Augufto  teftituenti  pinxerunt.  Sed  Ptifcus  antiquis  fimilior. 

DE  Auium  cantu  compefcendo:  & qui  encaufto  Si  penicillo  primus  lacunaria 
Si  cameras  pinxeritifparfimcj  precia  mirabilia  picSuratum.  Cap.x. 

NOoneft omittendam  piduramentione  celebris  circa  Lepidum  fabula.  Siqdc 
intriuuiratu  quodam  loco  dedudais  a magiftratibus  f nemorofu  hofpitium: 
minaciter  cum  iis  pofteto  die  expoftulauitifomnum  ademptum  fibi  uolucrum  con/ 
centu.  At  illi  draconem  in  longiflima  membrana  depidum  circii  dedere  loco.  Eoque 
tettore  aucs  tunc  filuifle  narrantur.&  poftea  cognitum  eft  ita  pofle  compefci.  Caris 
pingere  ac  piduram  inurere  quis  primus  excogitauentmon  conflat.  Quidam  Anftic 
dis  muentum  putant.-poflea  confummatam  a Praxitele.  Sed  aliquanto  uetufliores 
encauflica pidur®  extitereiut Polygnoti Nicanons Si  Matefilai  pariorum.  Lyfip/ 
pus  quoqj  cgime  pidura:  fuieinfcripfitEneteniquodprofedo  no  feciffetmifi  encau/ 
flicainuenta.  Pamphilus  quoq;  Apellis  ptseceptor  non  pinxifle  tantum  encauflic.ir 
fed  etiam  docuifle  traditur  Paufiam  ficyonium  primum  in  hoc  genere  nobile.  Brietis 
filius  hic  fuitieiufdemqj  primo  difcipulus.  Pinxit  Si  ipfe  peniallo  parietes  thebis  cu 
reficerentur  quondam  a Polygnoto  pidiimultumq;  comparatione  fuperatus  extfli/ 
mabaturiquoniam  non  fuo  genere  certaflet.  Idem  fit  lacunaria  primus  pingere  infli/ 
tuit.  Nec  cameras  ante  eum  taliter  adornari  mos  fuit.  Patuas  pingebat  tabellas  ma/ 
ximeqj  pueros;  Hoc  aimuli  eum  interpretabantur  facere  : quoniam  tarda  pidura:  ro 
eflet  illa.  Quaobre  daturus  celeritatis  famamiabfoluit  uno  die  tabellam  qua:  uocata 
efl  hemetefios  puero  pido.  Amauit  in  iuuenta  Glyceram  municipem  fuamfueciice 
cotonarum:certandoqj  imitatione  eius  ad  numerofiflimam  florum  uarietatem  pdu/ 
xit  arte  illa.  Poflremo  pinxit  illam  fedentem  cum  corona.  Qux  nobiliflima  tabula 
appellata  efl  flephanoplocosiab  aliis  flephanopolisiquoniam  Glycera  coronas  uedi/ 
tando  fuflinuetat  paupertatem.  Huius  tabuls  exemplar:  quod  apographon  uocant 
.L.Lucullus  duobus  talentis  emit  athenis.  Paufias  autem  ferit  fii  grandes  tabulas: 
ficur  fpedatam  in  Pompeii  porticibus  boum  fmolatione.  Eam. n. piduram  primus 
inuenit:quara poftea  imitati  funtmultnsquit  autem  nemo.  Aiioia  cu  longitudine 
bouis  oftendete  uellet:aduetfum  eu  pixitmon  tranfuetfum.  Vnde  Si  abiide  ftelligit' 
amplitudo.  Dein  cum  omnes  qux  uolunt  eminentia  uideri:candifariant:  colotemq: 
condiant  nigro.  Hic  totu  boue  atri  coloris  ferit:ubr;cqj  corpus  ex  ipfo  dedit.  Magna 
prorfus  arte  in  equo  extantia  oftendensifit  in  conftado  folida  omnia.  Sicyone  Si  hic 
uitam  egit:diuq;  fuit  illa  patria  pidurz.  Tabulas  inde  omnes  ex  publico  propter  as 
alienum  ciuiraris  addidas  Scauri  sdilitas  romam  tranftulit.  Poft  eu  eminuit  longe 
an  omnes  Euphranos  ifthmius  olympiade  fcilicet  centefimaquarta.  Is  eft  qui  inter 
fidores  didus  eft  a nobis.  Fecit  fit  coloffos  fit  marmora  ac  fcyphos  fculpfit.  Docilis 
aclaboriofus  an  omnes:fit  in  quocunqjgne  excellens  ac fibi  squalis.  Hic  prius  uidet 
fit  exprefliffe  dignitates  f figna  heroum:fit  ufutpafle  fymmetriam.  Sed  fuit  i uniuer/ 
fitate  corporum  exilio  ::capitibus  articulifq!  grandior.  Volumina  quoqi  compofuit 
de  fymmetria  fit  coloribus.  Opera  eius  funt:  equeftre  proelium.xii.dii:Thefeus : in 
quo  dixit:  eudem  apud  parrhafium  rofa  paftum  efrfi:fuum  uero  carne.  Nobilis  cius 
eft  tabula  ephefi:Viyxcsfimulata  uefania  bouem  cum  equo  iungens  : et  Palamedes 
dux  fafce  gladium  condens.  Eodem  tpfe  fuit  et  Cyclias:cuius  tabulam  Argonautas 


«lcntis,c,xliiii.  Hortenaus  orator  mercatus  eft,  etqj  sdem  feat  inthufculano  fuo. 
Euphranoris  aut  difcipulus  fuit  Anndotus.  Huius  e chpeo  dimicans  athenis  et  luc- 
tator  ubice^  iter  pauca  laudatus.  Ipfc  diligentioriq  numcrofior:ct  i coloribus  feue/ 
rus.  Maxie  inclaruit  difapulo  Nicia  athcnienfuq  diligentilTie  mulieres  pixit.  Lume 
et  umbry  cuftodiuit.atqj  ut  eminerent  c tabulis  pidrursimaW  curauic.  Opaeius 

nemeaadue(^exaaaromamaSyUano:quamincuriadiximuspofitam.  Item  Liber 

pater  m xdt  C^ncotdix.  HiacynthusiquemCafar  Auguftus  dclciftatus  eo  fecum  de/ 
portauit  alexadna  capta.  Et  ob  id  Tiberius  Cifar  m templo  eius  dicauit  hanc  tabula 
Utani.  EphcE  uero  cft  Megalyfi  facerdotis ephefiae  Dian^  fcpulchrum.  Athenis 
nccromantia  Homen.  Hanc  uendere  noluit  Attalo  regi  talentis.lx.potiufquepatria: 
Uix  donauic:abundans  opibus.  Fecit  & grandes  piAurasrin  quibus  fune  Calypfo:  et 
loree  Mdromeda.  Alexander  quoc^  in  Pompeii  porticibus  prxcellensretCalypfo  Ce' 
^ns.  Huic  quidem  aferibuntur  quadrupedes.  Profpettime  canes  cxpreffit.  Hicefl 
Nicias  de  quo  dicebat  Praxiteles  interrogatusrqu^  maxime  opera  fua  probaret  in 
marmoribusfquibus  Nicias  manum  admouifTcC.  Tantum  circunlitioni  eius  tribue/ 
bat.  Non  fatis  difeemitur  alius  eodem  nomine.  At  hunc  eundem  quidam  faciunt 
olympiade  centefima . xii . Nici®  comparatur  r & aliquanto  profertur  Athenion 
Maronites  Glautionis  corfthii  difcipulus:  etauftcrior  colore:  etiauftcricateiucudi/ 
or:utmipfap^<^lu^a  eruditio  eluceat.  PinxititempIoElcufinsPhilarchum.  Athenis 
frcquentiam:qua  uocaucre  polygenncton.  Item  Achillem  uirginis  habitu  occultatu 
Vlyxe  deprehendente.  Et  in  una  tabula  quaque  maxime  inclaruit : agafonem  cum 
equo , Quod  niTi  in  iuueta  obiffet:  nemo  ei  cdpatarctur.  Eft  et  nome  Hcraclidi  ma/ 
ccdoni,  Initio  naues  pinxit,  Captoque  rege  Perfeo  athenas  commigrauic:ubi  eodem 
tempore  erat  Metrodorus  picftot:idcmquephilofophusmagna:inutraqucfcientia 
auftoritatis.  Itaqj  cum, L. Paulus  deuic^lo  Perfeo  petiffet  ab  athcniefibus  ut  qproba' 
tiffimum  philofophum  mitterent  fibi  ad  erudiendos  liberos : itemque  pititorem  ad 
triumphum  excolendum  : athenienfes  Metrodorum  elegerunciptofeffi  eundem  in 
utroqj  defiderio  prxflantilTimu.quod  edicflo  quoqi  Paulus  indicauit.  Timomachus 
bizanemus  C^faris  diditatoris  «xtate  Aiacem  ei  pinxit  Si  Medea  ab  eo  in  Veneris  genri 
trias  xde  pofitas  : ocftoginta  talentis  uenundatas.  Talentum  autem  acricum  ut  ait 
Varro. xvi.feftertiis  taxatur.  Timomachi  sque  laudat  Oreftes : Iphigenia  m tauris: 
cc  Lecythion  agilitatis  exercitator  f cognatio  nobilium  palliati:  quos  didluros  pfxit: 
alterum  flantemtalterum  fedentem.  Prarcipue  tamen  ars  ei  fauifTe  i Gorgone  uifa  e. 
Paufis  filius  Si  difdpulus  Ariftolaus  e reuerilTimis  pid:onbus  fuit:cuius  funt  Epa/ 
minundas:Pericles:Medea:Vircus:Thefeus.  Imago  atticx  plebis : boum  fmolatio. 
Sunt  quibus  fic  Mechopanes  eiufdem  Pau fis  difcipulus  placeat  diligentia:quam  in> 
telligant  foli  artifices.  Alias  durus  in  coloribusifed  Si  multus.  Na  Soaates  lure  om/ 
nibus  placet. Talefqj  funt  eius  pidiurac.  Cum  Aefculapio  filix  Higia:  Aegie:  Pane: 
Calafus:&  Piger  qui  appellatur  Oenos  fpartu  totqu«  quod  afellus  arrodit.  Hadeus 
indicatis  genere  in  utroqj  proceribusinon  filebuntut  & primis  proximi.  Ariftoclides: 
qui  pinxit  a:dem  Apollinis  delphis.  Anthiphilus  puero  ignem  cdflante  laudaturiac 
pulchre  alias  domo  fplendefcence:ipfiufqi  pueri  ore.  Item  Ianificio:in  quo  operant 
omnium  mulierum  penfa : Ptolemxo  uenante.  Sed  Si  nobililTimo  fatyto  cum  pelle 
panthenna:quemapocopconta  appellant,  Ariftophon  Anchalo  iminerato  ab  apro 
cum  focia  doloris  Aftipale.  Numerofaq;  tabula:in  qua  funt  Priamus:Helena:  Cre/ 
dulitas:Vlyxcs:Dciphebus:Dolus.-  Androbius  pinxit  Scylla  anchoras  perficx  claffis 
prxeidentem.  Artemon  Danen  mirantibus  eam  ptxdonibus.  Reginam  Stratontee: 
Herculem  Si  Deianiram;  NobililTimas  autem  qux  funt  in  potricibus  Odauix  opi/ 
bus.  Herculem  ab  oeca  monte  exufla  mortalitate  confenfu  deorum  in  cxlu  euntem. 
Laomedontis  drea  Herculem  Si  Neptunnum  hifloriam.  Aldmachus:Dioxippum: 


q Pictatio  olympiae  circa  puluetis  iartiirquod  uocat  aconin:uicit.  iloetius  ttemara. 
Ctefilochus  Apellis  difcipulus  petulanti  puftura  innotuit  loue  Liberum  parturiente 
depidro  mittato  K muliebriter  ingemifcente  inter  obftetrices  dearum  clamorem. 
Teftidemus  oecali*  expugnatione  & laodamia.  Clefides  regina:  Stratomces  iniuriai 
nullo  enim  honore  exceprus  ab  ea:  pinxit  uoluptatem  cum  pifcatore.-quem  reginam 
amare  fermo  erat . eamque  tabulam  in  portu  ephefi  propofuit.ipfeuelis  raptus  eft. 
Regina  tolli  uctuic:utciuf<^ue  fiftiilitudie  mire  cxprcffa.  Cratinus  comoedus  athenis 
Pompeium  pixit.  Euchides  bigam  regis  cum  uidloria.  Eudorus  fcama  Ppeflatur.  Id^ 
&exa:re  ftgna  fecit.  Iphis  Neptunno  & Viitoria.  Abron  amicitiam  & concordia 
pinxit:&  deorum  fimulacra.  Leontifeus  Aratum  uidlorem  cum  trophaio  pfaltriami 
Leon  Sappho.  Nicsarchus  Venerem  iter  Gratias  flC  Cupidinem.  Herculem  triftem 
infania:.  poenitentia.  Nealces  Venerem  folers  in  arte  ingeniofo  operi  fupetpinxit. 
Siquidem  cum  prtelium  nauale  sgyptiorum  8i  perfarum  pinxiffetiquod  in  mlo  cm 
ius  aqua  eft  mari  fimilisifatftum  uolebat  mrelligi.  Argumentoque  declarauit:  quod 
arte  non  poterat.  Afcllum  enim  tn  Iittorc  bibentem  pinxit:&  crocodilum  infidiante 
ei.  OeniasSyngcnicon.  Philifeus  officinam  pi<iloris:ignemc6fla'ce  puero.  Phalerio 
Scyllam.  Simonides  Agatharchum  & Mncmofinem.  Simus  iuuenem  requiefccnce 
officinam  fullonis  quinquatriis  celebra'tem.  Idemque  Nemefm  egregiam.  Theodov 
rus  uero  emungentem.  Idem  ab  Orefte  matrem  & Aegifthum  interfici.  Bellumque 
iliacum  plunbus  tabulisiquod  eft  romi  m Philippi  porticibus:ai  CafTandcam  qua:  e 
in  Concordiae  delubro,  Leontius  Epicurum  cogitantem.  Demetrium  regem  Theon. 
Oreftis  infamam.  Thamyram  atharoedum.  Taurifeus  Difcobolum:Clytemneftra: 
Panifeum:  Polynicem  regnum rcpctentem:6i  Capanea.  Non  omittetur  iter  hos  in' 
figne  exemplum;  Nanque  Erigonus  tritor  colorum  Nealc®  pidtoris  in  tantum  ipfe 
profeatiut  celebrem  etiam  difcipulum  ipfe  leliquerit  Pafiam  fratrem  Egenicas  fido' 
ris.  lilud  uero  perqrarum  ac  memoria  dignum  etiam  fuprema  opera  artificum  im' 
perfcdtafque  tabulasificut  Irin  Anftidisi  Xindandas  NicomachiiMedeam  Xhimo' 
machi:  et  quam  diximus  Venerem  Apellis: in  maiori  ammiratione  effciq  perfeiSa.. 
Quippe  in  iisliniamenra  rei iqua:ipfxque  cogitationes  artificum  fpeiftanturiatquei 
lenocinio  commedationis  dolor  eft.  Manus  cum  id  agerent  extincftx  defiderantur; 
Sunt  etiam  num  non  ignobiles  quidem  in  tranfcutfu  tamen  dicendi:  Ariftonidesj 
Anaxander:  Ariftobolus  fyrus:  ArccfilasTificratis  filius:  Coribas  Nicomachi  difd^ 
pulus:  Carmanides  Euphranoris:  Dionyfiodorus  Colophonius:  Diogenes  ejui  cum 
Demetrio  tege  uixit.  Eutymedes:  Heraclides  macedo  : Mydon  folus  Philomachi 
ftatuarii  difcipulus:  Mnafitheus  ficyonius:  Mnafidcmus  Ariftonidis  filius  & difci^ 
pulus:  Neffiis  Habronts  filius:  Polemon  alexandrinus:  Theodorus  famius  Sc  Ta^ 
dius  Nicofthcnis  difdpuli:  Xenon  Neoclis  difdpulus  ficyonius.  Pixere  6C  mulieres. 
Timarete  Myconis  filia  Dianam  in  tabula  qux  ephefi  eft  in  antiquiffimis  piifturx. 
irene  Cratini  pieftoris  filia  & difdpula  puellam  qux  eft  clcufinx.  Calypfo  fenem  Si 
prxftigiatorem  Theodorum.  Aldfthene  falcatorem.  Anftarctc  Nearchi  filia  Si  difcu 
pula  Aefculapium.  Lala  cizicena  perpetua  uirgo.  Martia. M.  Varronis  iuuda  rom* 
6i  penidllo  pmxit:&  cefiro  in  eboreimagfcs  mulierum  maximc:&  Neapolitanum  in 
gradi  tabula.  Suam  quoque  imaginem  ad  fpeculum.  Nec  ullius  in  pidlura  uelociot 
manus  fuit.  Artis  uero  tantum:utmulcumimmanitatepredi  antccederctceleberrfos 
eadem  xtate  imaginum  pieftores  Sopylon  Si  Dionyfium:quorum  tabula:  pinacothe' 

casimpld.  Pinxit  & quxdam01ympias:dequahocfolummemoratut:difcipulum 

eius  fuifte  Antobolum.  In  encauffice  pingendi  duo  fuifte  antiquitus  genera  conftac: 
carra  &ebore  cefiro  id  eft  uiriculoidoncc  clafles  pingi  toepere.  Hoc  tertium  acccffiti 
refolutis  igni  exris  penicillo  utendijqux  piiftura  in  nautbus  nec  folcnec  faleuentifqj 
corrumpitur.  Pingunt  6C  ueftes  in  xgypto  inter  pauca  mirabili  genere.  Candida  ueli 


3r;:rSr:s-^ 

_Haft.ces  pr,m,  muStoreside  fimulacns  & ua&  fidd.bus  & ptedo  toru.  Cap  d 
B piftura  ftns  fupqj  ContcxuilTe  his  & plaftice  coueniaLiufde  opx  terra  fi’ 
'k'  fux  “o^Tam  figulus  prius  iuenit  corfth.  fd.x 

Irneis  arcuXdifV  °n  P^gfembra  ex  facie  eius  ad  lucerna  ip.ete 

fiabb  iTrl  ^ typum  fecit  I &cuni  ciceris 

ilibus  induratum  igm  ptoppfuit.eumque  feruatum  in  nympheoidonecconnchu 
Mummius  euerteretitradunt.  Sunt  qui  m farno  primos  omnium  plafticen  meniife 

anteBattiadas  rormtho  pulfos. 
Uemoracum  uero  ex  eadem  urbe  profugum  qui  in  etruria  Tarquinium  Pr.fcum  rege 

Lditam  P“^°^“Euc.rapum  «tEugrammum.  Abiisitalra 

traditam  plafticen.  Dibutadis  inuentum  eft  rubricam  adderer  aut  ex  rubia  cretam 
findere.  Primufque  perfonas  tegularum  extremis  imbriabusimpofuitrquxiterini- 

tiaptotypauocauit.Pofteaidemeflypafecm 

^xoreffilr"  gypfoefacie  ipfa  primus  omnium 

cxpreiric.cxraq!  in  eam  formam  gppfi  infufa  emidare  infticuit  Lyfiftratus  fycionms 
hater  Lyfippi  de  quo  diximus.  Hic&  fimilitudmem  reddere  inftituit.  Ante  eum 
qpulcherrimas  facere  ftudebatur.  Idem  & de  fignis  effigiem  exprimere  inuenit.  Cte^ 
uitqueresin  tanmmrut  nulla  figna  ftatuxue  fine  argilla  fierent.  Quo  apparet  am 
«quiore  hanc  fuiffe  fcientia-;q  fundendi  xris.  Plaftx  laudatiffimi  fuere  D.mophilus 
CCUorgalus.  Idemquepidloresqui  Cereris  xdem  tomx ad cyrcum maximum  utro- 
que genere  arns  fux  excoluerunt : uerfibusinfctiptisgrace  quibus  fignificarunt  a 
dextera  opera  Dimophili  effeia  parte  leua  Gorgafi.  Ante  hanc  xdem  thufcanica  oia 
in  xdibus  fuiffe  auiffor  eft.  M.  Vano.  Ex  hac  cum  reficetenturicruftas  pariem  exafas 
tabulis  marginatis  iclufas  effe.  Item  figna  exfaffigiis  difperfa.  Fedt  & Calcofthenes 

crudaoperaathenisrquilocusabofficmaeiuscetamicosappcllatur.  M. Varro  tradit 

fibi  cognitum  roms  Poffunium  nomine  a quo  faiftas  romx  tubas.  Item  pifccsiquos 
afpeiftudTcetnereauetis  uix  poffes.  Idemmagnific.it  Arcefilaum.L.Luculli  famP 
A proplafticen  pluris  uenire  folitam  ab  artificibus  ipfis  q aliorum  opera. 

Ab  hoc  faiftam  Veneregenitricem  in  foro  Ctfads:  & pnufqabfoluereturifeftmatide 
dedicandi  pofitam.  Deinde  ei  a Lucullo  feftertiis.lx.fignum  faelicitatis  locacumicui 
mora  utriufque  inuiderit.  Odtauio  equiti  romano  cratera  facere  uolenti  exemplar  e 
gypioracftum  talento.  Laudat 6d  Praxitelem  qui  plafticcm  matrem  ftatuariaifculp'' 
turxqj  &csIatur.EeiTe  dixit.  3dcu  efTet  in  omnibus  his  fummusmihil  unquam  feat: 
anteq  finxit,  Prsterca  elaboratam  hac  artem  italise  3C  maxime  etruriauTurianumqj  a 
frcgcilis  accitumreui  locaret  Tarquinius  Prifeus  louis  effigiem  icapitolio  dicandam. 
Fidtilcm  eam  fuifTei&i  ideo  mirari  folere.  Ficftiles  in  fafligio  templi  eius  quadtiga::dc 
quibus  fxpe  diximus.  Ab  hoc  eodem  faiftumHerculemiquihodieque  maceris  nome 
in  urbe  retinet.  Hx  enim  tu  effigies  deu  erant  laudatiffims.  Nec  poenitet  nos  illoru 
qui  tales  coluere.  Aurum  enim  et  argentum  ne  diis  quidem  conficiebant.  Durant 
etiamnum  plenfque  in  locis  talia  fimulacra.  Faftigia  quidem  templorum  etia  f urbe 
crebra  et  municipiis  mira  cslatura  et  arte  firmicatequesui  certiore  auro  cerre  innoc^ 
tiore.  In  facris  quidem  etiam  inter  has  opes  non  murinis  cryflallinifue.TedfKflilibus 
prolibatur  fympulis  innocennus.  Inenarrabili  terrx  benignitaccifiquis  fingula  sffi^ 
metictiam  ut  omittatur  i frugum  uini  pomorum  herbarum  fruticum  medicamecoru 


metallorum  generibus  beneficia  eiusjquaque  adhuc  d.xunus  : uel  qua  alT.duuate 
fatianr.  F.gl.Lum  opera:  .mbnabus  tabulis  tegul.fque  ad  balneas  mammas  uel 
ad  teaa  coftil.bus  laterculis  fundamentifque  : aut  qua  tota  fiunt  etiam  fialibus 
dote  ad  uinaexcogitarisiKad  aquas.  Ptoptet  q- Numa  tex  feptj^aium  collegium 
tela:  inftituit.  et  defundlos  fefe  multi  fiAilibus  fo  ns  condi  maluete:ficut 
M Vatto  pythaa^co  mo'  in  myrti  et  olea  atq,  nigra:  populi  foliis  Maiot  quoque 
pars  hominum  t^ttenis  utitur  uafis.  Samia  etiamnum  m afculentis  laudant.  Ret.et 
Lc  nobilitatem  acattenumm  Italia  & calicum  mntum  futtentum  : a(Va  pollen, 
tia  in  hifpania  84  faguntii : m afia  petgamuim  Habent  84  trallis  opera  fua  . et  'ttma 
n italia:quoniam  l fic  gentes  nobilitantur.  Et  hacquoque  per  mana  tettafq:  ultro 
dttoque  portantur.  Infign.bus  tota  offianis  etythns.  Hodieque  in  templo  mofttat 
dua  Lphota  ptoptet  tenuitatem  confecrata  difcipuh  mag.fit.que  certamine  uter 
tenuiorem  humd  citcunducetet.  Cois  laus  maxima  : hadtiams  firmitas.  Nonnullis 

citcahocfeuentatisquoqueexemplis.  Q_.Coponium.nuemmus ambitus danatum: 

quia  uini  amphoram  dediffet  dono  encuius  fufttagii  latm  erat.  Atq,  ut  uxu  ahqua 
quoq,  audtonras  contingat  figlinis  : tripatinum  inquit  Feneftella  appellabat  fu  ma 
cmnatum lauticia.  Vnaetat  mutenatum:alteta luporum: tertia  mpronis  pifos  In. 
clinans  iam  falicet  motibus  ut  tame  eos  ptafette  gtaaa  etiana  philofophis  poffius. 
Siquidem  in  Anftotelis  hatedum  auaione  .Ixx.  patinas  ueniffe  traditur.  Nam  nos 
cum  unam  Efopi  ttagcediarum  hifttionis  in  natura  au.um  diceremus  feflertiis  centu 
ftetiffemon  dubito  indignatos  legentes.  At  Hercules  Vitellius  in  pnncipatu  fuo.cc. 
feftettiis  condidit  patinam.  Cui  faciend*  fornax  in  campis  exaedificata  erat:  quonia 
eo  peruenit  luxuna:ut  etia-fidilia  pluns  conftent:q  murrina.  Propter  hac  Mutianus 
altero  confutatu  fuo  in  conquaiftione  exprobtauit  patinarum  paludes  Vitellio  Mc 
motia  no'  illa  foediote:cuius  ueneno  Afprenati  reo  Caifius  Seuetus  accufator  obiicie. 
bat  intetifre.c.xxx.conuiuas.  Nobilitantur  iis  oppida  quoque:  ut  regmm:64  cumx. 
Samia  tefta  matris  deum  facerdotes:qui  galli  uocantur : uiriliutem  amputant.  Nec 
aliter  dtra  perniciem:fi.M.Celio  credamus :qut  linguam fic  aputandaobiecit  gtaui 
probro:tan5  84  ipfe  lam  tunc  eidem  Vitellio  malediceret.  Quidnon  excogitauit  ats^ 
ftaiSis  eriam  tertis  utendo  fic  ut  firmius  durent  tufis  calce  addita  : qua;  uocanc 
fignina.  Quo  gfie  etia'  pauimeta  excogitauit.  _ ^ Terti  uatietates:  84  de  puluete 

puteolano:84  aliis  terti  ghibus  quas  i' lapide  uertut.  Cap.xii.  ^ _ 

YErum  84  ipfius  terne  funt  alia  fegmenta.  Quis.n.fatis  miret  peiTimam  eius  pte 
medioq,  puluetem  appellatum  in  puteolanis  collibus  opponi  matis  fluirtibus: 
metfumq,  protinus  fieri  lapidem  unum  inexpugnabilem  udis:84  fortiore  quotidie: 
utiqificumanomifceat  cemento.  Eadem  e terrae  natura  m cycizena  regione;  fedibl 
nd  puluis:uerum  ipfa  terra  qualibet  magnitudine  excifa  84  demetfa  in  mare  lapida 
extrahit'.  Hoc  idem  circa  caffandream  prodiit  fieri.  Et  in  fonte  gnidio  dula  itra  ofto 
menfes  terram  lapidefcere.  Ab  oropo  quidem  aulidem  ufqj  quicquid  terti  attinpt 
mati:mutatur  in  faxa.  Nd  mulm  a puluete  puteolano  dirtat  e nilo  hatena  tenuillia 
fui  partemon  ad  furtinenda  maria  flucrtufq)  frangendos : fcd  ad  debellanda  colota 
palirtri  ftudiis.  Inde  certe  Pattobio  Neronis  principis  liberto  aduehebatur. 
«Leonato  64  Cratero  ac  Meleagro  Alexadri  Magni  ducibus  fabulum  hoc  portari  cu 
teliqs  militaribus  cdmerciis  repio.  Plura  de  hac  pte  nd  fu  diirturustnd  hetcules  magis 
q de  terti  ufu  i ciromatisiqbus  exerce'do  iuuetus  nfa  corpora uites  aio^t  pdidit. 

DE  Parietibus  fotnaceis  84  lateritiis  64  eorum  ratione.  Cap.xiii. 

Vid  non  84  in  aftica  hifpaniaqj  ex  terra  parietes : quos  appellant  fomaceos 
\ /(quoniam  fotnacum modo  circiidati  utrinqj  duabus  tabulis  infarciunt  uenus 
fitirtraunc')  iuis  durantiincortupti  hymbnbus:uento:ignibus:  omnique  cemento 
firmiores.  SpedUt  etiam  nunc  fpeculas  Annibalis  hifpania  tertenafque  turres  lugis 


montium  impofitas.  ritnc&  cefpitum  natura  caftrotum  uallis  accommodata  contra 
Eummu  ipetus  aggeribus.  Ulmi  quide  crates  patietu  luto:&  lateribus  crudis  extmi  qs 

dffolo'.  "«nofo=multoque  minus  calculofo  duc^ 

di  folo  . fed  e cretofo  & albicateiaut  ex  rubrica.  Vel  fi  iam  ex  fabulo  e mafculo  certe 
Finguntur  optime  uere.  Namfolftitio  nmofi  fiunt:  quos  sdificiis  non  idoneos 
probant.  Quin  & mtritum  ipfurn  eorum  ptiuiq  fingantur:macerari  oportet.  GSa 
eorum  ttia.  Lidoronquo  utimuttlongum  fefquipede:latum  pede.  Alterum  tettado^ 
ton.  iettiumpentadoromGraict  enim  antiqui  doron  palmum  uocabant : & ideo 
dora  munera  : quia  manu  datentur.  Ergo  a quattuor  & quinqj  palmis  prout  funt: 
nominantur.  Eadem  eft  & latitudo.  Minore  in  ptiuatis  openbus:maiote  in  publicis 
utuntur.  In  graxia  pithacne.  In  afia  8c  in  ulterioris  hifpanis  duitatibus  maffilia  & 
calento  tiunt  latet«:qui  ficcati  non  merguntur  in  aqua.  Sunt  enim  e terra  pumico^ 
ra:cum  fubigi  poteft  utiliffima.  Grsci:pKterq  ubi  e filice  fieri  poterat  ftrurauraipa/ 
netes  latericios  ptatulere.  Sunt  enim  sterni  fiad  perpendiculum  fiant.  Ideo  & ad 
publica  opera  & regias  domos  adduntur.  Sic  extruxete  murum  athenisiqui  ad  mont£ 
hymewm  fpeilat.  Sic  patris  sdes  louis  & Herculis  quamuis  lapideas  columnas  & 
epi(%lia  citcundarent.  Domum  regiam  Attali  ttallibus.  Item  fardibus  CrcEfi:  quam 
getufia  fecere.  Halicarnafimaufolea.-qusetiamnuncdurant.  Lacedsmone quidem 
excifum  latendis  parietibus  opus  tedrorium  propter  excellentiam  pidurs  lignea 
is  formis  inclufum  tomam  depottauere  in  sdilitate  ad  comitium  exornandum 
Murena  & Varro.  Quod  opus  cum  per  fe  mirum  elTet:  tranflatu  tn  magis  mirabat. 
In  Italia  quoqj  latericius  mutus  acreti  & meuanis  eft.  Roms  nd  fiunt  talia  sdifida: 
quia  fefquipedalis  pariesmon  plulq  unam  contignatidem  tolerat.  Cautumqj  eftme 
communis  craftiorfiatmec  intergerinotum  ratio  patitur. 

DE  Sulphure  dc  alumine  & generibus  eorum  Stmedidn*.  Cap.xiiii; 

T-'v  Aec  finc  dida  de  lateribus.  In  terrs  autem  reliquis  generibus  uel  maxime  nata 
X / tnira  eft  fulphurisiquo  pluria  domantur.  Nafdtutininfulissoliisinterficilia 
& italiamiquas  ardere diximus.  Sed  nobiliftimum  in  melo  infula.  In  icalia  quoque 
inuenitur  in  neapolitano  campanoqj  agro  collibustqui  uocantur  leucogabi : quod  e 
cuniculis  effoftuiperfidtur  igni.  Genera  quattuor.  Viuum  : quod  grsd apyron  uo' 
catinafdtur  folidumihoc  eft  glcbofum.  Eo  folo  ex  omnibus  generibus  medid  utut. 
Cetera  enim  liquore  conftant.'&  conficiuntur  oleo  icoda.  Viuum  autem  effoditur: 
tranflucetq:;8d  uiret.  Alterum  genus  appellant  glebamifullonum  tantum  officiis  fa' 
miliare.  Tertio  quoqj  generi  unus  tantum  eft  ufus  ad  fuffiendas  lanas:quoniam  ca^ 
dore  tatum  molliciemqj  confert.  Egula  uocadhoc genus.  Quarto  autem  ad  lychnia 
maxime  cdficienda.  Getero  tanta  uis  eft:  ut  morbos  comitiales  deprehendat  nidore: 
impofitum  igni.  Lufit  8C  Anaxilaus  eo  cadens  in  calice  nouo  prunaqj  fubdita  circii^ 
fi:tes:ex  ardefcetis  repercuffu  pallore  dirum  uelut  defiidotum  effundente  cduiuiis. 
Natura  eius  excalfacit:concoqt.  Sed  & difcutit  colledides  cotpotum:ob  hoc  talibus 
emplaftris  malagma  tibufqj  mifcetur.  Renibus  quoqj  Si  lumbis  in  dolore  cum  adipe 
mite  prodeft  impofitum.  Aufert  St  lichenas  a facie  cum  terebinti  refina  : & lepras. 
Harpadicon  uocafa  celeritate  auellendi;  auelli.n.fubinde  debet.  Prodeft  St  fufpiV 
tiofis  lindum.  Purulenta  quoqj  extuffienobusiSt  contra  fcorpionum  idus.  Vitili/ 
gines  uiuum  nitro  mixtum:atqj  ex  aceto  tritum  St  illitumitollit.  Item  lendes  in  paP 
pebris:aceto  fandaracato  amixto.  Habet  St  in  religionibus  locu  ad  expiandas  fuffitu 
domos.  Serit  uis  eius  etin  aquis  fetuentibus.  Neqj  alia  res  facilius  accenditur : quo 
appet:igniu  uim  magnam  etiam  ei  ineffe.  Fulmia  et  fulgura  quoqj  fulphuris  odore 
habentiae  lux  ipfa  eorum  fulphutea  eft.  Et  bituminis  uicina  eft  natura:  alibi  limus; 
alibi  terra.  Limus  a iudaae  lacu  ut  diximus  emergens.  Terra  in  fyria  arcafydonem 
oppidum  maritimum.  Spiffantur  hac  utraque  : et  in  denfitatem  coeunt,  Eft  ueto 


liquidum  bitumen  ficut Zacynthium  & quod  a babylone  inuehitur.  Ibiquidem & 
candidum  gignit'.  Liquidum  eft  Bi  apollomaticum:qus  omma  grxa  piffafphalton 
appellant:ex  argumento  picis  et  bituminis.  Gignitur  et  pingue  hquorifque  oleacei 
in  ficilia:agtaganrino  fonte  inficiens  tiuum.  Incola:  id  atundmu  panniculis  colligu  t 
citilTimeficadhstefcens.  Vtunturqueeo  ad  lucernatum  lumina  olei  uice.  Item  ad 
fcabiem  iumentorum.  Sunt  qui  et  naphthen  de  qua  in  fecundo  diximus  uolumine: 
bituminis  generi  afmbunt.  Verum  ardens  eius  uis  ignium  natura:  cognata  procul 
abeftabomni  ufu.  Bituminis  probatio  ut  qmaxime  fplendeat : fitque  pondero.' 
fumac  gtaue.  Leue  autem  modice:quoniam  adulteratur  pice.  Vis  bituminis  qus 
fulphutis;fi(ltt:difcutit:attrahif.glutinat.  Serpetes  nidore  fugat  accenfu.  Ad  fuffu^ 

fiones  oculorum  et  albugines  babylonium  efficax  traditur.  Item  ad  lepras  Itchenas 

pruritufq  ue  corporum.  Illinitur  et  podagns.  Omnia  autem  eius  genera  incor^dos 
oculoBi  pilos  replicant.  Dentium  doloribns  medentur  fimul  cum  nitro  illita.  Tuffe 
ueterera  et  anhelitus  cum  uino  potum  emendat.  Dyfentenas  etiam  datur  eode  mo. 
Siftitque  aluum.  Cum  aceto  uero  potum  difcutit  cdcretum  fanguinem:et  detrahit. 
Mitigat  lumborum  dolores : item  articulorum.  Cum  farina  hordeacea  impofitum: 
emplafftum  peculiare  facit  fui  nominis.  Saguine  fiftit.  Vulnera  colligat.  Glutinat 
neruos.  Vtuntur  etiam  ad  quartanas  bituminis  drachma  & hedyofmi  pan  pondere 
cum  myrrh*  obolo  fubadli.  Comitiales  morbos  uftu  deprehendit.  Vuluarumftrar 
gulationes  olfadlum  difcutit:  cum  uino  6C  caftoreo.  Procidentia  fedis  fuffitu  re^ 
primit.  Purgationes  foeminarum  in  uino  potum  elicit.  In  reliquo  ufu  eramentis 
illinitur : fitmatque  ea  contra  ignes.  Diximus  8C  tingi  folitas  ex  eo  ffatuas  & illini. 
Calcis  quoque  ufum  prabuitiiu  ferruminatis  babylonis  muris.  Placet  in  ferrariis 
fabrorum  officinis  tingendo  ferro  : clauorumque  capitibus  : SC  multis  aliis  ufibus. 
Nec  minor  aut  ab  eodiffimilis  eft  aluminis  opera  : quod  intelligitur  falfugo  terra:. 
Plura  &L  eius  genera.  In  cypro  candidum  flc  nigrum:exigua  coloris  differentia  : cum 
fit  ufus  magniiquoniim  inficiendis  claro  colore  lanis  candidum  liquidumque  uri/ 
liffimum  eft.  Contraque  fufcis  aut  obfcuris  nigrum.  Et  aurum  nigro  purgatur.  Fit 
autem  omne  ex  aqua  limoqueihoc  eft  tertas  exudantis  natura.  Corriuatum  hyeme 
a:ftiuis  folibus  maturatur.  Quod  fuerit  ex  eo  ptxcox:candidum  fit.  Gignitur  autem 
i hifpania:xgypto:armenia:macedonia:ponto:afnca.  Infulis  fardinia:mclo:lipata: 
ftrongyle.  Laudatiffimuminacgyptosproximuminmelo,  Huius  quoque  dux  fpe/ 
cies:liquidum:fpiffumque.  Liquidi probatioiut  fit  lympidum  laifteumque  fine ofi 
fenfis  fcicandiicum  quodam  igniculo  caloris.  Hoc  photimon  uocant.  An  fit  aduP 
tetatumrdeptehendicur  fucco  punici  mali.  Sicxrum  enim  mixtura  ea  nigrcfcit.  Ab 
rerum  genus  eftpallidx  &fcabrx  naturx  Bc  quod  inficitur  galla.  Ideoque  hoc  uocat 
paraphoron.  Vis  liquidi  aluminis  aftringere:indurare:rodere.  Melie  ammixto  fanat 
oris  ulceraipapulasipruritufque,  Hxc  curatio  fit  in  balneis  duabus  mellis  partibus; 
tertia  aluminis.  Vims  alarum  fudotefque  fedat.  Sumitur  pilulis  cdtra  lyenis  uitia. 
Pcllendumque  pruritumtac  per  urinam  fanguinem.  Emendat  & fcabiem  nitro  ac 
melanthio  .admixtis.  Concreti  aluminis  unum  genus  fchifton  appellant  grxei  in  ca' 
pillamenta  quxdam  canefcentiadehifcens,  Vnde  quidam  trichitin  potius  appella-' 
uete.  Hocque  fit  ex  lapidetex  quo  id  chalcitin  uocant : utfitfudor  quidam  eius 
lapidis  in  fpumam  coagulati.  Hoc  genus  aluminis  ficcatiminufque  fiftit  humorem 
inutilem  corporibus.  Sed  auribus  magnopere  prodeft  infufumtuel  illitum:  uel  otis 
ulceribus:  dentibufqi  fi  faliua  cum  eo  contineatur.  Et  oculorum  medicametis  iferic 
apteiueredifqj  utriufqj  fexus.  Coquitur  in  patinisidonec  liquari  definac.  Inertioris 
eft  Bi  alterum  genus  quod  ftrigilin  uocant.  Dux  eius  fpccies:fungofum  atqi  omniu 
ore  dilui  facileiquod  in  totum  damnatur.  Melius  pumicofum:  Bi  foraminu  fiftulis 
fpongix  fimile:cotundumqi  natutaicandido  propius:cum  quadam  piguedine  fine 


O ; P"  “Aon**!»  puris ! donec 

Num  uL' maC  «r  r 

Oru  r k ^ demgcandi!  neq,  indurandi.  Nullum  fpiffiue. 

Suncus”,trs""^ 

Jil.tu:renTSnr,m^  n“T""  foris  .Ilicum.  Vulfis  pilis  ex  aceto 

Vndenn  j^g'"”"  fo””*.®”.-  Omniu  generum  uisiaftringedo. 

Vndc  nomen  a graici,  Ob  id  oculorum  uiciis  aptiffima  funt.  Sanguinis  flu  Jones 

Idioe  Pr  k "l*‘^‘^''  ‘"Pannum  ulcera.  Puttefcentia  ulcerum  compefcit  cum 
adipe.  Et  hydropicorum  eruptiones  ficcat,  Et  aurium  uitia  cum  fucco  pinici  mali, 
ulcerum eJ^ f«bricias:cicatti,mque duricias  i & pterygiaiac perniones.  Phagedenas 
erum  exacetoiautcum  galla  pari  pondere  cremata.  Lepras  cum  fucco  olerum, 
um  lalis  uero  duabus  partibus  uitia  qus  fetpunt.  Lendes  & alia  capillorum  aialia 
permixtum  aqu*.  Sic  8i  ambuftis  prodeftiet  futfunbus  corporum  cum  pice.  Infd^ 
dicuraidyrentencis.  Vuamquoqj  inore  comprimit : actonfillas.  Adomniaquaii 
c*cens generibus  diximus  efficaausintelligiturexmelo  adueftum.  Namadreliquos 
ulusuita:mcoriislanifq,petficiendis;quantifit  momenti:  fignilicatum  eft.  Ab  his 
P“  P ".'oicinas  pertinentia  terta:  genera  traiHabimus. 

SDE  Terta  famia  Sc  eretria  & chia  &:  fibanifia  & phiniti  Bc  appelliti  medicia:.  Ca.xv. 
mis  dua:  funtiqus  fytopicon:  SC  qua:  after  appellantur.  Prioris  laus  Ut  rec& 
fit:3c  lems:liguxqj  glutinofa.  Altera  gIoboriot:candida*  Vtraqj  un^:ac  lauat", 
buntqui  praferant  priorem.  Profunt  fangumem  cxpucncibus.  Emplafl;nf9  qua: 
ficcandicacomponutut.  Oculorum  quoqj  medicamentis  mifcentur.  Eretria  totide 
“ Nanqj&albaeft&cinereaiquapratfertut  in  mediana.  Probatur 

mollicie:&  quod  fi  xre  producaturiuiolaceum  reddit  colorem.  Vis  & ratio  CIUS  f me-* 
dendoduftacfl:  Ulter  pigmenta.  Lauatut  omnis  terra.  In  hoc  enim  loco  dicemus:p^ 
fu^aqua  ficcacaque  folibusiiterum  cx  aqua  trita  ac  repofitaidonec  cdfidat:&  digeri 
pollitmpaftillos.  Coquiturin  calicibus  crebro  concuiTu,  Efti  mcdicamibus &chia 
terra  candicans.  Effedius  cius  qui  famis.  Vfus  ad  mulierum  maxime  cutem.  Idem 
&felmufia:.  Lacftei  coloris  efthxc:&  aqua  dilui  celerrima,  Eademque  laifle  diluta: 
tcc^loriorum  albaria  interpolantur.  Phnitis  eretnx  fimillima  eftigrandionbus  tantu 
glebis  6C  glutmofa:cui  effedlusidequi  dmolia::infirmiortantum.  Bituminifimillia 
eflampelitis.  Experimentum  eius:fi  in  ca:ra  accepta  olei  modo  liquefeat.  Et  fi  nigti-' 
cans  colos  maneat  tofta:.  Vfus  ad  molliendum  difcucicndumque.  Ad  hxc  medica'' 
mentis  additur;pra:cipue  in  calliblepharis  8i  infidendis  capillis. 

Cretsghaaducftiumufusdmolia;farda:umbtica:faxum:argcntaria.  Cap.xvi. 

CReta:  plura  genera.  Ex  iiscimoli*  duo  ad  medicos  pertinentia.  Cadidum  &C  ad 
purpurilTu  inclinans.  Vd  uctiqj  addifcutiendos  tumoresific  fiflrendas  fludtio^ 
nes  aceto  aflumpto.  Panos  quoqj  6d  parotidas  cohibet.  Et  lichenas  illitaipuftulafqj. 
Si  uero  aphronitru  & cyprium  admtfccatut  8C  acctum:pcdum  tumores  fanatiica  ut 
in  foie  curatio  hate  fiaerSi  pofl:  fex  horas  aqua  falfa  abluatur.  Teflium  uero  tumori'' 
bus  cypria  c*ra  addita  prodeft.  Er  refrigerandi  quoqj  natura  cret^cft.  SudorefqueP 
modicos  fiftit  illita.  Acqjita  papulas  cohibctcxuinofuprainbaincis.  Laudat  maxie 
thelTalica.  Nafeitur  & lycia  creta  circa  bubonem.  Eft:&aIiusdmoIi*ufusi  ucftibus. 
Nam  farda  quae  affertur  dc  fardinia:candidis  tantum  alTumicur.  Inutilis  uerficolo^ 
ribus.  Eftfid  utiliffimaomniumdmolisgenerum.prsdofiorumbrica:  etquauocac 
faxum.  Proprictafqj  faxi:q  crefdt  in  maccrando:atqj  pondere  emitur:  tllamenfura* 
Vmbrica  non  nifi  poliendis  ueftibus  affumitur.  Neqj  enim  pigebit  hancquoqjpte 
attingcrciculcxmetellacxtctfullombus  did:a:quam.C.Flaminius : et. L. Aemilius 
cefores  dedere  ad  populum  ferendam.  Adeo  oia  maioribus  cura:  fuere.  Ergo  ordo  hic 
e.  Primu  abluit'' ueftis  farda . dcin  fulphure  fuffitur . mox  defquammatur  dmolia: 


quxtft  coloris  ucri,  Fucatus.n.deprehedit : nigtefcit9  8i  effundit  fulphute.  Veros 
lutem  & preciofos  colotes  emollit  cimoliaiK  quoda  mtote  exhilitat  cotnftatos  fuV 
phure.  Candidis  ueftibus  faxu  utilius  a fulphute.  Inimicum  colonbus.  Gtxciapro 
nmolia  tyraparico  utifgypfo.  Alia  creta  argentaria  appellatmitoreargenteu  reddes. 
Eft  & uiliffima  qua  cyrcum  ptaiducete  ad  uidonx  noca'  pedefqj  uenaliu  ttans  mare 
adueiloBi  denotare  inftituerunt  maiores.  Tal^qi  Ploau  mimicx  Icenx  conduore  6i 
afttologix  coTobrinu  eius  Malium  Stiochd : ite  gra-matic*  Stabenu  htote  eade  naue 
adueflosuidereproaui.  Qu.  & quo, ^ libem  prxpofu^  Cap.xvij. 

SEdquidhoi  refero  aliquo  Ifa?!  honore  commendatosf  lalem  cataita  uidere 

Chnfogonu  Syllx:  Amphionem.Ci.Catuli  iterfeflore:  Hetonem.L.Luculli: 
Demetriu  Popeii:  Augeq,  Demetni.quanq  & ipfa  Po-peii  credita  eft.  Et  Hipparchu 
M.  Antonii,  Mena 8d  Menecrate  Sex,Po'peii:  aliofqj  deicepsiquos  enumerate. a no' 
e-e  fanguie  qntiu  SC  nfcripcionu  licentia  ditatos.  Hoc  e infigne  uenalic.is  gregibus, 
opptobriuqrinfolenris  fottun*,q  & nos  adeo  potin  te^i  uidfusuit  prxtonaquoq,  or/ 
nametis  decerni  a fenatu  iubente  Agrippina  Claudii  Cxfaris  uiderimus  libems.  Ta. 
tuqi  non  cu  lautearis  fafcibus  remitti  illo  unde  cretatis  pedidus  adueniftent. 

Terra  excalata, terra  clupeaitetra  faalearica,  terra  ebufitana.  Cap.xviii. 

PRxterea  fiit  gna  terrae  pprietiris  fux,de  qbus  la  dmus.  Sed  & hoc  loco  redde- 
da  natura.  Ex  galata  infula  acatca  clupeam  africs  fcorpiones  necat balearis  6c 
ebufitana  fetpentes. 

CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  TRL 
CESIMVSSEXTVS.  PROOEMIVM.- 

Nat'*  lapidu  ac  marmoji luxuria.  Cap.i. 

apidvm  natvra  re  stat, hoc  est 

praecipua  mo^j  infania,  etia  ut  gemx  cu  fucinis 
atqj  ctiftalli  cu  murtinis  fileant'.  Oia  nanq,  qua: 
ufqj  ad  hoc  uolume  traiftauimus  homini  aliq  ex 
ca  genita  uideti  poffut.  Montes  nata  fibi  fecerat 
ad  quafda  cdpages  telluris  uifceribus  denfandis. 
fimul  adipecus  fluminu  domandos:  fludtufque 
: frangendos  , ac  minime  quietas  ptes  coercendas 
duiiftia  fui  materia.  Cxdimus  hos:  trahimufque 
nulla  alia  q deliciant  ca:quos  tranfcediffe  quoqi 
mi^i  fuit.  In  potteto  j>pe  habuere  maiores  alpes 
ab  Annibale  exupatas:8£  poftea  a cimbtis.  Nunc 
ipfx  caxlunt'  in  mille  gna  marmori.  Promontoria  apiunt'  mari:&  te^i  nata  agit  i pia' 
nu.  Euehimus  ea  qux  fepandis  getibus  ^ terminis  cdftituta  erat : nauefqj  matmoj: 
ca  fiuncac  p fludtus  fcxuiffima  re^i  natura:  pre:huc  illucq;  portant' iuga  montium: 
maiore  etianu  uefania:q  cu  ad  frigidos  potus  uas  petit' in  nubila.  Cxloqj  pxie  rupes 
eauant':ut  bibatur  glacie.  Secu  qfqi  cogitet  qux  precia  ho^i  audiat:  qs  uehi  ttahique 
moles  uideat.  Sed  & q fine  his  multorum  fuerit  beatior  uitaiad  qqj  multo^i  neces  fit 
necefreiftafacete:imoueriuspatimortales:quos  ad  ufusiqfqj  ad  uoluptates  alias 
nifi  ut  inter  maculas  lapidum  iaceant : ceu  uero  non  tenebris  nocftium  dimidia  pti 
uitx  cuiufqi  gaudia  hxc  auferetibus.  Ingens  ifta  reputante  fubit  etia  atiqtatis 
Extat  ceforix  leges  gladia  i cocnis  glirefqj  & alia  didlu  minora  apponi  uetates.  Mat' 
mora  inuehi:4:  maria  huius  rei  ca  tranfiriiqux  uetaret  lex  nulla  lata  eft. 

Quis  primus  in  publicis  operibus  oftenderit.  Capitulum. ii. 


IcM  fottafTis  aliqsmo.n.iuehebic.  Id  qdc  falfo.ccc.lx.coIunas.M.Scauri  *di/ 

leg  _m.  Sed  publicis  mmipt  idulgmtes  uoluptatibus.  Id  ipfu  cuti-aut  q magis  uiair/ 
repuc  uitia  q publica.  Enmero  no  alio  m5  m priuatos  ufus  illa  uenere:  ebotaiaum- 
gemar.autqd Oimodis  teliquimus^  Ve^iefto  idulfcnt  publ.as  uoluptatibus : ct.anc 
tacuerat  maxias  ea^  atq;  adeo  duodeqdtagenu  pedii  lucullei  matmotts  i attio  Scam 
rtcollocanmec  da  illud  occulceqtfaiftu  e.  SatifdarifibidaniinfeiOi  egitred^ptotclo/ 
acaji  cu  1 palatio  extraheret.  No'  ergo  i ta  malo  exeplo  moribus  caueri  utilius  fuetat: 
q t^ere  tantas  moles  in  pnuatam  domu  ttahiprater  fidtilia  deorum  faftigia. 

<^>5  primus  peregnno  marmore  columnas  habuerit  torna:.  Cap.iii. 
|^Ecpo'tuideri  Scauras  rudi  St  huius  malii-prouideciuitatiobtepfilTequoda-uita: 
^ Vudimento.  la.n.L.Craffl  oratote illu  q prius  pegtini  marmoris  colunas  hiiit 

m eodem  atrio  : hymetias  tii  nec  plutes  fex  aut  longiores  duodenu  pedu:  quem,  M. 
Brutus  miurgiis  ob  id  Veneti  palatmam  appellauerat.  Nimi^t  ifta  omifere  motibus 
uidisifrultraq!  intetdidla  quK  uetuerant : cementes:nullas  potius  q irritas  eile  Icocs 
naaluerunt.  C^i  nos  fequentimeliores  nos  ede  ptobabiit.  Quis.n.ta'ta5i  hodie  co' 
lunatum  attiu  hetf  Sed  prius  q de  marmonbus  dicamusthomiriu  m lis  ptsfetenda 
radicamus  precia.  Ante  igitur  artifices  cenfebimus. 

;^i  ptimu  laudati  m marmore  fcalpendo:  St  quibus  temporibus.  Cap.iiii; 
Armore  fcalpendo  primi  omniu  iclaruerut  Dipoenus  et  Stylus  genin  in  creta 

X Alfulaetianu  medis  ipantibusiptiufqj  q Cyrus  i pfis  regnare  incipetihoc  e olym' 
piade  cirdter  qnqgefia.  Iificyonefecdtulere:  qu^diu  fuit  offiana^j  dniu  memlloFt 
pfia.  Deo^iquorudafimulacra  publice  fiullocauetant  ficyonii : qux  pnuiqabfoh 
uerentiartificesiniuriaquefti  abicrutitetolos.  Protinus  ficyonios  fames  inuafitac 
fterilitastmoerorq; dirus.  Remediu  petentibus  Apollo  pythius  affutu^  refpondit : fi 
Dipoenus  et  Stylus  deo^i  ffulacra  pfeciffet.  Quod  magnis  mercedibus  obfequiifq; 
ipetratu  e.  Fuete  aut  fiulacra  ApollisiDianKiHetculisiMinerui.quode  cailo  poftea 
tadhi  e.  Nobilitates  operum  etattificum  in  marmote.cxxvi.de  marmore 

pario  et  maufoleo.  Capitulum. v. 

CVm  ii  elTentiia  fuerant  i chio  infula  Malas  fculptoridein  filius  eius  Micciades: 

ac  deide  nepos  Anthermus  chiusicuius  filiiBupalus  et  Anthermusclariffimi  in 
ea  fcietia  fuete  Hipponadlis  poet»  a:tate  que  certii  e.lx.olympiade  fuiife.  Quod  fiqs 
ho^  familia  ad  .pauuufqi  retro  agat  riueniet  artis  eius  origine  cu  olympiadu  origine 
cocpiffe.  Hipponada notabilis  foeditas  uultu  eratiquaobreimagiceiuslafciuiaioco^t 
ii  ptopofueteridetiudtculis.  QuodHipponaxidignatusiamaritudie  carminu  dif> 
trixit  eos  in  tatuiutctedat  aliquos  ex  iis  ad  laqueucdpuliffetquod  falfu  e.  Cdplura 
.n.i  finitimis  infulis  fimulacta  poftca  feceteificutin  deloiqbus  fubiecetiit  carme:  nd 
uitibus  tantum  ceferi  chiu:  fed  & opibus  Anthermi  filioli.  Oftedut  & lafii  Dianam 
maibus  eo^  faiita.  Et  i ipfa  chio  narrata  e opis  eo^i  Diante  facies  i fublimi  poita:  cuc 
ius  uultu  f trites  trifteiabeutes  exhylaratii  putant.  Romtc  figna  eo^t  fu  t i palaria  ade 
Apollinis  f faftigio.  Et  oibus  fere  qua  diuus  Auguilus  fecit.  Pfis  quoqi  eo^  & deli 
fuere  opaifiC  m in  libedo  infula.  Dipoeni  qde  abracia:  argos:  cleone;  opibus  referta 
fuere.  Omnes  aut  tatu  cadido  marmore  ufi  funt  e pato  ifulatque  lapide  coepere  ly^ 
chnite  appellareiquoniam  ad  lucernas  i cuniculis  caderetiutauidor  eft  Vartoimultis 
poftea  cadidioribus  repertis.  Nup  etia  in  lunenfiu  lapidicinis.  Sed  t patioji  mirabile 
.pdifigleba  lapidis  unius  cuneis  diuidentiiifoluta  imagine  Sileni  itus  extitiffe.  Nd 
omitteJu  hac  arte  tito  uetuftiote  fuiffe  q pidturi  aut  ftatuaria:  q^t  utraq;  cu  Phidia 
coepit  odlogefiatertia  olympiadeipoft  anos  circiter.ccc.xxxii.  Et  ipfu  Phidia  tradunt 
fculpfiffe  marmora.  Venereq;  eius  effe  torna  i Odlauia  opibus  eximiapulchritudfs. 
Alcmane  atheniefe(quod  certii  e)docuit  i primis  nobileicuius  opa  atheniefes  cdplura 


in  sdibus  factis  pofuere.  Ptxclataq!  Veneris  imaginem  extra  mutos  qux  appellatur 
aphtodite  exopolis.  Huic  fdma  manum ipfe  Phidias  ipofuiffe  dr.  IpCius  difcipulus 
fuit  Asotacritus  parius  ei  xtate  gratus.  Itaq,  e fuis  opibus  pleraq;  noi  eiusdonaffe 
fert'.  GrttaueteaititerfeabodifcpuliiVenerefaaenda.  Vicitqi Alcmanes  no  ope: 
fedeiuiotisfuffragiis  co'cra  pegrinu  fuo  fauetis.  Quare  Agotaentus  ea  lege  fignum 
fud  uSdidiffe  tradif':ne  athenis  effetiat  appellalTe  nemefi.  Id  pofitu  e thanute  pago 
atticxiquod.M.  Varro  oibus  fignis  prxtulit.  Ett  & i mfis  magnx  delubro  i eade  cim/ 
tate  Aeoraaiti  opus.  Phidia  clanffimu  eflfe  p ones  gentes  quae  louis  olympu  famam 
icellteatmemo  dubitat.  SedutSCmerito  laudarifciatet.a  qopaeiusnouiderut,pfe/ 
remus  arsumeto  puo  & igenii  titu.  Neqs  ad  hoc  louis  olympii  pulchritudie  utemur: 
no-  Mineruxathemsfa<fta:aplitudfe:cufit  eacubito^i.xxvi.  Ebore  hac  & auro  coftat: 
fed  i fcuto  eius  in  quo  amazond  praliu  calauit  .-tumefeete  abitu  parma  eiufde  coca^ 
ua  pte  deoRi  & gigatu  dimicatione.  In  foleis  uero  laphita?:  8i  cetauro^mdeo  momera 
oi-a  copada  artis  ill.  fuere.  InbafeaQt  quod  calatu  e Pidoras  genefi  appellauit. Ibi 
d.i  fut.xx.nuero  nofefres  u.dlona  mirabili  & ptxcipuo  preao.  Miramur  K ferpeme: 

8C  fub  ipfa  cufpide  area  fphfg^.  Hac  licet  fmt  obiter  didla  de  artifice  nuq  fatis  lau/ 
dato  fiul  ut  nofcat  illa-  magnificentia  aql^  fuiffe  8C  i puis.  Praxitelis  atate iter (latua^ 
tios  dixiusiq  marmoris  glfia fupauit  etia  femet.  Opa  eius  fut athenis  i cetamicoifed 
ad  oia  & n6  folum  Praxitelistue^i  & i toto  orbe  tertaw  Venusiqua  ut  uidetent  mu)  ri 
nauigauetutgnidu.  Duas  fecetat:fiulq!  uedebat.  Altera-  uelata  fpecie  qua  ob  id  qde 
pratulerut  optioneiquoKCoditio  erat  coi:cu  altera  ena  eode  precio  detulilktifeueiu 
id  ac  pudicu  arbitrantes .'ReieiSa-  gnidii  emetutiimefa  differentia  fama.  Voluit  eam 
poffea  a gnidiis  mercari  rex  Nicomcdes:totu  as  emiratis  alienu:quod  erat  iges : dif' 
folutuy  repromittes.  Oiappeti  malueremeci-metito.  Illo.n.figno  Praxiteles  nobi/ 
litauetat  <mida.  Aedicula  eius  tota  apifiut  cdfpici  poffit  ddiq;  effigies  dea : fauerite 
ipfa  ut  credit  faifto.  Nec  mlor  ex  qcuqj  pre  a-mitatio  i.  periit  amote  captu  queda:  cu 
delituiffet  noflu  fimulacto  cohafiffeieiufq!  cupiditatis  effe  idice  macula-.  Sut  fgnie 
do  8i  aha  figna  marmorea  illuftnii  artificu.  Liber  pf  Btyaxidis:8d  altet Scopa:8C  Mv 
netua.  Nec  maius  aliud  Veneris  praxitelica  fpecimS:  q quod  iter  hac  fola  memotat. 
Eiufde  e Cupido  obietSus  a Cicerone  Vetn  ille  pptet  que  thefpia  uifebat.  Nunc  in 
Oaauiafchohspofitus.Eiufdea:  alter  nudus  i pano  colonia  ^pdtidis  parVenen  ' 
gnidia  nobilitate  Si  iiutia.  Adamauit.n.eu  Alchidas  thodiusiatqj  in  eo  quoq;  fimile 
amoris  uefhgiu  reliqt.  Roma  Praxitelis  opa  fut;Flora:Ttiptolemus:  Ceres  in  hortis 
fermlianis.  Boni  eue-tus  Si  bona  fortuna  fimulacta  i capitolio.  Ite  Menades:&  quas 
Thyeladas  uocatiK  Carfatidas:&  Sileni  i Afmii  Pollionis  monumentis:  Si  Apollo  Si 
Neptunus.  Praxitelis  filius  Cephifodo  rei  Si  artis  hares  fuit.  Cuius  laudatu  e pergai 
mi  Symplcga^fignu  nobilc:digicis  corpori  uetius  q marmori  ipteffis.  Rda  cius  opa 
fut  Latona  i palatii  delubro:  Venus  in  Afmii  Pollionis  monumetis:  et  ftra  Odlauia 
porticus  1 lunonis  ade  Aefculapius  ac  Diana.  Scopa  uero  laus  cu  his  certatis.  Fecit 
Venere  & Pothd  Si  Phath6te:q  famorhtacia  faiSiffis  i cerimoniis  colut.  Ite  ApollP 
ne  palatinu.  Veffa  fedete  laudata  in  feruilianis  hortis  : duafq;  chametetas  circa  ea': 
quo^c  pares  i Afinii  monumetis  fut.  Vbi  Si  Canephotus  eiufde.  Sed  i maxia  digna^ 
rione  Cn. Domitii  delubro  in  cyrco  flaminio  Neptunus  ipfe  & Thetis  atq;  Achilles. 
Nereides  fupta  delphinos  & cete  Si  hippoca-pos  fedentes.  Ite  tritones:chotufq;  Phot' 
ci:&  piftticesiac  multa  alia  marina.  Eiufde'  maus  oia.  Magnu  Si  praelabi  opus  eiia 
fi  totius  uita  fuiflet.  Niic  uero  prater  fuptadufla  quaqj  nefci'us:Mars  eetianu  fedes. 
Coloffus  eiufde  i teplo  Bruti  Callaici  apud  cyrcu  eudead  lauicana  porta  eiiti.  Prate^ 
rea  Venus  i eode  loco  nuda  praxitelice  illa  gnidia  ancedes:&  quacuq;  aliu  locu  nobi' 

litant.  Roma  qde  magnitudo  opc^i  e iam  oblitterata  a magnis  officioRi  negociomq! 

aceruis:  qua  dnes  a cdteplatide  taliuabiucut:quonia  ociofo^nfiC  i magni  loci  filetio 


Apollmis  fofiam  Nioben  CQ  liberis  mLeritem^S^  P«  hafitatio  e iri  tefaplo 
laniis  paterifno  teplo  dicatus  ab  ^ a I'™ 

qdem  & auro  occultatus.  Siliter  i cufia  Oaaiii^^^'°  niinii  fitiiiW 

te.  Iddemu  afFim.at'iAlcitiad/eIr?o  f °fr 

fine  auiadnbus  placet  Satyri  attunf  °™^"l*?^'*'®‘^“'^^*<**denifchola 

prafert.AlterLiLa-SenCS:^^^^^^^ 

tiils  fitim  fedat.  Dusq,  nimphs  uelificLte  r "n”  ^att“scratete  alte/ 

t.s  Olympii  & Pana  Cbuon^ri^^  e,'  A 1 T c ‘«x**  ^p/ 

fama  iudicet dignos.  Scopashdita:  "^l'  ^^^'“”'‘1’'^^'^“''^“ ''*?>“•'  Hiifdafiod 

care:deqbusfiJull47aet  “o 

ab  uxore  Arteriiifta  faiSai  Maufulo  orilreguro^q  0^*^°*'“^  eft  fipulchru 
fecundo.  Opus  id  uteffamterfeDrfm  m l ^ °°“^°Wpi^cJ*st:encefimsanriO 
AuOro  fep^enrrione  Sagerio^^  *>> 

qdringerit6S,a.'.  Atfollir'  in  altitudinem  xav^cutos  cS“l 

N6  td  recfSnS  r'™  ';‘’r  °P“^  exttuiiulTerat:  obiit! 

dieqi  cettantmaririS.  AceS  q;rufamfefS?ri^^^^^^^^ 

infenote  tequic.xxiiii.gmdibus  ^n  mete  atmVfe rr?’'"" 

moreaiquafecitPythis.H.cad.e<iU.cxl.pedualt.tuto 

manu  Diana' rom*  ef  palatio  Apollinis  dlbroicui  figno  capurre^'  Au7Z“ 
EXan*  Doft  *d“-’  amiratioee  & HerculesMnefttati.  EtHecate  ^hefi  m templo 

radmio  eft.  No  poftfetut  Oi  cbatitcs  1 ^pyleis  athtnijfid:  qs  Soctates  fecit-alius  ille 
q picSoriide  ut  aliq  putari  Na  Myronis  illius:  q a:re  laudatlanus 'ebria  ertCmyrni  m 

Oc«nr7j  i"  b“'  ««“"  «ymphas  gere-tesiAtchentanThefpiadesiCleomenis: 
Oceanus  S£  lupiterEntothi'  Htrmerotes  Taurifci  no  calatoris illius:  fed  Tralliani, 
lupiter  hofpitalis.  Pappipi  Praxitelis  difcipuli  Zetils  8C  Amphion  & Dirce  Si  Tau/ 

rusiumimluqieifeodelapide.ArhodoaduetaaopaApollomi&Taunfciparemu.Ii 

certamm  dele  fecerri  Mentcraten  uideti  .Ffeffiiibdeffe naturale'  ArtemiLrii.Eode 
loco  Liber  pr  Eu  tychidis  mau  laudat'.  Ad  Ortauia  uero  porticu  Apollo  Philifci  rho/ 
d.i  in  delubro  fuo.  Ite  Latona  & Diana:&  mufarnoue:&  altet  Apollo  nudus.  Eu  q 
cithara  1 eodeteplo  tenetiT.marchides  fecit.  Intra  Odaui*  uero  potricus  m arde  lu/ 
nonis:ipfa  dea  Dionyfius  Bt  Polycles.  Alia  Venere'  todeloco  Philifcus.Cartera flgnV 
Praxiteles..  Ite  Po  ycles  K Dionyf.us  Timarchidti  filiiIoueqein,pxrai^defece5t, 
Pana  & Olympu  ludlantes.  Eode  loco  Heliodorus:quod  eft  alteai  m tertis  fymplega 
nobile.  Venere  lauantefefe.  Dadalu  artantem  Polycharmus.  Ex  quo  appet  i mami 
honons  audrotttate  hitii  Lyfi^  opustquodrin  palatio  fuper  arcu  d.uus  Auguftus  L/' 
nori  Odlauii  pfis  fuidicauic  mxdicula  columnis  adornata.  Id  c qdriga  currurqj:6i ' 
Apollo  acDiariaexuno  lapidei  In  horris  fetuilianis  repio  laudatos  Calamidis  Apol/ 
Ime  illius  cielatoris.Dairtylidis  P^hias.  Amphirtrati  Calltfthene  hirtoria^i  fcriptore, ' 
Detde  multoru  obfcurior  fama  c:quoruda  claritati  i opibus  eitimiis  obrtate  numero' 
artificiiiquonia  nec  unus  occupat  glotiainec  plutes  piter  nuncupari  portuti  ficu  ti  in ' 
Lachodtciq  eiTitiipatotisdomoiopui  dibus  & piirtura;  8d  ftatuari*  artis  pripone/ 
dum.  Ex  uno  lapide  eu  &liberos:dfaconnq!  mirabiles  nexus  de  confilii  fentetiafe/ 
cere  fummiattifices  Agefa'der8t  Polydorus  & Athenodorus  thodii.  Siliter  palatinas 
domos  Carfarum  tepleuere  probatirtis  fignis  Craterus  cu  Pythodoro.  Polydetrtes  cii 


H«moUo:Pythodorus  alius  cum  Artemone.  Etfingular/s  Aphrodifius  trallianis, 
Aerippx  PacheudecorauitDiogenesathenienfis  acCatfatides.  In  colunis  tepli eius 
obant-intet  pauca  opepificut  in  faftigio  poita  f,gna:fed^pter  altitudine  loci  minus 
«lebrata  In  honore  eft  i teplo  illo  Hercules  ad  que'  p^ni  o.bus  anms  huana  facnfi^ 
cauerunt  uiffia  humi  ftasiah  aditd  pomcus  agnationes  fu*.  Fuete  & Thefpiades  ad 
sedem  Foelicitatisiqw  una amamteques  romanus  lunius  Pifcicu.usiut tradit  Vatto. 

Ammiraf  ac  Pafitelesiqetii  qnqjfctipfit  uolumma  nobll.u  ope^iitoto  orbe.  Natus 

hic  in  grxciaitali*  ora  8C  ciuitate  romanadonatus  cu  iis  oppidis.  loue  lecit  ebutneu 
Metelli  aideiq  capus  petit'.  Accidit  uero  eiiut  cd  in  naualibus  ubi  fer*  african*  erat: 
p cauea  itues  leone  cxlaretiut  ex  alia  cauea  pathera  erupet  no  leui  picu  o diligetiffimi 

«tificis.  Fecifreopaco-plutadfifedqusfecentnoiatino refert.  Arcefdau  quoqjma. 

enificat  Vatroicuius  fe  marmoream  bdiffe  lexna  tradit  aligerolq,  ludetes  cu  eaCu/ 
pidines  quom  alii  religata  tenerentialii  e cornu  cogerent  bibereialii  calciarent  foccos: 
Unes  ei  uno  lapide.  Idem  et  a Coponio  .xui.  nationes  qust  funt  circa  Pompeium 
faflas  audior  eft.  Inuenio  et  anacum  laudatum  inter  ftatuatiosifeciffe  marmorea. 
Nec  minus  Sauron  atqj  Bathracum  oblitterari  conuenitiqui  fecere  templa  Odlauis 
porticibus  inclufa  natione  ipfi  lacones.  Quidam  di  opibus  prspotetes  fuitfe  eos  pue 

«nfac  ruaimpenfaconftruxiireimfctipcionemfperantes.  Qua  negamihoc  tamen 

alio  loco  8C  modo  ufutpalTe.  Sunt  certe  etiamnum  in  columnaru  epyftiliis  ifculpta 
nominum  eorum  argumenta  rana  atqilacetta.  In  louis  *de  extinife  pidturam  cuh 
tufqj  reliquos  o-nes  foemineis  argumentis  conftat.  At.n.fadla  lunonis  *de  cu  iferret 
fiena-pmutafte  geruli  traduntiSC  id  religioni  cuftoditum  : uelut  ipfis  dits  fedem  ita 
partitis  Ergo  & i lunonis  *de  cultus  eftiqui  louis  effe  debebat.  Sut  6C  i patuis  mare 
moreis  famam  confecuti  Mytmeadesicuius  quadrigamcum  agitatore  cooperuit  alis 
mufca  Et  Callicratesicuius  formicarum  pedes  atq;  alia  membra  peruidere  non  eft. 

Quando  primum  marmorum  in  sdificiis  ufusidc  quis  primus  rom*  cruftauerit 
patietesidC  quibus  aetatibus  quiqj  marmora  in  ufum  uenerint  toms:  Si  quis  primus 

marmora  fecueritdC  ratio  fccandi  de  arena.  Cap.vi. 

Aec  fint  didta  de  marmorum  fculptoribusifummaque  claritate  artificumiquo 
X 7 in  «adlu  fubit  mentem  non  fuilTe  tum  audlontatem  maculofo  marmori:  qua' 
fecere  e tapfo  cycladum  infulatum  unaisque  & e lefbioiliuidius  hoc  paulo  uerfico/ 
lotes  quidem  maculas  habens.  Et  in  totum  marmorum  apparatum  Menander  etia' 
diligentiffimus  luxuris  interpres  primus  8C  raro  attigit.  Columnis  demum  utebant  i 
templis.-nec  Ixtici*  caufamo  dum  enim  ifta  intelligebanturifed  quia  firmiores  alitet 
ftatui  nd  poterant.  Sic  eft  inchoatum  athenis  templum  louis  olympiiiex  quo  S]dla 
Capitolinis  sdibus  aduexetat  columnas.  Fuit  tame  inter  lapidem  atqj  marmor  diffe^ 
rentia  lam  apud  Homerum,  dicit  enim  Pandem  os  marmoreo  faxo  percuffum.  Sed 
hadlenus.  Regias  quoque  domos  laudatiffime  tum  pr*ter*si  aurumi  eledlrumiat^ 
gencum  : ebore  tantum  adornans.  Primum(ur  arbitrot)uerficolores  iftas  maculas 
chiorumlapidian*  oftedetunticum  exttuerent  murosifaceto  i id.M. Ciceronis  fale. 
Omnibus  enim  oftendebant  ut  magnificum.  Multo  mquit  magis  mira  res  effer:  fi 
tyburtino  lapide  feciffetis.  Et  hercules  non  fuiffet  piaut*  honos  ullus  : non  modo 
tUtusialiqua  marmorum  audorirate.  Secandi  marmor  m cruftas : nefeio  an  caris 
fuerit  inuentum.  Antiquiffima  quod  equidem  inueniamtHalicatnafi  Maufolido' 
mus  ptoconnefo  marmore  exculptaeftilatericiis  parieobus.  Is  obiit  olympiadis  cen' 
tefimxfext*  anno  fecundo.  Vrbisrom*  anno.ccc.fecundo.  Pnmum  toms  parietes 
crufta  marmoris  operuiffe  totius  domus  fus  in  esiio  mote  Cornelius  nepos  tradidit 
Mamurram  fotmiis  natum  equitem  romanu  prafeflum  fabioru.C.Csfatis  i gallia. 
Neq;  id  indignatio  fic  tali  aurtore  inuenta  re.  Hic  nanqj  eft  Mamurra  Catulli  uero' 
nenfis  carminibus  ptofciffusique  ut  res  eidomus  ipfius  elatius  q Catullus  dixit  hre: 


quKquidhabuilTct  comata  gallia,  Nanque  ad, ecitidem  Nepos  eum  primum  to-is 
«albus  nullam  nifi  e marmore  columnam  habuiffeiomnes  folidacp^iL,a' 

nenfi.  Demque.M.Lepidus  Catuli  in  confulatu  collega  ptimus  omnium 'lin^riia  ex 
num.d.co  matmote  m domo  pofutt, magna  reprehef.oL!^  Is  fuit  couLunTo  urte 
.dc.lwi.  Hoc pnmum muedli  numidici marmoris  ueftieium inuenin-  nnn  in  I - 
"f  “j  Mamutta  catyftium  pofuit:  fed  in  maffa  & utliffimo  lim°ria 

ufu.  Poft  hunc  Lepidum  ferme  quadrienmo.L.LuculIus  confui  fuifqui  nomenfut 

m^xTaTr^Xo  deledlatusillo.  Pt.mufque  romam 

inuexit  atrum  alioqumicum  cartera  maculis  aut  coloribus  commendentur  Nafc,  tur 
auteni  in  mlo  infula.folumque  pene  horum  marmorum  ab  amatore  nome  accepit. 
Inter  hos  primum(ut  atbttror)matmoreos  panetes  habuit  fcena.M.Scauri;  no'  faole 
dixernn  fertos  an  folidis  glebis  politosificuti  eft  hodie  louis  tonantis  sdes  in  capito^ 

ho.  Nondum  enim  ferti  marmoris  ueftigiainuenerat  Italia.  Sedquifquis  ptiLm 

muenit  fecare  luxuriamque  diuidereiimportuni  ingemi  fuit.  Arena  hoc  fit  T 8c  ferro 
uidetur  fieti  ferta  in  ptxtenuilmea  premente  arenas  uerfando  trartuque  ipfofeca'tc 
Aethiopica  ad  hoc  maxime  probatur.  Nam  id  quoque  acceffitiut  ad  aithiopas  ufque 
peteretunquod  faceret  marmota.  Immo  uero  enam  m indos  unde  margaritas  quoq, 
peti  feuens  moribus  indignum  erat.  Hatc  proxime  laudatur.  Mollior  tamen  qu. -e  ex 
aithiopia.  Illa  enim  nulla  fcabriae  fecat.  Indica  non  a:que  leuigat : fed  ea  combufia 
pollentes  marmora  fricare  lubentur.  Simile  & naxia:  uitiumeft&coptidi.-quaruocat" 
*gyptia.  Hic  fuere  antiqua  genera  marmoribus  fecandis.  Poftea  reperta  eft  ars-non 
mmus  ptobandaiex  quodam  hadnatici  maris  uado  aftu  nudante  obferuatione  non 
taah.  la  quidem  quacunque  arena  fecare  c ftuuiis  omnibus  fraus  arrificum  aufa  e': 
quod  difpendium  admodum  paua  mtelligunt.  Crairiotenim  arena  laxionbus  feg- 
mentis  tent.& plus  erodit  marmoris  . maiufque  opus  fcabticia  politura  relinquit. 
Ita  ferti  attenuantur  crufta;.  Rurfufque  thebaica  polituris  accommodatur.  Et  qui 
htetotolapideaute  pumice.  Signis  e matmote  poliendisigemmifque etiam  fcaP 
pendis  atque  limandis. 

NDE  Naxio  & harmonio  & de  genetibus  marmorum.  Cap.vii. 

Axium  diu  placuit  ante  alia  uti.  ita  uocantur  cotes  m infula  cypro  genirx.  Vi' 
cete  poftea  ex  armenia  ue<ft$.  Marmorum  genera  QC  colores  non  attinet  dicere 
in  tanta  noticia.  Nec  faale  e'  enumerarem  tanta  multitudine.  Quoto  enim  quoque 
loco  non  fuum  marmor  inuenitur.^  Et  tamen  celeberrimigencris  ditfta  funt  i abitu 
terrarum  cum  gentibus  fuis.  Non  omnia  autem  inlapidicinis  gignuntur.  Sed  mulra 
& fub  terra  fparfa.  PreciofifTimi  quidem  generis  lacedimonium  uinde  : cuncftifque 
hilarius.  Sic6d  augufteum:ac  deinde  tibenum : in  a^gypto  Augufti  ac  Tiberii  pnmu 
principatu  reperta.  DifTerentiaque  eorum  eft  ab  ophite : cum  fit  illud  ferpentium 
maculis  fimilcrude  & nomen  accepit:^  hcE  maculas  diuerfo  mo  colligiit.  Augufteu 
undatim  crifpum  in  ucrtices,  Tiberium  fpatfim  conuoluta  canicie.  Neqi  ex  ophite 
coliinsj  nifi  parujE  admodum  fueniuntur.  Ouo  eius  generaimolle  candidumigtiVas 
durum.  Dicucurambo  capitis  dolores  fedaccadalligati:&  ferpentium  idhis.  Quida 
phrencrias  ac  lethargicis  adalligariiubentcandicantem.  Contraferpentesautem  a 
quibufdamlau.^laturpricipueex  his  quem  tephriam  appellant  a colore  aneris.  Vo/ 
catur&memphices  a loco  gemmantis  naturar.  Cuius  ufus  conuenitiis  qux  urenda 
aut  fecanda  funtiex  aceto  illitus.  Obftupefat  enim  ita  corpus  ut  no  fenriat  crudatii . 
Rubet  porphyrites  in  atgypto  ex  eo  candidis  interuenientibus  puntfhs ; leucofti'(ftos 
uocatur.  Quanciflibet molibus  csdendis  fuffiaunt  lapidianar.  Statuas  ex  eo  Clau-' 
dio  Caefari  procurator  eius  i uibemex^gypto  aduexif  tris  Afinius  Pollio  no  admodu 
probata  nouitate.  Nemo  poftea  certe  imitatus  eft.  Inuenit  eadem  agyptus  f arrhio^ 
pia  quem  uocant  bafalteniferrei  coloris  atq;  duricis.  Vnde  6C  ei  nomen  dedit.  Niiq 


IS  autem  m»iot  repertus  eft|m  templo  Pacis  ab  imperatote  Vefpariano  Augufto 
dicatus.  Argumento  ipfe  liberis  drca  ludentibusiperquos  totidem  cubiti  fummi  mr 
crementi  augentes  Ce  annis  eius  intelliguntur.  Non  abfimilis  illi  narratur  in  thebis 
delubro  Serapis  ut  putat  Memnonis  ftatua  dicatus:  quem  quotidiano  folis  ortu  c6' 
tabium  radiis  crepare  dicunt.  Ongehiten  etiam  tum  in  arabia:  montibus  nec  ufq  alibi 
nafei  piitauete  noflri  ueteres.  Sed  8C  in  germania  potoriis  uafis  ide  fablis  ptimu  dein 
pedibus  leblotum  fellifque  Cornelius  Nepos  tradit  magno  fuiffe  miraculo:  cum.P. 
Lentulus  Spinter  amphoras  ex  eo  8C  urceos  magnitudine  cadorum  oftendiffet.  Poft 
quinquennium  deinde  triginta  duorum  pedum  longitudine  columnas  uidilTe.  Va- 
riatum  in  hoc  lapide  poftea  eft.  Nanque  pro  miraculo  infigni  quattuor  modicas  in 
theatro  fuo  Cornelius  Balbus  pofuit.  Nos  ampliores  triginta  uidimus  in  fcena  qua' 
Calliftus  CxCatis  Claudii  libertorum  potentiffimus  exxdificauerat. 

DE  Alabaftrite&ligdino  alabandico.  Cap.viii. 

Vnc  aliqui  lapidem alabaftriten  uocantique  cauant  ad  uafa  unguen tariatquo' 
J ^niam  optime  ea  incorrupta  feruare  diatur.  Idemqj  etiam  exuftus:  emplaflris 
"conuenit.  Nafeitur  drca  rhebas  xgyptias:»;  damafeum  fytix.  Hic  exteris  candidior. 
ProbarilTimus  uero  incarmania:mox  in  india.  lam  quide  Si  in  fyria  afiaq!.  VilifTrus 
autem  Si  fine  ullo  nitore  in  cappadocia.  Probant"'  qmaxime  mellei  coloris  in  uetttee 
raaculofi  atqj  nd  trafluddi.  Vitia  uero  i iis  corneus  color  aut  candidus:  & quicquid 
fimile  uitro  eft.  Paulum  diftat  ab  eo  ad  unguentorum  ftdem:uti  exiftimant : lygdic 
nus  in  tauro  repertus  amplitudincqua  lances  craterafqi  non  excedat.  Antea  tantum 
ex  arabia  aduehi  folitus  candoris  eximii.  Magnus  & contraria  inter  fenaturar  duobus 
honos.  Coralirico  in  afia  repcrto:menfutx  non  ultra  bina  cubita : candore  proximo 
ebori  Si  quadam  fimilitudme.  E diuetfo  niger  eft  alabandicus  terrx  fux  nomine: 
quanq  4i  mileti  nafcens : ad  purpuram  tamen  magis  afpebtu  declinante.  Idemque 
liquatur  igni:ac  funditur  adufumuitti.  Thebaicus  interdnblus  aureis  guttis  inuex 
nitut  in  africx  parte  xgypto  aferiptx  coticulis  ad  terenda  collyria  quadam  utilitate 
naturx  aliaconueniens.  Circa  fyenem  uero  thebaidis  fimites:quem  antepyrrhopoed- 
Ion  uocabant.  Trabes  ex  eo  fecere  reges  quodam  certamine  obelifcos  uocantes  folis 
numini  facratos.  Radiorum  eius  argumentum  in  effigie  eft:6l  ita  fignificatur  nomie 
aegyptio.  Primus  omnium  id  inftituit  Mitres  qui  in  folis  urbe  regnabat  fdnio  lulTus: 
& hoc  ipfum  infetiptu  eft  i eo.  Etenim  fculpturx  ill*  effigiefqj  qs  uidemustxgyptia: 
funt  litterx.  Poftea  8C  alii  regum  in  fupradibla  uibe.  Sothis  quattuor  numetoiqua' 
drageno^&oblonum  cubitorum  longitudine.  Ramifes  autem  is  quo  regnante  ilm 
captum  eftiquadraginta  cubitorum.  Idcmc]j  digrelTus  inde:ubi  fuit  Mneuidis  regia 
pofuit  alium  longitudine  undcccntenis  pedibusipet  latera  cubitis  quattuor. 

DE  Obelifcoaithebaicoalexandrinoi&deilloquicftincircomagno.  Cap.ix. 

OPus  id  fedfte  diditur  uiginti  milia  hominum.  Ipfe  rex  cum  fubtedlurus  efter: 
uerereturque  ne  machmx  ponderi  non  fufficetent:quo  maius  periculum  cutx 
artificum  denunciaret.-filium  fuum  adalligauit  cacuminiiut  falus  eius  apud  moliee 
tes  prodeftet  lapidi.  Hac  ammitaride  operis  effebhim  eft:ut  cum  oppidum  id  expu' 
gnater  Cambyfes  rex:uentumque  eflet  incendio  ad  crepidines  obelifd : extingui  igne 
iuberet  molis  reuerentia  qui  urbis  nullam  habuerat.  Sunt  8C  alii  duo.  Vnus  a Myme 
pofitus:alter  a Phio  fine  notis  quadtagiritaoblo  cubitorum.  Alexandri®  ftatuit  unu 
obloginta  cubitorum  Ptolemxus  Philadelphus:quem  exciderat  Neblabis  rex  puru. 
Maiufqueopusfuit  indeuehendo  ftatuendoue  mulco  q in  excidendo.  A Satyro  Are 
chiteblo  aliqui  deuebtum  tradunt.  Rate  ut  Callixenus  dixit  a phoenice  fofla  pdubla 
ufque  adiacentem  obelifcumenilo.  Nauefqueduas  in  latitudinem  patulas:  pedalie 
bus  fpatiis  ex  eodem  lapide  ad  rationem  geminati  per  duplicem  menfuram  ponderis 
oneratas  ita  ut  fubirent  obelifeum  pendentem  extremitatibus  fuis  in  ripis  utrinque: 


poftcj  egeftis  laterculis  alleuau  naue  excepiffe  onus  flatutum  Excifos  autem  r 
tahs  m monteeodem&att.ficem  donatum  talentisqumquagmta  Hc  auLo£ 

fom  * r"  Cupradidlormunus  amotis  in  conmge:  eademque 

foror  Atfmoe.  Inde  eum  naual.bus  mcommodum  Maximus  qmdfm  pSu 

SamSt  T addLauratL-quod 

Me^^r  ^ ^ e' portum. n Cafans  templo:quos  exc.d.t 

Mefphe«  rexquadragenum  binu  cubitorum.  Super  omnia  acceffit  difbcultas  mati 
tomam  deuehendurpeflatis  admodum  nambus.  Diuus  Auguftus  priorem  aduexe/ 
7a  f naualibus  perpetuis  dicauerar.  led  incendio  coTuptus 

uerarlZ  ^ ^'H“°'P«annos  afreruatumeum  quem  Ca.us  Ca^far  importa^ 
uetat.oibus  qus  unquam  in  mati  uifa  futimirabiliorem  curribus  puteolis  ex  puluete 
«sdificatis  perdudum  oft.am  portus  gratia merfit.  Al.aexhoc7ta  nauiumq.is 
tybet,  lubuehebac.quo  experimento  palam  fuitmon  minus  aquatum  huic  amm  ede 
q nilo.  Is  autem  obel.fcus  quem  diuus  Auguftus  in  cptco  magno  conftituit : exafus 
a rege  Semnefoteoiquo  regnante  Pythagoras  in  agypto  fuiticentum  u.g.ntiqumq, 
pedum  efti&  dodrat.siprater  bafm  eiufdem  lapidis.  Is  uero  qu.  eft  in  campo  martu. 
nouem  pedum  minor  e a Sefotide.  Infcriptamambo  rerum  natura: interpretationem 
^gypaorum  opere  & philofophi®  continent. 

qui  eft  in  campo  marrio  pro  gnomone.  Cap.x. 

L I q ei  capo  diuus  Auguftus  addidit  mtrabiU  uium  ad  deprehendendas  folis 
ubrasidie^rqj  ac  nodliu  rpagnitudiesiftrato  lapide  ad  obelifci  magnitudinem: 
CUI  par  fieret  umbratum  romx  confetfto  die  fexta  hora  paulatimque  per  regulas 
cjua:  funt  ex  sre  inclufa:  fmgulis  diebu.s  decrefceretiac  rurfus  augefcecet.  Diana  cof 
gnitu  res  & ingemo  foecundo,  Manlius  mathematicus  apici  auratam  pilam  addidit: 
CUIUS  ucrtice  umbra  colligeret" in  femetipfam  aha  atqi  alta  incrementa  laculate  apice: 
ratione  ut  ferunt:a  capite  hominis  incelleda.  Hsc  dierum  obfetuatio  ttiginu  lam 
fere  annis  nd  congruit: fiue  folis  ipfms  diftono  curfu  & caeli  aliqua  tone  mutato:riue 
umuerfa  tellure  aliquid  a centro  fuo  dimota; ut  deprehedi  & malus  locis  accipio:fiue 
urbis  tremoribus  ibi  tatu  gnomone  icorto:fiue  inudacionibus  tiberis  fedimeco  molis 
fado.  quanqad  altitudine  fpofitxreii  terra  quoqj  dicant" lacftafundamenta. 

^ DE  Tertio  obelifco  romx  in  uacicano,  Cap.xi. 

tT^  Ertius  eft  in  uacicano  Caii  & Neronis  principum  cyrco:ex  omnibus  unus  om-' 
nmo  fracftus  in  molitione  eius  : quem  fecerat  Sefocidis  fihus  Nuncoceus, 
Eiufdem  remanet  & alius  centum  cubicorum  ; quem  poftcax:icacem  uifu  reddito 
ex  oraculo  foli  facrauit. 


DE  Pyramidibus  xgyptiis  & fphinge.  Cap.xii. 

Dicantur  obiter  6c  pyramides  m eadem  ffgypto  regum  pecunix  ociofa  ac  ftulta 
oftentatio.  Quippe  cum  faciendi  eas  caufa  a plerifque  tradatur:  ne  pecuniam 
fucceftbnbus  aut  aemulis  mfidiancibus  praeberent : au:  nc  plebs  efter  ociofa.  Multa 
circa  hoc  uanicas  illorum  hominum  fuic:ueftigiaque  complurium  inchoata^  extac. 
Vna  eft  marfmoe  urbeiduaein  memphi  non  proculalabyrmrho:dequo  &ipfo  dice-' 
mus.  Totidem  ubi  fuit  mendis  lacus:hoc  eft  fofta  grandis.  Sedagyptus  inter  mira 
ac  memorada  ijarrat  harum  cacumina  extrema:qux  eminere  dicuntur.  Reliqux  tres: 
qux  orbem  terrarum  impleuere  fama:fane  cofpicux  undique,  anauigancibus : fitx 
fune  in  parte  africx  monte  faxeo  fterilique  inter  memphm  oppidum:6i  quod  appeP 
lati  dmmus  delta  a nilo  minus  quattuor  milibus  paffuum:  a memphi  fepcem.d. 
pafT.auicoappofitoquem  uocant  bufinn.  In  quo  funt  affuetifcandere  illas.  Ante 
has  eft  fphinx  uel  magis  miranda:  qua  filueftna  funt  accolentium.  Amafin  regem 
putat  in  ea  conditum:fii  uoluntmueiftam  uideri.  Eft  autem  faxo  naturali  elaborata: 
& rubrica.  Capitis  monftri  ambitus  pec  frdtem  centum  duos  pedes  coUigittldgttudo 


pedum  centum  quadragintatriu  eft.altitudo  a uentre  ad  fummam  afpidem  i capite 
fexagintaduum.  Sed  pyramis  ampliffima  ex  arabicis  lapidicinis  condat.  Trecenta 
fexaginta  hominum  milia  anis  uiginti  eam  condruxiffe  produntur.  Tres  uero  fadla 
anis  feptuagintaotao  & menfibus  quattuor.  Nempe  qui  de  iis  fcripferunt  funt  He/ 
rodotusiEuhemetusiDuris  famius:Atiftagoras:Dion)Tius:  Artemidorus:  Alexander 
Polyhiftor:Butarides:Antifl:henes:  Demetrius:  DemotelesiAppion.  Inter  ones  uero 
eos  nd  coftat  a quibus  fadx  fTt  iuftifTimo  cafu  oblitteratis  tatx  uanitatis  audlotibus. 
Aliqui  ex  iis  prodiderunt  in  raphanos  et  allium  ac  cepas  mille  odlingeta  talenta  etor 
gata.  AmpliiTima  odio  iugera  optiet  foliiquattuorangulorum  panbus  mteruallis  p 
odligentos  odlogintattes  pedes  fingulorum  laterum  altitudo.  A cacumie  pedes  qm 
decim.  Altenus  interualla  fingula  per  quattuor  angulos  pares. dcc.trigintafcptem 
comptehendiit.  Tertia  minor  ptxdidlis:fedmultofpedlatior.  Aethiopicis  lapidibus 
confursiit-ccc. fexaginta  tribus  pedibus  inter  angulos.  Veftigia  xdificationum  nulla 
extant.  Arena  late  pura  circum  lentis  fimilitudine  : qualis  in  maiori  parte  afticx. 
Qrixflionum  fumma  efl  quanam  ratione  in  tantam  altitudinem  fubuedla  fint  ce' 
menta.  Alii  enim  nitro  ac  fale  adaggeratis  cum  ctefeente  opere.  At  peradlo  fluminis 
irtoeatione  dilutis.  Alii  latenbus  e luto  fadlis  exttudlos  pontes  in  ptiuatas  domos 
diftributos.  Nilum  enim  non  putant  rigate  potuifle  multo  humiliore.  In  pyramide 
maxima  efl:  intus  puteus  odlogintafex  cubitotum:flumen  illo  admifliim  atbitrand. 
Menfutam  altitudinis  eatumiomniumque  fimilium  deprehendere  inuenit  Thales 
milefius  umbram  meriendoiqua  hora  par  effe  corpori  folet.  Haicfunt  pyramidum 
miracula.  Supremumque  illudine  quis  regum  opes  mitetuttminimamextinflc  lau' 
datiffimam  a Rhodope  meretricula  fadlam.  Aefopi  fabulatum  philofophi  conferua 
quondam  & contubernalis  ha;c  fuitimaiote  miraculo  tantas  opes  meretricio  efle  cd- 
qfitas  qua:ftu.  MagnificaturSi  alia  rutris  a tege  fadla  m infula  pharo  portu  optinete 
alexandrixiquam  conflituifle.d.ccc. talentis  tradunt:  magno  animo  ne  qd  omittaus 
Ptolemari  regis : q in  ea  petmiferit  Softtati  caflidis  atchitedli  fttudluta:  ipfius  no- 
men infcribi.  Vfus  eius  nodlutno  nautarum  cutfui  ignes  oftendere  ad  prxnutianda 
uada  portufque  introitum.  Sicut  iam  tales  compluribus  locis  flagrac:ur  potneofica; 
acrauenna:  ad  uitandum  periculum  etiam  in  corriuatione.  Flagrant  cum  eo  fita  ea 
ctaflienne.  Periculum  in  corriuatione  ignium  ne  (ydus  exiftimeturiquoniam  e lom. 
einquo  filis  Flammari  afpcdlus  e.  Hic  ide  AtchitedVus  ptius  dniu  pefile  abulatione 
gnidi  fecifle  traditur.  DE  Labyrinthis  a;gyptio:lemnio:italico.  Cap.xiii. 

Dicamus  & labyrinthosiuel  portentofiflimum  humani  ingenii  opus.  Sed  nd  ut 
exiftimaripoflTitfalfu.  Durat  etiam  nunc  in  xgypto  in  heracleopolite  nomos 
qui  primus  fadlus  efl  ante  annos  ut  tradunt  tria  milia  fexcentos  a Petefuco  rcge:fiue 
Tithoe.  Quanq  Herodotus  totum  opus  regum  efle  dicatmouiflimeq;  Pfammetici. 
Caufas  faciedi  uarie  iretpretat.  Demoteles  regiam  Mothetudis  fuifle.  Lydas  fepuF 
chrum  Mendis.  Piures  foli  factum  idextrudlumiquod  maxime  creditur.  Hfcutiq) 
fumpfifle  Dxdalum  exemplar  eius  labytithi  que  fecit  icretamd  edubiuifedcentefi- 
ma  tantu  portione  eius  imitatumiquxitine^r  ambages  occutfufqjacrecurfus  inex' 
plicabiles  continet.  Non  ut  in  pauimentis  pueroruue  ludicris  capefttibus  uidemus 
breui  lacinia  milia  pafluum  plura  abulationis  continentem:fed crebris  foribus  iditis 
ad  fallendos  occurfusitedeunduqj  in  errores  eofdem.  Secundus  hic  fuit  ab  xgyptio 
labytinthus:tertius  in  lemno:quattus  i italia.  Omnes  lapide  polito  fornicibus  tedti. 
Aegyptius  quod  miror  equidem  in  introitu  lapideis  e paro  columnis.  Reliqux  erat 
fyenitx:molibus  compofitis  quas  difloluete:ne  flecula  quidem  poflinr:  adiuuatibus 
Heracleopolitis:qui  id  opus  in  uifu  mite  infeftauere.  Pofitionem  operis  eius:fingu' 
lafq;  partes  enarrare  non  efticum  fit  in  regiones  diuifum  atque  in  pra;fedluras:quas 
uocant  nomos:fedecim  nominibus  eojr  totidem  uaflis  domibus  attributis.  Pra:terea 


opt.nentes.F.(I.'ameundoXe„Tiinrji  ® 

Qum&coenacuIaprmsexcelLporticufaae  inexplicabilem  errorem. 

Intus  columns  de  porphynte  lamde  • d ^ “nduntur  nonagenis  gradibus  dnes. 

-.«ig»..  ■ r"-»- 

nictuum  intus  ternbile  exiftat.  Maiore  autem  in  _ fores  to/ 

rurfus  extra  murum  labyrinthi  a^difiw  f tranficus  e per  tenebtas.aliaiq! 

foflis  cuniculis  fubtertane*  domus  R ? ®PP'^l*nt.  Inde  alia  per/ 

Thebis  rexanteAle“mMaiiJ:“^ 

^tabibus  fpma  oleo  mcobba  dum  fornices  quaSapyls 

& cretico  labyrinthis  fatis  d.dlum  eft,  Lemnius  fimilis  dhs  co lumn  s tann 

quinquaginta  memorabilior  fuitrquarii  in  officina  turbims  ita^h 

ut  pujo  circumagente  tornarentur.  Atchiteai  illum  fecere  ZmiTu"  & Rht™* 

orbis  aneus&Pegafus  unus  omnibus  fit  i>lf.tuLx\uopmdean^^^^ 

tinnnnabulaiquauencoagitatalongefonitustefetantiutdodonaolimfaftum  Su/ 

pra  quem  orbem  quattuor  pyramides  infup  fingula  extant  alta  pedum  cererium 
Supra  quas  uno  folo  qumq,  pyramides.-quarumaltitudinem  Varronem  puduit  ad" 
licere.  Fabula  etrufca  tradunt  eandem  fuiffie:  quam  totius  opens : adeo  Lfana  de/ 
mentia  quafiffie  gloriam  impendio  nulli  profuturo.  Pratetea  faiigaffi;  regni  uires- 
ut  tamen  laus  maior  artificis  effiet.  ° 

DE  Penfih  horto  &oppido;&  templo  Diana  ephefia.  Cap.xiiii, 

I guntur  & penfiles  hortosiimmo  uero  totum  oppidum  feciffieagyptra  theba- 

exercitus  armatos  fubiro  educere  foliris  regibus  nullo  oppidanorum  fentienre 

piamnum  hoc  minus  mitumiq  5 flumine  medium  oppidum  interfluente  : qua  fi 
fuiffient.non  dubium  eft  diifturum  Homerum  fuiffieicum  centum  portas  ibi  pradi/ 
caret.  Oraca  nwgnificentia  uetaammiratio  extat  templum  ephefia  Diana  ducentis 
uigin  annis  faiftum  a totaafia.  In  folo  id  paluftti  fecereine  tettamotus  fentirct:  aut 
hiatus  timeret.  Rurfus  ne  in  lubrico  atqi  inftabili  fundamenta  tanta  molis  locarft- 
ante  calcatis  ea  fubftrauetecatbonibusideinuelletibus  lana.  Vniuetfo  templo  lom 
^tudo  eft  quadringentorum  uigintiquinque  pedum:  latitudo  ducentorum  uiginti. 

Columna  cetum  uiginn  feptem  a fingulis  regibus  faiftaifexaginta  pedum  alrinidfe. 
Exiis  triginta  fex  calata.  VnaaScopa.  Operi  prafuit  Ctefiphdarchiteiftus.  Suma 
mitaculaiepyffilia  tata  molis  attolli  potuiffie.  Id  confecutuseft  illebetonibus  arena 
plenis  molli  puluino  fuper  capita  columnarum  exaggerato  paularim  exinaniens  ab 
imout  fenfim  totum  in  colle  federet.  Difficillime  hoc  contigit  in  limine  ipfo:  quod 
foribus  imponebat.  Etenim  ea  maxima  moles  fuitmec  fedit.  In  cubilieroo  anxio  ar/ 
tifici  motcisdeftinarionefuptema.  Ttaduntquein  ea  cogitatione  foffum  noiftutno 
tempore  in  quiete  uidiffie  ptafentem  dcamicui  templum  fiebatihortantem  ut  uiue/ 
ret-fecompofuiffie  lapidem:atqucita  poftero  die  appatuit:pondereq;  ipfo  correptus 
uidebatut.  Catera  eius  opens  ornamenta  plurium  libtorummftar  optinentmihil  ad 


fpedme  nit'*  ptinetu.  DE  Delubro  Cyzki:&i  lipide  fugitiuo:  & de  echo  fepties 
refoninte:»  sdificio  fine  clauoiK  mirabilia  adificiotum  roms.  ap.xv. 

DVrat  «£  Cyzici  delubrumiin  quo  filu  aureu  cdmiffuris  oibus  politi  lapidis  fub/ 
iecit  artifex  eburneum  loue  dicaturus  intus  coronante  eo  marmoreo  Apolline, 
Tralucet  ergo  piiSuti  tenuiffis  capillamentisileniqj  afflatu  ffulacra  refouete:  ptaitet 
ingeniu  artificis  ipfa  materia  quauis  occulta  in  precio  opis  iteiligit:’.  Eod^  i oppido  e 
lapisifugitiuus  appellatus.  Argonauta:  eo  pro  anchora  ufiibi  reliquerant.  Hunc  e 
piytaneoiitauocaturlocusifaipe  profugum  fixeteplumbo.  Eadem  i urbe  iuxta  porta 
qua:  thtacia  uocatur  turtes.vii.acceptas  uoccs  numerofiote  repetcuflfu  multiplicant. 
Nomeqj  huic  miraculo  echo  e a graicis  datum.  Et  hoc  quidem  natura  I0C091  euenit. 
Etpletunque  conuallium : ibi  cafu  accidit.  Olympi*  autem  arte  mirabili  modo  in 
porticu  quam  oppidani  heptaphond  appellantiquoniam  fepties  eadem  uox  reddit' 
Cyzici  & buleuterion  uocant  sdificium  amplum  fine  ferreo  clauo  ita  difpofita  com 
tigiiatione  ut  eximantur  trabes  fine  fulturis  ac  reponantur.  Quod  item  rom*  i p5te 
fubhcio  religiofum  efttpoftea  q Coclite  Horatio  defendente  *gre  teuulfus  eft.  Veru 
& ad  urbis  noftr*  miracula  tranfire  conuemtmongentotilque  annosi  dociles  fcrutari 
uirosiac  fic  quoq;  terta^i  orbem  uiiftum  oftendereiquod  acddilTe  totiens  peneiquot 
tefetefmiraculaiappebit.  Vniuetfitate  uero  aceruataflc  i que'da  unu  cumulfl  codeda: 
nd  aha  magnitudo  exutgetiqfimiidus  alius  qdifuno  loco  narret'  Na"  utcyrcum 
maximum  a Caifare  didatore  extrudu  lo'gitud!'e  fladio9i  ttiu:  latitudfe  uniusifcdcfl 
sdificiis  iuge^  quaternu  ad  fedem  ducento^.lx.miliu  inter  magna  opera  dicamus. 
Nonne  in  ter  magnifica  bafilicam  Pauli  columnis  e phrygibus  mirabilem  : forumqj 
diui  Augufti : templum  Pacis  diui  Vefpafiani  imperatoris  Augufti : pulcherrima 
opetumV*  unqf  Pantheon  loui  ultori  ab  Agrippa  fadum  : cum  theatrum  ante 
texerit  rom*  Valerius  oltidfis  architedus  ludis  Libonis,''  Pyramidas  regum  micamur 
operaicumfolum  tantu  foro  extruendo  feftertiis  mille  ducentis  C*far  didatotemee 
nf.Etfiquidem  impenf*  mouent  captos  auaricia  animos.P.Clodius  quem  Milo 
occiditifeftertiis.cxlviu.milibus  domo  empta  habitauerit.  Quod  eqddnon  ferus  ac 
regum  infaniam  miror.  Itaqj  8c  ipfum  Milonem  feftertia  feptige'ta  milia  airis  alieni 
debuiffc  inccr  prodigia  animi  humani  duco.  Sed  tunc  fenes  aggeris  uaflum  fpatium 
& fubftrudiones  infanas  captiofi  mirabatur.  Pr*terea  cloacas  operum  omniu  didu 
maximumifuffoffis  mdtibusiarqjutpauloanterettulimus.-urbe  penfiliifubtcrqjnar 
uigata.  Id. M.  Agrippa  fecit  i sdilitate  poft  confulatum  per  meatus  corciuatis  fepte 
amnibus  curfu  praicipiri  torrentium  modo  rapereiatque  auferre  omnia  coadis.  Iri' 
fuper  mole  hymbrium  concitati  uada  ac  littora  quatiunt.  Aliquando  tiberis  retto  P 
fufi  recipiunt  fludus.  Pugnantque  diuetfi  aquatum  impetus  intus;  6i  tame  obnixa 
firmitas  refiftit.  Trahuntur  moles  intetn*  tant*  non  fuccumbentibus  caufis  operis. 
Pulfantruin*fpote  pr*cipices;aut  ipad*  incediis.  Quatitur  folumterrsmotibus. 
Durant  tamen  a Tarquinio  Prifco  annis  odingentis  prope  inexpugnabiles.  Non 
omittendo  memorabili  cxdplo  uel  eo  magisiquoniam  celeberrimis  reru  cdditoribus 
omiffum  eft.  Cum  id  opus  Tarquinius  Prifcus  plebis  manibus  faceretieffetqi  labor 
incertum  longior  an  periculofioripaffim  confcita  nece  quin  cibus  tedium  fugidibus: 
Nouum  & inexcogitatum  ante  pofteaq;  remedium  inuenit  ille  rex  : ut  omnium  ita 
defundorum  figeret  crucibus  cotporaifpedanda  ciuibustfimul  8i  feris  uoluctibufqj 
lacerada.  Quamobre  pudor  romani  nominis  propius  qui  fape  res  perditas  fctuauit 
in  pr*liis:tunc  quoqj  fubuenic.  Sed  illo  tempore impofuic  ia  erubefcensicu  puderet 
uiuos  tanqpuditurum  effec  extindos.  Amplitudinem  cauis  eam  fccilfe  proditur  ut 
uehem  foeni  large  onuftam  tranfmittetet.  Parua  funt  eunda  qu*  diximus : dnia 
uni  comparanda  mitaculoianteqnoua  attigam.  M.Lepido.Q.CatulocolT.utconc 
ftat  inter  cLligentiffimos  audores  domus  pulchrior  non  fuit  tom*:q  Lepidi  ipfius, 


hac®niman"onequ^uorermr'^™^^^  Computet  m 

cumpulchettfa  Uirtffi  “ molemmpetap, dictum  t fpendia  S.  ^ 

alus  m hunc  diem  uidlas.  Profefto^ncTnX^  ••'“metabilibus 

utmotes^.quid.promhom^^t^^^^^^^^^ 

ulcerunt.  Bis  uidimus  urbem  toram  rinn.vl^«,  k ^ domus 

huius  quidem  ne  quiddeelTet  aurea  N'^  ^ P"'’‘^‘P'""'Caii  & Neronis.  Et 

fecereitantasaduilendtt^^^^^^^^^^^ 

>8"  1"«9  -l™™  ".«lutnopiJjiM",™  'i”  ’ 

tn  eodem  magiflratu  fabinos  deu.cerat : adiici  decreto  • uTdomul'  'T' " 

tabuhsmaurat, s columna  utdmmusumxduodequadrageim pedum  SiiT^ 

T ^ r‘‘ '"“'"P'‘<^«a  urbe  tantoq,  maiorepor 

ni/f'  Sed  5i  reliquus  apparatus  tantusiattalica  uef>e:tabulis 

ufusl“c'nmenk^uirh“'"‘’'r''“‘'^ 

mus  dd.cis  incenra  mlla  ab  iratis  feruis  concremaret  ad  feftertia.M.  Aufert  animu 
& a delimato  itinere  digredi  cogit  contemplatio  tam  prodiga;  mftis^aliamai  co'npdli 
maiorem  infamam.  E ligno.C.Curio  quf  bello  ciui^i  inLfaTnrplrZs  oto- 
nebri  patris  munere  cum  opibus  apparatuq,  no'  poffet  fupcrarcScLra.  Vnde.n 
tonelfr^’  SyllafK  Merella  mater  profcriptionu  fedtria.^^unde.M.Scaurus  pater 
totiens  princeps  ciuitatisi&  marianis  fodaliciis  rapinarum  prouincialiu  finusLm 
la  ne  ipfe  quidem  comparari  fibi  polfet.quando  hoccerte  incendii  ilhus  premm  ha- 
buitconuedlisexorbeteroarum  rebusmt  nemo poftea par  elfet  infaniailli.  Ingenio 
ergo  fuo  erat  utendumiCurioniqi  aliud  excogi  tandum  fuit.  Opera  preaum  eft  fcire 
quid  inuenerit!&  gaudere  moribus  nollrisiac  noftro  md  nos  uocare  maiores.  Thear 
tta  duo  luxta  fecitaplilTima  e ligno  cardinu  figulorum  uetfatili  fufpenfa  librame'to. 

in  quibus  urrifqi  antemeridiano  ludorum fpedlaculo  edito interfefeauerfismeiuicd 

obareperet  fcan*:&:  repente  circuatllis  ut  conaiterant.  Poaremo  ii  die  difcede'tibus 
tabulis  ai  comibus  mter  fe  coeutibus  faciebat  a'phitheat98:6i  gladiatorum  fpedlaciila 
edebatiipfum  magis  audloratum populum  romanum  circunferens.  Quid.n.miref 
quifqj  m hoc  primumfinuetorem.''an  muentumfartificem.-^an  auftoreYaufu  alique 
hoc  excogitaref an  fufaperefparerefan  iuberef  Super  omnia  erit  populi  furor  fedete 
aufi  tam  infida  maabiliqi  fede.  En  hic  ea  ille  terrarum  uidlor  ac  totius  dominator 
otbis.-qui  gentes  ac  regna  diripetetiiura exteris  mitteretiac  quofdam  in  numero  deo^i 
immottaliuigeneris  humani  portio  in  machina  pendensiac  adpiculum  fuu  plaude's. 
Qu®  uilitas  animarum  laafaut  qux  querela  decannis.''aut  quantu  mali  potuit  acci/ 
dere.''Hauriri  urbes  terr.E  hiatibus  publicus  morraliu  dolor  ea.  Ecce  populus  ro.uni/ 
uerfus  uelut  duobus  nauigiis  ipofitus  binis  cardinibus  fuaiefiai  feipfu  depucmante 


fpeflattpftitutus  mometo  aliquo  luxatis  machinis:&  per  hoc  queritur  in  tribuniciis 
concionibus  gratiaiut  penfiles  tribus  faceret.  Qualia  hic  in  roftris.'' Quid  non  auc 
furus  apud  eos  quibus  hoc  petfuafetit.''  Veta  nanque  confitentibus  populus  roma^ 
nus  funebri  munere  ad  tumulum  patris  eius  depugnauit  uniuerfus.  Variauithanc 
magnifice'tiarafuamfe{ris  turbatifquecardinibus:&  amphitheatri  forma  cuftodita 
nouilfimo  die  diuetfis  duabus  per  medium  fcamis  athktas  ediditiraptifq;  e cotrario 
repete  pulpitis  eodem  die  uidtores  e gladiatoribus  fuis  produxit.  Nec  fuit  tex  Curio 
aut  gentium  imperatorinon  opibus  infignisiuti  qui  nihil  in  cenfu  habuerit : praitet 
difcotdiamprincipum.  Seddicafuerateftimatione  inuida  raitaculaiquar.Q^.Mar^ 
tius  rex  fecit.  Is  iuifus  a fenatu  aquali  appis  & anienis  tegula  dudtus  reficere  i noui 
a nomine  fuo  appellata  cuniculis  per  montes  adfis  intra  prxtutx  fux  tepus  adduxit. 
Agrippa  ueto  f xdilitate  fuaiadiecaa  uirgineaaquaiciterifqj  corriuatis  atqj  emedatis 
lacus.dcc.fecit.  Prxtetea  fontes. cv.caflella.cxxx.complutaqj  etiam  cultu  magnifica 
& operibus.  His  figna.ccc.xrea  aut  marmorea  impofuit : Si  columnas  ex  marmore 
qdringcntasieaqj  omnia anuo  fpatio.  Adiecitrj  ipfe in  xdilitatis  fux cdmemoratide 
& ludos  unde  fexaginta  diebus  fa(!los:&  gratuita  prxbuit  balnea  cetu.lxx.qux  nunc 
romx  ad  infinitum  auxere  numetu.  Vicit  antecedentes  aquatum  duiftus  nouiffimu 
impedium  operis  inchoati  a Caio  CxfareiBC  peralba  Claudio.  Quippe  a lapide.xl. 
ad  eam  excelfitatemiut  in  omnes  urbis  montes  leuarenturiinfluxete  curtius  atqj  cx.- 
ruleus  fontes.  Erogata  in  id  opus  feftertiaqngenta.lv.milia.  Quod  fiquis  diligetius 
xflfauerit  aquarum  abundantiam  in  publico  balneis  pifcinis  domibus  euripis  hortis 
fuburbanis  uillis  fpatioqj  aduenientis  exttuiflos  atcusimdtes  pfoffosicoualles  xqtas: 
fatebitur  nihil  magis  mirandum  fuiffe  in  toto  orbe  terrarum.  Eiufdem  Claudii  inter 
maxfa  eqde  ac  memoranda  duxetfiquauis  deftitutu  fuccelToris  odio  mote  pfofTii  ad 
lacufucinu  emitteduiienarrabilipfefto  fpendioi&opario^imultitudinep  tota'nos: 
cu  aut  cortiuatio  aqua^riq  terrenus  mons  erat  egereret' in  uertice  machinis : aut  filex 
cxderet.  Oiaqj  intus  in  tenebns  fieretiqux  neq;  concipi  aio  nifi  ab  iis  q uideremcq; 
humano  fermone  enarrari  pofTunt.  Na  portus  oftienfis  opus  prxtereo.  Ite  uias  itet 
montes  excifas.  Marechirrhenum  a lucrino  molibus  feclufum.  Tot  pontes  tantis 
ipediis  farllos.  Et  itet  pluria  alia  italix  miracula : ipfa  marmora  i lapidicinis  crefcere 
auftore  Papyrius  Fabianus  nafx  re^r  pentiffimus.  Exeptores  quoqj  affirmat  cdpleti 
fpote illa  mdtiu  ulcera.  Qux  fi uera futifpes  einuqdefutura  luxuriam. 

DE  Magnetis  gnibusSC  medicinis.  Cap.xvi. 

A Marmoribus  digredienti  ad  reliquo5rlapidu  infigncs  naturasiqs  dubitet  i ptis 
magnetem  occurrerer'  Quid.n.mirabiliusr'autqin  pte  natutx  maior  iprobitas 
dederat  uocem  faxis  ut  diximus:  refpondentem  hominiiimmo  uero  & obloquente. 
Quid  lapidis  rigore  pigrius  f Ecce  fenfus  manufq;  tributi  illi.  Quid  ferri  duricia  pu/ 
gnacius  f Sed  cedit:  Si  patit  mores . trahit  nanq;  a magnete  lapide.  Domitnxqj  illa 
rerum  omnium  materia  ad  mane  nefcioquid  cuttit:atq;  ut  propius  uenitiaffiffit.te' 
neturquSC  complexu  hxret.  Sidetitin  ob  hoc  alio  nomine  appellant: qda  hcradeon. 
Magnes  appellatus  effab  inuentore:ut  auiflor  efl  Nicander  inindia  repertus.  Naqt 
Si  paffiminuenif.-utin  hifpania  quoqj.  Inueniffe  autem  fertur  clauis  crepidarum fii 
baculi  cufpidehxrentibusicii  armenta  pafcetet.  Quinque  genera  magnetis  Sotacus 
demonflrat.  Aethiopicum:  Si  magnefiacum  a macedonia  Si  contermina  a bebonoea 
locatum  petentibus  dextra.  Tertium  in  echio  boetix.  Qiiartum  circa  alexandriam 
troadem.  Quintum  in  magnefia  afix.  Diffetetia  prima  mas  fit  an  foemina.  Proxia 
in  colote.  Nam  qui  in  macedonia  Si  magnefia  repetiunf' : tuffi  nigriqj  fut.  Boetius 
uero  tuffi  coloris  plus  habet  q nigri.  Is  qui  in  troade  inuenitur:  niger  eft  8S  focminci 
fexusiideoqj  fine  uiribus.  Deterrimus  aute  in  magnefia  afix  candidusineqj  attrahes 
fertum  fimilifqj  pumici.  Compertum  tato  meliores  effeiquanto  fut  magis  cxrulei. 


~l7rz~7;J2rdt”rs 

nat  & adufta  cremati  tritiai  Alius  ni  ^ P j™°”''  ^^xieq)  epiphoras  fiftut.  Sa^ 

condita  m eo  abfumi  conftat  L.Si-exlhrden^b^^ 

& ftrigiles  & ueftes  & caldamenta  illata  morfuis  lap.dL  Lw  “/e'’^ 

& tn  lycia  faita  funt  & in  orienteiqna  uiuentibus  0000^!  ^ j 

quo  Datium  conditum  ferunt.  Parioq!  fimilis  candore  8C  duticiaiminus  m po-deto' 

fus  qui  porus  uocatur.  Theophraftus  audior  eft  a:  traflucidos  laniJ  ^ 
uen.riquosophionit.rim.lel^aitiquodfortaffimn^^^^^^^^^^ 

^nouireperiuntur.  Arnus guftu?alruspodagras.em^^^^^^^^^^^ 
mditis.Pratereaomniacturumuttiam.islapidicinisfanantur:cu 

SuLlm  ZndT  ff  Pft  r'  -olhs  ad 

qusdamperindeefficax.  Eft  lute fimilis  pumidruffo.  Ammixtus  sri  cyprio  mam^ 

iTdu  Ca  mdU  ^r  d'Ccut.t.  Prodefl&  phthifids 

Zrn,  T'*"  *d  cicatrice  perducit.  Exctefcentia  erodit.  Et  ad  beftiaai 

DE  Ebore  foiTdi  & lapidibus  olTeis  & palmatis  & alio^t  gnibus.  Qp.xviii. 

T eiTealiquos  lapidesiquipariatcredut.  Theor 

X Phtaflus  audor  eft  & ebur  foffile  candido  8c  nigro  colore  inueniniac  offa  e terra 
nafo.muenmqj  lapides  olTeos.  Palmati  circa  mundam  in  hifpaniaiubi  Caifar  dida/ 
tor^ompeium  uicitirepetiuntut : idque  quonens  fregeris.  Sunt  & nigri : quotum 
audontas  uen.t  iri  marmoraificut  tamatius.  Varro  nigros  ex  africa  firmiores  elfe  tra^ 
dit.qin  iralia.  E diuerfo  albos  cotanos  dutiores.-q  patios.  Idem  lunenfe filid ferra 
ecati.  Attufculanudiftilireigni.  Sabmufufcum  addito  oleo  ena  lucere.  Idemolas 
uetlatilesuolfmemuentas.  Aliquas  acfponte  motas  inuenimus  in  prodigiis.  Nufq 
aute hicutihot  q m italia  gignifdapifq, no'  faxile.  InquiEufdauero  proufciis omni' 
nono  luenit.  Sunt  qdadn  eo  gSe  mollioresiqui  & cote leuiganturiut  ncul  itue'tibus 
ophita:  uideri  poftinc.  Neqj  i alius  firmiotiqil  & lapidis  natura  ut  lignum  fimiliter 
hymbres  (olefqi  aut  hyemes  non  patitur.  In  aliis  atqj  alus  genenbus.  Sunt  g & luna' 
no  mlerentiBC  q uetuftate  rubiginem  trahanticoloreue  ca'didum  oleo  mutenl 
DE  Corallio  uel  pyn  te;&  medidnis  eius  & oftraciteide  amitho  lapide  8Cmedids 
eiuside  mi  itino  lapide  Si  uiribus  eiuside  gagate  lapide  Si  medicinis  eiuside  fpongiis 
Si  pnry€(io  lapide  et  natura  eius.  Cap.xix.  ^ 

COrallium  lapidem  quidam  pyriten  uocantiquoniam  fit  plurimus  ignis  illi. 

Sed  eft  alius  etiamnum  pyrites  fimilitudine  aris.  In  cypro  eum  repetrri  uolut: 
et  in  metallis  qux  funt  drca  acamaniam  : unum  argenteo  colore  : alterum  aureo. 
Coquututuarie.  Ab  aliis  iterum  tertioquein  meile  : donec  confumatur  liquor. 
Ab  aliis  pruna  prius : dein  meile  : etpoftea  lauanturutais.  Vfufqueeotuminme' 
didna excalfacere:  ficcareidifcutereihumorem  extenuareietduricias  nimias  mollire. 
Vtuntur  et  ccudis  tufifque ; ad  ftrumas  atque  futunculos.  Pyritarum  enamnum 


»liq  genus  unu  faciunt  plurimu  habes  ignisiquos  uiuos  appellaus  & poderofifTimi 
funt.  Hi  exploratonbus  cafttorum  maxime  necetTaruiqui  dauo  uel  altero  lapide  pe 
cuffiifii  fdntillas  edutiqus  cxceptx  fulphure  aut  fligis  andis  uel  foliisididlo  celerius 
ignem  trahunt.  Oftraricx  fimilitudinem  teftx  habent.  Vfus  eorum  pro  pumice  ad 
leuigandam  cutem.  Poti  fanguinem  fiftunt:8i  illiti  cum  meile  ulcera  dolotefqi  mi' 
ma^i  fanat.  Amiatus  alumini  filis  nihil  igni  deperdit.  Hicueneficiis  refiftic  oibusi 
priuatim  magorum.  Geoden  ex  argumento  appellantiquonia  amplexus  eft  tertam: 
oculo^i  medicamentis  utililTimus.  Ite  mammarum  & teftium  liitiis.  Melitites  lapis 
fuccu  remittit  dulce:mellituq!tufus.  Et  cxrx  mixtus  etuptidibus  pituitx  maculifqj 
corporis  medefiet  faucium  exulcerationi.  EpinytSidas  tollitiet  uulua5i  dolores  fpoe 
fitus  uelleri.  Gagates  lapis  nomen  loa  et  amnis  habet  gagatis  lycix.  Aiunt  et  i leuco 
colla  expelli  mariiatqj  infra  duodecim  ftadia  colligi,  Niger  eft:  planus:  pumicofus: 
non  multum  a ligno  differens:  leuis : fragilis:odore  fi  teratur  gtauis.  FicHilia  ex  eo 
infcnpta  non  delentur.  Cum  uritutiodotem  fulphureum  reddit.  Mitumq:  accendit' 
aqtoleo  reflinguit'.  Fugat  ferpentes  ita  tecteatq;  uulux  ftrangulationes.  Deptehedit 
fonticum  morbum  Si  uirginitatem  fuffitus.  Item  exuino  decodlustdentibus  medet' 
Sttumifq:  cxrx  permixtus.  Hoc  dicuntur  uti  magi  in  ea  quam  uocant  necyomacia. 
Id  peruri  negant  fi  euenturum  fit:quod  aliquis  optet.  Spongix  lapides  inueniunfi 
fpongiis:  et  funt  natiut.  Quidam  eos  cyfteolithos  uocant:  quoniam  ueficx  medet'. 
Calculos  rumpunt  in  uino  poti.  Phrygius  lapis  gentis  nomen  habet.  Eft  aute  gleba 
pumicofa.  Vtitur  ate  uino  petfufusiflatutq;  follibus: donec  ruffefcatiac  rurfus  dulci 
uinoreftinguituriK  hoc  trinis  uicibus.  Tingendis  ueftibus  tantum  utilis. 

DE  Hematite&qnq:  generibus  eius  &fchifto.  Cap.xx. 

SChiftos  Si  hematites  cognationem  habent.  Hematites  inuenitut  in  metallis. 

Vftus  minii  colorem  imitatur.  Vritur  ut  phtygiusifednon  teftinguitur  uino. 
Adulteratur  fchifto.  Hematiten  difcetnunt  uenx  rubentes : Si  friabilis  eft  natura. 
Oculis  ctuore  fuffufis  mire  conuenit.  Siftit  ptofluuium  mulierum  potus.  Bibunt 
eum  Si  qui  fanguinem  reiecerunt  cum  fucco  punici  mali.  Et  in  ueficx  uitiis  efficax. 
Bibit' Si  in  uino  edtra  ferpentium  itftus.  Infirmior  ad  omnia  eadem  eftique  fchifton 
appellant.  Sed  in  iis  commodior  croco  fimilis:  peculiarius  fpledet.  Proficit  oculotu 
lachrymis  in  lacfte  muliebri.  Procidentefqj  oculos  prxclate  cohibet.  Hxceftfetentia 
eorum  qui  nuperrime  fcripfere.  Sed  Sotacus  e uetuftiffimis  autftortbus  quinqj  gna 
hematitarum  tradit  prxter  magnetem.  Principatum  dat  ex  iis  xthiopico:  oculorum 
medicamentis  unliffimo.  Et  iis  qux  panchtefta  appellant.  Item  ambuftis.  Altctu 
atrodamanta  dicit  uocatiicolotenigto:  pondete  ac  duticia  infignem:  Si  inde  nom^n 
ttaxiffe : prxeipueque  in  aftica  repertam.  Trahere  autem  in  fe  argentum  xs  fertum'. 
Experimentum  eius  effe  in  cote  ex  lapide  bafanite.  Reddere  enim  fuccum  faguineii: 
Si  effe  ad  iocineris  uitia  prxdpui  remedii.  Tertium  genus  atabici  facit:fimili  duticia: 
uix  reddentis  fuccum  ad  cotem  aquariam  aliquando  croco  fimilem.  Quarti  genetis 
elatiten  uocari  quandiu  crudus  fit:  cotftum  uero  militen:  utilem  ambuftis.  Ad  dnia 
utiliote  rubrica.  Quinti  generis  fchiftos  hxmorthoidas  reprimit.  In  totum  autem 
hematitas  omnes  tritos  in  oleo  trium  drachmarum  pondere  a ieiunis  fumendos : ad 
uitia  faguinis.  Idem  audior  eft  fchifton  effe  altenus  generis  q hematiten  ttadittque 
uocat  atradliten.  Nafci  in  aftica  nigrum  attritum  reddere  aquariis  cotibus  ab  ea  pte 
qux  fuerit  ab  radice  nigrum  coloremiab  alteta  parte  croci.  Ipfum  utilem  effe  oculo^i 
medicamentis. 

DE  Quattuor  giaibusaetitisiSi  calamo:8cfamio:&arabo:8i pumicibus.  Ca.xxi. 
1^  Etites  lapis  etiam  argumento  nominis  magnam  fama  hahet.  Repitur  in  nidis 
(fT^aqla^itficuti  i decfouolumie  diximus.  Aiunt  binos  inueniriimare  et  foemina. 
Nec  fine  iis  parere  qs  diximus  aqlas:  et  ideo  binos  tantum.  Genera  eorum  quattuor. 


aut  fubrutilum  in  aluo  habentem  durum  , gall*  fimile: 

illis  mafricanafcentibusfimilis-amDliorM  ^ Tf ““ “* “7?'° '"‘'«“<':colore 

faces,  Habet  in  aluo  atenamiucu^dim  &r''lf'‘^T'^'^"'“'’  'nfglobofa 

fricetur.  Quarti  generis  TaDhiufi  II  ut  etiam  digitis 

qu.  locis^deirnaniinnU^  >uxtaleucadem:m  taphfufa 

didus  & rotundus.  Huic  eft  in  aluTi  ^ '“tadem.  Inuemtur  in  fluminibus  ca' 
Aeri» dnes  gtauidisada  lLaLlr  if" ‘’"l‘  quicf  tenerius. 

uter.an.malfucontmemi”±^^^^ 

fit.  Sednif.  PatturieS  auLnn  P«tutiat:temouedi:  al.oqn  uulu.eexcidiu 
eademinfulaubi  terram  laudauimusip^lXaZ  uS“  clf&mXd^^^^ 

etiam  mifcetur.  Probatur  grauitate'8c  candLe  V f ‘*“""*‘^'®™‘‘^^«5:^“pis 
gaco  eo  tradunt.  Arabius  la^i^  pbnn  r i j ’ ^ partus  contineri  adalli-' 

Prmacim  hsmorrhoidas  fanat  cum  lanl^me*! ' crematus. 

antur.ita  ut  torreantur  carbone  puro  ac  totiens  uino  reftinguantur  albo  Lauantur 

& erTenlTo  ^c^S^nt  eorum  leuiteriexplentque  ccatnces 

« umo  ^ Add  '“a* “^1'°"' P'’"^ f teflindlos  terere  malunt 

flma  "}»l»gmata  capitum  uetendorumqiulcenbus.  VtiiiP 

bZd  o"lr  " Thtophtaftus  autem  audior  eft  plores  in  certamil 

bibendi  prsfumere  fannam  e.usifed  nifi  uniuerfo  potu  impleaturipirlitari.  Tataqj 
refngeradinata  eflreiutmufta  ferueredefina-tpumice  addito.  DE  Lapidibw 
mottano9imedicinaliu:&  mollibus  lap.dibusi&  fpeculari  lapide  & filicibus  & phenr 

Ag  te  8t  ronbus  at  reliqs  ad  ftruaura  lapidibus  ignfac  te'pcftatibus  refiftetibus.  Ca^xxii. 
Vdlotibus  cura:  fuere  lapides  mortariorii  quoq,  necmedicinaliii  tantu  aut  ad 
pigmeta  pertinetiu.  Echefiuq!  lapidem  iis  prituletecstensimox&chebaicu: 
que  pyrrhopecilmn appellauimus.  Aliq pfaromu  uocat. Tertm  ex calazio chryfiten. 
Medici  aure  & bafaniten.  Hic  eni  lapis  nihd  ex  fefe  remittit.  Ii  aut  lapides  q fuccu 
reddunt  oculoram  medicamentis  utiles  exiftimantur.  Ideoq,  athiopici  maximead 
ea  probantur^Tenarium  uero  lapidem  Si  poenicum  ethematiten  iis  medicamentis 
prodelle  tradutiqua:  ex  croco  componantur.  Ex  alio  tenario  qui  niger  eft:3r  ex  pario 
lapide  nonarque  medies  utilem.  Potiorem  ex  lapide  Alabaftnte  agyptioiuel  ex 
ophite  albo.  Eft  enim  hoc  genus  ophitis:  ex  quouafaa:  etiam  cados  fadunt.  In 
lyphno  lapis  eft  qui  cauaturt  tornaturqj  in  uafa  coquendis  cibis  utiliaiuel  ad  efcuc 
lentorum  ufus.  Quod  in  comenfi  italisc  lapide  aeddere  fcimus.  Sed  in  fyphno  (i' 
gulare^  excalfatftusoleonigtefcitidutefcitqj.  Natura  molliifimus  tanta  qlitatum 
differentia  eft.  Nammollicie  8ittanfalpisp»cpuafut  exempla.  Inbelgica  .puicia 
candidum  lapidem  ferra  qua  lignum:  faaliufq;  etiam  fecatium  ad  tegula^  & ibricu 
uice.  Vel  fi  libeatiad  qua:  uocant  pauonacea  tegendi  genera:  & igne  quidem  durati 
iidemfedlJes  funt.  Specularis  uero  quoniam  &!  hic  lapis  nomen  oprinet:  faciliore 


mulco  natura  finditur  in  qlibet  tenues auftas.  Hifpania  huncolim  cicerioc  tantum 
dabatinec  tota  fed  intra  centum  milia  palTuum  circa  fegobticam  urbem.  lam  & ofr 
pros  et  Cappadocia  et  fialiaiet  nuper  inuentum  aftica.  Poftfetendos  omnes  tamen 
hifpanix : et  cappadoci*  molliffimis  8C  amplilTima;  magnitudmis : fed  obfcutis . 
Sunt  ac  in  bononienfiitalis  parte  breues  maculofi  complexu  filicis  alligatiiquomin 
tamen  appareat  natura  fimilis  eis  q in  hifpania  puteis  effodiuntur  ^fuda  altitudie. 
Necnd  & faxo  inclufus  fub  terra  inuenitutiextrahitutqiiaut  exciditur.  Sed  maiori 
parte  foffili  natura  abfolutus  fegmenti  modo:  nunq  adhuc  quinqi  pedu  Idgitudine 
amplior.  Humore  hunc  tettxquida  autumant  quada  anima  ctyftalli  mo  glaciari. 
Et  in  lapidem  concrcfcere  manifefto  apparet:  q.  cum  fete  decidere  i puteos  cales  U 
medullx  ex  offibus  earum  in  eadem  lapidis  natura  poft  unam  hyernem  figurantur. 
Inuenitur  & niger  aliquando.  Sed  candido  natura  mira  cum  fit  mollicia  nota  petpe/ 
tiendi  folis  rigorifqjmec  fenefeit  fi  modo  iniutia  abfiticu  hoc  etiai  cernetis  multoru 
generum  accidat.  Inuenere  Si  alium  ufum  in  ramentis  quoqj  cyteum  maximu  ludis 
cytcenfibus  ftetnendiiut  fit  in  comendatioe  candor.  Nerone  ptincipe  in  Cappadocia 
repertus  eft  lapis  dutiaa  marmons  candidus  atqi  tranflucensietiam  qua  parte  fulux 
inciderant  uensrex  argumento  phengites  appellatus.  Hoc  confttuxetac  a:dc  fortuna: 
quam  fciam  appellant:  a Seruio  tege  factacam  aurea  domo  complexus . Quare  erii 
fonbus  apertis  tnterdiu  clatitis  ibi  diurna  erat  haud  alio  q fpeculatiummodo:  taq 
inclufa  luce:  non  ctanfmiflTa.  In  atabia  quoqj  effe  lapidem  uicti  modo  tranflucidii: 
quo  utuntur  pro  fpecularibus:Iuba  auiftot  eft.  Nunc  ad  operarios  lapides  ttanfilfe 
conueniat : primumque  cotes  ferto  acuendo.  Multa  earum  genera.  Cteticx  diu 
maximam  laudem  habuere.  Secunda  laconicac  ex  taygeto  monteiutraqj  oleo  indic 
gentes.  Inter  aquarias  naxis  laus  maxima  fuitimox  armeniacside  quibus  diximus. 
Ex  oleo  & aqua  alicis  pollent:  ex  aqua  arfinoeOcs.  Repetes  funt  & in  italia  aqua 
trahentes  aciem  acerrimo  effedu.  Necnon  Si  ttanfalpesiquas  pafcetnices  uocant . 
Quarta  ratio  eft  faliua  homims  profirientium.  Qus  in  tonfttinatum  officinis  im 
utilis  eft:  fragili  mollicia.  Flaminitans  ex  hifpania  citeriorem  eo  genere  ptsapus. 
Reliqua  multitudo  lapidum  m totum  sdifiais  mutilis  eft  morofitate.  Qusda  tame 
loca  motem  illum  habent:  ficuti  carthago  m aftica  exercetur  halitu  matis:  fricatur 
uento:SC  uetberatut  hymbri.  Sed  cura  tuentutipicando  parietes  quoniam  Si  tcdlona 
calx  roditur.  Sciteque  didlum  eft:  ad  tedfa  eos  pice  ad  uinum  calce  uti:  quoniam  fic 
mufta  condiunt.  Alia  mollicia  circa  romam  fidenati&albano.  In  ligutia  quoque 
Umbria  & uenetia  albus  lapis  dentata  ferra  fecatur.  Hi  tradlabiles  in  opera  labore 
quoqj  tolerant  fub  tedlo  duntaxat.  Afpetgine  Si  gelu  ptuimfqj  rumpunt'  m teftas. 
Nec  contra  humores  Si  auram  mans  robufti.  Tyburtini  ad  reliqua  fortes:  uaporc 
diffiliunt.  Nigri  filices  optimiiquibufdam  in  locis  Si  tubeces.  Nonufq  uero  & albi: 
ficut  in  rarquinienfi  Si  anitianis  lapidicinis  circa  lacum  uolfmienfem.  Et  in  ftrar 
tonenfi  fuc:qbus  ne  ignis  quidem  nocet.  lide  et  i monumeta  fculpti  cdtra  uccuftate 
quoque  incorrupti  permanet.  Exqj  iis  forms  fiuntnn  qbus  srafunduntut.  Eft  ec 
uiridis  lapis  uchementet  igni  refiftensifed  nufq  copiofus.  Et  ubi  inuenif  lapis  non 
faxum  eft.  E reliquis  pallidus  in  cemento  rato  utilis.  Globofus  cdtra  iniurias  fortis: 
fed  ad  ftrudlutaminfidelis:nifi  multa  fuffrenationedeuinrftus.  Nec  certior  fluuiar 
tilis  femper  ucluti  mades.  Remediu  eftin  lapide  dubio  sftateeum  eximere:nec  ate 
biennium  eum  inferere  tedfoidomitumtempeftatibus.  Qus  ex  eo  Isfa  fuetintun 
fubtetraneaftruduta  aptantur  utilius.  Qus  teftiterint:  tutu  eftcslo  committere. 
Gtscis  lapide  duro  ac  filice  squo  coftruunt  ueluti  lateritios  parietes.  Cum  ita  fece' 
tint:  ifodomos  uocant  genus  ffrudfurs.  At  cuminsquali  aaffitudine  fttuifla  funt 
pfeudifodomon.  Tertium  eft  eupleifton  tantumodo  frontibus  politis.  Reliqua  forr 
tuito  collocant.  Alternas  coagmentationes  fieriiur  commiffutas  antecedentiu  medii 


lapidts  optineantmcceffariumtft.in 

ut.9  a lat«,bus.  Medios  parietes  Si  minus: 

ticulatam  fttuihiramiq  frequ^tiirime  torna:  ‘‘«eant  te' 

ad  normam  & libellamlen  & ad  petpendicuk''^"  f ""'j  Stmftuti 

DE  Ciftetnis  & calce  et  harent  feCpondete  opottet. 

et  coeSariis  et  columnis.  CapLiiiri'"  calasiet  haten*:ec  uitiis  fttuc/ 

Jb  confttui  rouenit:Lgm*Sn(fd'cis  noL^^eT'^*"''^^ 

i^t.folupatietefq,f.„aLet  Vnhusr^ 

atqip  collu  m proximas  ttanfeat  maxime  nuta  an  P."°‘^'““'*  “fidataqua: 
fotius  i-ptobat.  Ex  albo  meliot  qex  duro  &C  fcu  ““no  lapide  Cato  Ce^ 

riis.  Ad  uttunqj  danatut  ex  filice.  VtilioreademereffolT  "^1 
colleiSo.  Vtil.oremolanrouiaeft  quadam  ^ 9 '’'"P's  d^mma 

poaq  arferit.-accendi  aquis?  Atenama  oener?  I Mu'“m  aliquid 

debet.  Fluuiatili  aut  marina  tertia.  Si  & tefta  t,?/^’"* 
tetiaerit.  Abapennmo  adoadum  nn  ' '“^"^^^“'apars  addatur  melior  maz 

urbis  ea  maxime  caufa : a furto  calcis^flmP?'^'^  °d<na : nec  marina.  Rumarum 
Intrita  quoqj  quo  uetuftiot  eo  melior.  Vnde&^n^amio^''”  «m™ta  componuntur . 
netecentiore  trima  uteretur  redemm-  r-  Tj^  “S“aruadium  legibus  inuenit'' 

fedauere.Tefloriuc;"qtdnfri^3ro^^^ 

fplendoris  habet.  Vliornofa  & ‘ b?  raTr  n Paris 
tertoms  etiam  arenarurcuolndu^  P^Wini  utilius.  Ingrac.a 

fubigunt.  Experimentum^marmorati  eftinfub,n”“H  “<r<ltibus 

Contra  in  albario  opere : ut  macerata  calx  ceu  gb^m  hreirs^ed^m ’ 
nifi  a gleba  oportet.  In  ehde  .n  ^ nnum  nareat.  bed  macetan  non 

flta:crafriores  uidentur  Onner  ^ °'^"®“aditut.  Columna  eederedefius  poz 
in  crafritudineimahaben?i'drrur  QP^P^«am  partem  altitudiLs 

detrahentibus  fumatu  cranTitudini.  Prater  has  funt  quauocatur 
attica  columna  quaternis  angulis  pari  laterum  intetuallo.  ^ 

M • o ■ , “1“  a:  maltha  & gypfo.  &p.xxim. 

ext??hu‘" f afpfaaquismritidifcurit: 

ad  cicatricem.  Luxatis  quoq,  cum  adipe  fuillo  aut  liquida  refina  exmelle  medetur  . 
Eadem  compofit.one  & ftrumis.  Malra  e calce  fir  recenti,  gleba  u.no  reftnguitur  . 
Mox  tundirurcumadipefuillo  &ficudupl.c.linamenro.  Qua  res  dniu  renaciUfa: 

& duricia  lapidis  antecedens.  Quod  malrar'  oleo  pfiar' are.  Cognita  calci  refgypfil 
eft.  Plura  eius  genera.  Namelapidecoquitur  ut  infpriaacthurus.  E tertia  fXur 
ut  in  cyproiac  penhebie  fumma  tellure:&  hymeticum  eft.  Qui  coqtlapu  no'  diRiz 
milisalabaftrite  elTc  debetiautmarmorofo  . In  fyria  duriffros  ad  id  eligut : coquutq, 
hmo  bubulo  ut  celenus  urantur  . Omnium  autem  optimum  fieri  edpertu  d e lapide 
Ipeculan  fquamam  uitalem  habente . Gypfo  madido  flarim  utendum  efiiquoniam 
celerrime  coitacficcatur.  Tamen  turfus  tundi  & in  farinam  refolui  patitur.  Vfus 


gypfi  1 albamVfigillts  xiJifiaomm  & coronis  gratifTimus.  Excmplumqj  illuflre.  C . 
Proculeium  Augufti  Caefaris  familiarem  in  maximo  ftomachi  dolore  gypfo  poto  co/ 
fciuiffe  fibi  morte.  DE  Pauimecis:6d  qn  primu  tomae  6C  fubdiualibus  pauimecisj 
fl^ticanicis:6d  quando  primum  camerae.  Capitulum.xxv. 

Auimenta  originem  apud  grxcos  habent  elaborata  arte  pid;ur*  rationesdoncc 
I Iithofttota  expulere  eam.  Celeberrimus  fuit  in  hoc  gcnerofus:  qui  pergamt 
ftrauit  quem  uocanc  Eufaroion  Oecon:  quoniam  purgamenta  coens  in  pauimento 
quoqj  cuerrifolent:ueluti  relicfta.  Fecerat  paruis  c tcftulis  tinjftifqi  in  uarios  colores» 
Mirabilis  ibi  columba  bibens:  6C  aquam  umbra  capitis  infufcas  abripiente  alia  efca. 
Dentes  uidetes  in  canthari  labro.  Apricantur  ali®  fcabences  fefe.  Pauimenta  credo 
primum  fa(fba:qu®  nunc  uocamus  barbaticaiacque  fubregulanea.  In  italia  e feftucis 
cannea. hoc  aperte  ex  nomine  ipfo  mtelligi  poteft.  Rorn®  fcalpturatum  in  louis 
Capitolini  sde  primum  fad:um  cfl:  poft  tertium  punicum  bellum  initu.  Frequentata 
uero  pauimeta  ate  cimbricu  magna  gratia  animo^  indicio  eft  lucillianus  ille  uerfus. 
Ante  pauimenta  atq;  emblemata  uermiculata. 

Subdialia  grxciinuenere  talibus  domos  contegentes  fadli  trad:u  tepente.  Sed 
fallax  ubicunqj  hymbres  gelant.  NecefTariu  binas  per  diuerfu  taxationes  fubfterni. 
Capita  earum  praefigi  ne  torqueant.  Et  ruderi  nouo  tertiam  partem  teft®  tufa:  addi. 
Deinde  rudus  m quo  du®  quint®  calcis  mifceant''  pedali  craflitudme  feftucari.  Tuc 
nucleo  craflTo  fex  digitos  induci  e tefta  grandi  non  minus  alia  duos  digitos  flrui. 
Faftigium  uero  feruari  in  pedes  denos  & fefcuncem.  Ac  diligenter  cote  defpumare : 
uermfq?  axibus  contribulare.  Qu®  torquentur  inutilia  putant.  Immo5d  filice  aut 
palea  fubfterni  melius  elTe  quo  minor  uis  calcis  perueniat.  NecefTariu  6C  globofum 
lapidem  fubiici.  Similiter  fiunt  fpicata  teftacea.  Non  negligendum  etiamnu  unu 
genus  grxcanicum.  Solo  feftucato  iniicitur  rudus  aut  telTaccum  pauimentu.  Dein 
fpifT®  calcatis  carbonibus  inducitur  fabulo  calce  ac  faudla  mixtis.materia  crafTitudfe 
femtpedali  ad  regulam  8C  libellam  cxigitur:&  efl  forma  terrena.  Si  uero  cote  depp' 
litumefl:nigri  pauimenti  ufum  optinet.  Ltrhoftrota  cceptauere  iam  fub  Sylla  par^ 
uulis  certe  cruftis.  Excatque  hodie  quod  inFottun®  delubro  prenefte  fecit.  Pulfa 
deinde-ex  humo  pauimenta  in  cameras  tranfiereiut  pronum  uitium.  Et  hoc  certe 
inuentum  ab  Agrippa  in  thermis  quas  tom®  fecit.  Figlinum  opus  encaufto  pinxit. 
In  relqs  albaria  adornauit.  Non  dubie  uitreas  fadlurus  cameras:  fi  prius  id  muetu 
fuiffet ;aut  a parietibus  fc®n®  ut  dixius : Scauri  pueniffet  i cameras.  Quaobre  origine 
Ultri  dicemus.  DE  Origine  uitri  &C  rone  facieduSC  de  obfiano  uitroiSC  generibus 
multiformibus  uitri.  Capitulum. xxvi. 

PArs  eft  fyri®  qu®  Phoenice  uocatut  firiirima  iud®®  ftra  montis  carmeli  radices 
paludem  habens  qu®uocat'  candebea.  Ex  ea  credit  nafei  belus  amnis  quinqj 
miliu.p.fpatio  i mare  ^ftues  luxta  ptholemaidem colonia. Lccus  hiccurritiiTalubris 
potu  fed  cerimoniis  facenlirnofusiuado  profundus.  Non  nifi  refufo  mari  harenaS 
fatet''.  Flutftibus.n.  uolutat®  nitefcunc  detntis  fordibus.  Nuc&:  a manno  credunf 
aftnngimorfuinon  prius  utiles.  Quigcto^  epaftuu  no  aplius  littoris  fpatm.  Idq: 
tanni  multa  p f®cula  gignedo  fuit  uitro.  Fama  eft  appulfa  naue  mercato^  nitri  cum 
fparfi  p littus  epulas  pararetincceflet  cortinis  attolledislapidu  occafioiglebas  nitrie 
naue  fubdidifte.  Quibus  accefis  pmixra  harena  littoris  tranflucef  es  nobilis  liquoris 
fluxifte  nuos‘.&lhacfui{reorigincuitri.  Mox  uteftaftuta  &igeniofafollertian6fuic 
cdteranitru  mifcuifle;  coeptus  addi  &:  magnes  lapisiquoniain  fe  liquore  uitri  quoq? 
utferru  trahere  credit.  Simili  mo  6c  calculi  fpledeces  multifaria  coepti  uriidefdecon' 
chi®  & foftiles  aren®.  Auiftores  fut  f fdiae  cryftallo  fradla  fieri:&  ob  id  nullii  coparari 
indico.  Leuibus  aiic  aridifqj  lignis  coqt  addito  cyprio  acnitro  maxime  ophirio.  Cd' 
tinuis  fornacibus  ut  ssliquatunmafTiqj  fiunt  colore  pingui  nigricantes.  Acies  tata 


f«  m.liu  paffuu  a Imore  inttt  cumas  ata  l‘i?cnn  -“'"°  arena  alba  nafcS 

teritur.  Dem  mifcetut  tribus  partibus  niKi  ponae'^''^'^r P‘la  molaij) 

fornaces  ttanffuditur.  Ibi fitLffaaus uo<^e'h  «i^nfura:  acliquata  m alias 
fit  uittum  puru  ac  maffa  uitri  candidi  T,  hammonitrum.  Atqj  ha;c  recoquit'  81 
arena:  temperant".  Fetunt  Tybetio  011000™ ^ hifpaniafqj  f.mili  m<5 

effer:  81  totam  officinam  artfficis  L^aMna  fl'«b.le 

detraherent".  Eaqr  fama  d.u  crebri::  5 P^“'^ 

cmt.V^^imu&Tdr™ 

Dicauitqj  ipfe  pro  miraculo  in  femolo  C ‘'“P” huius  craffitudinis. 
RemifitaiTyberiusCa:farhelioDol>  '®obfidianosquattuor  elephantos, 

qptafuerarxoyp  : ‘ ^«edrrare eius 

teporataagg  Utmar  tatu.rurfus  adfud.  nd  queut  praterq  abrupto  f.bimet  nlui 

inoen  concoiSu  fertummatutm  lapidem.  At  peraffis  offiibus  qux  conflant 

ingemo  artem  natura  faciente: fuccuttit  mitari  nihil  pene  non  igni  perfici. 

Igmum  miracula  Slmedicinx  prodigia.  Capitulum.xxvii.  ^ 

‘ 1 “‘“d alibi argentu.-alibi  minia:al,bi  plumbi 

l g .ahbi  pigmetaiahbi  medicamenta  fundit.  Igne  lapides  in  xs  foluut.  Igne 

Sft®'lad  ‘ ^“'ga'tut.  Aha  fxpius^uri 

fdeli.  Eadeq,  materia  aliud  gignit  pris  ignibus:aliud  feciidisialmd  tertiis.  Qvia-do 
ipfe  carbo  uires  habere  icipit  reffimfhisiaiqi  fterefrecreditusimaioris  fit  uirtu^f  Im. 
mefa  & improba  re^tnaturx  portio.  Et  i q dubm  fit  plura  abfumatian  patiat.  Ea  Si 
ipfis  ignibus  medica  uis.  Peffilentix  qux  fohs  obfcutatione  cdtrah.tur  ignis  fuffitu 
multiformuetauxiliari  certu  eft.  Empedocles  8i  Hippocrates  id  demo-fitauere  diuere 

fis  locis.  Adconuulfa  uifcetaautcontufa  ut.M.  Varro  audior effilpfis.n.uetbis  eius 

utar.  Lixcmis  einqtfoci.  Inde  em' cinis  luxatis  potus  medetur.  Vt  licet  uidete  gla/ 
diatores  cum  delufer.nt  hac luuati potione.  Q,,m  &:  catbaculumgenus  motbi:quo 
duos  cofulates  nupet  abfumptos  idicauimus:  querneus  carbo  tritus  cu  meile  fariat. 
Adeo  in  rebus  damnatis  quoq,  ac  lam  nullis  funt  aliqua  remedia:ut  in  carbone  ecce 
& cinere.  Non  prxteribo  Sc  unum  foci  exemplum  romanis  litteris  darii.  Tarquinio 
Prifco  regnante  tradunt  tepente  in  foco  co*patuife  genitale  e emete  mafculini  fexus. 
Eaququx  ifederat  ibi:  Tanaqlis  reginx  acilla  Ocrefle  captiua  cdfurrexilfe  gtauida". 

Ita  Seruiu  Tulliu  natu  qui  regno  fucceffit.  IndeSC  i regia  cubati  puero  capu  t atfiffe 
uifii  ctedituqi  Laris  familiaris  filiu.  Obid  cdpitalia  Sc  ludos  Hiribus  pnmu  fffituilfe 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBER  TRL 
CESIMVS SEPTI MVS  ET  VLTIMVS.  PROOBMIVM. 

Origo  gemmarum. 

T NIHIL  INSTITVTO  OPERI  D& 
fitjgemms  fupetfunt:8d  in  artum  coada  retum 
natura;  maieftas  a mulris  nulla  fui  parte  mirabi. 
lior.  Tantu  tnbuut  uatietati  coloribus  matena: 
decori.  Violare  etia  fignis  gemas  nefas  ducetes. 
Aliquas  uero  extra  pteria  ulla  taxationemq)  hu^ 
manarum  opu  arbitrantes  ut  plerifqj  ad  fumam 
abfolutamqj  rerum  natura  contemplatione  faas 
fit  una  aliqua  gemma.  Qua  fuerit  origo  gema^r 
& quibus  minis  in  tantu  hac  amiratio  exarferic 
diximus  quoda  tenus  f metionc  auri  anuloruqj. 
Fabula  primordiu  a rupe  caucafea  tradut  Pto^ 
ufculo^i  fferpretat75e  fatali.  piimu9  faxi  fragmetu  inclufum  ferro  ac  digito 
circumdarum.hoc  fuifTe  annulum  & hoc  gemmam. 

DE  Gema  Polycratis  tyrani  & Pyrrhi  regis;&  qui  fculptores  optimi:6£  nobilita' 
tes  atcificu:&  qui  primus  datflylothecam  roms  habuit.  (Opitulum. i. 

His  initiis  capit  audiotitas  in  tantum  amorem  elata  ut  Polycrati  Seuero  famio 
infularum  ac  littorum  tyranno  foeltci  ratis  fux:  qua  nimiam  fatebatur  elTe  ipfe 
fatis  piameci  in  unius  gemae  uoliitario  damno  uideret ; fi  cu  fortun*  nobilitate  pa' 
ria  faceret.  Planeqj  ab  muidia  eius  abunde  fe  redimi  putaret  :fi  hoc  unum  doluiflet. 
Affiduo  gaudio  luxus  eo  ^fedus  a nauigio  in  altum  annulum  merfit.  At  lUu  pifcis 
eximia  magnitudine  regi  natus  cfcae  uice  raptu  ut  faceret  oftentu:  in  culina  domini 
turfus  fortuns  iftdiacis  manui  reddidit.  Satdonicc  ea  gemi  fuiffe  conflat. oft^utqj 
tomxiCi  credimusiin  Concordi*  delubro  cornu  aureo  Auguft*  dono  mclufa:&  no' 
uiffimus : prope  locum  tot  prolatis  optinentem.  Pofl  hunc  anulum  regia  fama  efl 
gem*  Pyrrhi  illius  qaduerfus  romanos  bellugeffit.  Naqjhabmffe  iradu  acathenu' 
q noucmuf*  & Apollo  cithara  tenens  fpedara":  nd  arte  fed  fpdte  natur*  itadifcur' 
rentibus  maculis:ut  mufis  quoqj  figulis  fua  redderent  ifignia.  Nec  deinde  aha  qu* 
tradat  magnopere  gema^  claritas  extat  apud  audores;pr*terq  Ifmcnia  Choraulen 
multis  fugieniibufqj  uti  folicum  comitate  fabula  uanitate  eius  m dido  in  cypro  fex 
aureis  denariis  fmaragdo  in  qua  fuerat  fculpta  Amymone.  Et  cum  duo  relati  effer: 
fminuto  prccio:male  me  hercules  curatu  dixiffe.  Mulcu.n.detradu  erat  gemm*di' 
gnitati.  Hic  uidefiflituiffe  ut  omnes  mufic*  artis  hac  quoqj  ofldatide  cenferentur: 
ueluti  Dionyfiodorus  xqualis  eius  fli  *mulus : ut  fibi  quoq;  par  uideret'.  Tertius 
q eode  tepore  fuit  itermuficos  Nicomachus  multas  gemas  habuiffe  tradit:  fed  nulla 
peritia eledas:fed  forte  quadi.  His  exeplis  initiouoluminis  oblatis  aduerfus  iftos  q 
fibi  hac  oflentatione  arrogat: ut  pali  fit  eos  tibicinu  gloria  tumere.  Hoc  f Polycratis 
gema  qu*  demoflratur  illibata  itadaqj  ab  Ifmeni*  *tate  pofl  multos  anos  apparet 
fcalpi  etia  fmaragdos  folitos.  Cofumat  hac  eide  opinione  edidu  Alexandri  Magnri 
quo  uetuit  i gema  fe  ab  alio  fcalpi  q a Pyrgotele  no  dubie  clariffio  artis  eius.  Pofl  eu 
Apollonides  & Cronius  in  glona  fuere,  Quiq;  diui  Augufli  imagine  fimile  expreffit 
qua  poflea  principes  fignabat  Diofcoridcs.  Sylla  didatortraditioe  lugurtx  feper  fi^ 
gnauic.  Efl& iceraudores  Cacienfem  illu  cuius  patre  Scipio  Aemilianus  ex  j)uoca^ 
tioe  interfecerat:pugn*  eius  effigie  fignaffe  uulgato  Stillonis  Prxcontini  falc:  Q^id 
nafuiffeaduru  eu  fi  Scipio  a patre  eius  ftereptus  effet.^  Diuus  Auguflus  inter  initia 


nomfeemstedd.poftu!abat:noiticeto\notrrr— - 

Qui  e'c  Mecenatis  rana  p collatione  pecuLi!  5“'P‘«<u  en.gmata  afferre  ea'  fphfge. 
ad  deuicada  co‘uirii  fphmgis  Alexidd  Maom  «at. Auguftus  poftei 

peregrino  appellat  nomine  da<ayiotheca--Ddmur-  - pl“t«!quod 

Scaurus.  Diuq,  nulla  alia  fuit- dnn,e  p’-^  priuignus  Sylla: 

Wt:mterdolaincapt£l^^^^^^^^^^ 

firmancimultii  prsiata  Scauri  Hor  -1  e’  ^ j ^ “U' 

Veneris  genitrtcLonfeaun.  £3 

una.  Vtaroria  tame  dk  Pdpeii  primu  ad  maro  i"  P*l»una  Apollinis  ade 

.L.Sc.ptd.s:ac  Cn.Malkd«irtdZlr^^ueft"®‘‘"'.‘'^‘5’  Sicut 

.L.Mummi.  ad  Corinthia  & tabulas  p^idas.  DE  GffLTsf  ”n 
Popeu:&  natutactyftalli  & medicis:  & lu.utiaatca  ea-^t^  r, 
&Iuxunadrcaea&nataiiivtrhmoE,.a'«  - “”*“S"P«niu  luetamytthma: 

irolumie  indtcaris.M.Pifone.M  Meffalk  conff  ‘'P*^ 

fui^eg.t:ttanftui.taIueumcumt“forS^^^ 

tres.  Vafa  e^auro^ein  ““  Ledos  tr.chniares 

Apollmis  c:"rgTr;tSr;.r.M^^  ?-at„a..M.neru.matr.s:ac 

homrg'aaIt^w"c%'““ 

riaqtlpho  Srd  cr' 

uido  kZ  cnuSr!ff  Magni:  f.  pnma 

haberrge  reZfasn^f.f  Mag„e:cam  prodiga  re  & fem.ms%etta:qua 

fimiiioaZeftfraZ  ””  ’ 

i!  ud  clpu t onen  t"r  T' ?“«■« “'n 
quenffiCZbZ  r“  T oftentatum.  Cetera  tLmpht  emfde 
q enHinrefubnciam.  Reip.datum  mille  talentum.  Legatis  & qusftoribus-qui  oras 
mans  defendiffent  fefterna  bina  milia.  Commditibus  fmgulB^uinquaginl.  To/ 

ImartZm  '^1^  omn.aiul.ltia  o Jos  iduebat 

P""°P'^  fcepttapetfon.shiftr.onu  atcub.cula  uiatoria 
Dornria  & Z"  r”'  etiam  ius  uidemut  pdidiffe  corripiedi  gemata 

p na  a:  uan*  fupeIie<M,s  genera  annulos  ttanfeuntes.  Quai.n.non  luxLa  in/ 
cennot  ex.ftiman  poff.tf  Eadem  uiflotia  primum  in  urbem  murrina  inuexit. 
r mufcjj  Pompeius  fex  pocula  ex  eo  triupho  capitolino  loui  dicauit.  Qus  ptinus 
^ hommu  uffi  trafiere : abads  etiam  efcariifq,  uafis  inde  expetitis.  Excrefatqj  in 
dies  eius  re.  luxus  murrino.  Ixxx.fefterriis  epto  capaa  plane  ad  feftanos  tres.  aii. 
ceqi  potauit  cx  eo  ante  hos  annos  confularis  ob  amore  abrafo  eius  tmteme  ut  tame 
miuna  illa  precium  augeret.  Neqj  eft  hodie  murrini  aitenusprsftarior  indicatura. 
Idem  m tehquis  generis  eius  quantum  ualuerit  licet  *ftimare  ex  multitudine:  qua 
fanta  fuit  ut  auferente  liberis  eius  Nerone  Domitio  theatru  peculiare  trans  tyberim 
ho.  tis  expofna  occuparetihoc  a populo  impleri  cauetes.  Et  du  pompeianis  prsluditt 
etia-n  Neroni  faris  etattqui  uidit  tunc  annumerati  unius  fcyphiftadla  mebtaiqu® 
in  dolore  credo  fecul.  inuidiamq)  fortuna  tanq  Alexandri  Magni  corpus  1 co'ditorio 
feruari  ut  ofl:entarencur:pIac€bat,  T.  Pettonm*  cdfulans  motitums  inuidia  Nerdis 


principis  ut  menfam  eius  exhstedaretittulla  muttinam.  ccc.feftettiis  empta  fregit. 
Sed  Neto  ut  pat  erat  principem  uicit  omnes.cccc.feftertiis  capedinem  una  parando. 
Memoranda  res  tanti  imperatorem  patremqj  patriar  bibiffe.  Oriens  murrina  mittit. 
Inueniuntut  enim  ibi  in  pluribus  locis  nec  infigmbus:  parthici  regni.  Prjecipuatn 
in  Carmania.  Humorem  putant  fub  terra  calore  denfati.  Amplitudine  nuf|patuos 
excedunt  abacos.  Craffitudine  tara  quanta  didlum  eft  uafi  potorio.  Splendor  iis 
fine  uitibusrnitotq!  uerius  q fplendot.  Sed  in  precio  uatietas  colotumifubinde  cir/ 
cumagentibus  fe  maculis  in  purpura  candoremq!:&  tettm  ex  uttoqj  ignefeete  ueluri 
per  tranfitum  coloris  purpura  tubefeente  aut  laile  candefeente.  Sunt  qmaximein 
iis  laudent  extremitatesiac  quofda  colorum  tepercuiTusiquales  in  cslefti  atquu  fpeo 
tantur.  His  macula:  pingues  placent.  Tranilucere  quicqua  aut  pallete  uitiumeft. 
Item  fales  uertuca:q!  non  eminentesifed  ut  in  corpore  etiam  pletunqj  feffiles.  Aliq  & 
in  odore  commendatio  eft.  Contraria  huic  caufa  ctyftallum  facitigelu  uehemetiore 
concreto.  Nec  aliubi  certe  teperitur:q  ubi  maxime  hyberna:  niues  tigent.glaciemqj 
efte  certum  eftiunde  & nomen  grxei  dedere.  Oriens  8i  hac  mittit.  Sed  indica:  nulla 
pta:fert''.  Nafcit'&  in  afiaimliffima circa  alabanda  hortofiam  finitimifq!  motibus: 
item  in  cypro.  Sed  laudata  in  europa  alpium  iugis.  lubaaudot  eft&mquadam 
infula  rubri  maris  ante  atabiara  fitanafci  qui  neron  uocetur.  Et  in  ea  qus  iuxta 
gemmam  topacion  fetat.  Cubitalemque  effoflam  a Pythagora  Ptolemxi  regis  ptsy 
fedlo.  Cornelius  Bocchus  6C  in  lufitania  perquamitandi  ponderis  immenfis  lugis 
deprehenfis ad  libramentuaqux  puteis.  Mitu&quod  Xenocrates  tradit  ephefius 
aratro  in  afia  SC  cypro  excitari.  Noneniminuemtiinterrenomec  nifi  inter  cautes: 
creditum  fuerat.  Similius  ueri  eft  quod  idem  Xenocrates  tradit  torrentibus  fipe  de/ 
portari.  Sudines  uero  negat  nifi  ad  meridiem  fpedtantibus  locis  nafci.  Quod  certu 
eft:no.n.reperiturinaquofis  quanq  in  regione  prxgelidaiuel  fi  ad  uadaufqj  glaciet 
amnes.  Cxlefti  humore  paruaq;  niue  id  fieri  neceffe  eftiideo  caloris fpatiens  i frigido 
potu  abdicatur.  Quare  nafeatut  angulofislateribusmon  facile  ratio  inueniri  poteft. 
eo  magis  q?  neque  mucronibus  eadem  fpeaes  efttita  abfolutus  eft  laterumleuoriut 
nulla  id  arte  poffit  iquari.  Magnitudo  apliffia  adhuc  uifa  nobis  erac:qua  i Capitolio 
Liuia  Augufta  dicauerat:  librarum  drdter.  L.  Idem  Xenocrates  audior  eft:uas  am/ 
phorale  uifum,  Etaliqui  ex  india  cryftallum  fextariorum  quattuor.  Nos  liquido 
affirmare  poffumus  in  cautibus  alpium  nafci  adeo  inuiis  ut  plerunqj  fune  pendetes 
ea  extrahat.  Peritis  fignaSi  indicia  nou  fut.  Infeftat  plurimis  uitiisifcabtofertugie 
maculofa  nube  occulca  aliquando  uomica:  ptiduro  ftagiliqj  centro  afole  appellato. 
Eft  6t  ruffa  aliquibus  tubigo.  Aliis  capillametum  rimx  fimile.  Hoc  artifices  litura 
occultat.  Qux  uero  fine  uitio  fut:puras  efte  malut  afyn theta  appellatesmec  fpumei 
coloris  lympidxqi.  Pofttema  uero  audlontas  in  pondere  eft.  Inuenio  medicos  qu* 
funt  urenda  corporum  nd  aliter  utilius  id  fieri  putare  q criftallina  pilaaduerfis  ap/ 
pofita  fohs  radus.  Alius  hic  futor.hf.centum.L.milibus  trulla  una  non  ante  multos 
annos  mercata  a matrefamilias  nec  diuite.  Item  Neto  amiffatum  re^i  nudo  accepto 
duos  calices  ctyftallinos  in  fuprema  ira  fregit  illifos.  Hic  fuit  m uitio  ficulura  fuu 
punientistne  quis  alius  ex  iis  biberet.  Fragmenta  farciri  nullo  modo  queunt.  Mireqj 
ad  fimilitudinem  acceffere  uitri:  fed  prodigii  md  ut  fuum  precium  auxerinticryftalli 
non  diminuerint.  Proximum  locum  in  deliciis  foeminatum  tamen  adhuc  tantum 
fucina  optinct:  eandeq;  omnia  hi  qua  gemmi  audloritate.  Sane  maiorem  aliqbus 
de  caufis  ctyftallina  &,  murrina.  Rigidi  potus  utraqj.  In  fucinis  caufa  ne  delicis  qde 
adhuc excogitauerunt.  Occafio  eft 'uanitas  grscorum  diligenter.  Legentes  modo 
iqueperpetiant' me  de  ortu  eotuicum  hocquoqj  interfit  uit*  fcirepofteros  quicqd 
illi  .pdideremiradu.  Phsthdtisfulmieiifli  fotores  fletu  mutatas  i arbores  populos  la/ 
chrymis  eleiftjr  dnibus  annis  fudere  iuxta  eridanu  amnem:  quem  padum  uocamus. 


Et eleamm appellatum: quoniam foluoatatus At * • 

primiqj  ut  arbitror:Efchylus:Philoxenus-Mira«^  n j*  t^TXcre; 

aaco  .(Te  d{«mnt:ad  q ua^  dJaberS  ^.  0 , , ^adr.- 

certum  eft  Nec  uero  ' r P appellatione  nullas  unq  ibi  fuilTe 

ores  • fedsquefalfum  prodidere  m extremis  hadnanci  finus  rupibus  mu.is  arboL 

P^^tb  °"“^°“‘f“"‘*^'^«'tgummi.  TheophraftusiLuria  effodi  dixit 

Ph^thontemi^thiop.a  Hammonis  obiffe.  Obid  delubrum  ibi  elfe  a I 
Elebltumqi gigni.  Ph.kmon foffile effe:  acinfcythia  etu, duobus locis^’Sdum 
«9  cstei  coloris  1 quod  uocatetut  elerarum.  In  alio  loco  fiiluum  quod  appellaretur 
fualtemicum.  Demonfttatus  lyncunon  id  uocat.-ac  fieri  ex  urina  Imcum  beftiamm 

^rium-&  ^ 'Ta""  i ^ “"'I*  ^“diduiT  Alii  dixere  lam 

^num.at  effe  in  lulia  beftm  langunas.  Zenothenis  langas  uocateafdem  : & circa 
padum  iis  uitam  affimat.  Sudines  arborem  qua  gignat  in  liguria.  In  ead^  fence'tia 
Metrodorus  fuit.  Soacus  credidit  in  britanma  arboribus  efflueretquas  eledndas 

ror,;  fT^T^“^^“f2^""=‘“°‘""'^^"“- 

aboceano  fpatio  ffaiotum  fex  milium.  Ab  hocd.einau.garione  infulam  abeffe 
aluni.  Illo  uere  flurSibus  aduehi:6c  effe  concreti  maris  purgamentum.  Incolas  pro 
li^o  Ignem  uti  eoiproximifque  teutoms  uendete.  Huic  & Timaus  credidit  i fed 

ifulambalifiamuocauit.  Philemon  negauit  flammam  ab  eledro  reddi.  Niaas  folis 
radiorum  fuccum  mtelligi  uoluit.  Hos  arca  occafum  credit  uehemennores  in  terna 
adtos  pmguem  fudorem  in  ea  parte  oceani  relmqucteideinde  affatibus  i germanoru 
l.ttota  eiici.  Et  m a^pto  nafci  fimili  modo .-  et  uocan  facal.  Item  in  induigratiufq, 
thure  effe  indis.  In  fyna  quoqj  foemmas  uetricillos  inde  facere;&  uocare  harpaga:^ 
folia  & paleasmeftiumqi  fimbrias  rapit.  Theophraffus  oceano  id  exiffuante  ad  pye 
renei  promontorium  ena.  Quod  Xenocrates  aedidit:  qui  de  iis  nuperrime  fcnpfit, 
Viuit  adhuc  Afarubasiqui  tradidit  iuxta  atlanticum  mate  effe  lacu  cephifida':  quem 
i^un  uocent  eleiffrum.  Hunc  fole  excalfaiftum  e limo  dare  eledfj:  fluitas.  Mnefias 
afnca  lacum  ficyonem  appellatum:&:  crarinam  amnem  in  oceanum  effluente  elacu: 
m quo  aues  quas  meleagridas  Si  penolopas  uocat  umete.  Ibi  nafa  ratione  eade  qua 
fupra  m{!lumeftde  eled:ridelacu,  Theomenes  dicit:  iuxta  fyrtm  magnam  hortum 
hefpetidum  effe ; ex  quo  in  ffagnum  cadat.  Gilligi  uero  a uirgimbus  hefpendum. 
Ctefias  indis  flumen  effe  hypobamm  : quo  uocabulo  fignificetur  omnia  uafa  ferre 
bonaifluete  a feptentrione  in  exortum  oceanum  iuxtamontem  filuefttem  arboribus 
elerfftum  ferentibus.  Arbores  eas  aphytacoras  uocari  : qua  appellatione  fignificetuc 
pradulcis  fuauitas.  Mithridates  i germania;  littonbus  effe  infulam;  uocarique  eam 
c^dron:c^dti  genere  filuofa ; inde  defluere  in  petras.  Xenocratis  no  furinum  tarum 
in  italia:uerum  etia  thieum  uocari : a fcythis  uero  facrium  quoniam  & ibi  nafcatur. 
Alios  putare  in  humidia  gigni.  Super  omnes  eft  Sophocles  tragicus  poeta  : quod 
equidem  miror  tanta  grauitate  cothurni  ficptatetea  uita:  fama  alias  prinripali  loco 
genitus  athenis  rebus  geftis  exercitu  adieifto.  Hic  ultra  mdum  fieri  dixit  e lachtymis 
mele.igridum  auium  Meleagrii  defle'riu.  Quod  & credidiffe  eiimel  fperaffe  aliis  per^ 
fuaderi  poffe  quis  non  ueret  i quaue  puenciam  aut  imperitiam  poffe  repenti  qux 
auium  ploratus  annuos  credit: lachrymafue  ta  grandesiauefqi  e gtaxia  ubi  Meleager 
periit  ploratum  iffe  i indosf^Quid  ergo.''  Non  multa  xque  &bulofa  produnt  poetxl' 
Sed  hoc  ea  1 te  qua  quotidie  mehariatqi  abundet;  flt  hoc  mendacium  coarguat  ferio 
queq  dixiffe  i fuma  hominu  contemptio  eft:&  intolerada  medacioji  ipunitas. 


DE  Ortu  & medicmis  Bc  generibus  & luxuria  fuccino^d:  & lyncurio  fiimedicinx, 
Capitulum. uii. 

CErtumeft gignit  infulis  feptentrionalisoceani&agermanisappellari  gleffui 
itaqj  a nollris  una  iTulap:  ob  id  gleffariam  appellatam:  Germanico  Cafare 
ibi  clalTibus  rem  gerente  : auflrauiam  a barbans  didim.  Nafcicur  autem  defluente 
medulla  pmei  genens  arbonbus:uc  gummiin  cerafis:rerina  pineis  erumpit  humoris 
abundanna.  Denfacur  rigore  uel  tempore  aut  mari.  Cii  uero  intumefcensaftusra^ 
puitex  infulisicerte  in  littora  expellitur:ita  uolubile  ut  pendere  uideatur.  Quod  ar^ 
boris fuccum  effe etiam  prifei  noftri credidere  : ob  id  fucemum appellantes.  Pme« 
au  tem  arboris  eflTe  indicio  efl  pineus  in  attritu  odor  : accenfum  tadamodo  ac 

nidore  fragret.  Affertur  a germanis  in  pannoniam:mox  per  prouiciam.  Inde  ueneci 
primum  quos  gnrd  enetos  uocit:rei  famam  fecere.  Proximaj  pannonis  idaccipietes 
circa  mare  hadnaticum,  Pado  uero  adnexa  fabuli  uidet  caufa:  hodieq?  trafpadana^ 
agreflibus  fceminisimomlium  uice  fucana  geflacibus  maxime  decons  gratia.  Sed  hc 
medianiiquando  tdfillis  creditur  refiflere ; faucium  uitiis  uario  genere  aquarum 
iuxta  illos  mfeflante  guttura  ac  uicinas  carnes.  Centum  fere  milibus  paffuumabefl: 
a camunto  littus  pannonii  ex  quo  id  germanii  inuehitur.pricognitum  nup.  Vidit 
enim  eques  romanus  miflus  adid  comparandum  a luliano  curante  gladutonum 
munus  Neronis  prinapis.  Qui  hic  cdmercu  6c  littora  peragrauititanta  copia  iuecla 
ut  retia  coercendis  fpodium  protegentia  fucemis  hodarentur.  Arma  uero  libitma 
totufqj  unius  diei  apparatus  elTete  fuccino.  Maximum  pddus  iis  glebi  atculit.xiii, 
librarum.  Nafciddin  india  certum  eft.  Archelaus  qui  regnauitincappadocia  illinc 
cortice  inhirente  tradit  aduehi  rude:  poliriqj  ladte  incoiffum.  Liquidii  prio  deflillare 
argumento  funt  quidam  intus  tranflucencia:ut  forinici  aut  culices : lacertiqj  quas 
adli.vfilTe  mufteo:  non  eft  dubium:6Ciclufas  idutefcenci.  Genera  eius  plura.  Can^' 
dida  odons  prxflanciflimi.  Sed  nec  his  neccetns  preaum.  Fuluis  maior  auifloritas. 
Ex  lis  etiammi  amplior  tranflucentibus:prirerq  fi  nimio  ardore  flagrent:  imagineqj 
igneam  inefle:non  ignem  placet.  Summa  laus  falernis  a umi  colore  didtis  molli  fiiP 
gore  perfpicuis.  Sunt  &in  quibus  decocfli  mellis  lenitas  placeat.  Verum  hoc  quoqj 
notum  fien  oportet  quocunqj  modo  tinguilibeatihidorum  feuo  fidanchufi  radice. 
Quippe  etiam  conchylio  inficiuntur.  Cxterum  attritu  digitorum  accepta  ui  calons 
attrahunt  in  fe  paleas  QC  folia  aridarut  magnes  lapis  ferrum.  Ramenta  quoqj  fuccini 
oleo  addito  flagrant  dilucidius  diutiufq;  q Imi  medulla.  Taxatio  in  delitus  tanta  ut 
hominis  quis  parua  effigies  uiuo^  hommum  uigentiumqj  precia  fuperetiprorfus  uc 
cafhgatio  una  non  fit  fatis.  In  connchus  is  placet  auro  argentoqj  mixtum:  i cilatis 
arsfiCingenia.  Murrinorum  & cryflallinorum  diximus  gratiam.  Vniones^  capite 
circuferunc:  gemmi  digitis.  In  omnibus  deniqj  aliis  uitiisoftetatio  aut  ufus  placet. 
In  fuccmis  dehtiarumtantu  confcientia.  Domitius  Nero  m citeris  uiti  fui  porcetis 
capillos  quoqj  coniugis  fui  Popei  m hoc  nomen  adoptauerac  quoda  eriam  carmine 
fucemos  appellando.  Et  quoniam  nullis  uiciis  defuncpreciofa  nomina  ex  eo  tertius 
hic  quidem  colos  ccepic  expeti  a matronis.  Vfus  tamen  fucanorum  inuenitur  aliqs 
in  medicma :fed  non  ob  hoc  foeminis  placent.  Infatibus  alligari  Amuleti rdne ^deft. 
Calliftratus  Bc  cuicuqj  itati  contra  lympharides  prodeffe  tradit.  Et  urmi difficultas 
tibus  potumialligatumqj.  Hic  & differentiam  noua  attulit  appellando  chryfolecJlru 
quafi  coloris  aurei:  & matutino  grauiflimi  afpedlus.  Rapaciflimum  igmum:  &fi 
auxtafuerme  celerrime  ardefeens.  Hoc  collo  alligatum  : medenfebnbus6C  morbis. 
Tritum  cum  meile  ac  tofaceo  aurium  uitiis.  Etfi  cum  meile  attico  conterat'':  oculoru 
quoqjobfcuritatibus.  Stomachietiam  uitiisuelpcr  fe  fanna  eiusfumpta:  uel  cum 
maflice  ex  aqua  pota.  Succina  etia  gemmis  qui  funt  traflucidi:adulteradi  magnu 
habetlocum.maxime  amechyfhs:cumommuc diximus  colore  tmgant,  DElyn<^no 


IVI; 


orfi.  Necuero^idfXm^r  rrf  ^ laudatilT.,n,s 

“f»S^=^=^2= 

95  medicinis  & margaritis.  Cap.v. 

' I no- T gemmas  precium  habet  adamasidiu 

Der/ raro  tegibus;&  iis  admodum  paucis  cogmtusiunus  modo  i metallis  reptus: 
per^  raro  comes  aurunecnifi  m auro  nafci  uidebatur.  Veteres  eum  in  athiopd  tata 

mn?q  nZaZr ' Mercuniatq, infulam meroen.  diae^ 

runtq,  non  ampliorem  cucumeris  femme  aut  colore  dilTimile  inueniri.  Nuc  generi 

eius  fenofcuntur.  India  non  m auro  nafcentis : fed  quadam  crvftalli  cognanonl 

latffimis  n aut  duabus  cottanis  partibus:quo  magis  miremur:  ut  fi  duo  turbmes 

iflimisfuis  partibus  lunganturmagmtudmeueto  etiam  auellani  nuclei.  Similis 
- huic  quidem  arabicus:  minor  tantum.  Similiter  & nafcens : ci-teris  pallor  gentis 
& in ,auro  non  mfi excellentinTimo  natalis.  Incudibus hi deprehenduntur:  ita refpu- 
entes  idum  ut  ferrum  utrmque  dilTultetiincuderque  etiam  ipfa;  difliliant.  Quippe 
uticia  inenarrabilis  eftifimulque  ignium  uidax  natuta:&:  nunq  incalefcen^nde 
"Tn"  '7°™'“ interpretationeaccepit.  Vnum  ex  iis  uocant  cenchron: 

^magnitudine.  Alterum  macedomcum  in  philippico  auro  repertum: 
ice  cucurni  femine  par.  Pofthos  cyprius  uocatur  in  cypro  repertus  uergens  m 
«eu  colorem.  Sed  in  medicina  ut  dicemus  efUcaaUimus.  Poft  hdc  eft  fiditites  feirei 
Iplendons : pondere  ante  cateros  : fed  natura  di(Tim-'is.  Nam  Sc  idfibus  frangit";  St 
aho  adamante  perforari  poteft.  Quod  &C  cypno  euenit.  Breuiterq;  ut  degeneres  nois 
tantutn  audloritatem  habent.  Idque  quod  totis  uolumimbus  his  docete  flj  mandare 
conati  fumus  de  difcordia  le^  co-cordiaq! : qua'  antipathia' acfympathia  appellauere 
gracinon  aliter  clarius  intelligi  poteft.  Siquiddillainuiifta  uis  dua^  uiolentiflima; 
naturs  rerum  ferri  ignifqj  conteptnxhirano  rumpitur  fanguine  ac  ne  alitet  q recenti 
calidoq;  macerata:  Si  fte  quoque  multis  iiftibus;tunc  etiam  praiterq eximias  incudes 
malleofq;  ferreos  frangens.  Cuius  hocingenio  luentumf  Quoue  cafu  repertu.''  Aut 
qua:  fuit  coniedtura  experiendi  rem  immenfif€creti:8tin  foediftimo  aialiu  omnium. 
Profedlo  muneris  talis  luentio  hominis  eft,  Necqustenda  in  ulla  pte nata:  rarioifed 
uoluntas.  Vt  cum  feliciter  rumpere  contingit : in  tam  pamas  frangantur  cruftasiut 
cerni  uix  poifmt.  Expetunfa  fcalptonbusiferroqj  includuntinulla  non  durinam  ex 
facili  cauantes.  Adamas  diiTidetcum  magnete  lapide  in  tantuiut  iuxta  pofitus  fer^: 
no  patiat  abftrahi:aut  fi  admotus  magnes  apprehendentirapiat : atqi  auferat.  Ada' 
mas  & uenena  irrita  facit:et  lympha  tides  abigit:  metufqi  natos  expellit  a mete:ob  id 
quida  eu  anchiten  uocauete.  Metrodorus  Sceptius  in  eadegermama  in  baliftaifula 
nafci  1 q & fucrinu  quod  eqde  Icgeri;  folus  dicit;&;  prsfert  arabicis.  Quod  falfu  efte 
qs  dubitet.''  Proxirau  apud  nos  indins  arabicifq;  margaritis  precium  eft:de  quibus  i 
nono  diximus  uolumine  iter  res  mannas. 

TDE  Smaragdi  genenbus:&  gemmis  uiridibus  et  trafluddis.  Cap.vi. 

Ettia  audrotiras  fmaragdis  perhibet" pluribus  de  caufismullius  coloris afpeau* 


luciidior  c.  Na  herbas  quoqi  uirentes  frbdefq?  haud  defpe<^^:amus.  Smaragdos  uero 
tato  libentiusrquonia  nihil  dmo  uiridius  coparatu  illis  uiret.  Pra:terea  foli  gemmai^ 
contutu  oculos  implent : nec  fatiant.  Quin  et  ab  intentione  alia  obfcurata  afpedtu 
fmaragdi  recreat  acies.  Scalpentibufqj  gemmas  no  alia  gratior  oculorum  refectio  e: 
ica  uiridi  lenitate  lafTitudie  mulcent.  Praeterea  logmquo  amplificanturuifuiificieces 
arca  fe  repercuflum  aera  non  fole  mutati:  non  umbrarno  lucernis:  femperq?  fenrim, 
radiantesret  uifum  admittentes  t ad  cralTitudinem  fui  facilitate  tranflucida.  Quod 
etiam  in  aquis  nonfic,  lide  pleruq?  et  concauiut  uifum  colligant.  Quapropter  de^ 
creto  hommu  iis  parcit  fcalpiuetitis.  Quanq  fcythico^i  agyprio^qj  tara  duricies  eft 
ut  nequeat  uulnerari.  Quo^iuero  corpus  excefii  e:  eadeq  fpecula  ronefupiniima' 
gines  re^reddut.  Neropriceps  gladiato^^pugnas  fpedlabatfmaragdo.  Genera eoru 
duodeci  nobilifTimi  fcythici  ab  ea  gente  i qua  repenuntur:  appellati.  N ulhs  maior 
aufteritas  nec  minus  uitu.  Et  quantum  fmaragdi  a gemmis  diltant:  tantum  fcycbici 
acsceris  fmaragdis  . Proximam  laudem  habent  ficut  et  fedem  baillriani : quos 
in  commilTuns  faxorum  colligere  dicuntur  etefiis  flantibus.  Tunc  enim  tellure 
fcemitet  qa  lis  uentis  maxfe arenae  niouentur.  Sed  hos  minores  multo  (cychids  efle 
tradunt.  Tertui  locua:gyptii  habent q eruiit" circa  copton  oppidii  thebaidis  i collibus 
et  cautibus.  Reliqua  gnai  metallis srariisinueniuntur.  Quapropter  pricipatu  ex  us 
sg)'ptiioptinent;dofqjeorum  ut  f colore liqdo  necdilutorue^exhumidopmguique 
quaqjperfpiciacur imitante  tranflucidu  mare:paritcrqj  traflucet6Cnicet:hocecolore 
expellic;ec aciem  reapit.  Ferut  et leaifula tumulo  reguli Hermia:iuxta cetarias  mar^ 
moreo  leoni  fuifle  inditos  oculos  e fmaragdis  ira  radiatibus  etia  i gurgite:  ut  cerriti 
inftrumenta  refugerent  chynni:diu  mirantibus  nouicatem  pifcaconbus:  doeemuca^ 
uere  oculis  gemmas.  Sed &uitiademdftran  oportet  reperta,  Suc  qdeoiumcadem. 
Quccda  tamen  nationu  peculiaria:ficutin  homine.  Ergo  cyprii  uaneglauciimagifqj 
ac  minus  i eode  fmaragdo  aliis  partibus  tenorem  illu  fcythici  auftencacis  non  femp 
cuftodiunc.  Ad  hoc  qbufda  intercurrit  umbra  furdufqj  fit  colos  q iprobat:  etia  dilu^ 
cior.  Hincq?  gha  diftfguut.  Et  fune  aliqui  obfcuri:  quos  uocatcacos.  Aliidenfinec 
e liqdo  traflucidi.  Quidam  uaria  nubecula  improbati.  Aliud  e hoc  q umbra:  de  qua 
diximus.  Nubecula  ,n.  albicantis  eft  uitiu  cu  uindis  no  ptrafitafpedlus  fed  aut  itus 
occurricautexapitin  fine  uifu  candor.  Ha;c  coloris  uitia:  ifla  corporis  capillamctii 
fabplumbago.  Ab  iis  «ethiopici  laudanf' a copto  die^i  triu  itinere:ut  autftor  ell  luba: 
aenter  uindes  : fed  non  faale  puri  aut  concolores.  Democritus  in  hoc  genere  pofiiic 
hermieos  dc  perficos.  Illos  extumefeentes  pinguiter:  perficos  uero  nd  tralIucidos:fed 
lucundi  tenoris.  Vifii  iplere  que  nd  admittat.  Feliu  panthera^q?  oculis  files. Nanqj 
illos  radiare  nec  perfpici.  Eofde  i fole  hebetari : umbris  refulgere:6c  longius  qcs-^ 
teros  nitere.  Omniu  ho^  ecianu  uitiii  q>  felis  colore  aut  aeris  habet.  In  fole  dilucidi 
qde  ac  liqdi  :fed  nd  uindes.  Hxc  uicia  & accicis  maxime  fetiut  i argentariis  metallis 
reptis  :f  loco  q rhyncos  uocaturTemper  minus  pingues  dC  e longinquo  fpeciofiores. 
Frequens  iis  plubago:hoc  eft  ut  m fole  pliibei  uideat.  Jlludq?  peculiare:  q»  qda  ex 
iis  fenefaincrpaulaci  uinditaceeuanida:^  fole  la:dut'',Poft  hos  medici  plunmii  uiri^' 
ditatis  habent  interdu  6c  efaphyro.  Ii  funt  flu<ftuofi:6i  re^iimagmes  cdplexi:utuerbi 
gfapapaue^aucauiupmna^riqj  uelcaculo^i  aut  filiu.  Qui  tamen  uindes  nafeunt: 
quoma  oleo  meliores  flue.  Neq?  e alio^  magnitudo  amplior.  Carchedonii  nefcio  an 
i totu  exoleueritrpoftq  metalla  xtis  ibi  defecerut:  Qc  fep  tamen  uiliflimi  fuere  mini'' 
miqj.  Iidem  fragiles  fed  colore  fcerti  et  uitentiu  i caudis  pauonu  colubarumqj  collo 
plumis files:adKlinacionemagisautminuslucidi.  Venofiqde:  fquamofiq?.  Pecu^' 
liareerati  iis  uitiumfarcion  appellatum.  Hoceftquacdam  gemmxcaro.  Mox  luxta 
carchedonem  i qua  legebar:  fmaragdites  uocatus  eft.  luba  eft  audior  fmaragdu  que 
cholan  uocant:  in  arabia  sdificio^i  ornamentis  includi.  Et  lapide  quem  alabaftnten 


uitidis:acq;  intus  fordida  Itenfrhal  “Quiens  gema  ingrate 

phtaftus  LTt- f tutbrdaate.  uenrs.  Thec 

fmaragdii  munere.mi.cubitorii  lonmniH  babylonio  mifTum 

louisdelubtoobelifcuequattuorfmaranir^  'T  fuifTe  apud  eos  in 

mdureuetornunapatZaror^^fe 

ufprdenrrnCrC^S^ff^^^^^^ 

loatefcnptarelrqtreireetunuflabytZLip^r^^^^^^^^^^ 
cub.t09r.  Ea-d^multunatutaautcertefrrnrllhfebe 
habentesnaro  al.br  reptos.  Pol.unt-o-es  fe.angula  fiHura  lrafcZZr 

hebefcuntmi  color  futdus  teptuffu  angulo,.  exc.teAl,ter.n.poht.®norhareM  fuP 

gore  eundem.  Probatiffimifunt  ex  iis  quiuindicatem  Duh  mane  imira"n  D ■ ■ 

chrXn?!  ^ n quibufda  ^pti.  genens  ex.ftimatluocanfrque 

chtyfopylon.  Quarto  loco  numera-thyacinth.?ontes.  Quinto  quos  beto, des  uodt, 
Poft  eos^temcennu  Ac  deinde  oleagini.-hoceftcolore  olei.  Poftremi  cryftall.s  fete 
mdes,  Hi  capillamenta  habennfordefqueral.oqum  euan.duqua  funt  obum  uitia, 
ndimue  gaudet  bng.wdine  eo,.;folofq,  gSma,.  elTe  prodicat  q carere  auro  malft. 

f.tabfolutabomtas  umb.licis  ftati ex  auro  capita co'prehendmbus.  Ideoq,  cylindros 
ex  iis  facere  malunt  q gemasiquonii  eft  Alma  comendario  i longitudie.  ^udam  a; 
angulofos  putant  fhti  nafci : & pforatos  gratiores  fien  medulla  candoris  exempta: 
add.mqj  auro  repcuflfa  aut  oino  caftigata  ca'  pfpicuitans  ad  cralTitudie.  Vitia  prstet 
u difta  eadem  fete  qua: , fmatagd«  & pterygia.  In  nfo  orbe  aliquando  circa  pontum 
fed pracipuZryll"'^'* ^ qdegemmas  cryftallo  inuento  adulterare reppetetut: 

Op*l'g">t>us&uitiis&experimetis:&uariis  gemmis.  Cap.vii; 

IVI  Inimuiiidemq!  plurimum  q ab  lis  differunt  opali:  fmaragdis  taned  cede'tes: 
1 J,lndia  folum  & horum  eft  mater.  Atq;  ideo  eis  preciofilTimi  gloria'  copofitores 
gemmatae  maxime  inenarrabilem  difficultatem  dederunt.  Eft.n.  in  iis  carbunculi 
tenuior  Ignis.  Eft  amethyfti  fulgens  purpura,  Eft  fmaragdi  uirens  mare : & cuniSa 
panter  mcredibili  mixtura  lucentia.  Alii  fdmo  fulgoris  augmento  colotes  pigmetotu 
aiquauere.  Alii  fulphuris  ardentem  fla'ma:  aut  etiam  ignis  oleo  accenfi.  Magnitudo 
nucem  auellanam  iquat : infigni  apud  nos  hiftotia.  Siqde  extat  hodieqj  huius  gnis 
gemmaiqjpter  qua  ab  Antonio  ptofcnptus  Nonius  feator  eft  filius  Struma  Nonii 
eiusiquem  Catullus  poeta  i fella  curuli  uifu  indigne  tulit.  Auufq,  Seru.li.  Noniani 
quem  confulem  uidimus.  Illeq;  qifcriptus  fugiens  hunc  e fortunis  fuis  dibus  anulu 
abftuht  fecum.  C^em certum  eft  fefterriri.xx.  milibus  aftimatu.  Sed  mira  Antonii 
feritas  atqj  luxuria  propter  gemma  ^fcnbentis.  Nec  minor  Nonri  contumacia  pro-' 
^riprionem  fua  amantis  cu  eria  fers abrofas  pces  corporis  relinquant  beftis  propter 
qs  fe  penclitari  fdant.  Vitia  opali:fi  color  f floreherbs  qux  uocat  heliotropiu'exeat; 
autcryftallu  autgradinem.  Sifal  interueniatautfcabriria  j autcund:a  oculis  occur^ 
fariamullofq;  magis  idia  iilitudie  indifcreta  uitro  adulterat.  Expimentu  f foletatu. 
Falfis.n.contra  radios  libraris  digito  a pollicerunus  atque  idem  tra'flucet  colos  in  fe 
confumptus.  Veri  fulgor  fubinde  uariattS;  plus  huc  illucq;  rpargic:&  fulgor  lucis  in 
digitos  funditur.  Ha'c  gemma  ^pter  eximia  gfatnpleriqjappellauere  pederota.  Sut 
SC  q priuatum  eius  genus  fadunc.-fangenonqj  ab  indis  uocari  dicunt.  Tradunt  nafci 


Si  in  sgypto  Si  marabia:fli  uilifTimi  in  ponto.  Item  in  galatia  ac  thafo  Si  cypro  qppe 
opali  gfam  habet.  Sed  mollius  nitct:raro  non  fcaber.  Summa  coloris  ex  aere  & pur^ 
pura  condat.  Viriditas  fmaragdi  deed.  Condatqj  melior  ille  colorrcuius  fulgor  uini 
colore  fufcatur:^  ^ diluitur  aqua.  HatSenus  de  principatu  conucnit  mulietu  maxfe 
fenatufcon.  Minus  certa  funt  de  quibus  & uiriiudicat.  Singulo^i. n. libido  fmgulis 
precia  facitiStprxcipue  regum.  Claudius  Cafar  fmatagdos  mduebat  & fardonycas; 
Primus  autem  romanoy  fardonyce  ufus  ed  prior  Africanus  ut  tradit  Demodratus. 
Et  inde  romanis  hanc  gemma  fuiffe  celeberrima.  Quaobrem  ^ximum  ei  dabimus 
locum.  Sardonyces  olim  ut  ex  nofe  ipfo  apparet  intelligebatur  candore  in  fatdaihoc 
ed  uelut  carnibus  ungue  hois  fpofito  Si  utroq;  tralluado.  Talefqj  ede  idicas  tradiit 
Ifmenias:Demodratus:Zenothemis:Sotacus.  Hiqdemduo  reliquas  des  quarta-' 
luceat  cacas  appellantes;  qux  nunc  nomen  abdulere.  Nullo  farda^  uedigio  arabica 
funt.  Coeperuntqjplunbushi  gemma  colonbusintelligi : radice  nigra;autca:ruleu 
imitante  & unguem;  creditum  enimcandidopingi.  Necfinequadam  fpepurputx 
candore  in  miniu  tranfeunte . Has  indis  non  habitas  in  honore  Zenothemis  fcnbit 
tanta  alias  magnitudinisiut  inde  capulos  fadhtarent.  Etenim  condat  ibi  tortetibus 
detegi.  Et  placuide  in  nodro  orbe  initio  quonia  fole  ^pe  gemmari  fcalpta  cara  non 
auferrent.  Perfuafimus  deinde  & idis  ut ipfi  quoqj  lis  gauderent.  V titutqj  perforatis 
utiqjuulgus  tatuin  collo.  Et  hoc  ed  nunc  indicatum  atgumentu.  Arabica  excellunt 
candore  circuli  pralucido  atqj  non  gtaciliineq;  in  recedii  gemma  aut  in  deiedlu  renP 
denteifed  in  ipfis  umbonibus  nitente.  Praterea  fubdrato  nigerrimi  coloris.  Et  hoc  i 
.idicis  careuiautcorneu  luenidietia  circuli  albiiquadaq;  f iis  caledis  arquus  ahelatio 
e.  Superficies  uero  locudaK  maris  crudis  rubentior.  Ia  mellea  aut  faculenta(hoc.n. 
nome  e uitio)  fprobant:&  fi  zona  alba  fiidat  fe;nd  colligat.  Sili  md  fi  ex  alio  colore  i 
fe  admittat  aliqd  enormiter.  Nihil. n.  in  fua  fede  alieno  interpellari  placet.  Sunt  Si 
armeniaca  ut  catera  fprobanda:fed  pallida  zona.  Exponenda  c Si  onycis  ipfius  nata 
qipter  nois  focietate  hoc  in  gema  trafilit  Si  a lapide  ex  carmania.  Sudines  dicit  i gema 
ede  candore  unguis  humani  filitudine.  Item  chryfolithi  colore  & farda  dCialpidis, 
Zenothemis  indica  onycem  plutes  hfe  uarictates;ignea:nigta : cingentibus  candidis 
uenis  oculi  md  iretuenientibus:  quarunda  oculis  obliqs  uenis.  Sotacus  Si  arabicam 
onycem  tradit.Sed  ea  a careris  didare  j fdica  igniculos  habeat  albis  dngetibus  zonis 
fingulis  pluribufueialiter  q i fardonyce  fdica.  Illic.n.momentu  edeihic  circulii.  Ara^ 
bicas  onycas  nigras  lueniri  candidis  zonis.  Satyrus  carnofas  ede  idicas  pte  carbuculi 
pte  chryfolithi  Si  amethydi.  Totuqj  id  geus  abdicat.  Vera  aiic  onyce  plurfas  uariafqj 
cu  laidcis  zonis  hfe  uenasidium  in  tranfitu  colore  inenarrabili:  Si  in  unum  redeunte 
concentu  fuauitate  grata.  Nec  farda  natadiffetendaediuiduxexeodenoie.  Quae 
propter  omnium  obiter  gemmare  ardentiu  natura  indicanda. 

DE  Gnibus  carbiiculo^  Si  uitiis  Si  expimeris  Si  gemmis  ardentibus.  Cap.vii. 

PRindpatu  habent  carbunculi  a fflitudie  igniu  appellatiicum  ipfi  non  fentiant 
ignes.-obidaqbufdaapytuftauocati.  Ho^ignaiindidetgaramatia  : quos  et 
Carchedonios  uocauereijppteropulenria  carthagims  magna.  Adiiciunt  athiopicos  et 
alabandicos  i ortofiaca  caute  nafcentes.  Sed  q pfidanf' abandicos.  Praterea  in  omni 
ghemafculi  appellant"  acriores  : at  foemina  laguidius  refulgeres,  Inmafculis  quoqj 
obferuat  liqdioris  alios  flama.-nigrioris  alios;  etquofda  lucidius  ac  magis  caretis  in 
fole  dagrates.  Optios  uero  amethyftizontas;hoc  e quo^c  extremus  igniculus  lamee 
thyfti  uiolam  exeat.  Proximos  illis  quos  uocant  fyttitas  pinnato  fulgore  radiantes. 
Inueniri  autem  ubicunqj : maxime  folis  repercudu.  Satyrus  indicos  non  ede  claros 
dicit;acpleruqj  fordidosiacfemp  fulgoris  retorridi.  Aethiopicos  pingues:  luceqjnd 
emittentesifed  conuoluto  igne  fkgrare.  Calliftratus  fulgorem  carbunculi  debere  ci' 
didura  ede  pofuit  extremo  uifu  nubilantemietfi  ita  attollaturiexardefcentem.ob  id 


aplerf^hunc  catbuculum  andidum  uocati.  Qui  languidius  et  liuidius  ex  indicis 
lucent  liuicontas  appellan.  Carchedonios  multo  minores  elTe.  Indicos  etiam  minus 
fextatii  unms  mefura  cauan.  Archelaus  Carchedonios  nigrioris  afpeiftus  efre;fed  iene 
uelfoleetmcltnationeacnusq  ceteros  excitari,  Eofde  obumbrante tedlo purpureos 
uiden.  Sub  c^lo  flammeos.  Contra  radios  folis  et  fcintillare.  Caras  fignLitd.us  iis 
hquefcere  quauis  in  opaco.  Mulci  mdicoscarchedonm  candidiores  e(re:et  e diuerfo 
inclinatione  hebetari  fcripfere,  Eciamnum  i'  Carchedoniis  manbus  ftellas  ftus  ardere. 
Foeminasuniuerfum  fulgorem  fudere  extra  fe.  Abandicos  cxtehs  nignoreselTerca^ 
bri^qj.  Nafcutet  m thraaa  coloris  eiufde  ignem  minime  fentientes.  Theophraftus 
auctor  eft  etin  orchomeno  arcadi^inuenirietin  chio.  Illos  nigrioresreqmhuCdam  et 
tpecula jieri.  Efle  & troecenios  uarios  interuenientibus  maculis  albis.  Ite  connchios 
ex  pallidiore  candidos.  MalTilia  quoqj  iportariBoccus  & Vlyxippone  fCTipfic  magno 
labore  ob  argillam  fole  aduftis  falcibus.  Nec  eft  aliud  difficilius  : IdiCcernere  hxc 
gna:  tanta  eft  in  iisoccafio  arris:fubditis  per  qu2  tranflucere  cogantur.  Aiunt  ab 
a:thiopibus  hebetiores  in  aceto  maceratos  quattuordecim  diebus  mtefcere  : totidem 
menfibus  durante  fulgore.  Adulterant  uitro  fimillimaE.  Sed  cote  deprehenduntur 
ficutaliEgemx  faiftiaa:.  Mollior.n. maceria  & fragilis  6;  centrofafcobedepteheduc 
& pondere  quod  minus  eftuitreis:aliquando  & puftulis  argenti  modo  relucennbus. 
Eft  6c  anthracitis  appellatarin  tefprotia  follilis ; carbonibus  fimilis.  Falfum  arbitror 
quod  & in  lyguria  nafci  tradideruntmifi  forte  tunc  nafcebant.  Efte  in  iis  & pr^cinda 
candida  uena  traduntur. horumq;  igneus  color  ut  fuptriorum  eft.  Peculiare  quidem 
q?  laifte  uelut  intermortui  excinguuntur.  Concraaquis  perfuli  exardefcunc.  Cognata 
eft  huic  fandaftros  : qua  aliqui  garamanticenuocanC.  Nafcifmmdialocoeiuldem 
nominis,  Gignitur 6^  in  arabiaad  meridiem uerfa.  Commendatio  fumma^  uelut 
in  tranftucido  ftellantes  intus  fulgent  aurei’  guccx;femper  in  corporeinunq  in  cute. 
Accedit  religio  narrata  a fyderum  cognatione  ab  infpecftoribusiquoniam  fere  ftella^: 
hyadii  8C  numero  fii  difpolitione  ftellantur.  Ob  hoc  a chaldsis  in  cerimoniis  habitx 
dC  hic  mares  aufteritas  diftindla  quodam  uigoreappofita  tinguefeens.  Indicx  quide 
etiam  hebetare  uifus  dicuntur.  Blandior  fceminis  Hammaialliciens  magifq  accedes» 
Sutqprxferatarabicasidicis.  Numidxqjchryfolirho  illas  fimiles  dicunt,  ifmenias 
uero  negat  poliri  fandaftros  propter  tementacem  ob  id  magno  uenire.  Sunt  qui 
fandafica  uocent.  Inter  omnes  conftaciquantii  numero  ftellarum  accedat:  tantum  6i 
precio  accedere.  Affert  errorem  aliquando  fimilitudo  nommis.  Sandafer  Nicander 
fandeferion  uocauic:alii  fandarefon.  Quidam  uero  hanc  fandaft:ron:illa  fadarefon: 
in  mdia  nafcecem  illam  quoque  loci  nomen  cuftodientcm.  Malicoloriam  ut  olei 
uiridis  : omnibus  improbatam.  Ex  eodem  genere  ardentium  lychnites  appellata  a 
lucernarum  accenfarum  prxeipua  gratia.  Nafeitur circa  orthofiam:  totaqj  carmania 
ac  uicinis  locis.  Sed  probariffima  in  indis.  Quam  quidam  remiffiorem  carbunculi! 
effe  dixerut.  Secunda  bonitate  fimilis  eft  loms  appellata  a prxlatis  flonbus.  Et  alias 
inuenio  differentias.  Vnam  qux  purpura  radiet.  Altera  qus  cocco:a  fole  excalfacftas 
auc digitorum  attritu: paleas  fiCcarthagifila  ad  fe  rapere.  Hocidem6C  carchedonius 
facere  dicitur:quaq  multo  uiliorprxdi<ftis.  Nafatapudnafamonas  in  montibus  ut 
incola:  putant  hymbrediuino.  Inueniturad  reperculfum  luna;;maxime  plens.  Cac>' 
thagine  quondam  deportabatur.  Archelaus  in sgypto circa  thebasnafci  tradidit: 
fTagiles:uenofas;morienti  carboni  fimilcs. Potoria  uafa  6C  ex  hoclapide  Sc  ex  lychnice 
farftitata  inuenio.  Omnia  autem  hsc  genera  fcalpturx  contumaacer  refiftut:  parteq? 
exra:  in  figno  tenent.  E diuerfo  ad  hsc  farda  utihftima : qux  nomen  cum  fardonyce 
cdmunicauit.  Ipfa  gemma  uulgaris:  & primum  fardibus  reperta.  Sed  laudaciftima 
circa  babyloniam  cum  lapidicinx  qusdam  apcnenturffisrens  in  faxi  corde.  Hocque 
modo  metallum  apudperfasdefeafte  traditur.  Sed  inueniuntur  compluribus  aliis 


lorisificut  in  ephire  6C  a/To  in  india  trium  generum  tubrum:  et  quod  demiu  uocat  a 
pinguedine:  tertium  quod  argenteis  bratteis  fublinitur.  Indicaque  perlucente  craf/ 
fioresfuntarabics.  Inueniuntut  8C  circa  leucada  epiri  & circa  a:g)'ptum  quxbrartea 
aurea  fublinuntur.  Et  in  his  autem  mares  excitatus  fulgent.  Foemma  pigriores  fut: 
& cralTius  nitent . Nec  fuit  alia  gemma  apud  antiquos  ufu  frcquentior.  Hac  certe 
apud  Menandrum  & Philomenem  fabula  fuperbiunt.  Nec  ulla  traflucenti  tardius 
fuffufo  humore  hebeta turioleoque  magis  q alio  liquore.  Damnantur  ex  his  m ellea 
BC  ualidius  teilacea. 

DE  Ghibus  topatii  & callaite:a:'de gemis  uiridibus  nd  traflucentibus.  Ca.viii. 
I ; Gregia  etiamnum  topatio  gloria  eft:  fuo  uireti  genere : & cum  repta  e pralata 
I ^ omnibus . Id  accidit  in  arabia  infulaiqua  chytis  uocatur.  In  qua  troglodyta 
"praaonesicum  diutius  fame  6i  tempeftate  ptelfi  herbas  radicefqj  effoderent:  erueritt 
topazion.  Hac  Archelai  fententia  eft.  luba  tobazion  infula  in  rubro  mari  a cotinete 
ftadiis.ccc.abeffe  tradicmebulofamificideo  quafitamfapeanauigatibus:  ex  ea  caufa 
nomen  accepiffe.  Topazinenim  troglodytarum  lingua  figmficationehfequaredi. 
Ex  hac  primum  imporcatam  Betenica  regina ; qua  fuit  mater  fequentis  Ptolemai  a 
Philemone  prafeifto  regis  :ac  mire  placuilie.  & inde  fatfta  ftatuam  Atfinoe  Ptolemai 
Philadelphi  uxori  quattuor  cubitorum  facratam  i delubro  quod  aureu  cognoiabar"'.' 
Recentiffimi  aucftorcs  SL  circa  thebaidis  alabaftre  oppidu  nafci  dicunt.  Et  duo  eius 
genera  feciiit  prafoideiatqj  chryfopteton  fimile  chryfoprafio.eius  enim  totafilitudo 
adfuccumporn  dirigitur.  Eft  autem  amplilTima  gemmarum.  Eadem  fola  nobiliii 
limam  fentit.  CaterafaxoSi  cote  poliuntur.  Hac  6C  ufu  atteritur.  Comitatur  eam 
fimilitudie  propior;  q aucftoritate  callais  uiride  pallens.  Nafatur  poft  aduerfa  india 
apud  infulas  caucafi  motis  phicatos  ac  afdathas  amplitudine  c6fpicua:fcd  fiftulofa 
ac  fordium  plena.  Sincarior  mulco  praftantiorq;  in  carmania,  Vtrobique  autem  in 
rupibus  inuiis  Si  gelidis;  oculi  figura  extuberans;leuiterque  adharensmec  ut  annata 
petrisifed  ut  appofita.  Quapropter  fcadere  ad  eam  pigncia  pedu  equeftres  populos 
tedet : fimul  Si  periculu  terret.  Ergo  euntes  e longinquo  inceffuntifi:  cu  toto  mufco 
excutiunt.  Hoc  uetftigal  hocq;  geftamen  diutius  inceruice  gratiffimum  norunt.  Is 
cenfusihac  gloria  a puericia  deietftorum  numerum  pradicantium.  In  quo  uaria  for^ 
tuna.  Quidam  iiftu  primo  cepere  praelatas.  Multi  infecundo  nullas.  EtqdecallaP 
des  rali  fetftura  formanturtalias  fragiles.  Optimus  color  fmaragdi  ut  tamen  apparet 
ex  alieno  eft  j placeant.  Inclufa  decorantur  auro.  Aurumque  nulla  magis  decent. 
Qua  funt  earum  pulchrioresioleoiunguentoific  etiam  mero  colore  depduc.  Viliores 
conftantiusreptafentant;neq!  eft  mutabilior  alia  aut  mendarior  uitti.  Sunt  qui  in 
arabia  inueniri  eas  dicant  in  nidis  auium  quas  melancholicos  uocant.  Viridantium 
Si  aha  plura  funt  genera.  Viliotiq;  eft  turba  prafius.  Cuius  alteru  genus  fanguineis 
puntftis  abhorret.  Tertium  uirgulis  tribus  diftindlum  eft  candidum.  Prafettur  his 
Chryfoprafius  porri  fuccum  & ipfa  referente  : fed  Si  paulum  declinans  a topazio  in 
aurum.  Huic  et  amplitudo  ea  eft :ut  cymbia  etia  ex  ea  fiant.  Cylindri  qde  celerrime. 
India  has  generat  et  nilion  fulgoris  fiante  habeas  breuis;  et  cum  intueare  fallacis. 
Sudines  ucro  dicit  et  in  fyuero  attica  flumine  nafci.  Eft  autem  color  fumida  to^ 
pazii  aut  aliquando  mellea.  luba  in  athiopia  gigni  tradit;  et  in  lictoribus  amnis  que 
nilum  uocauimus;et  inde  nomen  trahere.  Non  tranflucec  malachices  fpiffius  uires; 
a colore  malua  nomine  accepto;  reddendis  laudata  fignis:et  infantium  cuftodia  qdi 
innato  contra  pericula ipforum  medicamine.  Virecetfapettaflucetiafpis  : etiamfi 
uitftus  a multis  antiquitatis  tamen  gloriam  retinens.  Plurima  ferunt  eam  gentes. 
Smaragdo  fimilem  indica.  Cyprii  dicunt  glaucum  pinguemqi.  Petfa  aerifimilem: 
obiduocaturaerizufatalis.  Et  iafpis  eft  carulea  circa  thermodoontem  amnem.  In 
phrygia  purpurea.  In  cappadocia  ex  puputea  carulea  atque  non  refulgens.  Thracia 


m.tt.t,  Chalcdia  tutb.dam.  Sed  minus  refert  natr'ones  5 bonitates 
d.ftmguere_  Optima  ergo  qu^  purpurx  quicq  habet:  fecunda  qua  rofc  terua  cua 
imaragd..  Singulis  autem  graci  nomina  ex  argumento  dedere.  Quarta  apud  cos 
uocatur^ria  cailo  autumnali  macutfo  fimilis.&  hxc  ent  illa  qui  uocatur  aeriiufa. 
Similis  eft  & fardiiimitata  6c  uiolas.  Non  minus  multi  fpecies  reliqui : fed  omnes 
in,  uitio:cirulei  aut  cryftallo  fimiles  aut  myxis.Item  beterizufa  iproprio  uti  arbitror 
cognommemelut  e multis  eiufdem  genetis  compofita  gemmis.  Quamobrempn/ 
«anciores  fuda  clauduntuttid  eft  patentes  nec  priterq  margines  auro  ampledrente. 
Vinum  e l ad  breuis  mus  nitor  & longe  fplend6s:&fal:  6d  omnia  qux  in  ceteris.  Et 
Ultro  adulteranturiquod  manifeftum  fiticum  extra  fulgorem  fpargunt.-atqj  nd  in  fe 
contment:nec  m diuetfa  qus  fphragidas  uocat.  Publico  gemma^  dommio  i his  uni- 
dato:  quonia  optime  fignent. 

/ . DE  lafpidum  genenbus.  Cap.ix. 

Tlp  Otus  uero  oriens  pro  mauletis  tradit" tcftari  ea.-qua:  ex  iis  fmaragdo  fimilis  eft  c 
X petra  per  rranfuerfii  Irnea  alba  pKtdgirur;&  gra'matias  uocatur.  Qua:  plunbus 
polycalamos.  Libet  obiter  uanitatem,  magicam  hic  quoq;  coarguere : quoniam  hanc 
concionantibus  utilem  efte  prodiderunt.  Eft  6<:onychipuda  qua:  iafponyx  uocatur: 
ec  nubem  complexa;8i  niues  imitata:qua:  ftellata  rutilis  pundis  eft;  & fali  megarico 
rimilis;&ueluti  fumo  infetfta  qua:  capnias  uocatur.  Magnitudinem  iafpidis.xi,  un^ 
eurum  uidimus:formatamqi  mde  effigiem  Neronis  thoracatam.  Reddetur  & per  fe 
C)'aneo  gratia  accommodato  pauloante  iafpidis  nomine : colore  cxruleo.  Optima 
fcychica:deincypria:poftremo  aigyptia.  Adulteratur  maxime  tincfturaiidqi  in  gloria 
regis  a^gyptii  adfcribitur:quiptimus  eam  tinxit.Diuiditur  aut  hxc  in  mares  fcefafqj; 
Ineft  aliquando  &C  aureus  puluis  non  qualis  in  fapphirinis.  Sapphirus  eni'  & aureis 
puniftis  collucet. Cxrulex  dc  fapphiri  raroqj  cu  purpura,  Optimx  apud  medosmufq 
tamen  perlucidx.  Prxrerea  inutiles  fcalptunc  interuenientibus  cryftallinis  centris, 
Qux  uero  funt  ex  iis  refani  coloris  : mares  exiftimatur.  Alius  ex  hoc  ordo  purpureis 
dabiturtSiabiisdifcedentibus.  Principatum  amethyfti  indicx  tenent.  Sediarabia 
ex  ea  quoque  parte  qux  finitima  fynx  petria  uocatur : et  in  armenia  minore  : et  in 
sgypto  : & in  galatia  reperiuntur.  SordidilTimx  autem  atque  uiliflimx  in  charfo  dC 
cypro.  Caufam nominis  afferunt:  ^ ufquead  uini  colorem  accedens : priufquam 
eum  deguftet:  inuiolam  definit.  Fulgorque  quidam  in  illa  purpurx  non  ex  toto 
igneus:fedi  uini  colorem  deficiens.  Perlucent  autem  omnes  uiolaceo  colore;rcalptis 
faales.  Indicx  abfolutum  purpurx  colorem  habent.  Ad  haneque  tinguentium  offi^ 
cinx  dirigunt  uota.  Fundit  autem  eum  afpeiftu  leniter  blandum:neque  in  oculos  ut 
carbunculi  uibrat.  Alterum  earum  genus  defeenditad  hyacinthos.  Hunc  colorem 
indi  facon  uocant:  talemqj  gemmam  facondion.  Dilutior  uero  cx  eodem  fapinos 
uocatur.  Eadem  6C  paramtes  in  contermino  gentis  arabix.  Quartum  genus  colorem 
uini  habet.  Quintum  ad  uiciniacryftalli  defcendic  albicante  purpurx  dcietftu.  Hoc 
6d  minime  probatur  : quando  prxcellens  debet  elTeinfufpeiftuuclurcx  carbunculo 
refulgens  quidam  in  purpura  leuiter  rofeus  nitor.  Tales  aliqui  malunt  pxderotas 
uocari.  Aliiantecotas.  Multi  Veneris  gemmam  quod  maxieuidec"  dereerfpecie  ec 
coloreextremogemmx.  Magorum uaniras refiftereebnetati eas  promittit:  et  inde 
appellatas.  Et  prxterea  fi  Iunx  nome  ac  folis  fcnbarur  in  iis:atqi  ita  fufpendat  collo 
e capillis  cynocephaliuel  plumis  hirudinisirefiftereueneficiis.Ia  uero  quoquomodo 
adeffe  reges  adituris.  Grandinem  auertere  quoqj  ac  fimilia  profpere  & locuftas:  pre^ 
cationeaddita:qua  demonftrant.  Nam  efmaragdisquoqj  fimilia  promifereifi  aqlx 
fcalperentur:auc  fcarabei.  Qux  quidem  fctipfilTeeos  non  fme  conceptu  ecimfu  ghis 
humani  arbitror.  Multum  abeadiftat  hyacinthos : tamen  e uiemo  defeendens. 
Differentia  hxc:$  ille  emicans  in  amethyfto  fulgor  uiolaceus  dilutus  ein  hyacinthos 


Primo  quoq!  afpeiftu  gratusieuanefcitanteq  fariet:adeoqj  non  iplet  oculos  ut  pene 

non  amngatimarcefccns  celerius  nominis  fui  flore.  Hyacinthos  a:thiopia  mimt& 

chryfolithos;aureo  colote  tranflucentes.  Praferuntut iis  indics.  Et  fi  uaria  non  fint! 
bacnttiana;.  Deterrimae  autem  atabica; : quoniam  tutbids  funt&uaria;;ai  fulgoris 
interpellati  nubilo  maculatum : etiam  qu®  lympidis  cdtigereiueluti  fcobe  fua  referi 
ti.  Optim®  uero  funtiqu®  in  collatione  aurum  albicare  quadam  argenti  facie  co.^ 
ount.  Funda  includuntur  perfpicu®.C®terisfubiicitur  aurichalcum.  Tam&fi  iam 

«pertes  gemmarum  ufu  appellantur  aliqui  SC  chryfeledlti  in  colori  eletari  declinant 
tes. matutinus  afpeiSusiucundiot.  Ponticas  deprehendit  leutias.  Qu®daminiis 
dut®  funt  tuffiq!:  qusdam  molles  & fotdid®.  Bocchus  auiftot  eft  & m hifpania  re/ 
pertasiquo  in  loco  ctyftallum  dicit  ad  libramentum  aqu®  puteis  defoffis  indeetuta'. 
Et  chtyfohthon.xii.pondo  a fe  uifam.  Fiunt  5C  leucochryfi:mteruenienteca'dida  uet 
na.  Sunt  in  hoc  genere  capni®.  Sunt  dC  uitreis  fimiles  ueluti  croco  refulgentes,  Vri 
tte®  uero  ut  uifu  difcerni  non  poffint.  Tadlus  autem  deprehendit  tepidior  i uitreis. 
In  eodem  genere  funt  melichtyfiiueluti  pet  aurum  finc®ro  meile  tranflucente:  quas 

mdiamittitiquanf  ad  iniuriam  fragiles.  Eadem  34  xyftion  parit  plebeiamibi  gemt 

mara.  Ca'didarumdux  eft  pedetos:  quaq  poteft  qu®ti:an  in  colote  numerari  debeat 
totiens  laiftati  pet  alienas  pulchritudines  nominisiadeo  decoris  pt®togatiua  in  uocat 
bulo  faifta  eft.  Eft  & fuum  genus  expeiftatione  tanta  dignii.  Coeunt  enim  i tranflut 
eidam  ctyftallum  uiridis  fuo  modo  aer  fimulq;  putputa:&  quida  uini  aureus  nitor: 
femper  extremus  in  uifu.fed  purpura  coronatus  madere  fingulis  uidetut  his  & pitet 
omnibus.  Nec  gemmarum  ulla  eft  liquidior  capiti  iucundaifuauis  & oculis.  Laudat 
tiftimaeft  i indistapud  quos  argenon  uocatur.  Proxima  apud  sgyptios:  ubi  fenites. 
Tertia  in  arabiatuerumfeabra.  Mollius  radiat  pdtica  fi4  afiatica.  Ipf®  uero  molliores 
funt  galatica:&  tragica:8i  cypria.  Vitia  earum  langortaut  alienis  turbari  coloribus: 
84  qu®  exterarum.  Proxima  candicantium  eft  afteria  principatum  habens  propriet 
tate natut®:^  inclufam lucem pupill®  modo  quandam  continetiac  tranffundit  cu 
inclinatione  uelut  intus  ambulantem  ex  alio  atqj  alio  loco  reddensieademqj  contrat 
ria  foli  regerens  candicanris  radios:unde  84  nomen  accepit,  diffialis  adcxlandum. 
Indic®  prxfertur  in  carmania  nata.  Similitercadida  eft  qu®  uocatur  afttios  ctyftallo 
propinquans  in  india  nafcens:84  in  pallenes  littoribus  intus  a centro:  cui  ftella  lucet 
fulgore  lun®  plen®.  Quidam  caufam  nominis  redduntnj  aftris  oppofita  fulgorem 
rapiatiac  regerat.  Optimam  in  carmania  gigni:  nullamq;  minus  obnoxiam  uitio. 
Cerauniam  enim  uocati qu®  fit  deterior.  PelTimam  lucernarum  lumini  fimilem. 
Celebrant  et  aftroiten:  mirafqj  laudes  eius  in  magicis  artibus  Zoroaftrem  cecinifte. 
Quidam  diligentius  de  ea  produnt.  Aftrobolon  Sudines  dicit  oculis  pifeium  fimile 
eifeiet  radiare  candido  ut  folem.  Eft  inter  candidas  et  qu®  ceraunia  uocaturifulgore 
fyderu  rapiens . Ipfa  cryftallina  fplendotis  c®tulei  in  carmania  nafcens . Alba  eile  Zet 
norhemis  fateturifed  habere  intus  ftellam  concutfantem.  Fieri  ethebetes  ceraunias: 
quas  nitro  et  aceto  per  aliquot  dies  maceratas  concipere  ftellam  eam:qu®  poft  totP 
dem  mefes  relaguefcat.  Sothacus  et  alia  duo  genera  fecit  cerauni®  nigras  rubetefqi. 
Ac  fimiles  eas  eftefecuribus.Perillas  qu®  nigr®  fut  et  rotiids  urbes  expugnari  et  claP 
fesieafqj  betulos  uocati.  Qu®  uero  Idgsfutcetauneas.  Faciutetalia  raram  admodii 
et  parthotum  magis  qu®fitam:quoniam  nd  alibi  iueniatutiq  in  loco  fulmine  iifto. 
Proximum  cerauni®  nomen  apud  eos  habet:qu®  appellatur  iris.  Effoditur  in  quada 
infula  rubri  matisiqu®  diftat  a beronice  utbe.lx.milia  paffuum.  extera  fui  pte  cryff 
talius.  Itaqj  quidam  radicem  ctyftalli  effe  dixerunt.  Vocatur  ex  argento  itis.  Nam 
fub  tetfto  peteuffa  fole.-fpecies  et  colores  arquus  cxleftis  in  proximos  parietes  eiacu' 
latifubide  mutanstmagnaqi  uarietate  ammirarionem  fui  augens.  Sexangulam  effe 
ut  ctyftallum  cdftat.  Sedeffe  aliquas  fcabris  lateribus  et  agulis  insqualibus  dicunt. 


atic.-fed  ut  repcunTu  parietem  .1  ^ P*“  «ddutmec  ut  ipfe  habe. 

guente  cryftallum  Expofuis  ner  <t  T * difti- 

.etatumotd.ne»pSbtus^"^^"'”“^°™‘"P"-^ 

DE  ^.bufdam  gemmis  per  alphabeti  ordinem.  Cap  x 

4=5=“==siSiEa= 

r"l';rJ“‘^f"^^=‘l^“'^’f’*’"^^hates:leucahals:dendrach«es:uelu?;^^^^^^^ 

modod.mn^;^^p:o7ir^^ 

contra  eadem  poUent.-&  alus  magnis  m.racuhs.reddunt  enf  fperies  fluminu  nemoei 

&lumentoru:etlaeders&ftatunculas:&equoru  ornamenta!^  Medici  coticulas  ide 

non  habent.  Thebis  agyptus  reperta  carent  rubentibus  uenisiet  albis.  Ephx  quoqj 
contra  ferpentesualida.Eademqtauiaoritas  & cypriis  eft.  Sunt  etiaqui  maxme 

Darrarrrr^P™m'"77^P'^  & mthracia  crea  oeVm.  Enn 
patnafo.&inlefboiac  meffeneifimiles illitis  flonbusiS:  thodo.  Aha  apud  maeos 
difFerentia.  L^nina  pelli  fimiles.-potentiam  habere  contra  fcorpiones  d^cuntur.^In 
P"^‘'  fuffitu  earum  tempeEates  auertii&praterea  flumina  fifti.  Argumentu 
effe  fMn  feruentes  cortinas  addita  refngerent.  Sed  ut  profint  leoninis  lubilalhgan. 
das.  Namhyanapellifimilemabominant-:  difcordialem  domibus.  Eamueroqua 
unius  coloris  fit  inuiflam  athlatis  effe.  Argumentum  eius  j in  olla  plena  olei  codla 
cum  pigmentis:8d  intra  duas  horas  fubferuefadlaiunum  colorem  ex  omnibus  faciat 
mmii.  Acopis  nitro  fimilis  eftipumicofa:  aureis  guttis  ftellata.  Cu  hac  oleii  fuffer. 

uetadumperuniaislairitudineificredimusifoluic.  Alabaftrites  nafcituri  alabaftro 

a^ptuBC  in  fytia  damafeo  candore  intertindto  uariis  coloribus.  Qua  cremata  cum 
toflili  faleiac  trita  gtauitates  otis  Si  dentium  extenuare  dicitur.  Alediorias  uocant  f 
uetticulis  gallinacio^i  inuentas  ctyftallina  fpecieimagnitudine  faba.  Quibus  Milo, 
nem  crotonienfem  ufum  in  certaminibus  inuiiSum  fuiEeiuideri  uolunt.  Androda. 
mas  argenti  nitorem  habet  ut  adamasiquadratai&l  femp  teifellis  fimilis  magnis.pu. 
tantqj  nomen  impofitu  ab  eo  iq?  impetus  hominuific  iracudias  domet.  Eadem  fit  an 
alia  argyrodamasiauiEores  non  explicant.  Antiphates  nigra  contra  lucet.  Expenme. 
cum  eius  fi  coquatur  in  laiiteifacic  enim  hoc  myrtha  fimile  immifla.  Eamqj  contra 
effafemationes  auxiliati  magi  uolunt.  Arabica  ebori  fimillima  eft:8t  hoc  uidctetut: 
nifi  abnueret  duricia.  Quamqj  putant  contra  dolores  neruo^  jidefle  habentibus. 
Aromaticis  et  ipfa  in  arabia  tradit  gigni.  Sed  et  in  agypto  circa  pifas  ubiqi  lapidofa: 
et  mynha  coloris  et  odoris  ob  hoc  reginis  frequetata.  Afbeftos  in  atcadia  montibus 
nafciticoloris  ferrei.  Afpilaten  Democritus  in  arabia  gigni  tradidit  ignei  coloris.  Ea 
opotcete  cameli  fimo  fplenicis  alligan.  Inueniriqj  i nido  arabicarum  alitum.  Et  alii 
eode  nomine  ibi  in  leucopetra  nafci  argentei  coloris.-contra  lymphatum  habendam. 
Atizoem  in  india  et  perfidis  aridis  mote  nafci  tradit  argenteo  nitore  fulgeteimagni. 
tudme  triudigicoru  ad  leticuls  figura  odoris  iucudiinecefraria  magis  rege  cdftitue'. 
tibus.  Augites  multis  nd  alia  uidet  efle  q qus  calais.  Amphitane  alio  noie  appellat? 


chr^focolla  m indix  pce:ubi  formicx  eruut  aurunn  qua  fuenit' auro  firTnlis:qdrata 
figura. afFirmaturq?  natura  eius  qux  magnetismifi  augere  quoqj  aurum  traditur. 
Aphrodifiace  ex  candida  ruffa  eft.  Apiftos  feptenis  diebus  calorem  tenet  excalfadta 
igmrmgraacpdderofadiftmguecibuscauems  tuberibus.  Putat  ^defle  cdtra  fijigo^ 
ra.  Agyptilla  Iacchus  itelligit  per  albu  rardamigraqjuena  trafeiite.  Vulgus  autem 
m nigra  radice  cxruleam  facit.  Balanitx  genera  duo  habent  fubuiridesjfic  corinthii 
xns  fimilitudine  illa  a copto.  Hxc  ex  troglodytica  regione  ueniut  medias  fecate  fla^ 
mea  uena.  Batrachitas  miccit  coptos.  Vnam  ranx  fimilem  colore.  Alteram  ebori. 
Tertia  rubetis  e nigro.  Baptes  mollis:alioqn  odore  excellit.  Beli  oculus  albicas  pu/ 
pilla  pingit  nigra  e medio  aureo  fulgore  lucccem.  Hxc  ^pier  fua  rpeciemifacratiffi/ 
mo  alTyrioru  deo  dicat.  Alia  aute  qua  belu  notant  m arbelis  nafci  Democritus  tradit 
nuas  luglandis  magnitudine  uitrea fpecie.  Baroptenusifiue  botrypes  nigraifangui^ 
neis  8c  albis  nodis  alligata  dicitiueluci  porcentofa.  Bottytes  alia  nigra  effialia  pam^' 
pinea  mcipietiuuxfimilis.  Boftrychite  Zoroaftrcs  uocatcrinibusmulic^fimiliore. 
Bucardia bubulo  cordi  fimilis:babylone  tatum  nafeitur.  Btoniea capitibus  teftudinu 
fimilis;8i  tonitrua  cadentia  ut  pucat:reftn'git:8cfulmfei(fta  ceftinguicifi  credimus, 
Bolx  nimbo  inueniunturglebx  fimilitudine.  Cadmites  eade  effec:  quam  oftraciten 
uocacmifi  ^ hanc  exrulex  interdii  bullx  cingue.  Calais  fapphiru  imitatur:  cadidior 
& liccorofo  man Timilis.  Chamites  quibufdam  uidetutfuu  genus  habere  plurimis 
fpins  fumida:ur  fuo  loco  diximus.  Cappadociadi  m phrygia  nafciturebori  fimilis, 
Calamiten  uocante  turbido:feruntq}  plures  calaicas  cdiu<lfas  fimul  inueniri.  Cato^ 
chites  corficx  Iapis  eft  exteris  maior  mirabilis;fiueratraduncur:impofitam  manum 
ueiutigummiretines.  Catopyrites  e cappadocia  prouenir.  Cepites  fiuecepocapites 
candida  eft  uenarum  nodis  coeuntibus  cadore  imagine  regerens.  Ceramices  teftx  co^ 
lorem  habet.  Cynodix  inueniunt  m cerebro  piTcis  ciufde  nominis  cadidx  6C  obldgx: 
euentuqjmirandxifi  moeftfidesrprxfagare  eas  habitum  maris  nubilo  colore  aut 
cranqllicate.  Cxrites  extx fimilis  erCircos  picis:Corfoides  caniciei hofsiCoralloacha'' 
res  corallo:aureis  guttis  diftincilx.  Corallis  minio  gignitqj  in  india&  fyene.  CraterP 
tes  inter  chryfohthu  6C  elerftrii  colore  habet  prxdurx  natutx.  Crocallis  exras  reprxfe'' 
tat.  CifTites  circa  copton  nafeit  cadida:&  uidet'" intus  habere  partu  qui  fefiat'' eciam  fi 
creditur.  Chalcophonos  nigra  eft:fed  illifaxris  tinnitu  reddit  tragoedis  ut  fuadent 
gefVada.  Chelidonix  duo^  fuc genecu:hirundmu  colore:& alia pte  purpurex  nigris 
interpellatibus  maculis.  Chelonia  oculus  eft  indicxcefludinis:  uel  porcentofiflima 
magow  medaciisimclle  eni  colluto  ore  impofitam  lingux futurorum  diuinationem 
prxftare  ^mittut  quftadecimaluna  5C  filece  tota  dieidecrefcente  uero  ate  folis  ortu. 
Cxteris  diebus  a prima  in  fexta  hora.  Sut&chelomtides  teftudmu  fimiles:ex  qbus 
ad  fcmpefliates  fedadas  multa  uatianant'".  Eam  uero  qux  fit  aureis  guttis  cu  fcara/ 
beo  deiedlam  aqua  feruecem:tempefl:ates  tueri.  Calontes  herbacei  coloris  efl:  quam 
dicut  magi  eam  inueniri  in  fyllxauis  uentre  congenitam  eirferroqj  includi  iubent  ad 
quxdam^digiofa  moris  fui,  Choafpites  a flumfe  didta  eft  uiridis;  fulgoris  aurei, 
Chryfolampis  in  xthiopia  nafcif  pallidi  coloris  diciK  noiftu  ignei.  Chryfophis  auru 
uideturefte,  Cepionidxinxolidenucadarneupagu  quondaoppidunafcunt  mul^ 
tis  coloribus  tranftucentesialias  uitrex:aliascryftallmx:alias  lafpidex.  Sed  & fordi'' 
dis  tacus  e nitonuc  imagines  reddat  ceu  fpecula.  Daphnia  Zoroaftees  6C  Orchaftres 
morbis  comitialibus  demonftranr.  Diadochos  beryllo  fimilis  eft.  Diphris  duplex  ca^ 
dida  ac  nigra:mas  ac  fa*mma:  gentile  utriufqj  fexus  diftinguente  Irnea.  Dionyfias 
nigra  ac  dura  mixtis  rubentibus  maculis.  Qux  ex  aqua  trita:  faporem  uini  facit: 
ebrietati  refiftere  putatur.  Dracomres  fiue  dracontia  e cerebro  fic  draconum:fed  nifi 
uiuencibus  abfcifo:nunqgemmafcit:inuidia  animalis  mori  fe  fentientis  . Igifmos 
tfftiuc  dormientibus  animalibus  caputamputent.Sotacus:  qui  uifam  eam  gemma 


fiSi  apud  regem  rcnpfitibigis  uchi  quxrentes  ttadit;&  uifo  dracone  fpargere  omnia 
medicamentatatC]!  Ita  prxcidere.  Effe  autem  candore  tranflucidomec  poftca  politi; 
aut  artem  admittere.  Ecatdiaco^ominatecatdifte.  Vna  in  qua  nigra  effigies  cordis 
eminet.  Altera  eodem  nomine  uiridi  colotcicordis  fpedem  reprxfetat.  Tertia  nigru 
cor  oiVendit  reliqua  fui  pte  candida.  Enotchis  candida  eftidimfaq!  ftagme'tis  tellm 
effigiem  reprxfentat.  Exhebetiii  Zoroaftres  rpcdofafiC  candidam  rradit:qua  aurifi^ 
ces  aurum  poliunt.  Eriftalis  cum  fic  candidaiad  inclinationes  rubefcere  uidet.  Ero-' 
ylos  eadem  quae  mepicoros  8C  hieronnemon  a Democrito  laudatur  in  argumentis 
diuinacionum.  Eumetis  in  badris  nafcicur;filici  fimilis;&  capiti  fuppofita  uifa  noty 
turna  oraculi  modo  reddit.  Eumetrenbelige'mamfand:iiTimideoru  fibiaffyrii  ap/ 
pellant  porracei  colorisfuperftitionibusgratam.  Eupetalos  quattuor  colores  habet: 
ca:tuleu:igneu:minii:mali.  Eureos  nucleo  oliuxfimilis  eiflridlcEcocha^imo  ndadeo 
candida.  Eurotias  fitu  uidet"' operire  nigricia.  Eufebes  ex  oleo  lapide  eft:ex  quo  tra^ 
ditur  Tyri  in  Herculis  teplo  fada  fedes:ex  qua  dii  facile  furgebant.  Epimelas  fit:cu 
in  cadidagema  fupne  nigricat  colos.  GalaxiaaliqgalacTriten  uocat:  fimilem  ^xime 
dicilis.  Sed  intercurtentibus  fanguineis:aut  candidis  uenis,  Galadtices  ex  uno  colore 
lacitis  eft.  Eande  diedt  leucogagea&  leucographia  appellat:&  fynephiten  ladliis  fucco 
ac  fapore  notabilem.  In  educatione  nutricibus  latflis  foecudicatdinfaciu  quoqj  alii/ 
gata  collo  faliua  facere  diat.  In  ore  aute  liquefeere.  Eande  memoria  adimere  dicut. 
Mittit  ea  6C  achclous  amnis.  Siit  q fmaragdu  albis  uenis  circuligatu  galadlicen  uo/ 
cent,  Galaicos  argyrodamatifimiUseft:paulofordidior.  InueniunturautebiniE  uel 
terna:.  Gafidanen  medi  mittut  coloris  olotiniuelutiflonbus  fperfa.  Nafdtur&in 
arbellis,  Hxcquoqj  gemacociperedicitucidiintrarepartufacericoculTa.  Concipere 
aute  trinicftri  fpatio.  Glofopetra lingu®  fimilis  humana:  magnsfterrano  naCcit: 
feddeficiete  luna  cilodecidere:& lenocinati  neceffaria  credit.  Quod  ne  credamus: 
^miiTi  quoqj  uaitas  facit.  Vetos.n.ea  coprimi  narrat.  Gorgoia  nihil  aliud  e q coral/ 
liumominis  caufa:  i duricia  lapidis  mutat''^  Emollit  manna  fulminibus:  5C  typhoni 
refiftere  affirmat.  Genianeneadeuanitateiimico^poenasefFicere  ^mittuc.  Helio/ 
cropiunarcit''in2Erhiopi3:aftica:cypro;  porracei  coloris:  faguineis  uenis  difl:in<fla. 
Caufa  nominis:quoma  deieifla  in  uas  aquae  fulgore  folis  accedetem  pcufTu  faguineo 
mutat:maxime  sthiopica.  Eade  extra  aqua  fpeculimd  fole  acdpit:depreheditqjde' 
fedlus  fubeute  luna  offendens.  Mago^  impudencis  uel  manifeffifTimu  hoc  quoqj 
exemplii  efl:quonia  amixta  herba  hel!ottopio:qbufda  quoqj  additis  prsccationibus 
gerentem  confpici  negent.  Hepiffhites  quoqj  fpeculi  naturam  habet  in  reddendis 
imaginibus:qq  rutila.  Experimentu  eff  fi  fetuentem  aqua'  addita  flatf  refrigeretiaut 
fi  m fole  addita  aridam  materiam  accendat.  Nafcit""  i coryco.  Hermodochos  ex  argu/ 
mento  uxriditatis  in  candida  gema  uel  nigra:6i  aliquando  pallidaiambientc  circulo 
aurei  coloris  appellatur,  Hexeconthalithos  in  pua  magnitudine  muUicolor:hoc  fibi 
nomen  adoptauit.  RepiVitroglodytica  regione.  Hieracites  alternat  tota  milumis 
nigricas  ucluti  plumis.  Hymnites  ouis  pifcid  fimilis  efl:8i  alia  uelut  nirro  copofita 
prxduraalioqn.  Hammonis  cornu  iter  facratiffias  xthiopix  gemmas  aureo  colore 
anetini  cornus  effigiem  reddensi^mittic’ pncdiuinans  ofa  reprxfentare.  Hormefion 
iter  gratiffias  afpicic  ex  igneo  colore  radians  auro;  portante  fecii  i extremitatibus  ci' 
didam  lucem.  Hyenix  tabido  i uafe  iueniri  dicut:&  fi  credimus  ligux  hofs  fubditx 
futura  prxdicete.  Hxmatitesixthiopiaqdemprincipalis.  Sed  in  arabia  & africa 
iueninfanguineo  coloremd  admittenda  promiffis  ad  coarguendas  barbaro^:  ifidias. 
Zadfhalias  babyloniusihis  libris  quos  fcripfit  ad  regem  Mithndatem  humana 
gemmis  attribuit  fata:has  non  contentus  oculoru  6:  iocinetum  medicia  dccotaffe. 
A rege  etiam  aliquid  petituris  dedic:&  licibus  iudiaifq}  mterpofuic.  In  prxliis  etiam 
eas  falu taces  pronunriauic.  Eff  et  aliaciufdem  genetisiqus  uocatur  henuiab  indis: 


xanthos  appellata  a grxcis  e fuluo  cadicas.  Idsi  dadyli  in  creta  feiteo  colore  pollicc 
huanu  exprimut.  Idterias  lurido  fimilisiideo  exiftimatTalubris  cotra  regios  morbos. 
Eft  SC  alia  eode  nofeliqdior.  Tertia  folio  uiridi  fimilisilarior  prioribus  pene  fine  pd/ 
dete  uenis  lundis.  Quartii  genus  i eode  colore  nigris  uenis  defcedetibus.  louis  gema 
cadida  e:nd  poderofaitenera.  Indica  getiu  fua^r habet  nomeifubrufTo  coloten  attri' 
tu  fudore  purpureu  emanat.  Alia  eode  noie  cadidaipuluereo  afpedu.  Ion  apud  in' 
dos  uiolacea  eifed  raro  fato  colore  lucet.  Lepidotesifquamas  pifciu  uariis  coloribus 
imitat.  Lefbiaslefbi  patris  nome  habes,  Inuenif  & i idia.  Leucophthalmos  rutila 
alias  oculi  fpem  cadida  nigraqj  cotinet.Leucopetalosicadoreniuis  ex  auro  diftiguit. 
Libanochtos  thuris  fimilitudme  ofteditifed  fuccii  mellis.  Limoniates  eade  uidetur: 
qus  fmaragdus.  De  lipare  hoc  tatu  traditbfuffita  eaioes  beftias  euocati.  Lyftmachus 
rhodio  marmori  fimilis  e aureis  uenis. polit’’ ex  marmoteiaplitudfe  i aguftias  coeute: 
ut  iutilia  exterat’’.  Leucochtyfos  fit  chtyfolitho  ueralbicate.  Memnonia  qlis  fit  non 
tradit'  Medea  nigta  eftia  Medea  illa  fabulofa  iuenta.  Habet  uenas  autei  coloris  fu^ 
dote  reddit  crociifapore  aute  uini.  Meconites  papauera  exprimit.  Mirrax  apetfiseft 
acceptaiSd  rubri  maris  mdtibusimulticolor  cotra  fole  uarie  refulgens.  Merodes  por' 
tacea  lade  fudat.Morion  indicaiqus  nigerrimo  colore  traflucetiuocat’’ ^mnionim  q 
mifcefa:  carbuculi colos.  Alexidtiii  ubi  fards.  Nafcit  i cypro  tyro  8c  gaiatia.  Xeno/ 
crates  Si  fub  alpibus  nafci  tradit.  Hs  funt  gemmx  qus  ad  fculpfas  aptant’’.  Myrites 
myrths  colorem  habetifaciemqj  minimae  gerams  unguenti  odorem  attrita  etia  nat/ 
di.  Myrmedia  nigra  habet  eminentias  fimiles  uerrucis.  Myrfmitcs  melleu  colorem 
habetimyrths  odorem.  Mefoleucos  eft  mediam  gemma  candida  diftiguente  linea. 
Mefomelas  nigta  uena  quemlibet  colotem  fecate  p mediii.  Nafomonites  eft  fagui/ 
nea  nigris  uenis.  Nebrides  Liberopfi  facta  nomen  traxit  a nebridu  eius  fimilitudine. 
Siit  & alis  nigrae gnis  eiufde.  Nympharena  urbis  8i  gentis  pfic®  nome  habet  fimilis 
hypodatae.  Olea  barbari  nois  e nigro  fuluoqj  ac  uiridi  & cadido  placet.  Ombtia  qua 
aliq  notia  uocantificut  ceraunia  Sc  bronienaicadete  cu  hyrabnbus  & fulmibus  dicif. 
eudemqj  effedu  hfe  quem  bronea  narrat"',  Prxeerea  i aras  addita  ea  ttadit  libamenta 
nd  abuti,  Orites  globofa  fpecie  a qbufda  8i  fiderites  uocat':igne  nd  fentiens.  Oftra/ 
cias  fiue  oftracites  eft  teftacea  durior  altera  achatx  fimilismifi  q achates  polita  pin/ 
guefeit  duriori.  Tantaq;  ineft  uisiut  alix  gemmx  fcalpat' fragmentis  eius.  Oftraci/ 
di  oftrea  nomen  6;  fimilitudinem  dedere.  Opphicardeld  barbari  uocatmigtu  colore 
bmis  lineis  albis  includentibus.  De  obfidiano  lapide  diximus  fuperiore  libro.  In/ 
ucniudct  gemmx  eodem  noic  accoloreind  folu  ixthiopia  idiaqjifed  etia  i farno  ut 
aliq  putatiSC  i littoribus  hifpanienfis  oceani.  Pachros  fere  ex  oibus  coloribus  cdftat. 
Panconus  Idgior  digitome  cryftallus  uideat' numero  pluriu  anguloy  cauet.  Paneros 
qlis  ficia  Metrodoro  nd  dicitifed  carmeTimaridis  reginx  in  eadem  dicatum  Veneri 
nd  lelegas  pdit.ex  quo  intelligifjaddiifta  ei  foecuditate.  Quida  hac  panfebafton  uo/ 
car.  Pdtica^  plura  fut  gna.  Eft  ftellata  nuc  faguineisinuc  atris  guttisiqusitet  factas 
habef,  Alia  qi  ftellis  eiufde  coloris  lineas  het.  Aha  mdtiu  cdualliuqj  effigies,  Philo/ 
gynos  que  ac  chryfiten  uocac  ofttex  atticx  aftimilataauenit''  in  sgypto.  Phocnicices 
ex  balani  fimilitudie  appellat’’.  Phycites  oliux,  Petileucos  fit  ab  ore  gemx  ad  radice 
ufqj  cadido  defeendente.  Pxacides  qs  qda  grauidas  uocat  ptxgnantes  fieri  8C  parere 
diciifimedetiqjpturietibus. Natales  m maceddia  iuxtamonumM  Tirefixiueniut'; 
fpefqj  eis  eft  aqux  glaciarx.  Solis  gema  candida  eftrac  ad  fpecie  fyderis  in  orbem  fui/ 
gentes  fpargit  radios.  Sagdam  chaldxi  adhxrefcentem  nauibus  hiltiinuenit'  ptafini 
coloris,  Samothraria  infula  eiufde  nominis  gema  dat  nigram  ac  fine  ponderedigno 
fimile.  Sauriten  in  uentreuiridis  lacerti  arudme  defedli  tradiit  inueniri.  Sarcires  bu/ 
bulas  carnes  prxfentat.  Selenites  ex  candido  tranflucet  melleo  fulgoteiimagine  Iunx 
cdtines.  Redditq  ea  in  dies  fingulos  crefeeeis  minuetifq  numero.  Nafciqj  puraf  in 


fentat.  Synodonrites  e cerebro  Difcinm^n-  ' / ‘ nomen  repra^ 

l.rrore  fyLmramqu.d  m LSZ  - 

£?f^^t=^S=!H=l3r 

Zarhcnen  i media  nafci  Democnrus  rradirieleftn  colore.  Er  fiqs  Krar  f umo  palmeo 
croco.carx  mo  lenrefere  odore  magna  fuau, raris.  ZmilacI  m euphrareLfcit  • 
^oconncfo  marmori  filisimcdio  colore  glauco.  Zoronyfios  m mdo  Lmie  nafar'- 
Magoni  gemma  elTe  narratmcq;  aliud  amplius  de  ea . 

de  b,!^!  ® "^“^nibris  hominum  cognommaur^iar  qua  ab  animalibus:  & 

dc  his  qux  cxtens  rebus.  Ca.xi* 

"p  s r erianum  alia  ditlimftlo  qua'  eqdem  fecerim  fubide  uariara  expoficio^e  Si' 
^ qnidem  a membns  corporum habenrnomma.  Heparires a locinere.  Sreanres 
fmgulo9ianim.-,liumad,penumerora.  Adureneis.  Tnopthalmos  lonice  nafar-rres 
hoisfunul  oculos  expnmc-s.  Ab  an, 'alibus  cognomfanf.  arcimasmarmi  cancri  co. 

lore,  hchires  uipa.  Scorpires  fcorpioms  aur  colore  aur  effigie  . Scanres:  fcan  pifcis. 
Inglires  muli.  Aegophthalmos  caprmo  oculo.  Irem  alia  fuillo  . Er  a gruis  collo 
geramres.  Hieraciresiaccipims.  Aeritcs  a colore  aqla  candicanre  cauda.  Myrmecir 
res  innata  repenris  formica  effigiem  haber.  Scarabeoy  canthanas.  Lycophthalmos 
quattuor  eft  colorum  ex  rutilo:  & fanguineo  in  medio  nigrum  candido  angit'':  ut  Iu/ 
P09:  oculiullis  peromnia  fimilis.  Taos  pauoni  eftfimilis.  Iremq;afpidi:  qua'  uocari 
timicloma  mucnio . Arenaci  fimilituclo  eft  1 hamocryfo  uelut  auro  harenis  mixto , 
Cenchrites  milii  granis  uelut  fparfis.  Dryites:  e trunasarbo^jihac&lignimoarder. 
Ciffites  in  candido  collucet  edera  foliis  qua  totam  tenent.  Naraffices  uenis  etiam 
edera  diffinguit.  Cyamea  nigra  eft:  fed  frada  ex  fe  faba  fimilitudinem  parit.  IV 
rene  ab  oliua  nucleo  didaefl:.  huicaliquadoineflepifciu  fpina  uidenrur.  Chalazias 
grandinumSt  colorem&:  figuram  habetiadamantina  duncia.  Narrant  etiam  iione 
addita  manere  fuum  frigus.  Pyntes  nigra  quidemifed  atmtu  digitos  adunt.  Pohzor 
nos  nigra  multis  zonis  candicat.  Aftrapiain  candido  aut  cyaneo  difcurrunt  e medio 
fulminis  radii.  In  phlegonitide  intus  ardere  quada  uidetur  flamma  qua  non  exeat. 
In  anthtaotide  fcintilla  difcurrere  aliqndo  uidentur.  Enais  femp  rotunditatis  abfor 
luta  in  candore  eflleuis.  Sed  admotum  fluduat  intus  in  ea  ueluti  in  ouis  liquor. 
Polythnx  luiridicapillaf:  fed  defluuiacoma^  facere  dicitur.  Sunt  fiC  a leonis  pelle: 

& pantera  nominata  leonrios  pardalios.  Colos  appellauitchryfolithum  aureus  . 
Chryfoprafum  herbaceus.  Melleus  melichrota  quauis  plura  eius  genera  fint.  Meli' 
chros  eft  geminus  parte  flauus:  parte  melleus.  Croaas  a ctoco.  Polia  camciem  qn' 
da fparrifducitieade duriorem.  Nigra  fpattopolia.  Rhodites  a rofa  eft.  Melites 
mali  coloris.  Chalates  arei.  Sicites  fici.  Ratio  nominum  no  eft  in  borfyrite  in  moro 
ramofa  candidis  autfanguineis  frondibus.  Nec  gemite  uelutin  petra  candidis  ma' 
nibus  inter  fecdplexis.  Ananchitide  i' necromantia dicunt  euocari imagines  deorum. 
Synochitide  ubtas  infero^i  euocatas  teneri.  Dedntide  alba  defofta  fub  arbore  qu® 
CTdafifecuris  aae  no  hebetari.  Et  funt  multo  plures  : magifqi  monfttifica:  quibus 


b;5rbiri  dcdcii;  uoiniiii  ; coniciii  upiat^  du.  INobis  facis  erit  in  his  coarguiiTe 
dira  mendacia  . 

Degemmis  narcentibus:&fa(fliciis:6dfigurisgemma9i.  Ca.  xii, 

eEmms  nafcut'’cepente  nou^iacfine  noibusiut  lampfadi  metallis  aurariis 
una  mucnra;quzE  propter  pulchritudinem  Alexandro  regimiffa  fuitiut  auftor 
cftTheophraftus.  Coclidesquoqj  nunc  uulgatifTims  fam«E fiunt  uerius  q nafcunt 
in  arabia  repertis  fgenfibus  glebis.  Melie  excoq  tradunt : feptenis  diebus  nocflibufqj 
fine  mtermifTionerita  omni  terreno  uitiofoqj  puluere  decuffo  purgata  gleba  artificii 
ingenio  uariediftnbui  in  uenasdudtufqj  maculari  qmaxie  uendibili  ratide  feiflatiu. 
Quondamqj  tantx  magnitudinis  fecere:  ut  equis  regum  in  oriente  frontalia  atqj  p 
phaleris  penfilia  facerent.  Et  alias  omnes  gemm®  mellis  decotflu  nitefcuntiprxcipue 
corfici.  In  omni  alio  ufu  acriora  abhorrentes.  Quxuaniefunt:6Cadnouitatcm  ac^ 
cedere  caliditate  ingeniorum  contingit:  ut  nomen  ufitatum  non  habeant.  Phyfcs  ap 
pellant:  uelutipfius  naturx  admirationem  iiis  uendicantesrcu  finis  nominum  non 
' fit.  qua?  perfequi  non  equidem  cogito  : innumera  exgra:ca  uanitate  confidla.  Indi- 
catis nobilibus  gemis : immoeni  plebeiis  rariorum  generum  dicfhi  dignas  diflrixilTe 
facis  erat.  Illud  md  meminilTe  conuemt  increfcentibus  uarie  maculis  acqjucrrucis 
linea9i  quse  interueniunt  multiplici  dudlu : dc  colore  mutata  fiepius  nomina  in  eadem 
plerunqj  materia.  Nuccdmumteradomniu  gemmatu  obferuacionem  pertinentia 
dicemus  opiniones  fecutiaucffo^i.  Cauaeautexcuberatesuiliotes  uidenturarqualibus. 
Figuraoblongamiximeprobatur.  demdequa?  uocatur  lenticula,  pofteaclipeidos  6c 
rotunda. angulofis  mmiagracia.  Verasafalfisdifcernendimagnadifficulcas.  Quip- 
pe cuminuentumfic  ex  uens  gemmis  maltenus  genens  falfas  traducere.  Sardony*' 
ces  e cerauniis  glutinantur  gemmis  ita:  ut  deprehendi  ars  non  polTit : aliude  nigro  : 
aliude  candidoialiunde  mimo  fumptisromnibus  in  fuo  genere probaciffimis.  QuP 
immo  etiam  excantcdmentarii  audlorum : quos  non  equidem  demonfbrarim : qbus 
modis  ex  cryftallo  tingantur  fmaragdi:  ali^qitranllucentes.  Sardonyx  c farda.  Ice 
cxtersexaliis.  Neq?  eft  ulla  fraus  uitxlucrofior. 

/ , 

De  ratione  probandarum  gemmari.  Ca.  xiii. 

NOs  contra  ratione  deprehendendi  falfas  demonftrabimus:  quando  etia  luxu- 
naaduerfus  fraudemunin decet.  Prxcerillaqux  i pnncipalibusqbufqjgene- 
ribuspnuatimdiximus.  Tranflucentes  matutino  probari  cenfent  i autfinecefle  eft 
in  quartam  horamipoftea  uetanc.  Experimenta  pluribus  modis  conftant.  Pnmum 
pondcre:figrauiores  fentiuntur.  Pofth^c corpore.  Fi<fticuspuftula?i  profundo  ap 
parent.  Scabriciaincuce.  In  capillamento  fngoris  inconftantia  :priufqad  oculos 
perueniat  definens  nitor.  Decufti fragmenti  paulum  quod  in  lamina  ferrea  teratur 
efficaciiTimu  experimento  excufat  magones  gemmarum.  Recufat  fimilicer  6C  lima: 
probationem.  Obfianx  fragmenta  ueras  gemmas  ndfcarificant.  Fidticia;  fcarifica^ 
tionis  candica tiam  fugiunt.  Tantaqj  differennaeft;ut  aliae  ferro  fcalpi  non  poffint: 
alix  non  nifiretufo:  uerum  omnes  adamante.  Plunmum  autem  in  his  terebra^  ;p' 
ficitferuor.  Gemiferi  amnes  fiit  axisimater:  ganges.  Terrarum  autem  omniii  ma 
xime  india,  Eciapa<ftisomnibusnaturxoperibus:difcrimcquoddare9iipfa^  face- 
re cdueniat.  Ergo  in  toto  orbe:  QC  in  quxcunqj  caeli  cduexitas  uergic:  pulcherrima  eft 
dniii  rebus  meritoqj  pricipatu  narae  opcinens  italiarecftrix  parefqj  mudi  altera;  uiris: 
foeminis:ducibus:milttibus:feniitiis:arciu  prxftatiatingenio^claritatibus.  Ia  fitu:ac 
falubntace  cxli  atqj  temperie:  acceffu  cuntftarum  gentium  faali:  littonbus  portu- 
ofis  : benigno  uentorum  afflatu.  Ei  enim  contigit  recurrentis  pofitio  m partem 


iisi=iip5?s: 


CAII  PLYNII  SECVNDI  NATVRALIS  HISTORIAE  LIBRI  TRL 
CESIMISEPTIMI  ET  VLTIMI  FINIS  IMPRESSI  VENETUS 
per  NICOLAVM  IENSON  GALLICVM  .M.CCCC.LXXII. 

Nicolao  trono  inclyto  venetiarvm  dvce. 


lohatiniTandrea:  epifcopi  alerienfis  ad  pontificem 
fummum  Paulum  fecundum  uenetum  epiftola» 

PRoperatio omnis iurercprchedifolecpatcrbeattlTie  Paule  fecunde  uenecc 
potifexmaxie : iis  in  openbus:  quaeuixfans  maturanqueunt.quodipfecu 
multis  aliism  rebus  fim  expertus:  in  plyniana  tamen  recognitione  potiffP 
mum:  quxeiufmodiqmdemeftiucfemperincipipofTeinunqdigne  abfolui  ac  pro 
aud:ons  merito  uideatur.  Sed  quid  faceremf tot  undiqj  flagitantibus  m nonu  annu 
premi  non  potuit  emendatiome  futura  quidem  exad:a  poft  nonagefimu,  Verfandi 
erant  etiam  atqj  etiam  fcnptores  omnes  lanni  grsciqj.  Confulendiq;  non  tantum 
rapiencia:principes:uerumofficma^quoqj  omnium  opifices.  Acpenitaabflrufaqj  in 
amflciis  omnibus:6c  perfcrutandadiligentifrime:6i:  eruenda  planiflime,  luuit  fane 
ac  mmfice  luuit conatus  meos:quod  minimediffimulandu  arbitronuir  fummx  eru'- 
ditionis  &fapienna2  Theodorus  meus  gaza ; atqi  ita  quidem  utabfq;  illo  neq;  ego 
nec(penedixcrim)mundus  hocmunus  tueritimpleturus.  Codicum  noflroru  lecl:io 
ubi  in  manus  hominum  uenennti  penculum  dcfefeprabebitnoftr^diligentiar.  Cd^ 
ferentur  cum  iis  uoluminibusqu^  pnus  habebitur  omnia;&  ex  librorum  collanone 
mdiciiccnfuracdftabit.  Quae mihifintuifa plus  habere  difficulratis;  emolumenti 
uero  redliflime  etiam  inuenta  minus  : ea  funt  locorum  quorundam  nomina : dcdri 
menfionum  numeri  in  fitu  terrarum  pofiti.  Potuiflent  tamen  longiffimo  tempore 
eaquoq?  partiex  cofmographis:partimexhifl:oncis:partfdcniqjex  poetis  acqj  ora^ 
tonbus  Iparfi  arcentaca:6c  expreffa  ndnunq  colligi . Sed  diuturnitatis  prope  imme^ 
fe  opus  illud  fuiflet.  Et  legentium  plunmifibi  per  fefe  multa  i dies  eflicicnteo  ftu'* 
dio  meliora.  Qua  in  parte  omnes  humanitaris  fedlatores  obfecroiucad  communem 
utilitatem  ipfi  quoqj  follertia  eorum  inuenta  proponant  in  medium . Nihil  enim 
unqauttam  exiguum  &paruumfuit:aucadeo  ingens  atqjimmenfum : quod  non 
fieret  a plunbus  melius.  Rudimeta  funt:&  inchoata  quidc  rudimeta  noftra:  recognK 
tiones  experiedo  utiqj aflidue profedhirs.  Quod fi  in  fuis  quiqj regionibus animad^’ 
uertentes  lam minus  refiftente ledlori  Plynium  fiierinc  anmficognitos  fibi  fitus  CoU 
lertius  cmendare:&  uetuftatis  tenebris  ex  parte  fcognitis  pra^fennum  nommu  lucem 
pra:ferre:&  more  docliflimo  tum  uiros  exccllentiflimos  tum  res  ampliter  gcflasrqiia 


e.v  hifloms  maioru  qua  cx  geftis  recencioribus  fuis  locis  adiungerc ; ingens  fiet  lUjj; 
glona:  legennbus  unlicas  mira:&  uolupcas  impedio  fmgulans..  luuare  poceft  mub 
CIS  tn  locis  hanc  partem  diuim  uit  ingenu:  &:  facundia:  compofinlTima:  pra:deceiror 
tuus  Pius  ponnfex  maximus  Aeneas  fenenfis  nomine: qui  redto  more  pontihcuiu 
apud  romanos  gentiles  adhuc  maximorumrq  foli  maximos  annales  fciiptitabant : 
hiftonca  dignitate  pluria  fcnpfit  elegantilTiefimul  acqj  dodliffime.  Poffunt  ^pdelVc 
prxfules  multi  immo  uero  omnes  perdodli  fuarum  diocefum  loca  defignado.  hu^' 
ropam  certe  longe  melius  maxima  fui  parce  ac  uerius  nos  pofTumus:  q ueteres  ones 
nolTe.  HjECipracameegoquoqjfiuixerotpto  mea  uinli  adhuc  fu  diligenter  tradta 
eurus.  Sed  elb  hoc  quidem  opus  dierum  multorum  hominuqj  dodtiflimoruin  acq> 
plurimoruum.  Menfura:  quidem  QC  fuere  hadtenus  ccrce:6t  erunt  omni  tempore 
conflantes  rationibus  innumerabilibus  qua:  m proptu  fune  onibus.  Veru  de  cofmo^ 
graphia  hadlenus.  C^ecera  iunt  ut  ratione  ad  accingendum  faciliora:  ita  propter  reru 
!n.ignitudinem‘pondus:uariecatemprope  infimca:dum  a exio  exorfus  Plynius  cc^ 
qd  in  recognitionem  hominum  fcitu  dignum  ad  xcacem  ruamucnerat:  quicqd  opi 
fex  rerum  deus:6i  deinceps  parens  natura  crearac:atqj  progenuerat:  mexplicabili  hoc 
ingencifTimoqj  opere  nulla  oratione  unq  facis  laudato  ell  complexus.  In  hac  tamen 
t.mca  rerum  fumma  illud  cfl  maxime  animaduerfu  dignum:6dante  omnia  memo' 
randum:  difcere  quantum  quaue  in  parte  uita  ex  eo  tempore  ad  nofltam  profecerit 
tempeflacem.  Detriuitilla quidem quodfaaleaflenfcnm:  multis  mrebus  iifqjcla^ 
nfTimis.  Sed  audla  eflindigniffimis  pluribus  atqj  uciliffimiSide  quibus  exempli  gfa 
pauca  fubnedlam.  Nauigacio  fparfu  late  orbe  maxime  omnium  arcium  femper  una 
coniunxic.  Illa  emm  excrema  mdorum  gadibus  prope  annexuit : ab  xrhiopibus 
ultimis  ad  balteum  ufqj  mare  difcurnt.mifcuitq;  res  luiccm  ortas  calo  diuerfiflimo. 
Cxterum  m nauigandiarte  quid  habuit  lufte  ac  in  parte  rudis  uetuffas  cu  pofterio^ 
inuentis  conferendumf  Pyxis  una  magnete  moderata  plus  habet  commodi:  q omnis 
anqua  in  conteplando  nauigatio.  Res  militans  nonne  efteuecTra  magnopere  boban 
dis  pyxidibufqjiSiid  genus  multis  quasa  fomtu  fclopectos:aut2arbatanas:aut  aliter 
rufticoappellat:excogitatis:quibus  uix  montes  nedum  arma  munqj  polTutrefiftere:' 
6>:li  m hac  parte  fcio  mulca  ueteres  habuiffe  miri  ingenii:&i artificii  immortalis.  Mcl 
cannx  faccara  Galleno  diiftum  a nobis  fuccani  uix  ueteres  nouere:cuius  hodie  tam 
mulnplex:6i  numerofacdpoficioeft:  ut  ab  ea  parte  fuauitasdtliciarum  omnis  fic  ad 
excolendam  uicammduftrie  maxime mtrodudta,  Atcingane  extera  qux  exquificif 
fime  Lampus  Biragus  multumqj  inuefligauit.'''3d  ut  puto  redegit  in  uolume,  Humfi 
modi  mulca  lectione  erudimur  plyniana:  dumquxnab  eo  cerneces  fingula  acerrie: 
&i  mmuc.fTime:  permulta  tamen  habere  nos  experimur:  qux  illc  non  paucis  uoliii 
mbus  fi  fuis  quoqj  fuiffenc  temporibus  orca:explicuilTec.  Sed  age  quid  m omnibus 
hominum  muentis  tanti  unqfuit.utcumimpreffo^inoftro^i  libranaarte  digne  con^' 
ferniiSd anteferri  queat:'  Quam glona xtetnus  deus  eux  potiilimu  fcelicicati  tnbuic: 
quod  alio  quoq^  loco  fcripfLfTc  nje  memini:  ut  te  pontifice  maximo  id  romx  fpleJo' 
ns  SC  utilitatis  aduexent:unde  ingenia  monumentaqj  fapientum  nulla  unq  fu  mu- 
di  fenedtutepentura.  Vnde  futura  omnis  xcas  fic  incredibiliter  fefe  litterarum  gne 
omm  excultura.  QuxinduftnarifuifTcC  apud  ueceres:,pfedto  & Plymi  noffri  excel- 
lentiflima  alia  monumenta:fid  exterorum  cxleflium  hominum  noffra  xtate  nd  defi 
derirentur.  Equidem  pacer  beaciffime  plynianam  recognitionem  ampliffimo  do 
mino  meo  temporali  Galiasffornx  Vicecomiti  duci  mediolani  inclytiffimo  ftatucra 
tua  faucntemageflate  delegare.  Sed  exifl:im4.ui  aliquid  me  adhuc  poffe  addere  huic 
prirftannfTimo  operuquod  ftt  deinceps  illi  principi  plus  prxbicurum  uoluptatis.qre 
I proximam  additionem  recognitionemq^  hoc  illi  munus  referuaui . Tu  fi  uides  me 
iani  tantopere  uigilafTe : ut  quod  prope  fadlu  uidebaturimpofTibile:  iam  aliqua  cx 


parte  fitmchoatum:  nun|enimdica-perfeau:hancmeam  uoluntatem  conatum® 
munihcentiflime  pater  pro  operecomputa;  & uolenteratanq  anfecuium  quod  tam 
enixe cocupiui  gremio  foueiiuuaq,  auxilio.  Tibi  det  fanfla  tnnitas:  cxlitel®  omnes 
chori:  & pnmi  omnium  prsfides  throni  immortalis  tui  Petrus  & Paulus  apoftolosi 
prmcipes:  ut  te  florentiflrao  St  faufhffimo  diutilTune  pontifice  chriftianus  populus 
de  orbe  muphetinfideliu:6t  contumacia  debellet  hxrenco^i  impietatis. quod  ille  im^ 
pleatiqefepbenedidaisifsculaame.  Roma:  potificatus  tui  foeliolTimi  anno  fexto. 


Heteneus  lugdunenfis  epifcopus : item  luftinus  ex  philofopho  martyr  i item  cum 
diuo  Hieronymo  Eufebius  ca:fanenfis:ferio  poftentatemadiuraruntiut  eorum  defr 
criptun  opera  conferrent  diligenter  exemplana:  St  folletti  ftudio  emendarent . Idem 
ego  tum  in  cxtens  libris  omnibus  tum  maxime  i Plynio  ut  fiatiuehementet  obfeno  i 
obteftor:atq:  adiuro:ne  ad  pnora  menda:St  tenebras  fextncabiles  tanti  fudoris  opus 
relabat.  Inftauratu  aliquatulu  fub  romano  ponfice  maximo  Paulo  fecudo  ueneto. 


• y 

.s 

V 


\ 


y» 


i 


m 


■JTr 


. I* 


'4 

j.v 


/ < 


t . 


-i- 


f 


CV 


j-/ 


r 


« 


. / • 

' v*-*-’'  ' 

• ^Vv  /•;•.  ' '•■  1. 


• 5?^ 

* 4»..-  ■' 


• 


J 


.A 


t